3424
Szczegóły | |
---|---|
Tytuł | 3424 |
Rozszerzenie: |
![](/images/demo/legimi.png)
![](/images/demo/legimi.png)
![Ceneo.pl](http://app.ceneostatic.pl/common/image/logo/ap-logo-transparent-small.png)
3424 PDF Ebook podgląd online:
Pobierz PDF
Zobacz podgląd 3424 pdf poniżej lub pobierz na swoje urządzenie za darmo bez rejestracji. 3424 Ebook podgląd za darmo w formacie PDF tylko na PDF-X.PL. Niektóre ebooki są ściśle chronione prawem autorskim i rozpowszechnianie ich jest zabronione, więc w takich wypadkach zamiast podglądu możesz jedynie przeczytać informacje, detale, opinie oraz sprawdzić okładkę.
3424 Ebook transkrypt - 20 pierwszych stron:
ALBERT WILCZY�SKI
KAPITAN-PROFESOR
Obrazek ze wspomnie� szkolnych
Niech tam co chc� m�wi� wszyscy filozofowie, ja jednak powiadam, �e m�odo�� jest najpi�kniejsz�
kart� z ca�ej ksi�gi ludzkiego �ywota. Ale nie ta m�odo��, bro� Bo�e, gdy cz�owiek
je��, spa� i p�aka� umie � nie, ja tu chc� m�wi� o tym czasie nauki, gdy to patrzy si� na
�wiat r�owo, gdzie swobodny umys� ch�opaka, co lekcji si� wyuczy�, drwi sobie z ca�ego
�wiata, bo nie obchodz� go troski rodzic�w, nie straszy g��d i niedostatek, a �adne nieszcz�cie
nie zapuszcza si� g��biej do duszy. Dlatego te� mo�e owe lata najg��biej sadowi� si� w
naszej pami�ci, dlatego to zawsze ich wspomnienie od�wie�a umys� ju� my�l�cego powa�nie
cz�owieka i n�ci ku sobie jak�� serdeczn� b�ogo�ci� nawet starca stoj�cego nad grobem.
Wszystkie, cho� najdrobniejsze odcienia z tego wieku stoj� �ywo przed dusz�, ka�dy rys
twarzy profesor�w i wsp�koleg�w tak �wie�o i jasno staje przed nasz� wyobra�ni�, jakby�my
przed chwil� dopiero na nich patrzeli; g�os zdaje si� brzmie� w uszach z ca�� moc� i
d�wi�kiem, cho� to, panie, obejrzawszy si� za siebie, jak obszy� czterdzie�ci lat zlecia�o. Tak,
tak, najtrwalsze to wspomnienie! Nawet owe przykro�ci i nieszcz�cia studenckie, tak b�ahe
dzisiaj w swym znaczeniu, rodz� i teraz pewn� boja��; dawna niech�� ku profesorom, cho�
na �wczesnym poj�ciu oparta, nie da si� jako� pr�dko wyrugowa�, nie z serca ju�, lecz z pami�ci
naszej.
Czterdzie�ci to lat pono, a jeszcze ciarki przechodz� po sk�rze, gdy cz�ek wspomni
u�miechni�tego Mas�owskiego, profesora �aciny, kiedy w bia�ej chustce na szyi, z ogromnymi
ko�nierzami, wchodzi� do klasy, szukaj�c oczyma, kogo ma wezwa� do lekcji. Jak�e to bi�o
serce, gdy wyzwa� z litery H, tak bliskiej K, a zw�aszcza gdy koniugacje nie najlepiej siedzia�y
w pami�ci. Niezawodna pi�tka czeka�a za piecem, i jaka jeszcze? � bo sam profesor nie
�a�owa� r�ki, trzymaj�c si� owej starej zasady:
R�d�ka pop�dza rozumu do g�owy,
Uczy �aciny, a broni z�ej mowy.
