historyaustrojup02kutr
Szczegóły | |
---|---|
Tytuł | historyaustrojup02kutr |
Rozszerzenie: |
![](/images/demo/legimi.png)
![](/images/demo/legimi.png)
![Ceneo.pl](http://app.ceneostatic.pl/common/image/logo/ap-logo-transparent-small.png)
historyaustrojup02kutr PDF Ebook podgląd online:
Pobierz PDF
Zobacz podgląd historyaustrojup02kutr pdf poniżej lub pobierz na swoje urządzenie za darmo bez rejestracji. historyaustrojup02kutr Ebook podgląd za darmo w formacie PDF tylko na PDF-X.PL. Niektóre ebooki są ściśle chronione prawem autorskim i rozpowszechnianie ich jest zabronione, więc w takich wypadkach zamiast podglądu możesz jedynie przeczytać informacje, detale, opinie oraz sprawdzić okładkę.
historyaustrojup02kutr Ebook transkrypt - 20 pierwszych stron:
Strona 1
Strona 2
Strona 3
Strona 4
Strona 5
Strona 6
Strona 7
Digitized by the Internet Archive
in 2010 with funding from
University of Toronto
Strona 8
HISTORYA
USTROJU POLSKI
W ZARYSIE
NAPISA
STANISAW KUTRZEBA
CZ DRUGA: LITWA.
Strona 9
STANISAW KUTRZEBA
HISTORYA
USTROJU POLSKI
W ZARYSIE
TOM II: LITWA
LWÓW 191 4- NAKADEM KSIGARNI POLSKIEJ
BERNARDA POONIECKIEGO
WARSZAWA: GEBETHNER WOLFF.
I
Strona 10
A/
Ki
/s/z
?0038
DRUKARNIA NARODOWA W KRAKOWIE.
Strona 11
PRZEDMOWA.
Naukow prac nad prawem Litwy rozpocz
w r. 1 800 Tadeusz Czacki, a za nim poszed dugi
szereg polskich badaczy, wród których spotykamy na-
zwiska takie, jak Lindego, Daniowicza, Jaroszewicza,
e nie wspomn innych, mniej wybitnych. Prace tych
uczonych z pierwszej poowy XIX stulecia tyczyy
si gównie wielkich kodyfikacyi litewskiego prawa
z XVI wieku, okrelonych nazw statutów litewskich.
W drugiej poowie XIX wieku po pewnym zastoju — —
podjli badania nad litewskiem prawem, gównie z za-
kresu ustroju, ogarniajc ziemie ruskie, do Litwy nale-
i
ce, Jabonowski, Wolff, Lewicki, Prochaska, Czermak
i inni; w XX stuleciu rozkwitaj te badania na nowo,
gdy przybyy nowe, mode siy: Jakubowski, Baranow-
ski, Kamieniecki i t. d.
W tej epoce, gdy polska nauka mniejsz na kwestye
z zakresu litewskiego prawa zwracaa uwag, rozpo-
cza swoje badania nad tym przedmiotem historyo-
grafia rosyjska, blisza materyaów archiwalnych, w lep-
szych od polskiej pracujca warunkach. Obok wydaw-
nictw, podejmowanych przewanie bez szerszego planu,
Strona 12
VI
ale licznych, daa ona zwaszcza w ostatnich kilku dzie-
sitkach lat szereg prac konstrukcyjnych, obszernych
i gruntownych, obejmujcych prawie e wszystkie dzie-
dziny z zakresu litewskiego prawa, zwaszcza ustroju.
Do starszej generacyi uczonych rosyjskich, pracuj-
cych nad history ustroju i prawa Wielkiego Ksistwa
litewskiego, nale: Bierszadskij, Leontowicz, Wadi-
mirskij-Budanow; po nich przyszli modsi: Ljubawskij,
Downar-Zapolskij, appo i wielu innych, mniej wy-
bitnych, czy te dopiero badania rozpoczynajcych.
Rzecz jasna, i do ostatnich lat nie mogo by
mowy o syntezie, gdy wiele najwaniejszych kwestyi
nie miao opracowa; obecnie taka synteza staa si
moliw, a nawet konieczn, by stwierdzi stan bada
dotychczasowych wskaza równoczenie, jakie dziay
i
wymagaj przedewszystkiem opracowania, jakie uzu-
penienia. Tak syntez da w nauce rosyjskiej nie-
dawno Ljubawskij (O^epKi, ncTopin .inTOBCKo-pyccKaro
rocyaapcTBa 1910). Praca ta nie jest waciw history
ustroju; czciowo przekracza ona ramy historyi ustroju,
to znowu inne kwestye pomija. Nie moe te wystar-
czy polskiej nauce; i w niej bowiem brak — który autor
zreszt sam wyranie podkrela — dostatecznego uwzgld-
nienia wpywów polskich na Litwie i okrelenia sto-
sunku litewskiego do polskiego prawa.
