12927
Szczegóły | |
---|---|
Tytuł | 12927 |
Rozszerzenie: |
![](/images/demo/legimi.png)
![](/images/demo/legimi.png)
![Ceneo.pl](http://app.ceneostatic.pl/common/image/logo/ap-logo-transparent-small.png)
12927 PDF Ebook podgląd online:
Pobierz PDF
Zobacz podgląd 12927 pdf poniżej lub pobierz na swoje urządzenie za darmo bez rejestracji. 12927 Ebook podgląd za darmo w formacie PDF tylko na PDF-X.PL. Niektóre ebooki są ściśle chronione prawem autorskim i rozpowszechnianie ich jest zabronione, więc w takich wypadkach zamiast podglądu możesz jedynie przeczytać informacje, detale, opinie oraz sprawdzić okładkę.
12927 Ebook transkrypt - 20 pierwszych stron:
Andrzej Pilipiuk
Grucha
Pamiętam tamten dzień, zaczął się tak zwyczajnie... Szare płyty chodnika były zasłane
złotymi liśćmi. Powietrze jeszcze ciepłe, świetliste. Chłodne powiewy wiatru, przepojone
zapachem dymu... Przyjemnie byłoby iść do parku, powłóczyć się, pozbierać kasztany, nacieszyć
się słońcem i złotą polską jesienią. A guzik! W poniedziałkowe poranki niewolnicy mają inne
obowiązki...
Tomek Neborak siedział na podłodze przed salą i w zadumie studiował opasły tom. Biedak
miał pecha. Doszedł do naszej klasy we wrześniu i od razu Grucha uznała, że należy go zaszczuć.
Niszczyła dzień po dniu. Jeszcze się trzymał, ale zacząłem dostrzegać w jego oczach nieludzkie
zmęczenie, jakby odbicie moich własnych myśli...
– Co tam czytasz? – zagadnąłem.
– „Archeologię prawną Europy” – wyjaśnił. – To taka monografia na temat kar, tortur,
ogólnie rzemiosła katowskiego w późnym średniowieczu. Piękne czasy – westchnął. – A polscy
kaci byli najlepsi w Europie. Mieliśmy nawet własną akademię.
A więc Grucha nie zdołała zabić w nim fascynacji historią? Jeszcze nie. Mnie wyleczyła,
choć zajęło jej to cały rok.
– Oryginalne zainteresowania – zauważyłem.
I trochę dziwaczne, pomyślałem.
Uśmiechnął się jakby lekko kpiąco.
– Zniesienie kary śmierci to kompletna głupota. Zresztą wystarczy, że rozejrzysz się wokoło,
a z miejsca zobaczysz masę kolesiów, którym należałoby natychmiast poucinać głowy.
– Co fakt, to fakt – przyznałem mu rację.
W tym momencie zabrzmiał dzwonek.
* * *
Strach zaciążył mi zimną kulą w żołądku. Zupełnie jakbym połknął nie kostkę lodu, ale
wielką, zamrożoną bryłę. Grucha otworzyła dziennik. Popatrzyła na klasę z mieszaniną pogardy
i nienawiści, a potem wbiła spojrzenie w długie kolumny ocen. Dwie możliwości: ja albo Tomek.
Zapowiedziała nam już, żebyśmy sobie wybili z głowy liceum. Zasugerowała zmianę szkoły, bo
w tej „nie potrzeba takich głąbów jak wy”. Nie usłuchaliśmy, więc teraz nadszedł czas
odstrzału...
– Nieborak, do odpowiedzi – warknęła.
Zawsze przekręcała złośliwie jego nazwisko, jakby w oryginalnej postaci nie było dość
śmieszne... Poczułem straszliwy zawrót głowy. Nagła ulga zupełnie mnie oszołomiła. Mój kolega
z ławki powlókł się do tablicy. Znieruchomiał pod mapą i odwrócił się w stronę klasy
z niepewnym uśmiechem, jakby nie do końca zdawał sobie sprawę, gdzie się znajduje.
– Zreferuj nam wojny ze Szwecją o ujście Wisły – burknęła.
Naszykowała sobie czerwony długopis – ten ulubiony, do stawiania jedynek. Inne oceny
wpisywała czarnym.
Tomek odchrząknął, a potem zaczął mówić. Początkowo nieskładnie, potem coraz płynniej.
Trafiła kosa na kamień, pomyślałem z mściwą satysfakcją. To chyba jego ulubiony temat!
Sypał faktami, datami i nazwiskami jak z rękawa.
