6416
Szczegóły | |
---|---|
Tytuł | 6416 |
Rozszerzenie: |
![](/images/demo/legimi.png)
![](/images/demo/legimi.png)
![Ceneo.pl](http://app.ceneostatic.pl/common/image/logo/ap-logo-transparent-small.png)
6416 PDF Ebook podgląd online:
Pobierz PDF
Zobacz podgląd 6416 pdf poniżej lub pobierz na swoje urządzenie za darmo bez rejestracji. 6416 Ebook podgląd za darmo w formacie PDF tylko na PDF-X.PL. Niektóre ebooki są ściśle chronione prawem autorskim i rozpowszechnianie ich jest zabronione, więc w takich wypadkach zamiast podglądu możesz jedynie przeczytać informacje, detale, opinie oraz sprawdzić okładkę.
6416 Ebook transkrypt - 20 pierwszych stron:
Antonina Doma�ska
Paziowie kr�la Zygmunta
Wst�p
Pi�ciu zgrabnych wyrostk�w, w barwie pazi�w kr�lewskich, przechodzi�o
gwarz�c, podskakuj�c i �miej�c si� przez d�ugi, ciemny korytarz, ci�gn�cy
si� przez ca�� szeroko�� drugiego pi�tra starej, kazimierzowskiej jeszcze
cze�ci zamku krakowskiego. Za nimi st�pa� czi�ko pacho�ek, nios�c na
plecach ogromny t�umok z po�ciel�.
- No a teraz kt�r�dy? - spyta� pa� biegn�cy przodem, zatrzymuj�c si�
bezradnie w miejscu, gdzie si� dwa korytarze krzy�owa�y.
- Prosto przed si�, paniczku - odpowiedzia� parobek - dopiero na drugim
zakr�cie obrucimy si� na lewo, potem przyjd� trzy schodki na d�, znow�j
prosto, potem pi�� schodk�w do g�ry, jeszcze raz na lewo, no i ju�.
- Dobre mi ju�! To� si� cz�ek niescz�sny mo�e zgubi� w labiryncie... -
zawo�a� pierwszy z pazi�w z udanym przera�eniem.
- Ino �aska Bo�a, �e smoka nie masz! - doda� kr�py, rudawy blondynek
rzucaj�c czapk� w najbliszego koleg�.
- Krzysztof Czema mniema, �e smoka nie ma! - za�mia� si� tamten odrzucaj�c
czapk� dalej.
- Jak to nie ma? A stara Papacoda nie smok? A Marina Arcamone nie smok?
- Hola, hola, nie tak g�o�no, pomnijcie, �e �ciany maj� uszy!
- Ostror�g w�asnego cienia si� boi!
- Nie boj� si� niczego! - krzykn�� domnie zaczepiony, ch�opak wysoki, o
pi�knych reguralnych rysach, �niady jak Cygan.
- Przecz wi�c przerywasz nam mow� jakimi� uszami?
- S�usznie czyni - zawyrokowa� najstarsz z pazi�w siedemnastoletnin Pawe�
Szyd�owiecki. - Nie tylko �ciany maj� uszy, ale ostre j�zyki lataj� po
komnatach i donosz� co trza i co nie trza, komu trza i komu nie trza.
- Bogiem a prawda, dziej� si� tu od niejakiego czasu r�ne cude�ka - rzek�
z cicha Ja� Drohojowski ogl�daj�c si� za siebie.
- T�aj co�e zn�w takiego?
- Dobranoc ci, Montwi��, jcszcze� nie dospa�, �e jak wieloryb na Jonasza
paszcz�k� na mnie rozwierasz?
- Nu gadaj, jakowe cude�ka?
- Ano, kichnie kto w swojej izbie, ju�ci w jedenastej komnacie wiedz�, �e
ma katar. Zabawi si� jeden z drugim przystojnie, przez obrazy boskiej, ino
�e �wieczk� bez noc wypala, oho, ju� jego mi�o�� pa� ochmistrz Strasz
skoro �wit wpada i �aje. A sk�d si� m�g� dowiedzie�? Okno jego sypialni
wychodzi na wirydarz1, a nasze wszystkie na podw�rzec. Kt�r�dy� uwidzia�?
I tak co dzie� co� nowego.
- Et, g�upstwo, taj koniec- rzek� Montwi�� - gorzej, �e nas w takie
za�wiaty przenosz�. Czego� nie pozostawili nas razem w kupie, co�e�my to
po�ledniejszego od innych?
- Nie narzekaj, nie marud�, bo nie masz o co - t�umaczy� Szyd�owiecki-
je�eli ca�y dwur si� �cie�nia, je�eli nawet kr�lewskie osoby nie wygody
cierpie� musz�, to chyba nam, paziom, imlcze� przystoi.
- Ja�e nic nie gadam, a taki mnie �al, �e nas rozdzielono od towarzysz.
- Stare skrzyd�a burz�, nowy pa�ac ozdobny, wedle woli i gustu mi�o�ciwej
pani, budowniczowie z W�och sprowadzeni stawia� maj�, to i nie dziw, �e
miejsca zabrak�o ;a troch� ciasnoty za�y�si� godzi, zanim wspania�e
komnaty dla waszych mi�o�ci�w zostan� wykonczone - k�aniaj�c si� z
przesadn� unirzno�ci� Litwinowi, rzek� Ja� Drohojowski. - Rzodzic m�j
powiada, �e za jego m�odo�ci dwunasty by�o pazi�w i us�uga kr�la jegomo�ci
sz�a sk�adno, jak na k�kach.
- To� i za pierwszej �ony mi�o�ciwego pana, nieboszczki kr�lowej Zapolyi,
tak�e pono� ich wi�cej. Dopiero z now� pani� nowe nastasj� czasy, zamek za
ciasny, pazi�w dwustu a s�uga licha parlare italiano?, utrapiare polono,
wymy�lare androno, nulla niente di buono i tak dalej... Czy m�wi� prawd�?
- Madrze i s�usznie, Miko�ajku!
- Na mily B�g... p�ki� tymi zau�kami w�drowa� mamy? - krzykn��
zniecierpliwiony Szyd�owiecki.
- W�dy gada�em waszej wielmo�no�ci - odpar� pacho�ek flegmatycnie - �e dwa
razy na lewo, raz na d�, raz na g�r�, a my dopiero jedne schodki min�li.
- Gedroy�!
- Boner! - krzykneli ze zdziwieniem ch�opcy na widok dw�ch pazi�w
biegn�cych z przeciwnej strony ku nim. - Sk�d�e�cie si� tu wzieli?
- J�dru� mi chcia� pokaza� nasz� now� sypialni� - odpowiedzia� Konstanty
Gedroy� - i zanime�cie si� spakowali, ju�e�my tu przybiegli.
- Jak�e�cie trafili?
- Ja bym mia� nie zna� grodu, ka�dego kru�ganka, ka�dego zakamarka? -
zaperzy� si� Boner.
- Co on si� tak buci ten krasnom�dek?
- nie �aj�e mu, bo sprawiedliwie gada,
- I nic mu za takowe w�cibstwo?
- Wnuczek pana �upnika i wielkorz�dcy miasta... ino tyle rzek�. Pok�d by�
malu�ki, to za panem dzidkiem bie�a� a po�y si� ima�; skoro za� podr�s�,
wsz�dy go pe�no, a ot, trzeci rok mija, jak paziem osta�.
- S�uchj�e, J�drek... dobrze nam tam b�dzie
- Niezgorzej, niezgorzej; przestronno, ustronno, stary Strasz trzy razy
si� zatchnie i trzy razy spocznie, zanim do nas dolezie. WBogu nadzieja,
�e niecz�sto nas b�dzie nawiedza�. Jedno mi nie na r�k�...
- Co�e?
- My na lewo w jednym k�cie, a czwarte drzwi na prawo fraucymer.
- Wiwat!
- Kamilla!
- Lauretta!
- Beatrycze!
- Hipolita!
- Geronima!
- Aha, cieszcie si�, b�azenkowie! Po pierwsze, takie doros�e i przeros�e
panny ani patrz� na nas, a po drugie, ich pokoje po�o�one s� w g�ebi, od
strony za� naszego korytarza ino komnaty signory Izabeli Papacoda i Mariny
Arcamone.
- Niech�e ci� nie znam z tak� nowin�!
- Oho, stary Krabatius g�ow� beze drzwi wy�cibia, widno go przeniesiono,
jako i nas, na insze mieszkanie.
- Kt� to jest? - spyta� Gedroy�, niedawno do Krakowa przyby�y.
- Medyk pana marsza�ka Kmity.
- Nie znam go, musz� si� mu przypatrzy�.
Ch�opcy doszed�szy do drzwi swego nowego miszkania, pchn�li Kub� z
po�ciel� do izby, a sami nie kwapili si� z wchodzeniem, obicuj�c sobie
jak�� �mieszn� krotochwil� ze spotkania z magistrem Johannesem
Krabatiusem.