Przy opracowaniu tego tomu drugiego Historyi
ustroju postawiem sobie za zadanie przed-
Polski
stawi w zwizych ramach rozwój inslytucyi ustrojo-
wych Litwy tak, jak one si rysuj w owietleniu hi-
storyi prawa zachodniej Europy, z szczególnem uwzgld-
Strona 13
VII
nieniem rozwoju swoistego instytucyi litewskich i wpy-
wu na prawo litewskie instytucyi zachodnio-europej-
skich, przez Polsk do Litwy si przedzierajcych. Nie
jest wic moja praca wycznie streszczeniem dotych-
czasowych studyów; nawet gdzie korzystaem z prac
poprzedników, zwaszcza z literatury rosyjskiej, prze-
prowadzaem rewizy pogldów z tego wanie punktu
widzenia.
Autor.
Kraków, w czerwcu 1913 r.
Strona 14
Strona 15
SPIS ROZDZIAÓW.
Przedmowa --------- Str.
V
Granice i podzia przedmiotu - 1
Okres I do r.-------
1386 4
1. Ustrój Litwy do powstania wadzy wiel-
koksicej za Mendoga - - - - 5
2. Terytoryalna podstawa pastwa - - 7
ksi
3.
4.
Wielki
Zarzd -------16
i
--------19
kraju
jego rodzina 12
5. Bojarzy
6. Osadnictwo. — Warstwy nisze ludnoci 21
Okres II od r. 1386 do r. 1569 - - - - 24
1. Stosunek prawno-pastwowy Litwy do
Korony w latach 1386-1569 - - - 24
2. Podstawa terytoryalna pastwa - - 35
3. Przywileje ziemskie i dzielnicowe - 37
4. Kniaziowie. Bojarzy. — Szlachta — - 45
—Wyznania.— Jzyk urzdowy 66
5.
6.
Koció.
Ludno wociaska -----
----- 72
7.
8.
Pomiera wooczna
Miasta --------
-----
85
96
9. ydzi. — Tatarzy 101
...
10.
11.
Wadza wielkoksica
Urzdy --------
-------
- 105
113
128
12. Rada sejm i
13. Sdownictwo 147
14. Statuty litewskie 168
15. Wojskowo 17-
Strona 16
X
Str.
16. Skarbowo 187
17. Unia lubelska - 192
Okres III od r. 1569 do r. 1791 - - - - 198
1. Stosunek prawno-pastwo wy Litwy do
w
2.
Korony
Ustrój spoeczny
latach
------
1569—1791
—
- - - 198
201
3. Sejmy. — Ustawodawstwo. Sejmiki 208
4. Urzdy - 212
5. Sdownictwo. — Statut IH - - - 215
Dodatek. - Bibliografia - 221
Indeks ---------- 233
Strona 17
GRANICE I PODZIA PRZEDMIOTU.
Whistoryi ustroju Wielkiego Ksistwa Litewskiego
zaznaczaj si bardzo wyranie trzy okresy, na które
j naley podzieli. Okresy to nastpujce:
1. Okres pierwszy od wieku XIII, tj. od po-
wstania zawizków pastwa litewskiego, do koca
wieku XIV. Jest to okres budowy organizacyi pa-
stwowej z pierwiastków rodzimych, litewskich jeli si ;
zaznaczaj obce wpywy, to w kulturze, o ile chodzi
o ustrój, w nazwach instytucyi, lecz nie w instytucyach
samych, które rozwijay si genetycznie, nie nalado-
way obcych wzorów. W
cigu tego okresu przycho-
dzi do zróniczkowania si spoeczestwa, które jednak
jeszcze nie potrafio okreli swoich praw w stosunku
do wadcy. Na miejscu ustroju rodowego, którego tu
prawie zgoa nie znamy, wytworzya si silna, abso-
wadza wielkoksica. Mona ten okres nazwa
lutna
okresem wielkoksicym. Trwa ten okres do
koca XIV gdy wskutek poczenia z Polsk
stulecia,
(r.1386) zjawi si pierwszy przywilej stanowy w r. 1387
i rozpoczo wytwarzanie nowych form ustroju spo-
eczestwa pastwa. i
2. O k r e s d r u g rozpoczynajcy si z kocem
i,
XIV stulecia, a koczcy w r. 1569. Jestto okres dal-
szego rozwoju instytucyi spoecznych pastwowych i
ju pod wpywem urzdze polskich. Roz-
Litwy, ale
wój ulega oddziaywaniu, idcemu z Polski, to w wi-
Historya ustroju Polski II. J
Strona 18
WSTP
2
kszej, to w mniejszej mierze, a ustrój zassymilowa
si prawie z ustrojem Polski. Ta assymilacya, przypa-
dajca na czas, kiedyLitw z Polsk czya tylko
unia osobista, umoliwia zmian tej unii na realn
w r. 1569. Okres ten monaby nazwa okresem
recepcyi urzdze polskich.
