897
Szczegóły | |
---|---|
Tytuł | 897 |
Rozszerzenie: |
![](/images/demo/legimi.png)
![](/images/demo/legimi.png)
![Ceneo.pl](http://app.ceneostatic.pl/common/image/logo/ap-logo-transparent-small.png)
897 PDF Ebook podgląd online:
Pobierz PDF
Zobacz podgląd 897 pdf poniżej lub pobierz na swoje urządzenie za darmo bez rejestracji. 897 Ebook podgląd za darmo w formacie PDF tylko na PDF-X.PL. Niektóre ebooki są ściśle chronione prawem autorskim i rozpowszechnianie ich jest zabronione, więc w takich wypadkach zamiast podglądu możesz jedynie przeczytać informacje, detale, opinie oraz sprawdzić okładkę.
897 Ebook transkrypt - 20 pierwszych stron:
Polski Zwi�zek Niewidomych
Tadeusz Majewski
Poradnik dla niewidomych i s�abowidz�cych poszukuj�cych pracy
Zeszyty Tyflologiczne 15
Warszawa 1997
Polski Zwi�zek Niewidomych
Zarz�d G��wny
Publikacja dofinansowana przez
Polski Zwi�zek Niewidomych Zarz�d G��wny
ze �rodk�w Ministerstwa Zdrowia i Opieki Spo�ecznej
Warszawa 1997
Przygotowano do druku w Redakcji Wydawnictw Tyflologicznych PZN:
J�zef Mendru� (redaktor naczelny)
El�bieta Oleksiak (opracowanie redakcyjne)
Beata Antosiewicz (sekretarz redakcji)
Projekt ok�adki: Dariusz Litwiniec
Redakcja techniczna: El�bieta Kr�lak
Numer ISSN 0860-0945
Adres redakcji:
Redakcja Wydawnictw Tyflologicznych PZN,
00-216 Warszawa, ul. Konwiktorska 7/9, pok. 51,
telefon 831 22 71 wew. 300
Spis tre�ci
Wprowadzenie
1. Jak przygotowa� si� do poszukiwania pracy?
1.1. Kim jeste� i jaka jest Twoja warto�� jako przysz�ego pracownika?
1.1.1. Kwalifikacje zawodowe
1.1.2. Cechy osobowo�ci okre�laj�ce funkcjonowanie i zachowanie si� w
sytuacjach zawodowych
1.1.3. Specjalne uzdolnienia
1.1.4. Zainteresowania
1.1.5. Stopie� zrehabilitowania
1.2. Jakie s� Twoje plany i aspiracje zawodowe?
1.3. Jakie s� rzeczywiste mo�liwo�ci zawodowe os�b z uszkodzonym
wzrokiem?
1.4. Jakie w�tpliwo�ci maj� pracodawcy przy zatrudnianiu os�b z
uszkodzonym wzrokiem?
1.5. Jakie s� oczekiwania pracodawc�w w stosunku do pracownika?
1.6. Jakich pracodawc�w mo�esz spotka�?
1.7. Co powiniene� wiedzie� o przepisach prawnych dotycz�cych
zatrudnienia os�b niepe�nosprawnych?
2. Jak szuka� pracy?
2.1. Jak wygl�da rynek pracy dla os�b niewidomych i s�abowidz�cych?
2.2. Jaki spos�b poszukiwania pracy wybra�?
2.3. Jakie instytucje mog� Tobie pom�c w uzyskaniu pracy?
2.4. Aktywne poszukiwanie pracy
2.4.1. Sie� os�b wspomagaj�cych podstawow� zasad� aktywnego poszukiwania
pracy
2.4.2. Bezpo�rednie zwracanie si� do pracodawc�w
2.4.3. Przegl�danie og�osze� w prasie lokalnej
2.4.4. Dawanie w�asnych og�osze� w prasie lokalnej i czasopismach
bran�owych
2.5. Jakie sprawy mo�esz za�atwi� przez telefon?
2.6. Dlaczego trzeba tak d�ugo czeka� na ofert� pracy?
3. Jak zosta� przyj�tym do pracy?
3.1. Jak przygotowa� si� do rozmowy kwalifikacyjnej?
3.1.1. Jak przygotowa� si� emocjonalnie do rozmowy kwalifikacyjnej?
3.1.2. Jak przygotowa� si� intelektualnie do rozmowy kwalifikacyjnej?
3.1.3. Jak zadba� o wygl�d zewn�trzny udaj�c si� na rozmow�
kwalifikacyjn�?
3.2. Jak przygotowa� dokumenty potrzebne do uzyskania pracy?
3.2.1. Podanie o prac�
3.2.2. �yciorys
3.2.3. Referencje
3.2.4. Kwestionariusz osobowy
3.2.5. B��dy pope�niane przy przygotowywaniu dokument�w zwi�zanych z
przyj�ciem do pracy.
3.3. Jak dosta� si� na rozmow� kwalifikacyjn�?
3.4. Jak si� zachowa� przychodz�c na rozmow� kwalifikacyjn�?
3.5. Jak si� zachowa� w czasie rozmowy kwalifikacyjnej?
3.5.1. Cel rozmowy kwalifikacyjnej
3.5.2. Faza wst�pna rozmowy kwalifikacyjnej
3.5.3. Faza w�a�ciwa rozmowy kwalifikacyjnej
3.5.3.1. Jakie sprawy interesuj� pracodawc� w czasie rozmowy
kwalifikacyjnej?
3.5.3.2. Jakich pyta� mo�esz si� spodziewa� w czasie rozmowy
kwalifikacyjnej?
3.5.3.3. Jak si� zaprezentowa� w czasie rozmowy kwalifikacyjnej?
3.5.3.4. Jak poruszy� spraw� Twojej niepe�nosprawno�ci wzrokowej?
3.5.3.5. W jaki spos�b poruszy� spraw� Twoich uprawnie� zwi�zanych z
niepe�nosprawno�ci�?
3.5.3.6. Jak poruszy� spraw� Twojego wynagrodzenia?
3.5.3.7. Zaproponuj zwiedzenie zak�adu i spotkanie si� z za�og�
3.5.4. Faza ko�cowa rozmowy kwalifikacyjnej
3.6. Jakie s� najcz�stsze przyczyny niepowodzenia rozmowy
kwalifikacyjnej?
4. Jak przystosowa� si� i utrzyma� w pracy?
4.1. Jak przygotowa� si� do rozpocz�cia pracy?
4.2. Na czym polega dobre przystosowanie si� do pracy?
4.3. Jak si� przystosowa� do wykonywania swoich zada� i obowi�zk�w
zawodowych?
4.4. Jak u�o�y� sobie dobre stosunki z szefem?
4.5. Jak u�o�y� sobie dobre stosunki ze wsp�pracownikami?
4.6. Przyczyny z�ego przystosowania si� i nieutrzymania si� w pracy
Zamiast zako�czenia bibliografia
Wprowadzenie
Podejmuj�c decyzj� przeczytania tego "Poradnika", mam nadziej�, �e masz
szczery zamiar podj�� prac� i poczyni� pewne wysi�ki, aby j� uzyska�.
Poradnik ten jest bowiem przeznaczony g��wnie dla tych os�b, kt�re
zdecydowa�y si� na aktywne poszukiwanie pracy i chc� wzi�� spraw� swego
zatrudnienia we w�asne r�ce. Poszukiwanie pracy jest zaj�ciem wymagaj�cym
pewnej wiedzy i umiej�tno�ci, a tak�e zaanga�owania i wytrwa�o�ci, je�eli
ma zako�czy� si� powodzeniem.
Praca zawodowa jest wa�na dla zdecydowanej wi�kszo�ci ludzi. Aktywno��
zawodowa stanowi istotny element �ycia cz�owieka i w znacznym stopniu
decyduje o jego jako�ci. St�d cz�owiek po�wi�ca wiele lat �ycia na
przygotowanie si� do pracy, maj�c nadziej�, �e znajdzie zgodn� ze swoimi
psychofizycznymi mo�liwo�ciami i uzyskanymi kwalifikacjami zawodowymi,
daj�c� wiele satysfakcji psychicznej i ekonomicznej oraz otworzy mo�liwo��
awansu i zrobienia kariery zawodowej.
W ostatnich latach na skutek zmian ustrojowych w naszym kraju zaistnia�a
nowa sytuacja w zakresie zatrudnienia. Przed rokiem 1989 nie by�o wi�kszych
trudno�ci ze zdobyciem pracy. Wska�nik bezrobocia by� stosunkowo niewielki.