– Zygmunt III Waza w tej fazie wojny zdecydował się przejąć inicjatywę strategiczną. Jego
werbownicy dokonali na Siczy zaciągu kozaków. Przerzucono ich w okolice Rewia, gdzie
miejscowi rzemieślnicy wybudowali dla nich flotyllę czajek...
– Zmyślasz, pała! – Grucha z satysfakcją wpisała ocenę.
Zbladł, zacisnął usta, ale nie wytrzymał.
– Czytałem o tym w książce profesora Serczyka – powiedział.
– Dyskutujesz z nauczycielem? Druga pała. – Uśmiechnęła się błogo.
Spojrzał na nią zaskoczony, zdumiony, zdezorientowany. A potem... odwrócił się na pięcie
i wyszedł z klasy. Zamarliśmy w bezruchu.
– Dokąd?!!! – ryknęła Grucha.
Ale odpowiedział jej tylko oddalający się stukot butów. Gdzieś daleko skrzypnęło otwierane
okno. Przeciąg zatrzasnął drzwi.
– Samowolne opuszczenie klasy, trzecia pała. – Z satysfakcją wpisała kolejną ocenę.
A potem popatrzyła na zegarek.
– Czasu jeszcze sporo – stwierdziła. – Ciachorowski, do odpowiedzi!
– Ja? – wykrztusiłem przerażony.
– A kto? – burknęła. – Z życiem.
Podreptałem jak na ścięcie. Gdzieś na ulicy zawyła karetka. Stanąłem pod tablicą.
– Opowiedz nam o... – zamyśliła się, szukając odpowiednio wrednego pytania. –
O szwedzkich dowódcach wyprawy na Polskę.
– Nie umiem – wyjąkałem.
– Pała! Dlaczego nie umiesz?
– Nie przerabialiśmy tego...
– Pała! Trzeba było sobie doczytać i się nauczyć.
– Nie było w podręczniku – zrobiłem kolejny błąd.
– Pała!
Nagle otworzyły się drzwi i stanął w nich dyrektor.
– Pani magister – zwrócił się do niej. – Proszę do mojego gabinetu. – Spojrzał na nas i przez
chwilę zastanawiał się nad czymś. – Dzisiejsze lekcje są odwołane. Zejdźcie do szatni, tylko bez
szaleństw na schodach.
To dziwne, ale nikt z nas nie pomyślał wtedy o Tomku. Dopiero przed szkołą, gdy
zobaczyliśmy parkujące przy ulicy radiowozy, coś zaczęło nam świtać. Musiała minąć chwila,
zanim zrozumieliśmy, co tak naprawdę się stało. Nasz kolega, otrzymawszy drugą jedynkę,
wyszedł z klasy, otworzył okno i skoczył. Poczekałem pod szkołą, by dowiedzieć się szczegółów.
* * *
Wtorek zaczął się dla odmiany paskudnie, mżył drobny, obrzydliwy kapuśniaczek. Szkoła
stała jak wczoraj, jakby nic się nie wydarzyło. Liczyłem, że lekcje zostaną odwołane, ale,
oczywiście, przeliczyłem się. Dyrektor nawet nie urządził apelu, by zakomunikować nam
wiadomość. Bo i co komunikować? Ot, zaszczuty przez historycę uczeń wyskoczył przez okno
i zabił się... Bywa. Wszedłem do klasy i z miejsca zauważyłem torbę Tomka. Leżała w kącie pod
ławką ale wiedziałem, że zostawił ją poprzedniego dnia... wychodząc. Nie było w niej wiele,
zwinąłem ją ciasno i upchnąłem do swojej teczki. Wiedziałem, gdzie mieszkał Tomek,
postanowiłem, że po lekcjach pójdę i oddam torbę.
Gucio... Nie mogłem dopiąć. Wyjąłem „Archeologię prawną” i postanowiłem, że będę ją
niósł w ręce. A na razie położyłem na ławce. Lekcje mijały leniwie jedna po drugiej. Na piątej
miała być historia. Zastanawiałem się, czy Grucha przyjdzie, czy też nie. Nie przyszła. Zamiast
niej pojawił się facet z brodą.
– Dzień dobry – powiedział od progu. – Nazywam się Rawicz, jestem stażystą i mam mieć
z wami zastępstwo.
Popatrzyliśmy na niego nieco zaskoczeni.
– Zastanawiacie się zapewne, co z waszą ulubioną – tu puścił oko – panią profesor
Gruszczyńską... Chwilowo jest zawieszona, sprawę bada komisja dyscyplinarna kuratorium.
Rodzice waszego kolegi wnieśli przeciw niej poważne oskarżenia.
– Jest szansa, że ona już tu nie wróci? – odważyła się zapytać Magda.