3. Okres trzeci ma daty cile oznaczone:
1569 i 1791. Litwa w tej epoce, nie tracc charakteru
pastwa samoistnego, poczona bya z Polsk uni
realn w jedn „rzeczpospolit". Linie rozwoju pra-
wnego obu pastw byy prawie identyczne, nawet
w tych czciach ustroju, które nie miay wspólnych
instytucyi. Okres ten nazwa mona okresem rze-
czy pospolitej. Zamyka go rok 1791, kiedy prze-
stao jako odrbne pastwo istnie Wielkie Ksistwo
Litewskie zlao si z Polsk w jednolite pastwo, za-
i
chowujc drobne tylko lady dawnej swej odrbnoci.
Zarysy rozwoju ustrojowego Litwy w tych trzech
okresach w mojem przedstawieniu nie wypady rów-
nomiernie. Przyczyny tego takie. Okres pierwszy wy-
kazuje znaczne ubóstwo form spoecznej
organizacyi
czy pastwowej, a róde do niego tak
nadto i
mao, e
niejedna strona tego ycia nie moe by do-
kadniej owietlona. Okres trzeci znowu jak dotd> —
w literaturze historyi litewskiego prawa bardzo po ma-
coszemu traktowany —
ju z tego wzgldu musia
w szczuplejsze by ujty ramy, i instytucye wspólne
Litwie Polsce (wadca, bezkrólewia, sejm) przedsta-
i
wiem w pierwszym tomie Historyi ustroju Pol-
ski. Nadto analogiczny, nieraz prawie identyczny roz-
wój instytucyi ustrojowych Litwy z instytucyami Polski
sprawia, e
wystarczao si powoa na odpowiednie
ustpy z tomu I zaznaczy tylko rónice. Tak wic
i
Strona 19
GRANICE I
PODZIA_PRZEDMIOTU_
najpeniejwypad okres drugi - najbogatszy w od-
czy to wasne, czy
rbne formy, ju silnie rozwinite,
zapoyczone od polskiego ssiada. Literatura,
wa-
to
te
nie dla tego okresu najobfitsza, pozwalaa
te in-
stytucye dostatecznie omówi.
Tych sów kilka, sdz,
wytómaczy i rozkad pracy i autora.
Strona 20
OKRES
od powstania pastwa litewskiego do
I.
koca
XIV wieku.
skada si z kilku plemion; byli to:
Szczep litewski
Prusacy, midzy doln Wis Niem-
którzy siedzieli i
nem, Jadwingowie, wcinici midzy Czarn Ru Ma- i
zowsze, od Bugu Narwi do Niemna, mudzini, zaj-
i
mujcy kraj nad dopywami z prawego brzegu dolnego
Niemna po rzek Niewia, otysze nad dolnym biegiem
Dwiny waciwi Litwini, do których nalea kraj
i
„wysoki" (Auksztota) nad Wili innymi dopywami i
redniego Niemna.
Na widowni dziejow wystpili najpierw Prusacy,
ju w kocu X wieku ; nie zdoali jednak wytworzy
pastwa, weszli w skad
dzieraw niemieckiego zakonu.
Równie zjawiajcy si póniej na widowni dziejowej
Jadwingowie otysze nie obronili swej samodziel-
i
noci Jadwingów wytpiono, otysze przeszli pod
;
wadz zakonu inflanckiego. mud
lepsze miaa losy,
lecz ona nie staa si zawizkiem ustroju pastwo-
i
wego; przez dugi czas bya przedmiotem walk zakonu
krzyowego i Litwy, a ostatecznie — ju w wieku XV —
z t ostatni si na staezczya.
Kolebk pastwa litewskiego bya Litwa waciwa;
lecz dopiero w XII wieku pierwsze o niej zjawiaj si
historyczne wiadomoci.