Ta sytuacja spowodowa�a, �e osoby niewidome i s�abowidz�ce nie musia�y
czyni� wi�kszych wysi�k�w, aby uzyska� zatrudnienie. Dzisiaj w nowym
systemie spo�eczno-ekonomicznym, w okresie wysokiego bezrobocia i
wsp�zawodnictwa o zdobycie pracy, r�wnie� przed osobami z uszkodzonym
wzrokiem stan�� nowy problem: Jak zdoby� prac� - czeka� a� kto� nam jej
poszuka, czy szuka� jej samemu. Wydaje mi si�, �e w tej nowej sytuacji
r�wnie� dla os�b niepe�nosprawnych, w tym tak�e dla os�b niewidomych i
s�abowidz�cych, nadszed� czas, aby sami podj�li wysi�ki maj�ce na celu
poszukanie dla siebie pracy i wzi�li odpowiedzialno�� za w�asn� karier�
zawodow�.
Wed�ug mnie w pozyskaniu satysfakcjonuj�cej psychicznie i ekonomicznie
sta�ej pracy wyodr�bni� mo�na cztery etapy, a mianowicie:
1. przygotowanie si� do poszukiwania pracy,
2. podj�cie dzia�a� zmierzaj�cych do uzyskania pracy,
3. uzyskanie pracy,
4. przystosowanie si� do �rodowiska pracy.
Powstaje teraz pytanie: jak to zrobi�, a wi�c: jak przygotowa� si� do
poszukiwania pracy, jak jej szuka�, jak by� przyj�tym do pracy i jak si� w
niej utrzyma�.
"Poradnik dla niewidomych i s�abowidz�cych poszukuj�cych pracy" stawia
sobie za cel zach�cenie z jednej strony os�b z uszkodzonym wzrokiem do
wzi�cia sprawy swojej kariery zawodowej we w�asne r�ce, a z drugiej strony
- wskazanie im, jak to najlepiej zrobi�, czyli odpowiedzie� na wy�ej
postawione pytania.
Mam nadziej�, �e wielu osobom niewidomym i s�abowidz�cym poszukuj�cym
pracy "Poradnik" pomo�e lepiej pozna� ten z�o�ony problem i u�atwi im
podj�cie odpowiednich decyzji dla jego rozwi�zania.
Zeszyt ten zosta� opracowany g��wnie w oparciu o:
- ameryka�ski poradnik dla os�b niewidomych poszukuj�cych pracy: Rabby R.
i Croft D.: Take Charge. A Strategic Guide for Blind Job Seekers;
- poradnik dla os�b niepe�nosprawnych poszukuj�cych pracy przygotowany
przez Mi�dzynarodow� Organizacj� Pracy: Getting hired. A Guide for
Job-Seekers Who Face Barriers to Employment oraz
- wydan� u nas ameryka�sk� publikacj� Bollesa: Spadochron. Praktyczny
podr�cznik dla planuj�cych karier�, szukaj�cych pracy i zmieniaj�cych
zaw�d.
1. Jak przygotowa� si� do poszukiwania pracy?
Nie ulega w�tpliwo�ci, �e samodzielne poszukiwanie pracy wymaga pewnego
przygotowania. Powinno ono obejmowa�:
1. poznanie samego siebie, jako przysz�ego pracownika,
2. ustalenie swoich zamierze� i oczekiwa� zawodowych,
3. poznanie mo�liwo�ci zawodowych os�b z uszkodzonym wzrokiem,
4. poznanie pogl�d�w pracodawc�w na temat zatrudniania os�b niewidomych i
s�abowidz�cych,
5. poznanie przepis�w reguluj�cych spraw� zatrudnienia os�b
niepe�nosprawnych.
Tak szeroka wiedza jest potrzebna do realizacji nast�pnych etap�w
uzyskania pracy, a zw�aszcza mo�e by� bardzo przydatna w czasie rozmowy
(wywiadu) kwalifikacyjnej z przysz�ym pracodawc�.
1.1. Kim jeste� i jaka jest Twoja warto�� jako przysz�ego pracownika?
"Im wi�cej wiesz o samym sobie i o pracy w og�le, tym wi�ksze Twoje
szanse na uzyskanie pracy, do kt�rej b�dziesz z przyjemno�ci� codziennie
chodzi�. Ignorancja jest najwi�kszym Twoim wrogiem" [9]. Wiedza o samym
sobie sprowadza si� do pytania: Kim jeste� i jaka jest twoja warto�� jako
przysz�ego pracownika?
Staj�c przed problemem znalezienia pracy musisz rozpocz�� od dok�adnego
poznania samego siebie. Oczywi�cie chodzi tutaj o poznanie Twoich
mo�liwo�ci zawodowych. Zrobienie takiego bilansu jest konieczne do
przedstawienia swoich atut�w przysz�emu pracodawcy w czasie rozmowy
kwalifikuj�cej. Musisz wi�c pozna� swoj� wiedz�, umiej�tno�ci i cechy
osobowo�ci, kt�re b�d� Twoj� ofert� dla przysz�ego pracodawcy. Aby obraz
ten by� pe�ny, musisz u�wiadomi� sobie tak�e swoje braki i ograniczenia.
Poznanie siebie jest procesem samooceny. Jest on nie�atwy dla ka�dego
cz�owieka. W jeszcze wi�kszym stopniu mo�e to dotyczy� os�b z uszkodzonym
wzrokiem, a wi�c os�b niewidomych i s�abowidz�cych. Szczeg�lnie mo�e to by�
trudne w odniesieniu do oceny w�asnej przydatno�ci do konkretnych zawod�w
czy prac. Osoby z uszkodzonym wzrokiem mog� bowiem mie� mniejsze
do�wiadczenia "w �wiecie pracy", ni� ich normalnie widz�cy koledzy. Mo�e to
by� spowodowane tym, �e nie mia�y one mo�liwo�ci dok�adnego poznania
wymaga� r�nych zawod�w i prac oraz sprawdzenia si� w r�nych sytuacjach
zwi�zanych z wykonywaniem pracy.
Pytanie: Kim jeste� i jaka jest Twoja warto�� jako przysz�ego pracownika?
obejmuje takie sprawy, jak kwalifikacje zawodowe, cechy osobowo�ci
wyznaczaj�ce funkcjonowanie i zachowanie si� w sytuacjach zawodowych,
specjalne uzdolnienia, zainteresowania i stopie� zrehabilitowania.
1.1.1. Kwalifikacje zawodowe
Na kwalifikacje zawodowe sk�ada si� wiedza, umiej�tno�ci i do�wiadczenie
zawodowe. Chc�c wi�c pozna� swoje kwalifikacje musisz odpowiedzie� sobie na
takie pytania jak:
1. Czego nauczy�e� si� w szkole podstawowej, zawodowej, na uczelni?
2. Co potrafisz zrobi� a czego nie potrafisz w Twojej dziedzinie
zawodowej?
3. Czy otrzyma�e� solidne przygotowanie do pracy obejmuj�ce nie tylko
wiedz� i umiej�tno�ci zawodowe, ale tak�e czy nauczono Ci� form
funkcjonowania i zachowania si� w sytuacjach zawodowych?
4. Jakie jest Twoje dotychczasowe do�wiadczenie zawodowe? Czy odbywa�e�
praktyk� zawodow� w czasie nauki, czy ju� pracowa�e�, czego nauczy�e� si� w
tym okresie dla lepszego przygotowania si� do pracy? Jakie pe�ni�e� funkcje
i zajmowa�e� stanowiska?
5. Jakimi specjalnymi pomocami technicznymi pos�ugiwa�e� si� w czasie
wykonywania pracy zawodowej (maszyna brajlowska, maszyna do pisania,
komputer)?
6. Czy jeste� zadowolony z dotychczas uzyskanych kwalifikacji? Czy
zamierzasz podnosi� swoje kwalifikacje, podejmuj�c dalsz� nauk�?
1.1.2. Cechy osobowo�ci okre�laj�ce funkcjonowanie i zachowanie si� w
sytuacjach zawodowych
Pracodawc� b�dzie tak�e interesowa�, jakim jeste� cz�owiekiem i jakim
b�dziesz pracownikiem. Dobry pracownik to nie tylko taki, kt�ry posiada
odpowiedni� wiedz� i umiej�tno�ci, lecz tak�e taki, kt�ry potrafi
odpowiednio zachowywa� si� w sytuacjach zawodowych, a wi�c przy
wykonywaniu zada� i obowi�zk�w zawodowych oraz w kontaktach z innymi
lud�mi. Zachowanie cz�owieka zdeterminowane jest przez cechy osobowo�ci,
kt�re zosta�y ukszta�towane w czasie jego rozwoju na skutek wychowania.