– Minimalna. Co ostatnio przerabialiście? – Odruchowo sięgnął po leżącą na mojej ławce
książkę, obejrzał ją z niejakim zdumieniem, a potem odłożył.
– Potop szwedzki – wyjaśniłem. – Doszliśmy do wyparcia najeźdźców z Polski.
– Znakomicie, a zatem, jak się zapewne domyślacie, po ustąpieniu najazdu kraj był
kompletnie spustoszony. W wyniku działań wojennych, głodu i przywleczonych chorób zmarła
lub uciekła, porzucając wsie, jedna trzecia mieszkańców. Jan Kazimierz tymczasem na
wyposażenie armii zaciągnął gigantyczne pożyczki...
Referował sytuację znakomicie, płynnie, jakby czytał z książki.
Oto prawdziwy nauczyciel, pomyślałem z żalem. Nie to co tamta...
Spostrzegłem, że coś wysunęło się z książki Tomka. Zakładka albo pocztówka.
Spróbowałem dopchnąć ją palcem, ale nie wchodziła. Nie chciałem grzebać w jego rzeczach, ale
nie miałem wyjścia. Otworzyłem. To była fotografia. Przedstawiała piękny miecz, chyba
średniowieczny. Włożyłem zdjęcie głębiej i zamknąłem tomiszcze.
* * *
Komisja dyscyplinarna ulokowała się w pokoju pedagoga szkolnego. Zaczęli od przesłuchań
uczniów z klasy, w której Grucha była wychowawczynią. Potem przyszła kolej na nas... Na mnie.
Zapukałem i wszedłem do środka. Facet w garniturze był chyba z kuratorium, drugi, w mundurze
policyjnym, reprezentował organa ścigania, jako trzeci siedział tu nasz dyrektor. Na jego widok
zrozumiałem, że całe to przesłuchanie będzie farsą, podobnie jak obrady tych od afery Rywina...
Mimo to byłem gotów.
– Sławek Ciachorowski – powiedział dyr do kolesia z kuratorium. Ten kiwnął głową
i odhaczył moje nazwisko na liście.
– Opisz własnymi słowami, co się wydarzyło.
– No więc pani Gruszczyńska wyrwała Tomka do odpowiedzi – powiedziałem, staranie
dobierając słowa. – Odpowiadał znakomicie, aż doszedł do...
– Nie mógł odpowiadać znakomicie – przerwał mi dyrektor. – Nasz ptaszek jest kompletnym
tumanem z zakresu historii. W ciągu miesiąca nauki otrzymał osiem jedynek – wyjaśnił
pozostałym.
– Rozumiem. – Facet w garniturze kiwnął głową. – A zatem odpowiadał słabo i dostał
kolejną ocenę niedostateczną? – zwrócił się do mnie.
– To nieprawda. – Pokręciłem przecząco głową. – On bardzo lubił historię...
– Dostał pałę i co dalej? – spytał policjant.
– Próbował przedstawić dowody na poparcie swojej tezy i dostał drugą. To go załamało... –
wyjaśniłem.
– Jak często wcześniej zdradzał objawy zaburzeń psychicznych? – zapytał.
– Zaburzeń? – zdumiałem się. – To był najzdrowszy człowiek pod słońcem! Ona go
zaszczuła!
– Był pod opieką szkolnego psychologa. – Wzruszył ramionami dyrektor. – Chcieliśmy go
nawet wysłać do specjalniaka...
– Dobra, nie mamy czasu na drobiazgi – przerwał urzędnik. – Dostał drugą pałę i co?
– Otworzył drzwi i wyszedł – powiedziałem.
– Wyszedł czy wybiegł?
Zamyśliłem się na chwilę.
– Wyszedł. Był kompletnie załamany. To ona go wykończyła! – wybuchnąłem. – Przez
miesiąc traktowała jak szmatę! To psychopatka.
– Ciachorowski, licz się ze słowami – warknął dyr.
– Chyba jej nie lubisz, co? – Uśmiechnął się bubek z kuratorium. – Swoją drogą, z ciebie też
niezły ancymon, sześć jedynek...
Zaczerwieniłem się.
– Na mnie też się uwzięła.
Dyrektor westchnął i uniósł oczy ku sufitowi, a ja zrozumiałem, że moja szczerość
w najbliższym czasie drogo mnie będzie kosztować.
Gdy wychodziłem ze szkoły, wiedziałem już, że nic z tego nie będzie. Szkolny psycholog
pewnie wyprodukował całą dokumentację dowodzącą, że nasz kumpel był niezrównoważony
psychicznie. To, co powiedziałem, nie miało większej wartości – opinia ucznia z takimi ocenami
jest dla nich bez znaczenia.