Ten�, cz�ek niem�ody, w czarnym aksamitnym d�ugawym ubraniu i takiej�e
p�askij czapeczce na �ysinie, sta� we drzwiach swej komnaty i pogl�da� w
korytarz przez szk�a osdzone w rogowch wide�koch na d�ugim trzonku, kt�re
przysuwa� praw� r�k� do oczu, wyci�gaj�c jeszcze naprz�d chud� szyj�,
ruchem w�a�ciwym kr�tkowidzom. Bocianiej cienko�ci nogi, o du�ych plaskich
stopach, tkwi�y w czarnych po�czochach i czarnych safianowych trzewkach,
zako�czonych wed�ug najnowszej mody niepomiernie szeroko.
- Pan Szyd�owski, pan Boner, panowie pazia... dobry wiecz�r. Co tu oni
maj� za jak� robot�? - zapyta� Niemiec �aman� polszczyzn�.
Przez twarz Jasia Drohojowskiego przelecia�o drgnienie z�owrogie, zwyk�a
zapowied� mniej lub wi�cej szalonego figla. Podbieg� z uprzejm� mink� do
Niemca:
- Dzie� dobry, panie magister, my tu na now� kwater�, wasza mi�o�� tako�?
- Moja mi�o�� tako�.
- Ach, co za szkoda, �e sypialnia pana magistra wychodzi na p�noc... przy
waszym niemocnym zdrowiu...
- Ja nigdy nie wychodz� na p�noc. Dwadzie�cia jedna godzina, to ja ju�
dawno �pi�.
- S�usznie to waszmo�� czyni, ale co innego chcia�em rzec, powiadam, co
okna s� od p�nocy.
- Ach tak... to jest bardzo niedobrze... od p�noc...
- A zw�aszcza �e wasza mi�o�� od kilku dni taki blady, przymizernia�
srodze.
M�wi�c to Drohojowski kopn�� najbli�ej stoj�cego za sob� koleg� wzywaj�c
jego pomocy. J�dru� Boner, jedyny do koncept�w, w mgnieniu oka si�
zorientowa� i niby p�g�osem do siebie, ale tak, �e ka�de s�owo wyra�nie
by�o s�ycha�, mrukn��:
- Biedny cz�owiek... zmieni� si� nie do poznania.
- Co on m�wi?
- Nic, nic, niech si� wasza mi�o�� ciep�o odziewa, o febr� nietrudno.
- Nie st�jcie w tym ponurym, wilgotny korytarzu, dobry panie Krabatius! -
j�kn�� Krystek Czema z rozrzewnieniem w g�osie.
- Kochane ch�opcy... poczciwe dzieci... pos�ucham waszej dobrej rady I
zaniepokojony medykus cofn�l si� do swej izby licz�c puls, natyralnie ze
strachu mocno przyspieszony. Wyj�l z kieszeni ma�e srebrne lusterko,
obejrza� j�zyk... brzydki, oczy wyda�y mu si� dziwnie zaiskrzone, a bia�ka
��te. Usiad� zn�kany na �awie i zaduma� si� gorzko. Ch�opcy tym czasem
wpadli z krzykiem i �miechem do swego nowego mieszkania i zacz�li
porz�dkowa� swe rzeczy zniesione na miejsce przez s�u�b� i porozrzucane
bez�adnie. Siedem tapczan�w z siennikami twardo wys�anymi s�om� sta�o do
ko�a �cian; reszta grat�w, co prawda niezbyt misternych i w�a�cicielom
jedynie mi�ych, a niezb�dnych, leZa�a lub sta�a na pod�odze. Montwi�
najpierw j�� przewraca� mi�dzy poduszkami, wyszuka� swoj�, porwa� kilim
gruby, woj�okowy, co mu za przykrycie s�u�y�, i w mig pos�a� sobie
�u�ko.Ostror�g zawiesi� r�g tatarski i sajdaczek niewielki na haku nad
swoim tapczanem; Gedroy�, porwawszy ba�a�ajk� o trzech strunach, pu�ci�
si� w prysiudy do Drohojowskiego.
Ja�kowi w to graj! Hrymn�� podk�wkami o pod�og� i dalej�e kozaka. Czema w
niewnym uwielbieniu patrza� na nie znany mu, a ze strzsznym ogniem
wykonywany taniec.
Jeden Pawe�ek Szyd�owiecki, nie dbaj�c na wrzaski do ko�a siebie, wyjmowa�
z tobo��w bielizn� i �wi�teczne szatki koleg�w i jak dobra matka uk�ada�
je systematycznie porz�dkiem w drewnianych, jaskrawo pomalowanych
skrzynkach, ustawionych przy ��ku ka�dego ch�opca.
Boner, rozpalony widokiem kozaka przez prawdziwych Rusin�w ta�czonego,
porwa� mosi�na miednic� i rzemie� ze sprz�czka od t�umoka i wali� w
przy�pieszonym tempie, ile si� starczy�o...
- Che orgia! Che demoni! Che bestie infernale! Czicho mi saras! L'orecchie
mi crepano! Taki ta�cy to piek�o balet... powi saras mi�o�ciwa kr�lowa!
Piekielny balet zamar� w jednej sekundzie, miednica i ba�a�ajka wypad�y z
r�k, oczy wszystkich ch�opc�w skoczy�y ku drzwiom otwartym, w kt�rych
sta�a przemo�na i przegruba, najstarsza dama dworska kr�lowej Bony -
Izabela Papacoda.
- Powi mi�o�ciwa pani, che pazie diaboli incarnati... zawo�a pan Strasz...
- piszcza�a przera�liwie czerwona ze z�o�ci W�oszka.
Pawe�ek Szyd�owiecki, jedyny, kt�ry umia� po w�osku, pok�oni� si� z
uszanowaniem i przeprasza� za siebie i za towarzyszy, �e przez nieuwag� i
zapomnienie dopu�cili si� takiej niegrzeczno�ci.
Donna Izabela przesta�a sapa�, uprzejme s��wka, p�ynnie wypowiedziane,
z�agodzi�y jej furi�, spojrza�a nawet do�� mile na przystojnego i
uk�adnego pazia i ca�e zaj�cie by�oby si� ku zadowoleniu wszystkich
zako�czy�o, gdyby nie... Kupido! Nie ten malutki bo�ek skrzydlaty z
zawi�zanymi oczkami, ach nie!
By� to inny Kupido, czworono�ny, z wyd�u�onym pyszczkiem i cieniuchnymi
n�kami... najukocha�szy charcik signory Rapacody. Przez nie domkni�te
drzwi komnaty wybieg� za swoja pani�, a us�yszawszy wrzaski wpad�,
szczekaj�c zajadle, mi�dzy pazi�w, rzuci� si� na o�lep z w�ciek�o�ci� i
ostrymi z�bkami rozdar� jedwabna nogawic� ma�ego Czemy, kalecz�c go przy
tym w nog�.
Wtedy Krystek, acz cichy i �lamazarny, nie pozbawiony jednak ludzkich
uczu�, kopn�� psa z ca�ej si�y tak, a� na �okie� w g�r� wylecia� i skoml�c
�a�o�nie, skry� si� w g�stych fa�dach sukni donny Izabeli.
W�oszka sykn�a przez z�by jaka� specjalna kl�tw�, chwyci�a pieska na r�ce
i trzasn�wszy drzwiami, a� szyby zadzwoni�y, pobieg�a do siebie.
- Nu, ale� baba w�sata! Chcia�by ja za rok mie� p� takie w�sy! - dziwowa�
si� Montwi��.
- W�sy, nie w�sy... - westchn�� Szyd�owiecki - b�dzie jutro bigos.
- Komu? Chyba nie nam, ino tej starej w�oszczy�nie - zapiszcza� Krystek
ogl�daj�c sw� zadra�ni�te �ydk�. - W�dy ludzie wa�niejsi od ps�w!
- Ale pies panny Papacody to co� wcale przedniejszego ni� jaki� tam dumy
pa� - drwi� Ostror�g.
- Patrzcie, patrzcie, jak si� Czema zaindyczy�...
- Kto by si� spodzia�, takie to zaw�dy potulne...
- Jam go mia� za ciep�e piwo... - podjudzali malca koledzy.
- Dumy pa�? Ja wam poka�� durnego pazia! Jeszcze mnie dot�d nie znali!
- Krzysztofie Czemo, zaklinam ci�, wyznaj, co zamy�lasz uczyni�? - z
udanym patosem zawo�a� Drohojowski.
- Wspomnieciemoje s�owo,zap�ac� ja onemu Kupidynkowi z nadsypk�, rodzic by
si� mnie wypar�, gdybym si� nie pom�ci�.
- Na psie? cha, cha, cha!...
- Jemu doczyni� a jego pani zap�acze.
- Akto on zacza ten malec? - spyta� z cicha Gedroy� Drohojowskiego.
- Syn kasztelana gda�skiego, r�d mo�ny i wielce szanowny w wojew�dztwie
pomorskim.
- Ojoj, ch�opcy... Odmiw�s idzie! -krzykn�� Montwi�� wskazuj�� na
przypiecek.
- C� znowu? Co ci si� uwidzia�o?