Zastan�w si� nad Twoimi cechami osobowo�ci, kt�re b�d� okre�la�
funkcjonowanie i zachowanie si� w sytuacjach zawodowych, a kt�re b�d�
�wiadczy� o tym, czy b�dziesz dobrym pracownikiem. Cechy te mo�na podzieli�
na takie, kt�re b�d� mia�y wp�yw na:
1. wykonywanie zada� i obowi�zk�w zawodowych,
2. wsp�prac� i wsp�dzia�anie z kierownictwem i z innymi pracownikami.
Odpowiedz wi�c sobie na nast�puj�ce pytania dotycz�ce wykonywania zada� i
obowi�zk�w zawodowych:
1. Czy wolisz i potrafisz samodzielnie i niezale�nie wykonywa� zadania
zawodowe, czy oczekujesz wsp�pracy, wsparcia i zach�ty ze strony
kierownictwa i wsp�pracownik�w?
2. Czy potrafisz organizowa� sobie sam prac�, czy wolisz, aby inni
zlecali Tobie zadania zawodowe?
3. Czy jeste� dok�adny i systematyczny przy wykonywaniu pracy?
4. Czy ch�tnie pracujesz i czy praca przynosi Ci zadowolenie?
5. Czy jeste� pracowity, czy wolisz spycha� prac� na innych?
6. Czy jeste� odporny na trudno�ci i potrafisz �atwo znale�� spos�b na
ich rozwi�zania?
7. Czy szybko potrafisz podj�� decyzj� w przypadku wyst�pienia trudno�ci?
8. Czy zdarza Ci si� podejmowa� decyzje ryzykowne bez dok�adnego zbadania
sprawy, czy raczej jeste� ostro�ny?
9. Czy jeste� punktualny?
10. Czy lubisz utrzymywa� porz�dek, �ad i czysto�� w miejscu, gdzie
mieszkasz, przebywasz, pracujesz?
Odpowiedz teraz sobie na pytania dotycz�ce wsp�pracy z kierownictwem i z
innymi pracownikami:
1. Czy starasz si� by� kim� dominuj�cym w kontaktach z lud�mi, czy te�
uleg�ym i podporz�dkowanym?
2. Czy jeste� cierpliwy, spokojny czy te� cz�sto reagujesz agresywnie?
3. Czy jeste� przyjacielski i ch�tny do pomocy?
4. Czy jeste� mi�y, serdeczny i uprzejmy dla innych ludzi, czy te�
ch�odnym formalist�?
5. Czy jeste� cz�owiekiem godnym zaufania, lojalnym i dyskretnym?
6. Czy wolisz pracowa� indywidualnie czy w zespole?
Staraj si� wi�c zapisa� kilka pozytywnych i kilka negatywnych cech, z
tych kt�re tutaj zosta�y w pytaniach wymienione. A mo�e posiadasz inne
cechy, kt�re nie zosta�y uwzgl�dnione?
1.1.3. Specjalne uzdolnienia
Na obraz samego siebie sk�adaj� si� tak�e specjalne uzdolnienia lub
talenty, o kt�rych cz�sto sami nie wiemy. Polegaj� one na tym, �e pewne
czynno�ci potrafimy wykonywa� na bardzo wysokim poziomie; na wy�szym
poziomie ni� wykonuje to przeci�tna osoba. Specjalne uzdolnienia s�
ukierunkowane na okre�lon� dziedzin�. Mog� to wi�c by� uzdolnienia
muzyczne, techniczne, artystyczne, do nauki j�zyk�w obcych itp. Postaraj
si� odpowiedzie� na pytanie: czy masz jakie� specjalne uzdolnienia? Mo�e
pomog� one Tobie w uzyskaniu pracy lub p�niej w wykonywaniu i utrzymaniu
zatrudnienia.
1.1.4. Zainteresowania
Specjalne uzdolnienia wi��� si� cz�sto z zainteresowaniami. S� to
wzgl�dnie utrwalone sk�onno�ci i d��enia do zajmowania si� okre�lonymi
przedmiotami, zjawiskami, wydarzeniami, czynno�ciami lub pracami, aby
zdoby� o nich wi�cej informacji, lepiej je pozna� lub rozwin�� u siebie
okre�lone umiej�tno�ci. Odpowiedz wi�c sobie na pytania:
1. Czy masz jakie� zainteresowania?
2. Czym najch�tniej zajmujesz si� w czasie wolnym?
Mo�e Twoje zainteresowania b�d� tak�e ciekawe dla przysz�ego pracodawcy.
1.1.5. Stopie� zrehabilitowania
A teraz chcia�bym, aby� zastanowi� si� nad nast�pn� grup� pyta� dotycz�c�
Twojego stopnia zrehabilitowania. S� to pytania, kt�re z pewno�ci� b�d�
bardzo interesowa� przysz�ego pracodawc�. Zastan�w si� wi�c i postaraj si�
odpowiedzie� na nast�puj�ce pytania:
1. Czy samodzielnie wykonujesz wszystkie czynno�ci �ycia codziennego,
kt�re na og� wykonuj� osoby w Twoim wieku i w Twoim stanie rodzinnym?
Jakich nie wykonujesz?
2. Jakie obowi�zki domowe nale�� do Ciebie (prowadzisz bud�et domowy, w
jakim zakresie wychowujesz dzieci)?
3. Czy samodzielnie poruszasz si� w pomieszczeniach zamkni�tych?
4. Czy samodzielnie poruszasz si� w przestrzeniach otwartych i korzystasz
ze �rodk�w komunikacji miejskiej?
5. Jak sporz�dzasz notatki i korzystasz z materia��w drukowanych?
O stopniu Twojego zrehabilitowania �wiadcz� tak�e odpowiedzi na takie
pytania, jak:
1. Czy przystosowa�e� si� psychicznie do Twojej niepe�nosprawno�ci i
potrafisz poradzi� sobie z jej konsekwencjami?
2. Czy wszystkie trudno�ci, jakie spotykasz w �yciu t�umaczysz swoj�
niepe�nosprawno�ci� wzrokow�?
3. Czy wstydzisz si� chodzi� z lask� lub psem przewodnikiem, u�ywa�
brajla, szkie� powi�kszaj�cych lub innych pomocy technicznych,
u�atwiaj�cych wykonywanie r�nych czynno�ci �yciowych?
4. Czy jeste� przekonany, �e mo�esz pracowa� w zwyk�ych zak�adach pracy
razem z osobami dobrze widz�cymi i wykonywa� prac� tak samo dobrze jak oni?
Staraj si� szczerze odpowiedzie� na te pytania. Wiem z do�wiadczenia, �e
w wielu przypadkach odpowiedzi mog� by� negatywne. B�d� one jednak znane
tylko Tobie. Po zastanowieniu si� i udzieleniu sobie odpowiedzi, zr�b
kr�tki portret siebie, jako przysz�ego pracownika i oce� swoje szanse na
zatrudnienie na otwartym rynku pracy. Dzisiejszy rynek pracy jest bardzo
wymagaj�cy. Taki portret b�dzie potrzebny do przygotowania podania o prac�
(oferty pracy), �yciorysu, kt�ry za��cza si� do podania, a przede wszystkim
w czasie rozmowy kwalifikacyjnej z przysz�ym pracodawc�.
1.2. Jakie s� Twoje plany i aspiracje zawodowe?
A teraz przejd� do drugiej postawionej na wst�pie sprawy, a mianowicie do
Twoich zamierze� i oczekiwa� zawodowych. Mo�na j� sprowadzi� do pytania:
jakie s� Twoje plany i aspiracje zawodowe albo jakiej chcesz pracy i czego
od niej oczekujesz? M�wi�c inaczej jest to sprawa jak� prac�, w jakich
warunkach i na jakich warunkach chcia�by� wykonywa�. W oparciu o dokonan�
samoocen�, musisz to teraz ustali�, bior�c pod uwag� kwalifikacje zawodowe,
cechy osobowo�ci, specjalne uzdolnienia i stopie� zrehabilitowania. Je�li
zdoby�e� konkretny zaw�d, np. zaw�d masa�ysty, telefonisty, dziewiarza,
ustalenie to b�dzie stosunkowo �atwe. Je�li uko�czy�e� studia wy�sze, np.
prawo lub psychologi�, tutaj mo�liwo�ci wykonywania r�nych prac s� o wiele
wi�ksze, albowiem uzyskan� wiedz� i umiej�tno�ci mo�esz wykorzysta�,
pracuj�c na r�nych stanowiskach. W ka�dym razie musisz okre�li� Twoje
plany zawodowe na najbli�sz� i ewentualnie na dalsz� przysz�o��. Dokonaj
zatem nast�puj�cych ustale�:
1. Chcia�bym pracowa�... jako: telefonista, nauczyciel, w administracji
pa�stwowej, na maszynach przy obr�bce metalu itp.
2. Chcia�bym, aby to by�a... praca blisko mojego miejsca zamieszkania, w
ma�ym przedsi�biorstwie itp.