Z obliczem ewangelicznego baranka, nie s�ysza� b�aga�, nie widzia� �ez, nie czu� najmniejszej
lito�ci � a r�n�� pi�tk� za pi�tk� nie mrugn�wszy okiem, ot tak sobie, zwyczajnie, jakby
najlepsze �niadanie zajada�. Czasem, gdy kt�ry nazbyt natr�tnie narzuca� si� pro�bami, wyrzeka�
powoli, bez uniesienia, pami�tne s�owa: ,,Cho�by� tylimi �zami p�aka� � m�wi�, pokazuj�c
�okie� na r�ce � cho�by tw�j rodzony ojciec z grobu powsta�, nie daruj�!�
Lecz za to jeografia, panie, jeografia, wynagradza�a �acin�. Pan Solecki, kapitan-profesor
(bo go wszyscy tak nazywali), mia� si� do niego jak niebo do ziemi. Cho� to ze krwi ju� powinien
by� srogi, jako nieustraszony wojak o marsowatej postawie, jednak�e wcale inaczej
rzecz si� mia�a: poczciwy za dw�ch, �agodny, cho� do rany przy��, s�odziutki jak cukier,
mi�kki jak bawe�na � zdawa� si� by� wi�cej ojcem jak zwierzchnikiem. Niezbyt wysoki, dobrej
tuszy, z twarz� opalon� i lasem faworyt�w po obu policzkach � trzyma� si� zawsze prosto,
sk�adnie, szed� �mia�o, z g�ow� do g�ry podniesion� i podpart� dobrze szerokim halsztukiem;
wiecznie ponury, lubia� przede wszystkim zgrabne ruchy, zwinno�� i �mia�o��; ka�dego
ucznia, nim zacz�� lekcj�, sam prostowa�, uk�ada� na spos�b wojskowy i przestrzega�, by tak�
postaw� ci�gle zachowywa�.
Po sko�czonej kampanii 1813 r., wyleczony z ran, gdy okaza� si� niezdatnym do dalszej
s�u�by wojskowej, za staraniem przyjaci� otrzyma� miejsce profesora jeografii w �wczesnej
szkole pi�czowskiej. Ksi�dz rektor instaluj�c nowo przyby�ego, zaleci� najwi�ksze uszanowanie
i pos�usze�stwo dla niego, dodaj�c, �e to wojskowa sztuka: trzeba mu si� dobrze uczy� i
nie swawoli�, bo srogo kara� b�dzie. Lecz wkr�tce okaza�a si� za wczesn� ta przestroga: pan
kapitan Solecki, a z musu profesor, od razu �agodnie zacz�� z nami post�powa� � ch�opcy
powoli oswoili si� z jego marsowat� twarz�, poznali wrodzon� mu s�abo�� do musztry i w
miar� tego z zadziwiaj�c� przebieg�o�ci� umieli sobie zjedna� profesora. Gdy wchodzi� do
klasy, pi��dziesi�t r�k prezentowa�o przed nim linie na znak uszanowania, pi��dziesi�t piskliwych
g�osik�w krzykn�o: �Niech �yje!�, a pan Solecki u�miecha si� zadowolniony i
chwyta z przyzwyczajenia za w�sy, cho� ju� od dawna musia� je zgoli�. Z tego ju� mo�na
sobie wyobrazi�, jak to tam sz�a jeografia, bo pan Solecki, znaj�c najlepiej miejsca batalii
napoleo�skich, zacz�� nauk� od kampanii w�oskiej, przeszed� do Egiptu � cho� wyk�ad Afryki
do naszej klasy nie nale�a� � nast�pnie przebieg� Prusy i Austri�, a w ko�cu zapozna� nas z
ca�� lini� pochodu wojsk francuskich w r. 1812, od Pary�a do samej Moskwy; Wagram, Austerlitz,
Jena, Marengo � to by�y u niego pierwsze; Berlin, Wiede� � to podrz�dne miasta.
Przy wyk�adzie lekcji rozpowiada� zaraz o bataliach, rysowa� na tablicy stanowiska armii,
strzela� kropkami z kredy, bombardowa�, pali�, przypuszcza� szturm do fortec z tak� �ywo�ci�,
�e a� nam zimno robi�o si� na sercu s�ysz�c ten huk, brz�k, szcz�k, j�k, kt�ry z ca��
gwa�towno�ci� wydobywa� si� z piersi szanownego profesora.
Ale powoli, powoli, zahartowa�y si� dusze, umys� oswoi� si� z wojn�, tak �e pod zim� ju�
wszyscy mogli�my �mia�o rezonowa� o ka�dym poruszeniu wojska i kontrowa� plany najlepszych
wodz�w.
Trafi�o si� raz, �e wyzwawszy mi� szanowny kapitan do lekcji, nieznacznie ze Szwecji zeszed�
na artyleri�. Moje uwagi trafne co do rzucania granat�w tak dalece zwr�ci�y jego uwag�,
i� odezwa� si� z uniesieniem:
� Ty, Kostecki, jak widz�, nie�le by� dowodzi� artyleri�; oko jest, rezon nie lada, tylko
trzeba by nauki, nauki, a mianowicie obrot�w.