- A prawda, chrz�ka na umor, a�� grzmi w ca�ym korytarzu.
- Chrz�ka? To z�y znak.
- Ju�mu ta stara j�dza nabija�a co wlaz�o.
- O rety!... Szyd�owiecki... Sta� na wierzchu, on ci� lubi, mmniej b�dzie
�aja�.
- B�g ci zap�a�, wol� nie.
Hhhrrrum... zahucza�o dono�nie i jegomo�� pan Stanis�aw Odrow�� Strasz.
Wszed� majestatycznie z gro�n� min� do izby.
- Matko naj�liczniejsz... wie wszystko... - szepn� Czema na ucho ostrogowi.
- C�, ch�opcy, roztasowali�cie si�. Wy skrzynkach groch z kapust�? Hhhrum.
- Ju� posk�adane pod�ug rozkaz�w waszej mi�o�ci, mo�e raczycie zajrze� do
skrzynek, jak porz�dnie wszystko le�y: bielizna po jednej stronie, a ...
- Dobrze, dobrze; nie zaprasza� by� tak skwapliwie, gdyby co szwankowa�o.
- Nie wie o niczym - mrukn�� Drohojowski.
- A gdzie� to M�twi�? Raz na zawsze przekazywa�em, po zachodzie s�o�ca
wychodzi� nie wolno i basta.
- Oooch... - Da�o si� s�ysze� st�sknienie za kap� komona - g�owa mi� tak
strasznie rozbola�a, wi�c leg�em co nieb�d� zdrzemna� sie, za pozwoleniem
waszej mo�ci.
- Za moim? Kiedy �e� mnie o pozwolenie pyta�? A ty, Czema co si� tak
wciskasz za Mio�k�?
- Nogawic�m rozdar�, prosz� waszej mo�ci.
- Pewnikiem z psikus�w? Hhhrrrum.
- Nie widzia� si� z Papacod�... - zaszemra�o w stronie Bonera.
- Na gwo�dziu zaczepi�em.
- Oddaj w czas rano do szatni, to ci Salomeja albo Grzybowska naprawi. A
przyka�cie Kubie, co by was skoro �wit pobudzi�, Szyd�owiecki i Gedory�
jutro na s�u�bie przy osobie mi�o�ciwej pani..
- Za �ask� pana ochmistrza, M�g�bym si� zapyta�, ktorzy wraz z nami na
pokoje i�� maj�?
- Zb�dna ciekawo��, dowiesz si�jutro. Zreszt� drobnostka to, nie
tajemnica. Herbut, Zbilitowski, Pieni��ek, Stadnicki, Tarnowski,
Zborowski, Korybut, Kazanowski, Bielski i Czarnowski.
- Dzi�kuje waszej mi�o�ci.
- Barwa od�wi�tna, ci�my nowe, zachowanie jak najprzystojniejsze, bym si�
was nie powstydzi�!
- Panie ochmisrzzu, to�...
- Milcze�! wiem co m�wi. Niejedniokrotnie ju� dochodz� mnie s�uchy o
nieokie�znanych swawolach waszych, nie pr�bujcie mej cierpliwo�ci, bowiem
w�t�a jest i �acno si� zrywa. Jak wam to zreszt� z dawna wiadome.
- Wasza mi�o�� nam przygania, zaw�dy ino nam... wszak pazi�w jest
dwunastu!
- Tamci stu dziewi��dziesi�tu trzej to baranki bieluchne naprzeciw was,
Boner jeden obstoi za czterdziestu.
- �ebym ino z�apa� tego, co o mnie takowe oszczerstwa sieje!
- Milcze�! Ju� ja was znam jak z�e szel�gi, niecnoty jedne! Gedroycia
mniej, bo za kr�tki czas; �e si� ano was czepi� od pierwszego wejrzenia,
to mi starczy, pozna� sw�j swego! Co si�zasi�tyczy nowego mieszkania,
ostro przykazuje sprawia� si� skromnie, przez haas�w, przez krzyk�w; w
poblisko�ci s� sypialnie pan�w medyk�w, komnaty pan�w medyk�w, komnaty
panien dworskich.
- B�g tak �askaw na s�ugi swoje... nie widzia� si� z t� czarownic�.
- Ale, nie, Krystek... chod� ino bli�ej -rzek� pan ochmiszcz i pokr�ci� za
ucho nieszczesnego Czem� -jakrze pieskowi signory Papacody?AMOR...
Kupido... nie pomszcz�
- Bo on mnie ugryz� do krwi! Niech wasza mi�o�� pojrzy...
- Ugryz� ci�? A... to co inszego; ale po c� k�ama�e�, �e� rozdar� na
gwo�dziu? Dzwoni� na wieczerze, marsz! i ruszy� przodem, a ch�opcy w
podskokach za nim. Nie wszystkihm jednak tak pilmo by�o, Jedru� Boner i
Krystek Czema wklei� si� na ostatku, zawzi�cie o czym� rozprawiaj�c.
- J�drek... moje� ty, p�bjdziesz ze mn� jutro rano nie mam, skoczymy do
miasta jak po ogie� i w t�e p�dy z powrotem.
- A jak�e, nie pom�g� bym? Naczynie jakie dobre masz?
- Jak b�dziemy wracali z miasta, mo�na b�dzie kupi� garnek po drodze.
- U Kasprowej?
- Lepiej u Maguliny, co pod Dhigoszowym domem z garnkami siedzi, prosto od
niej skoczymy na g�r� i ju�e�my w domu.
- S�uchaj no, o kie�basie nie zahacz21.
- Ho, ho, kupi� cho� z p� �okcia.
- Czy si� ino da zwabi�?
- Ij... kie�basa wszystko sprawi, zobaczysz, jak mnie umi�uje, ino
gwizdn�, przyleci, a potem... chi, chi, chi... �eby si� tylko uda�o!
- Co si� nic ma uda�? Do�o�y si� wszelkiego starania, no ju� moja g�owa w
tym, �e go i rodzona matka nie pozna.
Rozdzia� I
Figiel Krzysztofa Czemy
Ju� od pierwszych chwil przybycia do Polski z�o�y�a sobie kr�lowa Bona
szereg zmian, upi�ksze� przer�bek w starej, wiekowym trwaniem czcigodnej
siedzibie Piast�w i Jagiellon�w, a Zygmunt, zakochany w m�odziutkiej
�onie, wszystkim jej zachciankom przytakiw�, na wszystkie nowo�ci
pozwala�.
Jak ju� z rozmowy ch�opc�w dowiedzieli si� czytelnicy, pierwotna liczba
pazi�w pomno�ona zosta�a blisko dwadzie�cia razy, najstarsze cz�ci zamku
burzono, by na ich miejsce wznie�� now�, pi�kn� budowl�, pa�ac stylu
odrodzenia.
I urodzajne sady, rozsiad�e od wiek�w na stokach wawelskiej g�ry, nie
znalaz�y �aski przed obliczem m�odej pani.Stare grusze i jab�onie,w
pobli�u komnat kr�lowej, pad�y w pierwszym zaraz roku pod ciosami
siekiery. Ogrodnicy w�oscy sadzili co wiosne i co jesie�, z niezmiernym
trudem sprowadzane krzewy po�udniowe, kopali, urz�dzali fontanny,
grupowali pi�kne klomby, a w cieniu wonnych krzak�w migda�u wyznaczali
miejsce na �awki, kt�re zn�w kamieniarze, ociosawszy foremnie, jak
naj�pieszniej wkopywali w ziemie.
Na szcz�cie wirydarzyk male�ki, ulubiony zak�tek kr�lowej Barbary
Zapolyi, wci�ni�ty w za�omie g�ry u st�p Baszty Sandomierskiej, uszed�
bacznych oczu ogrodnik�w, czyli te� mo�e jedno s��wko z ust kr�la,
powstrzyma�o ich zapa�, do�� �e par� lip roz�o�ystych, jab�onka,�liwek i
wi�ni kilka ocala�o od �mierci, a w miejscach do s�o�ca zwr�conych kwit�y
kowalie wiosenn� por�, p�niej r�e, lilie, malwy i ostr�ki na grz�dkach,
a w g��bi pod numerem srebrzystozielone mi�ty, ruta drobnolistna i
fiolkowe g��wki macierzanek.
W tym to ustronnym ogr�dku bawi�y si� ca�ymi dniami sierotki po Barbarze,
malutkie kr�lewny Jadwiga i Anna, pod dozorem pani Szczepanowskiej,starej
do�wiadczonej slu�ebnej, kt�re jeszcze nieboszczk� kr�low� by�a
wynia�czy�a.