3. Chcia�bym, aby to by�a... praca samodzielna, indywidualna, w zespole
itp.
4. Chcia�bym, aby to by�a... praca, kt�ra pozwala na podnoszenie
kwalifikacji, uzupe�nienie wykszta�cenia itp.
5. Chcia�bym, aby to by�a praca, kt�ra zapewni mi i mojej rodzinie dobre
warunki materialne itp.
Je�li jeste� osob� ociemnia�� musisz odpowiedzie� sobie na takie pytania
jak:
1. Czy mo�esz szuka� pracy w zawodzie, kt�ry wykonywa�e� przed utrat�
wzroku?
2. Czy chcesz podj�� szkolenie zawodowe przygotowuj�ce Ciebie do nowego
zawodu?
3. Czy dotychczasowe kwalifikacje zawodowe mo�esz w jakim� stopniu
wykorzysta� w uzyskaniu nowego zawodu?
Ustalone plany i aspiracje zawodowe musz� by� jasno okre�lone, konkretne,
a przede wszystkim realne. Plany realne to takie, kt�re maj� du�e
prawdopodobie�stwo zrealizowania lub ma�e ryzyko, �e ich realizacja si� nie
powiedzie. Oceniaj�c realno�� Twoich plan�w zawodowych musisz wzi�� pod
uwag� nast�puj�ce sprawy:
1. Twoje mo�liwo�ci zawodowe, to znaczy czy odpowiadaj� one wymaganiom
stawianym przez wybrane stanowisko pracy czy rodzaj pracy, czy s� adekwatne
do obowi�zk�w i zada� zawodowych na tym stanowisku i czy b�dziesz m�g�
sprosta� oczekiwaniom pracodawcy. Z tego powodu po ustaleniu swoich plan�w
zawodowych powiniene� zapozna� si� z pracami lub zawodami, stanowi�cymi
przedmiot Twojego zainteresowania. Chodzi tutaj zar�wno o wymagania
stawiane kandydatowi do tej pracy lub zawodu, jak te� zakres
odpowiedzialno�ci i zada� zawodowych. Wytypuj sobie zak�ady, w kt�rych
chcia�by� ubiega� si� o prac� i staraj si� zdoby� jak najwi�cej informacji
o nich.
2. Mo�liwo�ci ich zrealizowania w miejscowo�ci, w kt�rej aktualnie
mieszkasz lub w niedalekiej okolicy, gdzie m�g�by� doje�d�a�. W zale�no�ci
od miejscowo�ci, w kt�rej mieszkasz, b�dziesz mia� r�ne szanse ich
realizacji. Mo�e si� zdarzy�, �e nie b�dziesz m�g� zrealizowa� ich w
miejscu zamieszkania lub w najbli�szej okolicy a w innej miejscowo�ci,
dalej po�o�onej. Na ile jest jednak realna zmiana miejsca zamieszkania?
Rozwa� to w Twojej aktualnej sytuacji rodzinnej i ekonomicznej. Pami�taj,
�e idealn� prac�, kt�ra spe�nia�aby wszystkie Twoje oczekiwania, trudno
uzyska�. Jak podaje N.R. Bolles [1] - w Stanach Zjednoczonych 80% ludzi
pe�nosprawnych wykonuje prac� poni�ej swoich mo�liwo�ci. Mo�e okaza� si�,
�e r�wnie� Tobie b�dzie trudno znale�� prac�, o kt�rej marzysz. Nie mo�esz
jednak w�tpi�, �e jej nie uzyskasz. Je�li nie teraz, to mo�e w przysz�o�ci.
1.3. Jakie s� rzeczywiste mo�liwo�ci zawodowe os�b z uszkodzonym
wzrokiem?
Dokonanie samooceny i ustalenie plan�w i aspiracji zawodowych nie ko�czy
jeszcze Twojego przygotowania si� do poszukiwania pracy, a zw�aszcza do jej
uzyskania. Aby stoczy� zwyci�sk� batali� z licznymi pracodawcami o
uzyskanie pracy, powiniene� mie� bardzo szerok� wiedz�, pozwalaj�c� na
usuni�cie ich w�tpliwo�ci oraz opor�w w przyj�ciu Ciebie do pracy. Mo�e si�
tak zdarzy�, �e przysz�y pracodawca zacznie rozmow� kwalifikacyjn� od tego
w�a�nie pytania. Jakie s� rzeczywiste mo�liwo�ci zawodowe os�b z
uszkodzonym wzrokiem? Czy osoby niewidome i s�abowidz�ce mog� pracowa�, a
zw�aszcza w zwyk�ym zak�adzie pracy? Niestety, musisz pami�ta�, �e wielu
pracodawc�w, zw�aszcza tych, kt�rzy dotychczas nie maj� do�wiadczenia w
zatrudnianiu os�b niewidomych czy s�abowidz�cych, ma w tym wzgl�dzie wiele
w�tpliwo�ci i mylnych pogl�d�w. Tak, jak u wi�kszo�ci naszego
spo�ecze�stwa, funkcjonuj� u nich tradycyjne stereotypy, �e niewidomi to
osoby niezdolne do pracy, �e jedynymi zawodami, kt�re mog� wykonywa� s�:
szczotkarz, koszykarz lub grajek, a najlepszym miejscem zatrudnienia, s�
zak�ady pracy chronionej. Musisz wi�c by� tak�e przygotowany do umiej�tnego
zwalczania takich mylnych pogl�d�w i do udzielania przekonuj�cych
odpowiedzi na pytania, zawieraj�ce w�tpliwo�ci dotycz�ce rzeczywistych
mo�liwo�ci zawodowych os�b niewidomych i s�abowidz�cych.
W przygotowaniu si� do odpowiedzi na ewentualne tego typu pytania Twoich
przysz�ych pracodawc�w, niech Ci pos�u�� pogl�dy dr K. Jernigana [4],
prezesa Ameryka�skiej Krajowej Federacji Niewidomych. Uwa�a on, �e:
"przeci�tna osoba niewidoma mo�e wykonywa� przeci�tn� prac� w przeci�tnym
zak�adzie pracy, tak samo jak jej widz�cy kolega, pod warunkiem, �e otrzyma
odpowiednie przeszkolenie i stworzy si� jej odpowiednie warunki". Uwa�a on,
�e osoby niewidome powinny przej�� normalne przeszkolenie zawodowe w
plac�wkach dla os�b widz�cych, otrzyma� prac� na otwartym rynku, mie�
wszystkie uprawnienia pracownicze, a wi�c prawo do ubezpieczenia
zdrowotnego i zabezpieczenia spo�ecznego (renty i emerytury), prawo do
urlopu itp. Z drugiej strony powinny one mie� takie same obowi�zki, co
pracownicy widz�cy, a wi�c pracowa� przez tak� sam� liczb� godzin, mie�
taki sam wymiar urlopu, jak pracownicy widz�cy itp.
Dalej uwa�a on, �e w przeciwie�stwie do powszechnego przekonania, w
rzeczywisto�ci istnieje niewiele stanowisk pracy, na kt�rych osoby
niewidome nie mog� pracowa� z powodu �lepoty. Mo�e to by� np. stanowisko
kierowcy samochodowego czy pilota samolotowego. Jak do�wiadczenie wykaza�o
- osoby niewidome mog� pracowa� jako: pracownicy naukowi, profesorowie,
nauczyciele, prawnicy, adwokaci, pisarze, arty�ci, handlowcy, sekretarki,
kierownicy biur, po�rednicy nieruchomo�ci, pracownicy socjalni, elektrycy,
mechanicy, monterzy, hydraulicy, zwykli robotnicy, zmywacze naczy�, rolnicy
oraz w wielu jeszcze innych zawodach, w takich samych jak osoby widz�ce.
Mog� one tak�e wsp�zawodniczy� z widz�cymi kolegami w bardzo wielu
dziedzinach zawodowych. Jest to mo�liwe dlatego, �e zosta�y opracowane
r�ne techniki i pomoce techniczne, kt�re pozwalaj� osobom niewidomym
opanowa� wszystkie umiej�tno�ci potrzebne do wykonywania pracy zawodowej i
osi�gania w niej przeci�tnych wynik�w. Dotyczy to przede wszystkim
umiej�tno�ci samodzielnego poruszania si�, pos�ugiwania si� pismem
Braille'a i innymi technikami pisania i czytania.
A oto przyk�ady z naszego kraju. Jak podaje U. Niesio�owska [7] -
najbardziej dost�pnymi zawodami dla os�b niewidomych i s�abowidz�cych (z
zachowan� ostro�ci� wzroku do 0,1) s�:
1. zawody o charakterze umys�owym: masa�ysta, nauczyciel, pracownik
upowszechniania kultury, pracownik administracyjny, telefonista, pracownik
naukowy, asystent socjalny, muzyk, prawnik (radca prawny), instruktor
rehabilitacji, dziennikarz, informatyk, stroiciel fortepian�w, t�umacz;
2. zawody o charakterze fizycznym: szczotkarz, monter element�w
metalowych, elektrotechnik, dziewiarz, tkacz, rolnik.