� O! Prosz� pana profesora, ja mam wielk� ochot� do wojska, r�ba�bym si� dzie� ca�y, lecz
nie ma kto wyuczy�.
� S�uchaj � m�wi� po chwili namys�u pan Solecki � przynie� no linijk� jak� dobr� na przysz��
lekcj�, to ja ci poka�� g��wne ci�cia.
No!... Wi�cej nie by�o trzeba dla nas, co to nie min�li�my �adnej sposobno�ci, aby uwolni�
si� od lekcji. Tote� na drugi dzie�, zamiast jednej, trzydzie�ci by�o linii; jeografia posz�a na
bok, a miejsce jej zaj�a musztra. Pami�tam, ogromnie szastali�my nogami, wywijali improwizowan�
szabl� tak �mia�o, �e niejeden z guzem pot�nym powr�ci� do domu.
Tymczasem ksi�dz rektor dowiedzia� si� o naszej nauce i zgromi� sekretnie pana profesora.
Wskutek tej perory posmutnia� kapitan, a my z nim, i znowu wr�ci� dawny porz�dek jeograficzny,
zaczynaj�c od Marengo.
Krucho by�o z nami, profesor, jak ska�a, nie da si� zmi�kczy� niczym: ani Ratysbona, ani
Lipsk ju� wp�ywu na niego nie wywiera i tylko czasem, gdy wchodzi do klasy powa�nie, a
spostrze�e niedobrze trzyman� lini� przy prezentacji, wyrzeknie z udan� flegm�, hamuj�c
uniesienie:
� Franu�, pro�ciej r�k�! Lipski, g�ow� do g�ry! Szlaski, nie garb si�! � i na tym koniec.
Up�yn�� tym sposobem miesi�c, ko�czy� si� ju� i drugi, nasta�a zima, a pan profesor ani
pomy�li o mustrze; g�uchy na pokusy, dyktuje, egzaminuje i przy ka�dej wzmiance o wojnie
spogl�da z trwog� na drzwi, czy go rektor nie s�yszy.
Ci�ko to by�o jako� ch�opcom, �e min�y tak b�ogie chwile zabawy, suszyli p�odne w figle
m�zgownice nad sposobem wzruszenia profesora, lecz nic skutecznego wynale�� nie mogli.
Mnie to mo�e najbardziej zajmowa�o, bo jako� �al mi by�o owej rozkosznej musztry, kt�ra mi
si� wi�cej podoba�a ni� wyliczanie kilkudziesi�ciu ksi�stw niemieckich, od kt�rego j�zyk
�ama� si� tak jak dobrze zahartowane �elazo, gdy go zanadto zgi�� usi�ujemy.
Pami�tam, by�o to w sobot�, jeografia przypada�a na ostatni� godzin� po po�udniu, a mieli�my
na lekcj� jak raz o Saksonii. Wybi�a trzecia godzina, sko�czy�a si� arytmetyka i wszed�
jak zwykle pan So�ecki, z tabakierk� w jednej r�ce, z chustk� czerwon� zarzucon� przez drug�
r�k� i ma�� laseczk� czarno pomalowan�, s�u��c� do pokazywania na mapie. Stan�� w katedrze,
poprawi�? W�osy spadaj�ce z �ysiny i zapu�ciwszy wzrok po ca�ej klasie upatrywa�,
kogo by wyrwa�. Ja, maj�c u�o�ony zamiar i chc�c zwr�ci� jego uwag�, kry�em si� trwo�liwie
za plecy kolegi, okazuj�c pewien niepok�j, i �arliwie czyta�em z kajetu, kiwaj�c si� jak
�yd nad Talmudem.
Dostrzeg� to pan profesor, u�miechn�� si� rado�nie, a zacieraj�c r�ce i spogl�daj�c po
wszystkich, m�wi� powoli:
� Powie mi, powie mi... Kostecki!
Wyst�pi�em na �rodek, uk�oni�em si� nie�mia�o i czeka�em pytania.
� Co mamy dzi� na lekcj�?
� O Saksonii.
� Wyrysuj map� i poka� wszystkie miasta.
� Porwa�em kred�, star�em tablic� i w kilku �mia�ych rysach nakre�li�em Saksoni�; potem,
odchrz�kn�wszy mocno, cieniutkim dyszkantem zacz��em od granic, rozleg�o�ci, ludno�ci,
klimatu, p�od�w; przeszed�em na Drezno, a potem na Lipsk.