Gdy w roku 1520 umar�a m�odsza dziecinka, czteroletnia ksi�niczka Anna,
starsza Jadwiga, nieco zaniedbana pszez oboj�tn� macoch�, ros�a swobodnie
pod opiek� najzacniejszej i ca�� dusz� pszywi�zanej nianki, kt�ra jednak
mimo najlepszej woli nie umia�a wychowa� c�rki kr�lewskiej tak, jak tego
jej wysokie urodze�ie i pszysz�e stanowisko wymaga�o. Pani Szczepanowska
by�a kobiet� prost� i jedynie skutkiem d�ugiej s�u�by przy dworze nabra�a
troch� og�ady. Od �mierci Anusi mine�o lat cztery, a jedenastoletnia
ksi�niczka Jadwiga pr�cz pacierza, �atwych r�cznych rob�tek i odrobiny
w�oskiej mowy - nie umia� nic wi�cej.
Nazajutrz po przeprowadzce pazi�w dobrze ju� by�o z po�udnia, gdy drzwi
przedsionka zamkowego, prowadz�ce na ogr�d, s�u�ba otwar�a na rozcie�, a w
nich ukaza�a si� kr�lowa z orszakiem swych ulubionych W�oszek i kilkunastu
pazi�w.
Sze�� lat min�o, odk�d pi�kna ksi�niczka mediola�ska po�lubi�a Zygmunta
I, a uroda jej wspania�a nie tylko nic nie straci�a na swej �wietno�ci,
ale jeszcze wzmog�a si� i przyodzia�a majestatem. Kr�lewski ma��onek,
zakochany nieledwie do szale�stwa, uwielbia� jej wdzi�ki, jej
wszechstronne wykszta�cenie, jej dowcip wykwintny, a nie widzia� - czy nie
chcia� widzie� - licznych wad i brzydkich stron jej charakteru, kt�rymi w
p�niejszych latach zatruwa�a mu �ycie i ci�ko si� da�a we znaki nie
lubianemu przez si� narodowi.
W czasie owym jednak by�a Bona zjawiskiem przecudnym, jedna z
najpi�kniejszych niewiast na �wiecie.
Sz�a tedy wysoka, kszta�tna, pe�nej a smuk�ej kibici, w ka�dym calu
kr�lowa. G��wk� jej wie�czy�y faliste zwoje bujnych z�otych w�os�w, zdobne
upi�ciem splecionym z pere�, delikatna p�e� blondynki w przeciwie�stwie do
hebanowych brwi i ciemnych wielkich oczu ol�niewa�a bia�o�ci�, d�ugi,
zgrabny nos i br�dka �licznie zaokr�glona tworzy�y ca�o�� nad wszelki
wyraz pi�kna. Sukni� mia�a z jedwabiu srebrzystego, haftowana w girlandy z
r�. Stanik g��boko wyci�ty w kwadrat, a krojem swym przed�u�aj�cy
niepomiernie kibi�, mia� z przodu trzy r�wnoleg�e wyszycia z drobnych
pere�. R�kawy bardzo w�skie rozszerza�y si� powy�ej �okcia, a �ci�gni�te
srebrna wst�ga stercza�y na ramieniu sztywna bufa. Sp�dnica, uk�adana w
grube fa�dy, rozci�ga�a si� po ziemi, co by�o uwa�ane za konieczne
dope�nienie stroju i nazywa�o si� pow�okiem. Z�oty �a�cuszek, wysadzany
drogimi kamieniami, otacza� szyj� Bony i przytrzymywany u g�ry diamentow�
przepink�, spada� a� do pasa, gdzie zako�cza�a go klamerka z rubin�w.
Kr�lowa przebiera�a od niechcenia palcami ogniwa �a�cucha, okazuj�c przy
tej niby bezwiednej zabawce w�ziutka ma�a r�czk� i pier�cionki drogocenne
na d�ugich, r�owo zako�czonych paluszkach. W lewej r�ce trzyma�a
cieniuchn� chusteczk� z szerokim szlakiem koronkowym.
Damy dworskie, same W�oszki, towarzyszy�y kr�lowej. Izabela Papacoda
nios�a krosienka najja�niejszej pani. Marina Arcamone, ochmistrzyni dworu,
mia�a w pogotowiu du�y wachlarz od s�o�ca; Laura Bdtrani, Icktorka,
d�wiga�a kilka tom�w poezyj do wyboru; Beatrycze dc Macris - kosz z
jedwabiami i pere�kami; Lukrecja Caldorra i Hipolita de Opulo, najm�odsze
z dam dworskich, nie zaszczycone w tym dniu �adnym poleceniem, sz�y na
ostatku i szepta�y sobie widno co� bardzo weso�ego, bo to jedna, to druga
zas�ania�a usta chusteczka, t�umi�c niestosowne w pobli�u kr�lowej
chichotanie. Sze�ciu pazi�w w barwie Sforz�w post�powa�o po obu stronach
alei r�wnolegle z paniami, drugich sze�ciu zamyka�o orszak kr�lowej.
Pa� ochmistrz wybiera� zazwyczaj najurodziwszych i najzr�czniejszych ze
swych wychowank�w do us�ug mi�o�ciwej pani. Ani ospa�y Montwi��, ani
przysadzisty Czema, ani Wi�niowiecki j�ka�a, ani czerwonow�osy Kosta nie
dost�powali tego zaszczytu. Za to kr�l jegomo�� nie zwraca� uwagi na
powierzchowno��, dla ka�dego z malc�w zar�wno bywa� �askawym i
sprawiedliwym.
Na co dzie� nosili paziowie szaraczkowe lub granatowe sukienne ubrania; od
�wi�ta i na s�u�bie musieli by� strojnie przyodziani. Dzi� wi�c ka�dy z
dwunastu mia� berecik jasnoszafirowy, aksamitny, z bia�ym strusim
pi�rkiem, koszul� bia�a, at�asowa, z koronkowa krezka, suto namaszczona i
szlywnie przylegaj�ca do szyi a� pod same uszy. Szalka zwierzchnia z tego
samego aksamitu co beret, nisko wyci�a wzorem kobiecych sukien, a
wdziewana przez g�ow� i dlatego zwana nasuwaniem, nie mia�a wcale zapi�cia
ani guzik�w; w pasie za� przytrzymana by�a z�ota ta�ma, u kt�rej wisia�a
jedwabna torebka. Sute r�kawy uj�te by�y w trzy bufy i ponacinane szeroko
w kilku miejscach, przez kt�re to przeci�cia wygl�da� bia�y at�as
koszulki; od ramienia po �okie� aksamitne, od �okcia do r�ki bia�e
at�asowe, zako�czone koronka doko�a r�ki. Nogawice bardzo obcis�e, z
niebieskiego jedwabiu, takie� safianowe ci�ernki.
Donna Marina Arcamone, wysoka siwiej�ca brunetka, z�agodzi�a swe zazwyczaj
z�o�liwe skrzywione usta s�odkawym u�miechem i z wyrazem uwielbienia
s�ucha�a s��w kr�lowej, rzucaj�c od czasu do czasu jakie� kr�tkie zdanie
dla podtrzymania rozmowy. urli jej nos, zapewne bardzo kszta�tny za m�odu,
zaostrzy� si� z biegiem lal i pocz�� mie� niejakie konszachty z broda,
kt�ra si� ku niemu uprzejmie wysuwa�a. Brwi, podniesione wysoko nad
wypuk�ymi oczami, nadawa�y jej twarzy wyraz wiecznego pytania. I
rzeczywi�cie pytanie, a raczej badanie i podpatrywanie by�y tre�ci� jej
�ycia i zaj�cia przy dworze. Z lubo�ci� wywiadywa�a si� o wa�niejszych,
mniej wa�nych i zupe�nie b�ahych zaj�ciach, snu�a domys�y, a czasem nawet
prz�d�a leciuchne, paj�cze nici intrygi.
- Warto by zajrze� do nowego ogrodu - rzek�a Bona - ciekawam, jak si�
sprawiaj� moje pinie i cyprysy i co Paolo posadzi� doko�a altany.
- Wasza kr�lewska mo�� raczy sobie skr�ci� drog� przez wirydarzyk czy woli
obej�� wzd�u� mur�w? - spyta�a Beatrycze de Macris.
- Ach, oczywi�cie, �e lepiej prosto ni� ko�owa� - odpar�a Bona, i ca�e
towarzystwo skierowa�o si� ku ogr�dkowi ksi�niczki Jadwigi.
Dziewczynka kl�cza�a w�a�nie przed krzakiem r�y i ostrym no�ykiem
obcina�a przekwit�e kwiatki. W cieniu lipy na �awce darniowej siedzia�a
Szczepanowa i szy�a jaka� bielizn�. Na widok przechodz�cej kr�lowej
staruszka d�wign�a si� z trudem i sk�oni�a pokornie, ma�a kr�lewna
przerwa�a tak�e swe zaj�cie, powsta�a z kl�czek i z�o�y�a uk�on nie
przynosz�cy niestety wielkiego zaszczytu jej wychowawczyni.
Bona skin�a z lekka g�owa, i u�miechn�a si� do signory Arcamone ze
wzgardliwa lito�ci�. Gdy jednak min�y wirydarzyk, przystan�a, co� sobie
jakby przypominaj�c, i rzek�a do ochmistrzyni:
- Zechciejcie poprosi� kr�lewn�, by si� po��czy�a z nami i przesz�a do
nowych ogrod�w, gdzie zasi�dziemy z robot� i s�ucha� b�dziemy zajmuj�cej
lektury.