Dla os�b s�abowidz�cych z mniejszym obni�eniem ostro�ci wzroku (od 0,1 do
0,3) lista ta mo�e by� jeszcze d�u�sza.
W ostatnim okresie zanotowano szerokie wykorzystanie elektroniki dla
poszerzania mo�liwo�ci zawodowych os�b z uszkodzonym wzrokiem. Dotyczy to
zw�aszcza prac o charakterze umys�owym. Mam tutaj na my�li opracowanie i
zastosowanie sprz�tu adaptacyjnego do komputera, a mianowicie: linijki
(monitora) brajlowskiej i syntezatora mowy dla os�b niewidomych oraz
programu powi�kszaj�cego wielko�� czcionki na monitorze dla os�b
s�abowidz�cych.
1.4. Jakie w�tpliwo�ci maj� pracodawcy przy zatrudnianiu os�b z
uszkodzonym wzrokiem?
Pami�taj, �e konsekwencje Twojej wzrokowej niepe�nosprawno�ci i problemy
wynikaj�ce z niej dla pracy zawodowej z pewno�ci� b�d� dla pracodawcy
spraw� bardzo wa�n� i zajmowa� b�d� zdecydowan� cz�� rozmowy
kwalifikacyjnej. Je�li tak si� nie stanie, je�li pracodawca unika tego
tematu, to Twoje szanse na uzyskanie pracy s� prawdopodobnie niewielkie.
Jednak dla wi�kszo�ci pracodawc�w b�dzie to temat bardzo istotny i b�d� oni
chcieli od razu go poruszy�. Musisz wi�c by� na tak� ewentualno�� dobrze
przygotowany. W tej sprawie musisz by� szczery i otwarty oraz niczego nie
ukrywa�, albowiem pr�dzej czy p�niej wszystko wyjdzie na jaw. Musisz jasno
powiedzie�: kim jeste� i jak funkcjonujesz wzrokowo, czyli czy jeste�
ca�kowicie niewidomy lub zachowa�e� pewien stopie� wzroku. Je�li jeste�
niewidomym z resztkami wzroku lub s�abowidz�cym, to powiniene� powiedzie�,
w jakich sytuacjach i w jakim zakresie mo�esz korzysta� ze wzroku, a w
jakich nie. Wtedy mo�esz wyja�ni�, �e poszukujesz pracy, kt�ra
odpowiada�aby nie tylko Twoim kwalifikacjom, lecz tak�e mo�liwo�ciom
wzrokowym.
Na tym etapie rozmowy mo�e pa�� szereg pyta�, kt�re b�d� dotyczy�
w�tpliwo�ci przysz�ego pracodawcy co do s�uszno�ci zatrudnienia Ciebie na
danym stanowisku. Udzielenie jasnej i zrozumia�ej odpowiedzi te pytania
mo�e przyczyni� si� do usuni�cia nurtuj�cych w�tpliwo�ci i przekonania go,
�e jeste� kandydatem do pracy, kt�rego mo�e bra� pod uwag�. Pytania te mog�
brzmie� nast�puj�co:
1. Czy szybko i �atwo przystosujesz si� do nowego miejsca pracy, czy
b�dziesz wymaga� odpowiednio d�ugiego czasu?
2. Czy b�dziesz natychmiast zdolny do podj�cia zada� i obowi�zk�w
zawodowych, czy b�dziesz wymaga� dodatkowego przeszkolenia? Jak b�dziesz
uczy� si� nowych umiej�tno�ci?
3. Czy b�dziesz potrzebowa� specjalnego przystosowania stanowiska pracy i
dodatkowego sprz�tu i czy poci�gnie to dodatkowe koszty dla zak�adu pracy?
4. Jak b�dziesz sobie radzi� z materia�ami pisanymi i drukowanymi?
5. Czy potrafisz samodzielnie pracowa� i wykazywa� inicjatyw�? Czy
b�dziesz potrzebowa� kogo� do pomocy, np. lektora?
6. Czy b�dziesz m�g� wykonywa� prac� pod wzgl�dem ilo�ciowym i
jako�ciowym na tym samym poziomie, co pracownicy o pe�nosprawnym wzroku?
7. Czy Twoja niepe�nosprawno�� b�dzie mia�a wp�yw na wykonywanie pracy?
8. W jaki spos�b b�dziesz ocenia� wyniki swojej pracy?
9. Czy b�dziesz konkurencyjny w stosunku do innych pracownik�w?
10. Czy b�dziesz potrzebowa� du�o pomocy ze strony innych pracownik�w
(kierownika, mistrza, wsp�pracownik�w)?
11. Czy mo�esz powodowa� wypadki przy pracy?
12. Czy zaakceptuj� Ciebie inni pracownicy i b�d� chcieli z Tob�
wsp�pracowa�?
13. Co potrafisz a czego nie potrafisz robi� samodzielnie?
14. Czy wsp�pracownik b�dzie mia� �mia�o�� zwr�ci� Tobie uwag� lub
skrytykowa�, je�li b�dziesz co� �le robi�?
15. Czy pracodawca b�dzie mia� trudno�ci ze zwolnieniem Ciebie, je�li
zatrudnienie oka�e si� chybione?
16.Czy potrafisz samodzielnie porusza� si� po zak�adzie pracy?
17. Jak b�dziesz doje�d�a� lub dochodzi� do pracy?
16. Jaki jest Tw�j stan zdrowia (cz�sto pracodawcy uwa�aj�, �e
uszkodzenie wzroku ��czy si� z og�lnym s�abym stanem zdrowia), czy b�dziesz
cz�sto zwalnia� si� z pracy id�c do lekarza lub bra� zwolnienia lekarskie?
Podobnych spraw mo�e by� wi�cej; trudno je wszystkie przewidzie�.
Przygotuj si� wi�c dobrze do odpowiedzi na tego rodzaju pytania.
1.5. Jakie s� oczekiwania pracodawc�w w stosunku do pracownik�w?
Poszukuj�c pracy cz�sto zbytnio koncentrujemy si� na tym czego my chcemy
i oczekujemy, a nie na tym czego chce i oczekuje pracodawca. Pracodawcy
chc� zatrudnia� ludzi, kt�rzy b�d� rozwi�zywa� ich problemy, a nie ludzi,
kt�rzy b�d� je stwarza�. Nie nale�y wi�c zbytnio akcentowa� swoich
problem�w i potrzeb, kt�re chcesz za�atwi� poprzez prac� zawodow�, lecz
powiniene� raczej wskazywa�, jak b�dziesz m�g� pom�c zak�adowi w
rozwi�zaniu jego problem�w i w zaspokajaniu potrzeb. Nie nale�y oczekiwa�,
�e pracodawca b�dzie rozwi�zywa� Twoje problemy. Najwy�ej mo�e stworzy�
warunki do ich rozwi�zania. Ale to dla niego drugorz�dna sprawa.
Pracodawc� interesuj� przede wszystkim Twoje kwalifikacje, a wi�c wiedza,
umiej�tno�ci i do�wiadczenie zawodowe. Czy one s� odpowiednie do zada� i
obowi�zk�w zawodowych, kt�re zamierza Ci powierzy� i czy gwarantuj� ich
dobre wykonywanie pod wzgl�dem ilo�ciowym i jako�ciowym. St�d wa�ne jest,
aby� by� dobrze przygotowany do zaprezentowania swoich kwalifikacji i ich
przydatno�ci do potrzeb zak�adu pracy.
Ponadto pracodawc� b�dzie interesowa� Twoja etyka zawodowa, czy b�dziesz
uczciwie i rzetelnie pracowa�, czy nie b�dziesz opuszcza� pracy bez
uzasadnienia, czy b�dziesz dba� o maj�tek zak�adu pracy, czy nie b�dziesz
dokonywa� wi�kszych lub mniejszych nieuczciwo�ci w stosunku do zak�adu itp.
Pracodawcy lubi� na og� pracownik�w do�wiadczonych, a wi�c takich,
kt�rzy ju� pracowali i wiedz� co to znaczy pracowa�. Je�li wi�c dopiero
rozpoczynasz prac� zawodow� i jeste� nowicjuszem na rynku pracy, staraj si�
wykaza� przed pracodawc� do�wiadczeniem z praktyki zawodowej, pracy
spo�ecznej w charakterze wolontariusza lub z prac wykonywanych w domu.