� Lipsk � m�wi� � miasto handlowe, liczy trzydzie�ci ksi�garni, le�y nad Elb�, pami�tne w
dziejach �wiata olbrzymi� bitw�, stoczon� 1813 roku, gdzie tysi�ce armat, siej�c �mier� i
trwog�, hucza�o przez trzy dni i trzy nocy, gdzie... � stan��em.
� Gdzie co? � pyta� zainteresowany profesor.
� Gdzie pan Solecki, kapitan artylerii, dokazuj�c w rejteradzie cud�w waleczno�ci, pad�
przeszyty czternastu kulami!.,.
� Fa�sz, malcze! Kto ci o tym powiedzia�?! � wrzasn�� zaiskrzony profesor.
� Historia o tym m�wi i tradycja, a co Krzy� Legii Honorowej, na jego piersiach b�yszcz�cy,
dowodzi! � wyrzek�em powa�nie, wskazuj�c na wst��eczk� zaczepion� w dziurce fraka
szanownego profesora.
� Przesadzasz, malcze, przesadzasz; sk�d ci si� wzi�o czterna�cie? By�o ich w samej rzeczy
cztery.
� Mniejsza o to � odrzek�em, jakby lekcj� kontynuuj�c � do��, �e waleczny kapitan upad�
krwi� zbroczony, na wielk� szkod� armii i jego, bo gdyby nie te rany i konieczno�� przele�enia
roku jednego w szpitalu, dzi� by�by jenera�em albo marsza�kiem i kto wie, jaki by obr�t
wzi�a bitwa pod Waterloo?
� Co ci si� uroi�o, m�j kochany Kostecki! Kto ci to powiedzia�? Bo niepodobna, aby� to z
siebie m�wi�. Niepodobna, to nad wiek!
I stary profesor pokiwa� g�ow� z u�miechem zadowolenia.
� Prosz� pana kapitana, ja to z siebie m�wi�, jak mam� kocham, z siebie; i pewno si� nie
myl�...
� Ale�, m�j drogi� przerwa� widocznie wzruszony profesor � sk�d ty wnosisz, �e ja bym
zosta� marsza�kiem?
� Bo kto potrafi tak dzielnie uformowa� karebatalion w rejteradzie i dotrze� z nim do samego
mostu, ten potrafi�by tak�e ca�� armi� zmieni� w kare.
� No, no � m�wi� do siebie profesor, kiwaj�c g�ow� � diabli wiedz�, mo�e by i tak by�o,
�eby nie ten most na Elsterze, �eby nie ten most... sapristi! No, no, a kto wie? Wszak Murat �
syn ober�ysty...
� A pod Smole�skiem � odezwa� si� Lipski � komu sam cesarz krzy� przypi��?
� A pod Berezyn�? � dorzuci� Kowalski.
� Do��, do��, moi kochani � powtarza� pan Solecki zamy�lony � do�� tych pochwa�; starsi
nie ocenili... Co by�o, to nie jest! Dawniej si� komenderowa�o, wojowa�o, a dzi�, sapristi!
Cz�ek wegetuje, i jak... A szkoda, szkoda... Mo�e by i pu�kownikowskie szlify �wieci�y tu �
m�wi�, wskazuj�c tabakierk� na rami� � szkoda... O marsza�kowskie ani dudu, lecz do kro�set...
Pu�k bym uni�s� przecie!
I porusza� g�ow�, chodz�c po klasie szybkim krokiem; czasem przystan��, wypr�y� si� jak
struna, podni�s� na palcach; my�l marsza�kowska snad� dobrze trafi�a do serca, bo i tabak�
sia� po pod�odze, i chustka tylko koniuszczkiem trzyma�a si� na r�ce, powiewaj�c jak chor�giew
bojowa, i siwe kosmyki opad�y z wierzchu g�owy, formuj�c szlify po ramionach, a pan
profesor chodzi� coraz szybciej i coraz �ywiej... Cisza zaleg�a sal�, a ja stoj�c na �rodku nie
wiedzia�em, co dalej m�wi�, bo jaka� pomimowolna cze�� ow�adn�a umys�ami swawolnik�w,
�e �aden z nas nie �mia� przerwa� podobnych marze� profesora. Nareszcie jeden odezwa�
si� g�o�no:
� Kostecki! Jak�e to by�o pod Lipskiem?
� Widzisz, jak Sasi przeszli na stron� sprzymierzonych � m�wi�em, zwracaj�c mow� do
pytaj�cego � zacz�a si� okropna i krwawa rejterada: pu�kownik zgin��, podpu�kownik g�ow�
straci�, a pan kapitan jak krzyknie: �Formuj kare!!!...�
� Co to jest �kare�? � przerywa Stalski.