Stara dama zawr�ci�a skwapliwie i pobieg�a, o ile jej nogi starczy�y, do
wirydarza.
- Przychodz� z zaproszeniem od najmi�osciwszej pani na rob�tk� i czytanie
w nowym ogrodzie - wyrecytowa�a urz�dowym tonem, bez cienia uprzejmo�ci.
Dziewczynka skrzywi�a si� nieznacznie i spojrza�a pytaj�co na nia�k�.
- Prosz� p�j�� za mn�, najmilo�ciwsza pani czeka.
Na twarz Szczepanowej uderzy� ciemny rumieniec, p��tno zadr�a�o w jej
r�kach.
- Czy waszmo�� panna nie wiesz, jak si� przemawia do kr�lewskiego dziecka?
Swojej r�wnej gadaj, wasza mi�o��, "prosz� p�j�� ze mn�". Gdyby kr�l
jegomo�� s�ysza� podobne zuchwalstwo!
- Nie przysz�am tu po nauki do pani Szczepanowej - odpar�a ochmistrzyni
drwi�co.
- Je�eli si� tak rozumiecie na dworskich przepisach, to lepiej nauczcie
jej kr�lewska wysoko�� wytwomiejszych uk�on�w... bardzo by si� to
przyda�o, bo istotnie chyba nikt nie odgadnie, patrz�c na ni�, �e ma z
ksi�niczka, do czynienia.
- Cicho, nianiu - g�aszcz�c staruszk� po rozognionej twarzy, szepn�a
Jadwiga i doda�a g�o�niej: -ja nie zwa�am na mow� tej pani, s�ysz� ino, �e
jej kr�lewska mo�� matka najmi�o�ciwsza prosi mnie do siebie, wi�c ch�tnie
id�.
Podnios�a g��wk� dumnie, nie racz�c spojrze� w stron� donny Mariny, i
wybieg�a szybko, ani si� na nie ogl�daj�c. W�oszka zblad�a i zacisn�a
pi�ci w bezsilnej z�o�ci... Nie ona jedna, zacisn�� je tak�e Konstanty
Gedroy�, przechodz�cy w orszaku pazi�w za kr�low�. Widzia� i s�ysza�
wszystko i gniewem wezbra�o mu serce.
Ksi�niczka Jadwiga przysun�a si� do kr�lowej i sz�a ci�gle tu� przy jej
boku, z pogodna, twarzyczka, jakby niepomna tylko co doznanej przykro�ci.
Nowy ogr�d zawi�d� nadzieje Bony, pi�kne krzewy po�udniowe, z najwi�ksza,
troskliwo�ci� zasadzone o wczesnej wio�nie, do starannie przyrz�dzonej i
u�y�nionej ziemi, strze�one i piel�gnowane umiej�tnie przez ogrodnik�w,
nie chcia�y si� jako� przyj��, wygl�da�y s�abo i w�t�o, marnia�y w oczach,
a niekt�re z nich usch�y na dobre i wznosi�y w g�r� nagie, czarne badyle.
Kr�lowa spogl�da�a z gorzkim u�miechem na biedne kar�owate ro�linki,
obesz�a kilka �cie�ek, dotkn�a r�k� wi�dn�cych li�ci, pochyli�a si� nad
grz�dkami zamorskich kwiat�w, wreszcie ruszy�a ramionami i rzek�a z gniewem:
- Zaiste, martwe stworzenia rozumniej si� zachowuj� od ludzi, nie chc� �y�
w tym kraju bez s�o�ca i ciep�a. St�sknione oczy moje nie ujrz� ju� pinii
roz�o�ystych ani cytryn o po�yskliwych li�ciach i z�otych owocach, ani
wysmuk�ych cyprys�w, ani srebrnozielonej oliwy... Ach, co za kraj!
Nied�wiedzi i tyr�w ojczyzna... jak�e dumn� jestem, �e danym mi by�o
urodzi� si� w s�onecznej Italii.
- S�owa najmi�o�ciwszej pani znajduj� ech w naszych sercach - rzekla z
przymileniem donna Arcamone - lecz komu los pozwoli� za�y� szcz�cia z
przebywania w pobli�u waszej kr�lewskiej mo�ci, ten jako �ywo nigdy dziwi�
si� nie b�dzie, �e dla kwiatu tak doskona�emu ino boska Italia mog�a by�
ojczyzn�.
- Gdy sobie spomn� - m�wi�a dalej Bona z �askawym wejrzeniem na
ochmistrzyni� - to nasze niebo z ciemnego szafiru, tak przecudne, t�
wieczn� ziele� i z r�nobarwnego kwiecia kobierce, to s�o�ce pe�ne �aru,
te wonne gaje pomara�czowe, a patrz� na sm�tne szare ob�oki,
przys�aniaj�ce przez po�ow� roku blade s�o�ce P�nocy, pr�ne si�y
�ywi�cej, gdy widz� one wierzby i brzozy ze zwieszonymi �a�obnie ga��mi,
to mi jaki� l�k serca ogarnia i zda mi si�, �e nie wytrwam na tym wygnaniu
i raczej kr�lowanie porzuc�, byle...
- Najmi�o�ciwsza pani... kr�l jegoma�� przechadza si� po tamtwj �cie�ce z
mistrzem Bereccim, zapewne ku nam si� zwr�c�.
- Lauretta... pojrzyj no, kto jest ten przygarbiony cz�ek, co si� tam na
�awie w s�o�cu wygrzewa. G�ow� wspar� na r�ku, nie widz� twarzy.
- To magister Johannas Krabatius, mi�o�ciwa pani.
- On? Przecz tak zn�kany?
- rozka�e najja�niejsza pani spyta� go?
- Nie trzeba, sama go zagadn�.
Jedn� r�k� wspieraj� si� na lasce, drug� na por�czy �awki, z ci�kim
wysi�kiem powsta� stary Niemie na powitanie kr�lowej.
- Dzie� dobry, signore Krabatio - rzek�a Bona uprzejmie - c� tam u was
s�ycha�?
- Pokorne s�u�by u st�p waszej kr�lewskiwj mo�ci sk�adam, ze mn� jest
bardzo �le.
- Cz k�opoty, czy zmartwienia jakie?
- To jest najwi�kszy k�opot... to jest najwi�ksze zmartwienie... ja jestem
bardzo s�aby.
- Nie trapcie si� waszmo��, w�dy, jako medyk, �acno zwyci�ycie chorob�.
- To jest w�a�nie najwi�ksze nieszcz�cie, �e ani przyczyny zrozumie�, ani
symptomat�w pozna� dot�t nie mog�em. Jak piorun to na mnie nagle spad�o...
wczoraj w po�udnie zdawa�o mi si�, �e ja jestem zdr�w jak jedna ryba.
- A dzi�?
- Na przemian ogie� mi� pali, to jest mi zimno jak l�d, g�owa chodzi w
k�ko, �aden apetyt, serca pukanie, ani godzina snu... ach, darujcie mi.
najja�niejsza pani. nadto si� rozgada�em, lecz wiadomo: ex abudantia
cordis...
- �yczliwym uchem s�ucham i ch�tnie bym ulrzy�a.�ie prubowali�cie �adnych
lek�w?
- Zaraz wieczorem pu�ci�em sobie sze�� uncyj krwi,dzi� po�udnie jeszcze
raz tak wiele
- Powinno �i� okaza� polepszenie,co by to by�a za choro��? Ni st�d ni
zow�d, cznie zawianie,a pr�dzej jeszcze molocchio... nie macie pos�dzenia,
by was kto urzek� podst�pnie?
-�aden �lad takiej my�li, mi�o�ciwa pani! Choro�� ju� z dawna we mnie
skrycie musia�a tkwi�, ino nie dawa�em na to uwagi.
Przed wieczorem dopiero paziowie, co podle mej sypialni od wczoraj
zamieszkali, spostrzegli �e idzie mi �le i wiele mi przychylno�ci okazali.
Niech, jak si� to nagle obiawi�o, Szyd�owiecki sam powie, prawda?
Waszmo�ciowie ze mn� si�siadujcie, ten drugi m�odzieniec tako�.Bardzo
poczciwe ch�opcy.
Gedroy� i Szczyd�owiecki na po�y zmieszani na po�y rozbawieni widokiem
choroby z przywidzenia, kt�r� Ja� Drohojowski jednym nie bacznym �artem
wywo�a�, stali zaczerwienieni po uszy i milczeli.
- A czy by nie by�o dobrze ,gdyby� waszmo�c wyjecha�na po�udnie?
Cz�sto zmiana powietrza gubi chorob�. Ot, wysy�am w tych dniach zaufanego
a wielce uczonego m�a do Itali, by zakupi� dla Akademi Krakowskiej dzie�a
autor�w greckich i �aci�skich, �wie�o wydane w typografi weneckiej.
Mogliby�cie si� wybra� razem.
- Silvius, Siculus?
- Tak jest, wyje�d�a w przysz�ym tygodniu.