Sprawa ta mo�e by� przedmiotem zainteresowania pracodawcy szczeg�lnie w
Twoim przypadku. Pracodawcy nie lubi� pracownik�w, kt�rym trzeba po�wi�ca�
du�o czasu na przystosowanie si� do pracy, a zw�aszcza je�li poci�ga to za
sob� odpowiednie koszty.
Pracodawcy lubi�, kiedy kandydat do pracy wie cokolwiek o ich
przedsi�biorstwie, np. wie co w nim robi�, jakie us�ugi �wiadcz�, jakich
pracownik�w zatrudniaj� itp. Taka wiedza dowodzi, �e kandydat rzeczywi�cie
jest zainteresowany tego rodzaju prac�. Im lepiej b�dziesz zna� zak�ad
pracy, jego zadania i oczekiwania pracodawcy, tym lepiej b�dziesz m�g�
zaprezentowa� si� przysz�emu pracodawcy.
1.6. Jakich pracodawc�w mo�esz spotka�?
R. Rabby i D. Croft [9] pisz�, �e w Stanach Zjednoczonych zbyt ma�o
zrobiono, aby zmieni� tradycyjny obraz osoby niewidomej i s�abowidz�cej w
oczach spo�ecze�stwa, a zw�aszcza pracodawc�w. My�l�, �e to samo mo�na
powiedzie� o Polsce. Jak wiemy obraz ten daleki jest od prawdy. Poszukuj�c
wi�c pracy dobrze jest wiedzie�, co prawdopodobnie my�li pracodawca
siedz�cy naprzeciw Ciebie. Pomo�e Ci to przygotowa� odpowiedni� strategi�
prze�amania jego ewentualnych opor�w, wynikaj�cych z niew�a�ciwego obrazu i
b��dnych pogl�d�w dotycz�cych mo�liwo�ci zawodowych os�b z uszkodzonym
narz�dem wzroku.
Poszukuj�c pracy mo�esz spotka� dwa typy pracodawc�w, a mianowicie:
1. Pracodawc�w, kt�rym niepe�nosprawno�� b�dzie przeszkadza� w
zatrudnieniu Ciebie. S� to przede wszystkim pracodawcy, kt�rych negatywne
pogl�dy i przekonania o mo�liwo�ciach zawodowych os�b niepe�nosprawnych s�
tak silne, �e �adne argumenty nie zdo�aj� ich zmieni�. Pracodawcy ci b�d�
zniech�ca� Ciebie do stara� o prac� w ich zak�adzie, wskazywa� liczne
trudno�ci i k�opoty, jakie b�dziesz mia� pracuj�c u nich itp.
Oczywi�cie nie powiedz� wprost, co my�l� o Tobie jako przysz�ym
pracowniku i b�d� ukrywa� prawdziwy pow�d odrzucenia oferty pracy. Znajd�
zawsze tysi�ce innych powod�w, aby nie zatrudni� Ci�, cho� nie zawsze
przyczyn� musi by� niesprawno�� wzrokowa.
2. Pracodawcy, kt�rym niepe�nosprawno�� nie przeszkadza i traktuj� Ci�
tak samo jak innych kandydat�w; staraj� si� zrozumie� problemy, powa�nie je
analizowa� i ewentualnie znale�� ich rozwi�zanie. Je�li nawet odrzucili
Ciebie jako kandydata do pracy, dokonali tego po uczciwej analizie i
przemy�leniu.
Na og� wszyscy pracodawcy nie lubi� niespodzianek, na kt�re nie s�
przygotowani i kt�re wprowadzaj� ich w k�opotliw� sytuacj�. Tak� k�opotliw�
niespodziank� mo�e by� dla nich nieujawnienie przed spotkaniem si� w czasie
rozmowy kwalifikacyjnej Twojej �lepoty czy s�abowzroczno�ci. Fakt taki mo�e
zdenerwowa� pracodawc� i wywo�a� niekorzystne pierwsze wra�enie, co mo�e
mie� negatywny wp�yw na sam przebieg rozmowy, jak r�wnie� jej wyniki.
W badaniach przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych - wi�kszo��
pracodawc�w przyzna�o, �e czuj� si� bardzo onie�mieleni, zdenerwowani i
zestresowani, kiedy maj� przeprowadza� rozmow� kwalifikacyjn� z osob�
niewidom� lub s�abowidz�c�, zw�aszcza ci, kt�rym zdarza si� to po raz
pierwszy. Jest to zwykle spowodowane s�ab� wiedz� o osobach maj�cych
problemy wzrokowe i brakiem do�wiadczenia w kontaktach i w pracy z tego
rodzaju osobami. Ponadto wyb�r ludzi do zatrudnienia jest czym� co poci�ga
za sob� pewne ryzyko, szczeg�lnie gdy chodzi o osoby z niepe�nosprawno�ci�
wzrokow�. Boj� si� wi�c tego ryzyka. B�d� wi�c przygotowany na tak�
ewentualno��. Je�li tak si� zdarzy, mo�e to by� dla Ciebie szans�, aby w
czasie spotkania przej�� inicjatyw� i pokierowa� rozmow�.
Inny problem, jaki mo�e si� pojawi� w czasie rozmowy, to opory Twojego
rozm�wcy w u�ywaniu s��w niewidomy, �lepota, widzie�, czerwony, zielony i
innych zwi�zanych z niepe�nosprawno�ci�. Je�li to zauwa�ysz, staraj si�
swobodnie u�ywa� tych s��w, aby rozwia� obawy, �e s� one dla ciebie
kr�puj�ce lub niezrozumia�e.
1.7. Co powiniene� wiedzie� o przepisach prawnych dotycz�cych
zatrudnienia os�b niepe�nosprawnych?
Jest bardzo wskazane, aby� przygotowuj�c si� do poszukiwania pracy,
zapozna� si� z podstawowymi przepisami reguluj�cymi stosunki pracy pomi�dzy
pracodawc� a pracownikiem, zawartymi w Kodeksie pracy, a w szczeg�lno�ci z
przepisami dotycz�cymi zatrudniania os�b niepe�nosprawnych. Informacje te
mog� okaza� si� bardzo przydatne w czasie rozmowy kwalifikuj�cej z
pracodawc�.
Chcia�bym tutaj przedstawi� szczeg�owe obowi�zki i uprawnienia
pracodawc�w zwi�zane z zatrudnianiem os�b niepe�nosprawnych oraz
uprawnienia niepe�nosprawnych pracownik�w.
Zgodnie z ustaw� z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i
spo�ecznej oraz zatrudnieniu os�b niepe�nosprawnych (Dz. U. nr 123) -
zwyk�e zak�ady pracy zobowi�zane s� do:
1) zatrudnienia 6% os�b niepe�nosprawnych, o ile zatrudniaj� co najmniej
50 pracownik�w, a od 1 stycznia 1999 r. - co najmniej 25 pracownik�w;
2) wydzielenia i zorganizowania wraz z podstawowym zapleczem socjalnym
stanowisk pracy umo�liwiaj�cych zatrudnienie pracownik�w, kt�rzy w wyniku
wypadku przy pracy lub choroby zawodowej utracili zdolno�� do pracy na
dotychczasowym stanowisku i zostali uznani za osoby niepe�nosprawne. Je�li
zobowi�za� tych nie wykonuj�, w�wczas zmuszone s� do dokonania odpowiednich
wp�at na Pa�stwowy Fundusz Rehabilitacji Os�b Niepe�nosprawnych.
Natomiast zak�ad pracy, zatrudniaj�cy osoby niepe�nosprawne skierowane
przez rejonowe urz�dy pracy, mo�e otrzyma� ze �rodk�w Pa�stwowego Funduszu
Rehabilitacji Os�b Niepe�nosprawnych zwrot koszt�w:
1) poniesionych w zwi�zku z organizacj� nowych miejsc pracy dla os�b
niepe�nosprawnych zdolnych do pracy lub w zwi�zku z oprzyrz�dowaniem
istniej�cych ju� stanowisk pracy do potrzeb tych os�b, do wysoko�ci
30-krotnego przeci�tnego wynagrodzenia za ka�de miejsce pracy oraz do
wysoko�ci 50-krotnego przeci�tnego wynagrodzenia w przypadku zatrudnienia
osoby ze znacznym stopniem niepe�nosprawno�ci; nale�� do nich tak�e osoby
niewidome;
2) wynagrodzenia wyp�acanego osobom niepe�nosprawnym skierowanym jako
bezrobotni na nowo utworzone miejsce pracy, w wysoko�ci nie przekraczaj�cej
przeci�tnego wynagrodzenia przez okres 18 miesi�cy, wyp�acanego co 2
miesi�ce przez okres 36 miesi�cy, o ile okres utrzymania stanowiska pracy
dla osoby niepe�nosprawnej b�dzie nie kr�tszy ni� 54 miesi�ce;
3) za sk�adki na ubezpieczenia spo�eczne.