� Ot, robi si� tr�jk�t...
� Bredzisz, malcze! Tfu! Kto widzia� tak m�wi�! � zawo�a� pan Solecki, kt�ry odbywaj�c
sw�j spacer po sali us�ysza� �w wyraz �tr�jk�t�. � Nie wiesz to � m�wi� coraz �ywiej, stawaj�c
przede mn� i pukaj�c tabakierk� po ramieniu � nie wiesz to, �e �kare� znaczy kwadrat!
� A jak�e to si� robi? � zapyta� kt�ry� z uczni.
� Po prostu komenderuje si�: w prawo, w lewo, formuj kare! I �o�nierze zachodz� flankami
w dwa szeregi: jedni naprz�d, drudzy w ty�, inni na prawo, inni na lewo, i tak maszeruj�,
strzelaj�c do nieprzyjaciela.
� Prosz� pana profesora, to ci, co s� w �rodku, postrzelaj� tych z brzegu?
� Ale gdzie� znowu? � odpowiedzia�, robi�c kwa�n� min� Solecki � w �rodku przecie�
mie�ci si� artyleria sztab.
� Nie rozumiem, jak to by� mo�e.
� Oh, ciasna g�owo! Zaraz ci poka��: niech no tu wyjdzie kilku na �rodek.
Lecz zamiast kilku, wybieg�o kilkunastu, skacz�c przez wierzch �awek i ha�asem zeskakuj�c
na pod�og�.
� Po co was tylu, dosy� czterech; a cicho, psotniki! Jeszcze rektor us�yszy i znowu bieda
b�dzie.
� Prosz� pana profesora, dzi� sobota, ksi�dz rektor zaj�ty tygodniow� wyp�at�.
� Ja widzia�em, jak spa� poszed� � m�wi� jeden.
� Podobno chory na r�k� � krzycza� drugi.
� Ma zast�pstwo w czwartej klasie na g�rze � doda� trzeci.
� No, no! Dosy�! Tylko cicho, przez Boga, p�jd�cie ju�, a nie po �awkach.
Wysun�o si� ze dwudziestu na �rodek � eks-kapitan ustawi� ich we dwa szeregi, a �e okaza�a
si� ma�a liczba, przywo�a� znowu czterech i zacz�� ich obraca� pokazuj�c, jak to potrzeba
si� skr�ca�, by utworzy� czworobok. Gdy wszyscy zdawali si� doskonale ju� pojmowa�, stoj�c
jak mur w szeregach, profesor usun�� si� do katedry i wzi�wszy w r�k� ow� pa�eczk� do
skazywania na mapie s�u��c� uroczy�cie zawo�a�: ,,Formuj kare!�
Ch�opcy zrobili obr�t; cz�� uda�a si� w prawo: cz�� w lewo, mieszaj�c si� bez porz�dku,
bo nie mog�c rozstawi� si� w cztery szeregi; z powodu szczup�o�ci miejsca, skupili si� w jedn�
mas�, wcale nie wygl�daj�c� na kwadrat.
Eks-kapitan krzywi� si� i cmoka� ustami z niezadowolenia, bra� ka�dego za rami�, popycha�
w r�ne strony chc�c u�o�y� czworobok, lecz widz�c, �e zamiast porz�dku, coraz bardziej
si� mieszaj�, machn�� r�k� sykn�wszy:
� To na nic si� nie zda�o! Widocznie ciasno; kiedy indziej wam poka��: na miejsca, ch�opcy.
�Prosz� pana kapitana, zsuniemy �awki pod okna � zawo�a� jeden.
� Do czego znowu ha�asy robi�, dajcie pok�j, us�ysz�!
� Kto us�yszy, panie kapitanie? My cichutko zsuniemy!
I nie czekaj�c pozwolenia profesora rzucili si� do �awek: jeden za bok, drugi za wierzch,
trzeci za �rodek, ten za podn�ek, rwali, szarpali, popychali; do��, �e w minut� uprz�tni�to
sal�, nakurzywszy porz�dnie, powalawszy si� jeszcze lepiej, bo to by�y do�� grube i ci�kie
�awki, mo�e od lat dziesi�ciu nie ruszane.
� Co robicie, ch�opcy! Dajcie pok�j! Czy to potrzebne? A co to za niepos�uszne! � wo�a�
profesor, stoj�c w katedrze i pocieraj�c �ysin�.
� Teraz, panie kapitanie, w czterdziestu!