Mi�y by�by dla wa�mo�ci towarzyszem, a podr� dla ukochanego kraju mego,
ojczyzny wszelkich auk wyzwolonych, kolebki sztuki i poezji, od�wierzy�abu
i podnios�a ducha waszego.
Cho�by�cie nic wi�cej widzie� nie mieli, jak najwi�ksze dzie�o mistrza
Leonarda, malowid�o przedstawiaj�ce Wieczerz� Pa�sk�, tusz� �miele, �e od
zachwytu dusznego zdrowie by wam w pe�ni powr�ci�o. A tu... Czy� w tym
barba�y�skim kraju wiedz�, czuj�, wiedz�, rozumiej�, co�kolwiek? Czy tu
jest jaka nauka albo sztuka?
- Wdzi�cznie przyjm� Akademia dar waszej mi�o�ci - rzek� kr�l staj�c
niespodzianie mi�dzy rozmawiaj�cymi. - Cieszy� was b�dzie ma��onka mi�a -
m�wi dalej - gdy spomnicie,�e w godne r�ce dostan� si� one ksi�gi
uczone.To� przesz�o od wieka szko�a krakowska wydaje m�a m�dro�ci�
s�awne, a jej ucze� , Miko�aj Kopernikus nie�mierteln� chwa�� polskiego
imienia, w�a�nie nape�nia �wiat ca�y. Bona s�ucha�a s��w m�a ze
spuszczonymi oczyma, zmieszana i zawstydzona.
Pro�b� mam wielk� mi�o�ciwy kr�lu - zawo�a� z nienacka Sta�czyk,
nieodst�pny trefni� Zygmunta I i pok�oni� si� do samej ziemi. A� dzwonki u
czapki zabrz�cza�y.
- Co� tam nowego umy�li�e�?
- A ha zgad�e� kr�lu o nowo�� mi chodzi.
Wybieram si� jutro do W�och, dasz mi pieni�dzy na drog�?
- A ty tam poco?
- Po b�aze�stwo.
- Zali� go ma�o masz w Polsce? - ostrym g�osem spyta�a Bona.
- Jest ci ta cos nieco� na codzienne potrzeb�, lecz gdy wszystko zdaniem
pani najmi�o�ciwszej znamienitsze jest w tej krainie wybranej, przeto i
b�aze�stwa nowomodnego, a doskonalszego nie gdzie indziej dostan�. Daj,
kr�lu, na drog�, zobaczycie, jakim ja to arcyb�aznem powr�c�.
Roze�mia� si� Zygmunt, zachichotali paziowie, kr�lowa skrzywi�a usta z
niesmakiem, a panny dworskie, znalaz�szy si� mi�dzy m�otem a kowad�em,
sta�y sztywne, powa�ne i bez wyrazu, istne lalki drewniane.
- A gdy chodzi o sztuk� - m�wi� kr�l nawi�zuj�c przerwana rozmow� - nie
tak zn�w ubodzy jeste�my, by�my si� a� trapi� mieli, to� mistrza Wita
pi�kne dzie�a nie maja sobie r�wnych. Co si� za� tyczy nowej sztuki, radzi
j� w naszym kraju zaszczepimy. Oto w�a�nie mistrz Bartolomeo wyko�czy�
abrysy do budowy nowego pa�acu, jaki wasza kr�lewska mo�� mie� ��dasz.
Ogl�da�em to ju� i w�a�nie zdania waszej mi�o�ci przyszli�my zasi�gn��,
czy kru�ganki kolumnowe, okalaj�ce podw�rzec, nale�y da� ino na pierwszym
i drugim pi�trze, czy tako� i na dole?
Mistrz Berecci rozwin�� przed kr�lowa plany i t�umaczy�, co te lub owe
linie oznacza�y, a kr�l, zadowolony z delikatnej nauczki, jak^ da� �onie
za jej niesprawiedliwe mowy, u�miecha� si� nieznacznie i w roztargnieniu
g�aska� po g��wce ma�a ksi�niczk� Jadwig�.
Kr�l Zygmunt, m�czyzna w�wczas pi��dziesi�ciokilkoletni, robi� wra�enie
cz�owieka jeszcze m�odego, w ca�ej pe�ni si� m�skich. Wynios�ej budowy
cia�a, szeroki w ramionach, dobrej, lecz proporcjonalnej tuszy, postaci�
sw� uosabia� pot�g� i silna wol�. G�ow� mia� bardzo foremna, profil
rzymski, oczy przenikliwe i m�dre, ocienione g�stymi brwiami, usta dumnie
zarysowane z wysuni�ta naprz�d dolna warga, wsp�lne Jagiellonom
dziedzictwo po El�biecie austriackiej. Ciemne w�osy nosi� �wczesna moda
d�ugie, lecz dla wygody lub w gor�ce dni letnie podczesywa� je nieco w
g�r� i pokrywa� nag�ownikiem siatkowym, z cienkich jedwabnych sznurk�w
z�ocistych plecionym. Tote� dziejopis jego robi wzmiank�, �e "w czepcu rad
chadza�".
Nosi� si� zazwyczaj ciemno i dzi� wi�c odziany by� w szub� z cienkiego,
cynamonowej barwy sukna, bramowana sobolami. Nogawice obcis�e, ciemne,
ci�my naturalnego koloru sk�ry. Tak przedstawia� si� kr�l Zygmunt na
zewn�trz.
Dusza kr�lewska r�wnie wspania�e i imponuj�ce mia�a cechy, jak cia�o. Z
natury ma�om�wny bardzo, roztropny i sprawiedliwy, nad czynem ka�dym, jak
i nad s�owem rozwa�a� d�ugo, za to raz powziawszy jaki� zamiar lub
wypowiedziawszy stanowcze zdanie, trzyma� si� go uparcie i nigdy nie
zmienia�. Gdy co przyrzek�, dotrzymywa� �wi�cie i za najwi�ksza chlub�
uznawa�, je�eli sprawdzi�, �e na czyim� s�owie polega� by�o mo�na.
Jedyne, co gokiedykolwiek zastrasza�o, to my�l, czy ten lub �w post�pek
zgodny jest z prawem i z chrze�cija�sk� uczciwo�ci�. Nawet w rzeczach
ma�ej wagi pytanie: uchodzi? nie uchodzi? -by�o mu zawsze probierzem.
Szcz�cie osobiste, pomy�lno�� kraju niczym mu by�y, gdyby je przysz�o
okupi� czynem nieprawym. Przys�owiowe wyra�enie ,,dedecet" (nie uchodzi)
cz�sto bardzo mia� na ustach. Gorliwy chrze�cijanin, brzydzi� si�
nowatorstwami relijgijnymi i wzgar� mia� dla odst�pc�w od Ko�cio�a
rzymskokatolickiego.
Gdy tak stali przy sobie oboje z Bon�, tworzyli par� ma��onk�w sko�czenie
pi�kn� i fizycznie jak najdoskonalej dobran�. Rozum i wykszta�cenie Bony
r�wnie� znakomitymi nazwa� mo�na by�o, jedynie dusza jej i charakter
odbieg�y od idea�u, kt�rego �ywym wcieleniem by� Zygmunt.
Budowniczy, odebrawszy pewne wskaz�wki i zanotowawszy sobie �yczenia
kr�lowej, oddali� si�; kr�l pozosta� z ca�ym towarzystwem.
- Wybra�y�cie si�, wasze mo�cie, jak widz�, z robotkami do ogrodu na
pogaw�dk�. Gdzie� dziatki? Czy w s�dzie?
- Belina kaszle, a Zygmunt l�kam si� wypuszcza� z komnaty, powietrzeza
ostre.
- Pie�cisz je wasza mi�o�� nad miar�, ciep�o, sucho, powietrze zdrowe,ja
bym radzi� nawet Zosie�ke wynosi� na par� godzin na s�o�ce, a starsi
�mia�o po ca�ych dniach bawi� si� mog� z Jadwisi� przy Sczepanowej.
- Obawiam si�...
- Pomnijcie, Kr�lowo moja, �e nie ino w�oska, ale pe�na wigoru
polsko-litewska krew p�ynie w �y�ach naszego potomstwa. Nie wygrzewa� przy
piecu, nie chroni� od lada powiewu, zdrowe c�ry chc� mie� i syna
dzielnego, a nie pani�ta z morskiej piany!
- Jutro nie omieszkam spe�ni� wol� waszej mi�o�ci, dzi� zda mi si� ju� za
p�no.
- Zapewne. Aa... ksi�gi na stole! Jejmo�� panna Beltrani przeczyta nam co�
pi�knego. Zasi�d�my i s�uchajmy.
- Na czym�e�my to stan�li? - spyta�a Bona.
- Czyta�am wczoraj, jako Rugier zwyci�y� Eryfil� dziewi��si�k� i szed� do
pa�acu Alcyny - odpowiedzia�a Laura.
- Ariosto? - spyta� kr�l.
- Tak jest, prosz� waszej kr�lewskiej mo�ci, Orland szalony.
- A Jadwisia rozumie do tyla w�osk� mow�?