Natomiast zak�ady pracy zatrudniaj�ce do 24 pracownik�w w przypadku
zatrudnienia osoby niepe�nosprawnej mog� otrzyma� ze �rodk�w Pa�stwowego
Funduszu Rehabilitacji Os�b Niepe�nosprawnych zwrot koszt�w wynagrodzenia w
wysoko�ci 50% najni�szego wynagrodzenia przez okres 24 miesi�cy, p�atnych
co drugi miesi�c, czyli refundowanych b�dzie 12 miesi�cy, oraz sk�adki na
ubezpieczenia spo�eczne. Sprawy te za�atwia si� w wojew�dzkich o�rodkach
zatrudnienia i rehabilitacji os�b niepe�nosprawnych i rejonowych urz�dach
pracy.
Przekazanie pracodawcy tych informacji w czasie rozmowy kwalifikacyjnej
mo�e stanowi� dla niego bodziec do przyj�cia Ciebie do pracy.
Je�li sam chcia�by� prowadzi� dzia�alno�� gospodarcz� lub rolnicz�, to -
zgodnie z wy�ej wymienion� ustaw� - mo�esz otrzyma� na jej rozpocz�cie z
wojew�dzkiego urz�du pracy ze �rodk�w Pa�stwowego Funduszu Rehabilitacji
Os�b Niepe�nosprawnych po�yczk� do wysoko�ci trzydziestokrotnego
przeci�tnego wynagrodzenia. Mo�e ona by� umorzona do wysoko�ci 50%, pod
warunkiem prowadzenia tej dzia�alno�ci przez okres co najmniej 24 miesi�cy.
Ponadto osoba niepe�nosprawna prowadz�ca dzia�alno�� gospodarcz� lub
rolnicz� mo�e otrzyma� dofinansowanie do wysoko�ci 50% oprocentowania
kredytu bankowego zaci�gni�tego na kontynuowanie tej dzia�alno�ci. Ustawa o
rehabilitacji zawodowej i spo�ecznej oraz zatrudnieniu os�b
niepe�nosprawnych z 1997 r. daje tak�e pewne uprawnienia pracownikom
niepe�nosprawnym:
1. Czas pracy osoby niepe�nosprawnej nie mo�e przekracza� 8 godzin na
dob� i 40 godzin tygodniowo, a osoby zaliczonej do znacznego i
umiarkowanego stopnia niepe�nosprawno�ci (osoby niewidome i wiele os�b
s�abowidz�cych zaliczone s� do tych kategorii) - 7 godzin na dob� i 35
godzin tygodniowo.
2. Osoba niepe�nosprawna nie mo�e by� zatrudniona w porze nocnej i w
godzinach nadliczbowych, z wyj�tkiem gdy lekarz sprawuj�cy opiek� nad ni�
wyrazi na to zgod�.
3. Osoba niepe�nosprawna ma prawo do 30 minutowej przerwy w ramach godzin
pracy na gimnastyk� usprawniaj�c� lub wypoczynek.
4. Osobie niepe�nosprawnej zaliczonej do znacznego i umiarkowanego
stopnia niepe�nosprawno�ci przys�uguje dodatkowy urlop wypoczynkowy w
wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym, z wyj�tkiem os�b, kt�re
maj� uprawnienia do dodatkowego urlopu na podstawie odr�bnych przepis�w.
5. Osoba o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepe�nosprawno�ci ma prawo
do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w wymiarze 21
dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusach rehabilitacyjnych, nie
cz�ciej ni� raz w roku.
Uprawnienia te s� bardzo korzystne dla Ciebie, ale na pewno niekorzystne
dla pracodawcy, kt�ry liczy ka�d� z�ot�wk�, zw�aszcza pracodawca prywatny.
Zastan�w si� wi�c nad pewnymi uwagami S. Kotowskiego [5] dotycz�cymi wp�ywu
tych uprawnie� na mo�liwo�ci uzyskania pracy, zanim b�dziesz je twardo
stawia� i egzekwowa� od pracodawcy. Uwa�a on, �e:
"1. Uprawnienia te nie u�atwiaj� niewidomym znalezienia pracy i
utrzymania zatrudnienia.
2. Zatrudnienie niepe�nosprawnego pracownika niemal zawsze powoduje
mniejsze lub wi�ksze trudno�ci i ograniczenia dla pracodawcy. Nie nale�y
wi�c stwarza� dodatkowo takich, kt�re nie s� konieczne.
3. Ka�dy powinien by� przede wszystkim pracownikiem bez specjalnych
uprawnie�, kt�re nie przys�uguj� innym zatrudnionym w danym zawodzie".
Nast�pnie S. Kotowski [5] cytuje wypowied� jednego z dzia�aczy Polskiego
Zwi�zku Niewidomych (bez podania nazwiska) na ten temat, kt�ry uwa�a, �e "w
ka�dej sytuacji niewidomy mo�e dogadywa� si� z pracodawc�. Je�li kto�
znajdzie prac� w jakim� przedsi�biorstwie i zacznie rozmow� z dyrektorem od
wy�uszczania mu swych ��da�, to firma ta szybko zorientuje si�, �e b�dzie
mia�a z nim wi�cej k�opot�w ni� po�ytku. Niewidomy pracuj�cy w �rodowisku
otwartym musi by� elastyczny i sam wiedzie�, na ile mo�e ze swych
przywilej�w korzysta�".
2. Jak szuka� pracy?
2.1. Jak wygl�da rynek pracy dla os�b niewidomych i s�abowidz�cych?
Kiedy ustali�e�:
1. jakie s� Twoje atuty, a wi�c wiedza, umiej�tno�ci zawodowe, specjalne
uzdolnienia i cechy osobowo�ci, wskazuj�ce, �e mo�esz by� dobrym
pracownikiem;
2. jakie s� Twoje plany i oczekiwania od przysz�ej pracy;
3. jak� przyj�� strategi� odpowiadania na trudne pytania pracodawcy,
w�wczas jeste� gotowy do przyst�pienia do nast�pnego etapu, a mianowicie do
podj�cia dzia�a�, zmierzaj�cych do uzyskania pracy. Celem poszukiwania
pracy jest otrzymanie mo�liwie jak najwi�kszej ilo�ci ofert pracy, aby m�c
z nich wybra� najbardziej odpowiedni� i najbardziej satysfakcjonuj�c�.
Przyjrzyj si� teraz w og�lnych zarysach rynkowi pracy. Czym jest rynek
pracy? Jest to bardzo skomplikowane i zr�nicowane zjawisko, kt�re nie tak
�atwo dok�adnie zg��bi�, a jeszcze trudniej umiej�tnie w nim si� porusza�.
Jest to przede wszystkim zbi�r r�norodnych zak�ad�w pracy, produkuj�cych
bardzo r�ne rzeczy lub �wiadcz�cych bardzo r�ne us�ugi, w kt�rych spotka�
mo�na ludzi o r�nych postawach, zainteresowaniach, formach zachowania,
post�puj�cych racjonalnie i nieracjonalnie itp. W zak�adach tych pracuj�
ludzie o zr�nicowanych kwalifikacjach, zajmuj�c r�ne stanowiska i
wykonuj�c r�ne prace. Wed�ug Biura Statystyki Pracy, w Stanach
Zjednoczonych istnieje 20 000 r�nych kategorii prac, zawod�w, stanowisk
pracy [9]. W Polsce natomiast, wed�ug J. Pa�czyka [8], istnieje oko�o 2 600
zawod�w. Oznacza to, �e mo�liwo�ci wykonywania r�nych prac lub zajmowania
stanowisk pracy s� bardzo du�e. W�r�d nich z pewno�ci� znajduje si� tak�e
wiele takich, kt�re mog� wykonywa� osoby z uszkodzonym narz�dem wzroku.
Przeci�tny obywatel wie o stosunkowo niewielu zawodach i pracach. Dziecko
widz�ce, obserwuj�c �ycie i ucz�c si� w szkole, stopniowo dowiaduje si� o
r�nych pracach wykonywanych przez ludzi. Z regu�y dotyczy to jednak
ograniczonej ich liczby, a na pewno nie wie na czym ich wykonywanie polega.
Niestety aktualny system edukacyjny nie dostarcza m�odzie�y wiedzy
praktycznej o problemach zwi�zanych z doborem i poszukiwaniem odpowiedniej
pracy.