� Po co tylu, po co, do�� dwudziestu czterech, reszta do �awek!
Lecz oni ju� stan�li w dwa szeregi z liniami i tak jako� porz�dnie, pro�ciutko si� ustawili,
tak wo�ali: ,,Panie kapitanie!�, �e pan profesor, mi�kczony co chwila tym kapitanem, ju� si� i
nie sprzeciwia�, tylko wyszed�szy wolno z katedry obja�nia� zwroty, wykr�caj�c si� na
wszystkie strony i posuwaj�c r�koma, tak jakby ca�e szeregi porusza�.
Pierwszy obr�t si� uda�: uwijaj�c si� niezgrabnie sklecili jednak czworobok, lecz przy podobnej
kr�taninie do�� ha�asowali, krzycz�c, popychaj�c si� i stukaj�c nogami. Wtem zaszele�ci�o
co� na korytarzu � kt�ry� zawo�a�: ,,Rektor�, i dziatwa, jak sp�oszone stado jeleni, rzuci�a
si� w najwi�kszym nie�adzie na miejsca, a pan Solecki jeszcze szybciej zemkn�� do katedry.
Nasta�a chwila ciszy... Wszyscy z nat�onym uchem czekali, co dalej nast�pi � lecz szmer
usta�, a jeden z odwa�niej szych uchyli� drzwi i przekonano si�, �e nikogo nie by�o. Wi�c
znowu wszystko sypie si� na �rodek, ale przestraszony profesor ju� nie chce powtarza� nauki.
� Do��, do�� tego; stukacie jak pu�k kirasjer�w; nie mo�na, nie mo�na!
�M�j panie kapitanie, jeszcze raz! � wo�a�y zewsz�d piskliwe g�osiki � ju� cichutko b�dziemy
si� sprawia�!
� Ale nie mo�na � m�wi� zak�opotany profesor � stukacie butami...
� To zdejmiemy! � zawo�a� kt�ry� z grona.
� To zdejmiemy! � powt�rzyli ch�rem i nie czekaj�c przyzwolenia, gdzie kt�ry sta�, siada�
na pod�odze operuj�c nogi.
� Czy�cie poszaleli, ch�opaki?! do czego to podobne; na miejsca mi zaraz! � wo�a� p�gniewno
profesor � a to koniec �wiata!
Lecz g�os jego gin�� wpo�r�d pi��dziesi�ciu g�os�w; rozkaz nie trafi� do przekonania, bo
za chwil� ju� wszyscy, z zaiskrzonym wzrokiem i twarz� pa�aj�c� rado�ci�, stan�li w szeregi
bosymi nogami, prezentuj�c improwizowane karabiny.
� A niech by te� nadszed� rektor � wym�wi� kapitan � �liczna by si� wywi�za�a awantura.
� Nie przyjdzie! Nie przyjdzie! � wo�ali ch�opcy.
� Nie mo�na, moje dzieci, ubierzcie si� natychmiast, bo i ja musia�bym puka�; moje buty
jeszcze wojskowe, ca�e podbite gwo�dziami...
� Niech i pan profesor zdejmie � zawo�a� Lipski.
� I pan profesor! � gruchn�a dziatwa, klaskaj�c. w r�ce.
� Sfiksowali! Jak Boga kocham, sfiksowali!
� M�j panie kapitanie! M�j z�oty! M�j tysi�czny! M�j kochany! � b�agali, sk�adaj�c r�ce i
zbli�aj�c si� do katedry.
� A id�cie� sobie z Panem Bogiem! Dajcie mi �wi�ty pok�j! � wo�a� pan Solcki, nie mog�c
si� op�dzi� malcom, kt�rzy obst�piwszy go doko�a ca�owali po r�kach, po nogach, powtarzaj�c
pro�by; gdy tymczasem �arliwsi ci�gn�li buty z ca�ej si�y.
� Dajcie� pok�j, szale�cy! Co robicie! � krzycza�, szamoc�c si� na wszystkie strony. � a
rektor! Rektor si� dowie?
� Nie dowie si�, nie powiemy, m�j panie profesorze, nikomu a nikomu.
� Ale ja chodz� po wojskowemu, moje skarpetki s�...