* * *
Mieszkali w niedużym domku koło piekarni na skraju osiedla. Zadzwoniłem do furtki.
Zamek szczęknął i otworzył mi potężnie zbudowany mężczyzna. W ręce krzepko dzierżył
potężnych rozmiarów topór.
– Dzień dobry – wykrztusiłem.
– Przepraszam, właśnie rąbałem drewka. – Jakby się zawstydził. Odłożył narzędzie mordu na
ziemię. – Byłeś kolegą Tomka ze szkoły?
– Sławek – przedstawiłem się. – Przyniosłem jego torbę i książkę.
– Aha, tak. Dziękuję bardzo. Może wejdziesz na chwilę?
Po plecach przebiegł mi dreszcz.
– Nie, dziękuję, muszę już lecieć – bąknąłem. – Mam takie pytanie, mogę przeczytać? –
Pokazałem mu książkę. – Oddam za kilka dni...
– Zaciekawiło cię rzemiosło katowskie? – Uśmiechnął się lekko.
– To chyba były fajne czasy – powiedziałem. – Sprawiedliwość powinna być twarda.
– Masz rację. – W jego oczach zalśniło coś ponuro. – Są ludzie, którzy nie powinni chodzić
po ziemi...
Skinął mi na pożegnanie i wprawnym ruchem ręki złapał stylisko swojej „siekierki”.
Ukłoniłem się i zwiałem.
* * *
Grucha wróciła w następny poniedziałek. Weszła do klasy i popatrzyła na nas z czarującym
uśmiechem psychopatki. Skuliłem się odruchowo. W dodatku cholernie chciało mi się sikać – nie
wyrobiłem się na przerwie, sądziłem, że jakoś wytrzymam godzinę.
– Ciachorowski, robaczku – syknęła jadowicie. – Słyszałam, że byłeś bardzo elokwentny,
odpowiadając na pytania komisji dyscyplinarnej. Zobaczymy, czy z twojej elokwencji cokolwiek
zostało...
– Do odpowiedzi? – jęknąłem.
– A coś ty myślał? Że będziesz mnie, gnoju, bezkarnie oczerniał? – Zaczerwieniła się ze
złości. – Już ci mówiłam, gdzie jest miejsce takich tumanów jak ty... Siadaj, pała!
* * *
Wahałem się trzy dni. Wreszcie nie wytrzymałem. Dochodziła szósta wieczorem, nad
miastem zapadał ciepły, jesienny zmierzch. Zapukałem do drzwi Neboraków. Otworzył mi ojciec
Tomka. Tym razem nie miał w ręce topora, ale przez ramię przerzucił zwój grubego, konopnego
sznura.
– Ach, to ty. – Uśmiechnął się. – Wpadłeś oddać książkę? Jak ci się podobała?
– To też. – Kiwnąłem głową. – Ale mam sprawę...
– Czym jeszcze mogę służyć?
Poczułem, że wie. Wyjąłem zdjęcia. Te, które siedziały między kartkami. Tomek, kilku
chłopaków, jakaś dziewczyna. Wszyscy poprzebierani w piękne, średniowieczne katowskie
stroje, wokoło narzędzia tortur, kilku przerażonych dresiarzy powkręcanych w żelaza...
– To z naszego zjazdu rodzinnego – wyjaśnił. – Wejdź, proszę.
Siedliśmy w saloniku. Niewielki stolik o szklanym blacie, na ścianie topory i miecze.
– Obejrzyj sobie – zachęcił.
Zdjąłem ten najładniejszy. Na ostrzu gotyckie literki układały się w napis: me facit solingen.
– To pamiątka rodzinna – powiedział. – Przechodzi z pokolenia na pokolenie od co najmniej
pięciuset lat.
– Proszę mnie przyjąć do cechu – wypaliłem. – Bo chyba nadał stanowicie cech?
Westchnął.
– To paskudne zajęcie, brudne, krwawe i, co więcej, chwilowo nielegalne...
– Całe życie marzyłem o tym, że ktoś przyjdzie i zaprowadzi porządek. Ukarze winnych,
poucina głowy wrednym nauczycielom i urzędnikom. A teraz widzę, że się nie myliłem, że jest
organizacja, siła, która może tego dokonać. Chciałbym wymierzać sprawiedliwość razem z wami.
– To nie jest łatwy zawód – powiedział. – Mamy swoją akademię, szkołę katów,
zakamuflowaną jako liceum z internatem. Tomek miał opory... Jeśli mi pomożesz w jednej
sprawie, załatwię ci miejsce bez egzaminów.