- Przys�uchuj� si� ciekawie i rozumiem bez ma�a, najmi�o�ciwy ojcze -
odpowiedzia�a dziewczynka ca�uj�c kr�la w r�ke.
- Zacznijcie. prosz�, s�uchamy.
Laura szuka�a chwil� po strofach oczami i tak zacz�a:
Zbiwszy bohatyr z konia sprosn� bia�og�ow�
Doby� miecza...
- To ju� by�o... - przerwa�a czytanie kr�lowa.
Mrucz�c p�g�osem, lektorka przebieg�a par� strof i czyta�a dalej:
Sama tylko Alcyna wszystkich za� pi�kno�ci�
Przechodzi, jako s�o�ce, gwiazdy sw� jasno�ci�.
Stan tak pi�kny i tak ma dobrze pomierzony,
Jaki tylko zmaluje malarz nauczony;
U d�ugiej i na w�z�y powi�zanej kosy
L�ni�y si� jako z�oto jej ��tawe w�osy.
R�e si�, wychowane w sabejskich ogrodach,
Z fijo�kami rozesz�y po g�adkich jagodach;
Zg�adzonych alabastr�w ma wynios�e czo�o,
Kt�rem po wszystkich stronach obraca weso�o.
Pode dwiema cienkiemi, czamemi �ukami
S� dwie oczy, ale je lepiej zwa� gwiazdami,
Oczy, pe�ne lito�ci, samy w si� ubrane,
W kt�rych skrzydlata Mi�o�� gniazdo ma us�ane,
I wida� prawie dobrze, kiedy z nich wychodzi
I �uk ci�gnie, i w serce widomie ugodzi.
Twarz dzieli nos tak pi�kny - wol� was nie bawi� -
�e sama Zazdro�� nie wie, gdzie by go poprawi�.
pod niem wdzi�czne, w nie mniejszej zostawuj�c chwale,
S� usta, w przy rodzone ubrane korale.
W nie dwa rz�dy wybranych pere�...
- Morisco!... Dio mio... sono morta!... - przera�liwy pisk Lukrecji
Caldorry przerwa� czytanie.
Najm�odsza z panien dworskich tak si� czego� przel�k�a, �e nie bacz�c na
majestat i osoby kr�lewskie, wskoczy�a na �awk� i dr��c na ca�ym ciele,
krzycza�a wniebog�osy. Wszyscy patrzyli na ni� ze zdumieniem; biedactwo
by�o tak nieprzytomne, �e nawet Bona nie poczu�a si� obra�on� jej
niesfornym zachowaniem.
- Czego krzyczysz?
- Co ci si� sta�o? Czy ci� �mija ugryz�a? - pyta�y towarzyszki
przestraszone.
- Tam... tam... potw�r... ach! sunie ku nam... Santa Margueritta! San
Giorgio! Diffendete mi! - wzywa�a �wi�tych skutecznych przeciw smokom.
Inne panny, spojrzawszy w kierunku jej oczu os�upia�e zapatrzonych,
zerwa�y si� jak oparzone i ch�rem zawiod�y wrzask nieludzki.
A na samym ko�cu �cie�ki, tu� za wirydarzykiem kr�lewny Jadwigi, porusza�o
si� ci�ko jakie� istotnie niesamowite stworzenie...
Ma�a ksi�niczka przytuli�a si� do ojca, kt�ry j� obj�� ramieniem i
patrza� ze �miechem na dziwaczne miny i konwulsyjne podskoki panien
dworskich.
- Id��e wa��, zobacz, co tam takiego! - krzykn�� na Sta�czyka.
Ale ten pad� na trawnik i tarza� si� ze �miechu, wierzgaj�c nogami jak
�robek, rozhukany w szale weso�o�ci.
- Co za uszy k�apciaste! - wo�a�a jedna.
- Czerwone jak p�omie�! - wrzeszcza�a druga.
- Pysk bia�y, �lepia w krwawych orbitach!
- Cielsko obmierz�e!
- Pr�gi jak u tygrysa!
- Co za sier�� niewidzialnej ma�ci!
- Zielona niczym trawa, a smugi po niej ceglaste!
- Ogon ptasi!
- Na nogach guzy jakie� czy naro�le!
Potw�r, co z pocz�tku wl�k� si� ocie�ale i wahaj�co, nagle spu�ci� �eb ku
ziemi, a uszy olbrzymie opadaj�c �eb mu ca�y zas�oni�y i bieg�...
p�dzi�... lecia�... a�... skoczy� w obj�cia na wp� omdla�ej signory
Izabeli Papacody. Nie ma na �wiecie pi�ra, kt�re by zdolne by�o odtworzy�
martwymi literami skrzypienie ochryp�e, jakie wyda�a z siebie nieszcz�sna
dziewica.
Znalaz�szy si� w bezpiecznej przystani straszyd�o wspie�o si� na tylne
�apy, przednie opar�o na szyi donny Izabeli i je�o j� liza� po twarzy
r�owym j�zykiem.
- Kupido!... Poverino mio! Carissima bellezza mia! - oblewaj�c pieska
strumieniami �ez gor�cych, wo�a�a dama.
A �zy te serdeczne zmywa�y po cz�ci farb�, przenosz�c j� na stanik, a
nawet, o zgrozo, na wygorsowan� szyj� i w�sate oblicze signory.
- Jedno urodne i drugie niczego - dziwowa� si� Sta�czyk potrz�saj�c
dzwonkami.
A kr�l Zygmunt rozbawiony, jak morze od m�odo�ci mu si� nie przytrafi�o,
�mia� si�, do rozpuku.
Guardate che disgrazia. Pomalowali cudni kupidu! Uszy doprawili... do
�liczny ogonek pi�ry koguta... la mia! Lapeczki mala owi�zali con conce
briganti! Maladetti!
- Nie domy�lasz si�, wasza mi�o��, kto mo�e by� sprawc� tak niecnego figla?
- Jedno urodne i drugie niczego - dziwowa� si� Sta�czyk potrz�saj�c
dzwonkami.
A kr�l Zygmunt rozbawiony, jak mo�e od m�odo�ci mu si� nie przytrafi�o,
�mia� si�, �mia�, �mia� do rozpuku.
- Guardate ehe disgrazia! Pomalowali cudni Kupidu! Uszy doprawili... do
�liczny ogonek pi�ry kogutu... la mia povera bestiolina! Lapeczki ma�a
owi�zali con conce... Briganti! Lazzaroni! Maladetti!
- Nie domy�lasz si�, wasza mi�o��, kto mo�e by� sprawc� tak niecnego
figla? - spyta�a kr�lowa ochmistrzyni�.
Lecz nim signora Arcamone zdo�a�a zebra� rozpierzch�e my�li, Papacoda
krzykn�a �kaj�c:
- Kto? Ja przysi�ga�a na g��wka m�j piesek, co to pazie uczynili... nie
kogo innemu, ino pazie! A nawet powiedzia�a kt�ry: questa canaglia di
Cristophoro, ii piccolo barbaro Czi... Cza... mi ramento gia! Czema!
Certissimo!
- Zaraz si� to wy�ledzi i b�d� wasza mi�o�� przekonan�, �e z ca��
surowo�ci� wymierzymy kar� - uspokaja�a rozszlochan� W�oszk� kr�lowa -
mocno mi� ino dziwi, �e wam, najmi�o�ciwszy panie, ucieszn� i �miechu
godn� widzi si� psota, kt�ra dokuczy�a a� do rzewnych �ez osobie tak
zacnej i tak bardzo mi bliskiej, jak signora Papacoda. Gdyby co� podobnego
Polk� spotka�o, znalaz�aby si� sprawiedliwo��.
Kr�l spojrza� surowo na �on�, lecz nie odpowiadaj�c wprost na nies�uszny
zarzut, da� znak r�k� jednemu z pazi�w:
- Hej, Zbylitowski! Biegaj co �ywo do pana ochmistrza Strasza, powiedz, �e
go prosimy tutaj w bardzo wa�nej sprawie. Z nikim po drodze nie m�wi�
s�owa! Rozumiesz?
- S�ucham, najmi�o�ciwszy panie!
Pobieg� pa�, sprowadzi� ochmistrza i wytoczono przed jego trybuna� ca�e
zaj�cie z Kupidynkiem. Jegomo�� pa� Strasz, zar�wno jak i Papacoda,
sumiennie by� prze�wiadczony, �e to zemsta Krystka Czemy za pok�sana
�ydk�, lecz na ��danie kr�la, kt�ry nic poszlak i podejrze�, ale niezbitej
pewno�ci si� domaga�, postanowiono zwo�a� wszystkich dwustu pazi�w do
ogrodu i bada� jednego po drugim. Kt�ry by nie umia� si� wyt�umaczy�, co
robi� od godziny obiadowej do tej pory, b�dzie prawdopodobnie winowajca.
Przy obiedzie bowiem najmilejszy Kupido kr�ci� si� jeszcze po pokojach
fraucymeru, we w�asnej swej, nie zmienionej postaci.