Lecz wszystkie nalegania, pro�by, gro�by, gniewy, by�y na pr�no. Swawolnicy ju� �ci�gn�li
buty, porwali mi�dzy siebie, a wydzieraj�c jeden drugiemu zmykali po k�tach. Kapitan,
zdesperowany, nie wiedzia�, co robi� z nogami, chowa� je biedny pod katedr�, zakrywa�, zas�ania�
chustk�, dziennikiem, nawet po�ami fraka, wi� si� jak w�� w fotelu, a nie �mia� wyst�pi�
z katedry dla odzyskania obuwia, wstydz�c si� pokaza� uczniom wojskowe skarpetki nie
pierwszej ca�o�ci. Tymczasem m�odzi rabusie, chc�c zapewne przys�u�y� si� panu profesorowi,
zanie�li z tryumfem owe buty do pieca, a �e by�y mokre, otworzyli drzwiczki i ustawili
na gor�cych w�glach dla osuszenia.
Wszystko to odby�o si� w jednej minucie. Pan Solecki ju� nie grozi�, lecz prawie b�aga�
malc�w, aby si� uspokoili i przynie�li mu wydarty zab�r, lecz krzyki, �miechy, stukania, ca�usy,
pro�by g�uszy�y i poch�ania�y jego wyrazy. Zamieszanie dosz�o do najwy�szego stopnia.
Naraz uderza czwarta, dzwonek odzywa si� na korytarzu i wszystko, co �yje, zmykaj�c na
miejsca rzuca si� do ubierania. Ma si� rozumie�, zapomniano tu o profesorze; ka�dy rad jak
najpr�dzej wymkn�� si� do domu szuka�; ten ksi��ek, ten czapki, ten but�w, ten linii, a profesor,
krzywi�c si� najkomiczniej, siedzia� jak przykuty w katedrze, czekaj�c zmi�owania bo�ego,
gdy� nie wiedzia� nawet, co si� z jego butami sta� mog�o.
Ale nie tu by� koniec jego frasunk�w, bo gdy ju� miano wychodzi� i gdy gromada malc�w
z ksi��kami pod pach� t�ocz�c si� ku drzwiom do wyj�cia zdo�a�a takowe otworzy�, ukaza�
si� na progu s�dziwy rektor, a wchodz�c do klasy, wr�ci� wychodz�cych i drzwi zamkn�� za sob�.
Wszyscy stan�li jak wryci, nie �miej�c s�owa przem�wi�; rektor czas niejaki popatrzy� po
sali, nie m�g� poj��, co znaczy taki nieporz�dek, co znacz� te �awki do �cian pozsuwane, nareszcie
zwr�ciwszy si� do profesora, siedz�cego wci�� w katedrze, gro�no zapyta�:
� Co si� tu dzieje, panie Solecki? Kto te �awki pozsuwa�?
� To, to, to � b�kn��, czerwieni�c si� profesor � panie rektorze... Jeografia!... � lecz nie ruszy�
si� z miejsca.
Ubod�o to wida� rektora, i� profesor zapomina dla niego winnego uszanowania, zagniewa�o
i to, �e nie mo�e si� dowiedzie� powodu zamieszania, zbli�a si� wi�c szybko ku katedrze,
bierze profesora za r�k�, a obracaj�c si� do potruchla�ych uczni m�wi rozkazuj�co:
� Na miejsca! Czeka� � a do Soleckiego ciszej: � Panie profesorze, prosz� ze mn�! � i ci�gnie
go ku drzwiom za r�k�.
Solecki, pomieszany do najwy�szego stopnia, trzyma si� mocno drug� r�k� por�czy krzes�a,
wsuwa dalej nogi w zakryty r�g katedry i odpowiada dr��co rektorowi:
�Daruj, panie rektorze, ale ja wyj�� nie mog�.
� Dlaczego? � wo�a przel�kniony staruszek � panie Solecki, dla Boga! Co panu jest? Czy
pan zas�ab�e�?!,..
� Nie, nie � odpowiada profesor � ale wyj�� nie mog�.
� Co si� to ma znaczy�, m�j panie?! � krzyczy zaiskrzony rektor i szarpie mocno za r�k�
profesora.
Ten poci�gni�ty si��, aby nie upa�� z krzes�em, zerwa� si� na nogi, a rektor ze zgroz� wtedy
zobaczy�, i� pan profesor bez but�w.
� Pan bez but�w chodzisz do klasy!! � wrzasn�� na ca�e gard�o, odskakuj�c od niego.
� Nie, panie rektorze � odrzek� �mielej Solecki � tylko mam ran� na nodze, kt�ra nie pozwala
mi siedzie� w butach.
� Co znowu, co znowu � mrucza� rektor, kiwaj�c g�ow� � kto widzia�, panie, jak to mo�na?
W ko�cu obr�ci� si� do uczni�w, wo�aj�c:
� Do domu!