Podobna sytuacja istnieje z osobami niewidomymi i s�abowidz�cymi. Cz�sto
maj� one mniejsz� wiedz� o tej sprawie, ni� osoby o pe�nosprawnym wzroku
lub w og�le nie maj� rozeznania, jakiego rodzaju zawody lub prace mog�
wykonywa�. Cz�sto s� pod siln� presj� tradycyjnych pogl�d�w na temat
mo�liwo�ci pracy os�b z uszkodzonym wzrokiem. W wielu przypadkach rodzice,
a nawet r�ne s�u�by rehabilitacyjne, w tym tak�e s�u�by zajmuj�ce si�
po�rednictwem pracy uwa�aj�, �e osoby niewidome lub s�abowidz�ce nie s�
zdolne do wykonywania wielu prac, a zw�aszcza wymagaj�cych wysokich
kwalifikacji i z wysokim stopniem odpowiedzialno�ci.
Osoby niewidome i s�abowidz�ce mog� by� zatrudnione:
1) w zwyk�ych zak�adach na otwartym rynku pracy;
2) w specjalnych zak�adach pracy, a wi�c g��wnie w zak�adach pracy
chronionej;
3) we w�asnych przedsi�biorstwach.
O ile chodzi o zwyk�e zak�ady pracy, to istniej� dwie formy zatrudniania
os�b niewidomych i s�abowidz�cych, a mianowicie:
1) zatrudnianie na warunkach konkurencyjnych - na takich samych zasadach,
jak pracownicy pe�nosprawni, z takimi samymi zadaniami, obowi�zkami i
uprawnieniami;
2) zatrudnianie na okre�lonych stanowiskach pracy - polegaj�ce na doborze
i adaptacji stanowiska pracy do psychofizycznych mo�liwo�ci
niepe�nosprawnego pracownika.
Mo�liwo�ci zatrudnienia os�b niepe�nosprawnych, w tym os�b niewidomych i
s�abowidz�cych, na otwartym rynku pracy wydaj� si� dzisiaj du�o
korzystniejsze ni� to mia�o miejsce jeszcze kilka lat temu. Stwierdzenie
takie uzasadniaj� nast�puj�ce fakty:
1. Zmiany na rynku pracy, polegaj�ce na wprowadzaniu nowoczesnej
technologii i wykorzystywaniu nowoczesnego sprz�tu technicznego i
elektronicznego w produkcji, us�ugach i administracji stwarzaj� osobom
niewidomym i s�abowidz�cym nowe mo�liwo�ci pracy i zatrudnienia na
stanowiskach odpowiadaj�cych ich psychofizycznym mo�liwo�ciom i zdobytym
kwalifikacjom zawodowym. Z drugiej strony stanowi� one zagro�enie dla
tradycyjnych form zatrudnienia niewidomych i s�abowidz�cych, jak
zatrudnienia chronione - w zak�adach pracy chronionej czy pracy nak�adczej.
2. Rozw�j nowoczesnej elektroniki powoduje, �e powstaj� liczne pomoce
techniczne dla os�b z uszkodzonym narz�dem wzroku, maj�ce na celu
kompensowanie pewnych brak�w i ogranicze� oraz u�atwianie wykonywania pracy
zawodowej. Sprz�t ten umo�liwia im dost�p do informacji, zdobywanie
wysokich kwalifikacji zawodowych oraz wykonywanie wielu zawod�w i
zajmowanie wielu odpowiedzialnych stanowisk pracy.
3. Zmiany postaw samych niewidomych i s�abowidz�cych wobec zatrudnienia
na otwartym rynku pracy i integracji zawodowej. Coraz cz�ciej s� oni
przekonani, �e s� zdolni do pracy na otwartym rynku pracy razem z osobami
widz�cymi i mog� tam zrobi� satysfakcjonuj�c� karier� zawodow�. Wiele os�b
niewidomych i s�abowidz�cych udowodni�o ju�, �e jest to mo�liwe. Jest to
og�lna tendencja, aby rozwi�zania problemu zatrudnienia os�b z uszkodzonym
narz�dem wzroku szuka� w naturalnym �rodowisku pracy. Czuj� si� oni
integraln� cz�ci� spo�ecze�stwa i chc� korzysta� ze wszystkich system�w,
kt�re zosta�y dla tego spo�ecze�stwa stworzone.
4. Stopniowe korzystne zmiany w postawach pracodawc�w wobec zatrudniania
os�b niepe�nosprawnych, w tym tak�e wobec niewidomych i s�abowidz�cych.
Coraz mniej mo�na spotka� pracodawc�w, kt�rzy oficjalnie dyskryminuj� osoby
niepe�nosprawne, zatrudniaj�c nowych pracownik�w. Pewne opory wynikaj�
raczej z niewiedzy i w�tpliwo�ci dotycz�cych mo�liwo�ci wykonywania pracy
zawodowej przez niewidomych i s�abowidz�cych. Wieloletnia walka o zmian�
postaw zaczyna przynosi� rezultaty i nale�y wyrazi� nadziej�, �e sytuacja w
tym zakresie b�dzie w przysz�o�ci si� poprawia�.
2.2. Jaki spos�b poszukiwania pracy wybra�?
Po tym og�lnym przegl�dzie rynku pracy, zastan�w si� i postaraj sobie
odpowiedzie� na pytanie: jaki spos�b poszukiwania pracy wybra�? Og�lnie
m�wi�c s� dwa sposoby poszukiwania pracy:
1. Zwr�cenie si� do odpowiedniej plac�wki zajmuj�cej si� po�rednictwem
pracy, zarejestrowanie si� jako poszukuj�cy pracy i czekanie a� plac�wka ta
znajdzie Ci odpowiedni� prac�. Wiele ludzi wybiera ten spos�b zdobycia
pracy.
2. Aktywny spos�b poszukiwania pracy. Polega on na zorganizowaniu procesu
samodzielnego poszukiwania pracy. Mo�liwo�ci w tym zakresie jest wiele,
trzeba tylko je zna�.
N.R. Bolles [1] zaleca wybranie w�a�nie aktywnego sposobu poszukiwania
pracy, uzasadniaj�c to nast�puj�co:
1. Nikogo nie obchodzi Tw�j los tak bardzo jak Ciebie. Dlatego to w�a�nie
Ty masz pokierowa� swoim poszukiwaniem pracy, je�li ma si� ono zako�czy�
powodzeniem.
2. Nikt nie po�wi�ci tyle czasu i nie b�dzie tak uporczywy w poszukiwaniu
pracy dla Ciebie, jak Ty sam.
3. Nikt nie b�dzie wiedzia� tak dobrze, jakiej pracy poszukujesz, jak Ty
sam.
Ty jeste� wi�c najbardziej predestynowany do wykonania tego zadania.
Je�li chodzi o wyb�r sposobu poszukiwania pracy, to dla u�atwienia
przytocz� wyniki dw�ch ameryka�skich bada� w tym zakresie, o kt�rych
wspomina N.R. Bolles [1].
Pierwsze obj�y 10 milion�w os�b pe�nosprawnych, kt�rzy starali si� o
prac�. Pytano ich, w jaki spos�b poszukiwali pracy i jaki by� efekt tych
poszukiwa�. Wyniki tych bada� zawiera tabela:
Spos�b poszukiwania pracy; Procent os�b z 10 milion�w, kt�re ten spos�b
wybra�y; Procent os�b, kt�re dzi�ki temu sposobowi uzyska�o prac�, czyli
wsp�czynnik efektywno�ci tego sposobu. Zg�aszanie si� bezpo�rednio do
pracodawcy 66,0; 47,7; Pytanie znajomych o prac� w firmie, w kt�rej pracuj�
50,8; 22,1; Odpowiadania na og�oszenia w lokalnej prasie 45,9; 23,9;
Pytanie znajomych o mo�liwo�ci uzyskania jakiejkolwiek pracy 41,8; 11,9;
Pytanie krewnych o prac� w firmie, w kt�rej pracuj� 28,4; 19,3; Pytanie
krewnych o mo�liwo�ci uzyskania jakiejkolwiek pracy 27,3; 7,4; Korzystanie
z prywatnej agencji zatrudnienia 21,0; 24,2; Odpowiadanie na og�oszenia w
og�lnokrajowej prasie 11,7; 10,0; Pytanie nauczyciela lub profesora 10,4;
12,1; Biuro zatrudnienia przy zwi�zkach zawodowych 6,0; 22,2; Odpowiadanie
na og�oszenia w czasopismach bran�owych 4,9; 7,3; Zamieszczanie og�osze� w
prasie lokalnej 1,6; 12,9; Gie�dy pracy - odwiedzanie miejsc, do kt�rych
przychodz� pracodawcy, aby szuka� pracownik�w 1,4; 8,2; Zamieszczanie
og�osze� w czasopismach bran�owych 0,6; 00,0; Zamieszczanie og�osze� w
prasie og�lnokrajowej 0,5; 00,0;
W innych badaniach osi�gni�to podobne wyniki:
- 68% znalaz�o prac� poprzez osobiste kontakty,
- 15% poprzez age