Paziowie, zaj�ci ca�y dzie� na s�u�bie u kr�la jegomo�ci i u
najmi�o�ciwszej pani, nie wchodzili oczywi�cie w rachub�, gdy� ani na
kr�tki czas nic opuszczali pokoi kr�lewskich, 'lak wi�c nazwiska tych
dwudziestu czterech szcz�liwc�w wypisano na karcie papieru, a reszt�
zwo�ano. Pokaza�o si�, ze wszyscy mieli lekcj� �aciny zaraz po obiedzie a�
do godziny czwartej, czyli pod�ug �wczesnych zegar�w do godziny
szesnastej, nast�pnie grali w palcaty na wielkim podw�rcu i prosto stamt�d
zawo�ani przybiegli do ogrodu. Pan baka�arz, mistrz Ambro�y z Olkusza,
zar�cza�, �e na pocz�tku lekcji czyta� ich nazwiska i nic brakowa�o
�adnego, to jest w�a�ciwie trzech tylko nie stawi�o si�.
- Aha... hhhrrrum - odchrz�kn�� ochmistrz - kt�rzy� to?
- Dymitr Montwi��, Andrzej Boner i Krzysztof Czema.
- Nie m�wi�a? Nie m�wi�a? - krzycza�a Papacoda wznosz�c w g�r� pi�ci i
dysz�c zemsta.
Pa� Strasz i pa� baka�arz po�pieszyli na g�r� zrewidowa� mieszkanie
obwinionych i osadzi� ich w karceresie. Lecz niestety, ani resztek farby,
ani zrzynk�w czerwonej materii, ani pi�rka jednego... nic nie znale�li. Na
oknie ino le�a� ogryzek kie�basy, atoli nikomu na my�l nie przysz�o, by
ten drobny szczeg� mia� jakikolwiek zwi�zek ze spraw� biednego Kupidynka.
W izbie nie by�o nikogo pr�cz Dymitra Montwi��a �pi�cego twardo. Szarpali
nim i trz�li - ledwie si� ockn��, a ka�de jego s�owo i ca�e zachowanie
si� wobec s�dzi�w �wiadczy�y wymownie, �e jak do �aciny, tak i do sztuki
malarskiej nic posiada najmniejszej zdolno�ci. Wzi�ty w krzy�owy ogie�
zdradliwych pyta� ochmistrza i baka�arza, odpowiada� spokojnie, patrzy� im
prosto w oczy, a ziewa� przy tym lak serdecznie, �e chc�c nie chc�c,
musieli mu wt�rowa�.
Gdy prze�ladowcy odeszli, zaduma� si� Dmytru� g��boko, chodzi� sumuj�c
wzd�u� komnaty i par� razy wyrwa�o mu si� z ust pytanie:
- Taj czego oni chcieli ode mnie? Co�e mnie wykr�cali na wszystkie boki?
Ot, tobi masz z taka robota!
Nagle stan��, uderzy� si� r�ka w czo�o...
- Mamo� ty moja mile�ka! G�upi ja, ze nie zgad� od razu! Ch�opcy nabroili
znowu� i stary Odmiwas ob�aw� robi. Ani w�tpi�, J�drek... jakbym go
widzia�... a mo�e i kt�ry jeszcze... tak, co�e oni my�leli? Ze ja im wydam
koleg�w, jak Judasz? Z�by mi si� byli przyznali, tak mo�e bym i obroni�,
ale co gada�, kiedy nic nie wiem. Wpadli�cie, sierotki, w ka�abani�... nic
to, nie b�jcie si�, ju� ja was wytaszcz�, cho�by si� sam mia� stalapa�.
Zostawiam wyobra�ni czytelnik�w odtworzenie onej pracowitej godziny, w
kt�rej dwie pary pilnych rak przeistoczy�y zgrabnego Kupidynka w potwora
apokaliptycznego, a uprzedzaj�c astmatycznego Strasz� i pulchnego, na
kr�tkich n�kach baka�arza, biegn� �ladem z�oczy�c�w. Nie�li oni cichaczem
jak najustronniejszymi schodkami i korytarzami kosz z pokrywa do ogrodu.
Tam r�wnie� zapadli w boczne �cie�ki g�sto zaros�e, dopiero przy Baszcie
Sandomierskiej, tu� obok wirydarza kr�lewny, skrywszy si� za skarp�,
wypu�cili swoja ofiar�.
- Teraz nie ma co d�u�ej popasa�, dra�a nad rzek�! - zakomenderowa� Boner.
- Jak to... bez mur? W�dy nas kto pewnikiem spostrze�e.
- G�upi�... czy ci kazuj� bez mur? Stoi przy furtce i pyta si�.
- Nie zamkni�ta?
- Po zachodzie s�o�ca dopiero stra� zamyka wszystkie wyj�cia na k�ody,
teraz ino zasuni�te na skubel.
- A z koszem co?
- We�miemy go do rzeki, wyp�uka� trzeba dobrze, bo si� ano cudnie
usmarowa� i m�g�by nas niechybnie zdradzi�.
Wymkn�li si� tedy przez furtk� i zbiegli p�dem po pochy�o�ci g�ry nad
Wis��.
Tam J�dru�, kt�ry mia� w ca�ym mie�cie przer�ne stosunki, skoczy� do
znajomego rybaka.
- Po�yczcie mi dw�ch w�dek, Szymonie. A spieszcie si� na mi�y B�g!
- Toli s�, paniczku, ledwiem co z Frankiem od wody powr�ci�.
- Rety... ryby mo�e macie?
- Ju�ci mam, pe�en koszyk.
- Co za nie?
- Ile ta paniczek dadz�, tyle wezm�.
- Dwa z�ote chcecie?
- Dorzu�cie ta par� groszy, bo �adnie mi si� u�owi�y.
- Na, macie, dawajcie chy�o. A niech was B�g broni jedno s��wko pisn��
komukolwiek, �e�cie je nam sprzedali! Z�amanego szel�ga nie da�bym wam ju�
nigdy zarobi�!
- Co bym mia� gada�, pojem se ano i spa� legn�, bo od rana w g�bie nic nie
mia�em.
- Pami�tajcie�!
Zbiegli ch�opcy trzydzie�ci krok�w nad sam brzeg rzeki, wyp�ukali kosz
skrz�tnie, przesypali do� ryby, kobia�k� Szymona wrzucili do jego �odzi, a
sami zasiedli do pracy i zapu�cili w�dki.
- Panie ochmistrzu...t�dy, t�dy, prosto nad rzek� - szepta� baka�arz -
przeczucie mi m�wi, �e ich tu gdzie� znajdziemy. Pewniakiem polecieli
wyk�pa� si�, bo to i r�ce, i twarze musza mie� uwalone jak nieboskie
stworzenia.
- Pst... widzisz ich waszmo��?
- Toli siedz� z w�dkami, jak niewiniatka...
- Ha! Tu�cie mi, niewstydniki! Ci�ki s�d i kara was nie minie!
- Ach, najdro�szy panie baka�arzu! W�dy nigdy niejeste�cie srogim dla nas!
- Mi�osciwy panie ochmistrzu! My si� jutro wszystkiego wyuczymy expedite...
- Tak nas co� kusi�o dzisiaj na rybki...
- No, no, bardo prosz�, przez krotofil... nie pomna�ajcie swojej winy!
- Niech�e nas B�g broni przed takowym pomna�aniem! Wzdy b�agamy o
przebaczenie po stokro�, �esmy lekcj� �aciny opu�cili, ale na cze�� nasz�
przyzekamy powetowa� to jutro w dw�jnas�b.
- Milcze�! Hhhrrrum... o pieska donny Papacody chodzi, niecnoty jedne!
- A to �otr bezecny... - oburzy� si� Krystek - kog� znowu pok�sa�?
- Dosy� j� wykret�w... nie na gadanie do was przyszed�em, marsz na g�r�!
Kr�l jegomo�� wie o wszystkim i b�dzie was s�dzi�.
- Co? Za par� werb�w?
- Za jedn� lekcj�? Sam kr�l?
- milcze�! Marsz na g�r� powiadam.
- Ale idziemy, idziemy, ino kosz z rybami trza zabra�.
- Z jakimi rybami?
- A o... tyle �licznych karpi, karasi, nawet dwie szczuki...
- Od samego obiadu cz�ek siedzi, pe�en kosz na�owili�my.
- W�dy ich nie wrzucimy na powr�t do wody - burkn� zuchwale Boner.
- Wasza mi�o�� pozwoli odnie�c to do marsza�kowskiej kuchni.
- Chcieli�my si� Serczykowej podchlebi�, pieknie�my wyszli!
- Za tak� b�achostk� do samego kr�la!
- Gdyby wasz mi�o�� nieby� tak zagniewanym, przysi�g�bym, �e sobie ino
dworuje.
- Niech�e pan ochmistrz ulituje sie ostatni raz, ka�e nam wlepi� po
dziesi�� bat�w na kobiercu, poca�ujemy go w r�ke i sza!
- Jak Boga kocham, nijakiej uciechy biedn