Domyśliłem się, co mam zrobić, i moje usta rozciągnęły się w uśmiechu.
– Dobra, omówimy sobie parę szczegółów z dziedziny psychologii i anatomii, a potem
musisz kilka dni potrenować na pniaczkach...
* * *
Zapukałem do drzwi i, nie czekając na zaproszenie, wszedłem do klasy. Trafiłem idealnie –
właśnie kogoś odpytywała.
– Pani Gruszczyńska, proszą panią do sekretariatu. – Uśmiechnąłem się. – Ważny telefon
z kuratorium.
– Co? – zdumiała się Grucha.
– Chcą panią zrobić metodykiem nauczania. – Jak dobrze znałem jej małe, parszywe
marzenia.
Na twarz babsztyla wypełzł uśmiech. Odwróciła się, żeby wziąć swoją torebkę, i dostrzegła
swoją ofiarę.
– Brak odpowiedzi, pała! – warknęła i uroczyście wpisała ocenę do dziennika.
A potem majestatycznie opuściła salę. Ojciec Tomka stał na korytarzu. Przez ramię
przewiesił sobie futerał od puzonu. Stanąłem przy schodach na czatach.
– O, znowu pan przylazł? – wściekła się. – Kuratorium właśnie oczyściło mnie
z odpowiedzialności, metodykiem mnie zrobią! – Popatrzyła na niego z totalną pogardą, zupełnie
jak na niesfornego ucznia.
– Gdyby naprawdę studiowała pani historię, znałaby pani nazwisko Neborak. – Jego głos nie
zmienił się ani na jotę. Był spokojny, podszyty melancholią. – Nosili je przedstawiciele znanej
i powszechnie szanowanej lwowskiej dynastii katowskiej...
– Eeeee? – wydusiła z siebie Grucha.
Ojciec Tomka otworzył futerał i jednym ruchem wydobył miecz. Nie była aż tak głupia, jak
mi się wydawało, rzuciła się do ucieczki. Cisnął bolas, linka oplątała jej nogi w kostkach. Nie
runęła jak długa, podparła się w ostatniej chwili rękami. Ustawiła się po prostu idealnie, jak na
obrazku w podręczniku. Podszedł, wygodnie oparł stopę na jej karku. Uśmiechnął się do mnie.
Uniosłem kciuk do góry.
Jednym pięknym ciosem upitolił jej głowę. Krew wystrzeliła do przodu jak z fontanny, łeb
potoczył się po klepkach. Kat starannie przetarł ostrze flanelową szmatką i ukrył miecz
w futerale. Na zwłoki, starodawnym zwyczajem, rzucił rękawice. Skinął mi w podziękowaniu
i zszedł po schodach.
Na mnie też była pora...
* * *
Szkołę zamknięto na czas śledztwa, przesłuchano wszystkich uczniów. Mnie też, ale
wiedziałem, co mówić. Spotkałem na parterze niskiego blondyna w garniturze, kazał mi wezwać
nauczycielkę do sekretariatu, myślałem, że to jakiś nowy nauczyciel. I tyle.
Wahałem się trzy dni. Scena egzekucji cały czas stała mi przed oczyma. Zachwycająca
precyzja ruchów, każdy gest wystudiowany, poparty doświadczeniem pokoleń. Błysk surowej
stali w powietrzu, delikatne mlaśnięcie przecinanej tkanki... Czułem, że wreszcie wiem, co chcę
w życiu robić. Zamiast adwokatem czy lekarzem zostanę rzemieślnikiem wykonującym jedną
z najstarszych i najszacowniejszych profesji!
Z tą myślą zapukałem do drzwi Neboraków. Otworzył mi ojciec Tomka. Tym razem nie miał
nic w ręce.
– Chciałbym o coś zapytać – wykrztusiłem.
– Tak?
– Ta szkoła katów, jak wysokie jest czesne i czy egzaminy wstępne są trudne?
Uśmiechnął się lekko.
– Jako cechmistrz mogę ci załatwić przyjęcie bez egzaminów. Czesne jest wysokie, ale
zdolni uczniowie są z niego zwolnieni. Chcesz?
– Chcę!
Dotrzymał słowa. Dwa dni później wysiadłem na dworcu PKS w Bieczu. Wstąpiłem do
Akademii Katów, nadrobiłem zaległości. Cholernie fajna ta nowa buda, najbardziej lubię zajęcia
z nowoczesnych metod torturowania, eksterminacji dresiarstwa i psychologii skazańców. A wy?
Jak trafiliście tutaj?