Malcy rzucili si� ku drzwiom; jeden przez drugiego przytuliwszy uszy zmyka� co tchu
starczy�o na ulic�, a och�on�wszy z pierwszego wra�enia skupili si� wszyscy przed szko��,
radz�c niespokojnie, co z tego b�dzie.
� A jaki poczciwy pan kapitan: nie wyda� nas.
� Prawda, prawda � powt�rzyli wszyscy.
� Szkoda go; biedak tak si� zawstydzi�.
� Jak ty m�wisz? Wyda si� to?
� Co si� nie ma wyda�?
� To b�dzie �le.
� Oj, �le.
Te i tym podobne wykrzyki wyrywa�y si� z gromadki potrwo�onych malc�w, gdy tymczasem
pan rektor siedzia� wci�� w klasie z profesorem, chodzi� po sali, krzycza�, rozk�ada� r�koma
� jak donosili niekt�rzy szpieguj�cy pod oknem.
� Czekajmy na niego! � zawo�a� jeden.
� Czekajmy! � powt�rzy�a reszta i podsun�wszy si� w boczn� uliczk� wygl�dali zza w�g�a
domostwa, rych�o profesor si� uka�e.
Wybi�o wp�, wybi�a pi�ta na wie�y miejskiego ko�cio�a, a profesora jak nie ma, tak nie ma.
� Got�w go do kozy wsadzi� rektor � odezwa� si� jeden.
� Eh, co znowu, profesora? � rzek� drugi.
� A c� ty my�lisz, taki z�o�liwy?! � m�wi� trzeci.
� Wiecie co! � zawo�a� Lipski � �le�my zrobili, b�dzie bieda; ot� nie ma innej rady, tylko
po mszy jutro wszyscy p�jdziemy do klasy, tak jak tu jeste�my, i b�dziemy siedzie� sobie w
kozie do wieczora. Zgoda?
� Zgoda! Zgoda! Przyjdziemy jutro z ksi��kami � wo�ali pocieszeni ch�opcy i rozbiegli si�
do dom�w.
Nazajutrz by�a ju� trzecia z po�udnia, gdy w klasie trzeciej zgromadzonych pi��dziesi�ciu
uczni�w siedzia�o jeszcze na swoich miejscach, cichute�ko jak makiem zasia�.
Lipski przy tablicy powtarza� p�g�osem jeografi�, wszyscy s�uchali z zaj�ciem! Jeden odpowiedzia�,
wychodzi� drugi i tak nast�pnie. �o��dki malc�w kurczy�y si� z g�odu, niekt�rym
nawet i niedobrze si� robi�o, lecz �aden ani my�la� o wyj�ciu. Tymczasem gospodynie po
stancjach nie widz�c przy stole swoich ch�opc�w, a koledzy nie wiedz�c, gdzie si� podzieli,
niepokoili si� o nich i ju� zamy�lali donie�� rektorowi o znikni�ciu trzeciej klasy, gdy poczciwy
Solecki dowiedziawszy si� o tym przypomnia� sobie, �e widzia� po mszy, jak jeden za
drugim cichaczem wsuwali, si� do klasy; u�miechn�� si� wi�c rado�nie, zatar� r�ce, poprawi�
�ysin� � i pobieg� do rektora.
W�a�nie ostatni z uczni ju� ko�czy� powtarzanie jeografii, ju� �ciemnia� si� na dworze zacz�o,
gdy rektor wraz z panem Soleckim podeszli cicho pode drzwi i wpadli niespodzianie do
klasy.
� Co wy tu robicie? � krzykn�� niby gro�nie rektor.
� Prosz� pana rektora, siedzimy w kozie.
� Kto wam kaza�?
� Sami�my sobie kazali � odpowiedzia� Lipski � bo zrobili�my �le, prosz� pana rektora,
wi�c si� te� karzemy za to.
� A dawno tu ju� jeste�cie?
� Od dziewi�tej z rana.
� To za d�ugo, za d�ugo, ch�opcy id�cie do domu, ja si� wcale na was nie gniewam, tylko
przepro�cie serdecznie pana profesora i nie r�bcie g�upstw wi�cej! Dobrze, dzieci, dobrze �
m�wi� po chwili rozrzewniony � tak lubi�, tak lubi�; poznali�cie z�e, sami�cie sobie wymierzyli
kar�; ale po c� tak d�ugo? No, id�cie, id�cie!
Dopiero� jak si� posunie dziatwa; jak zacznie przeprasza� rektora, profesora, ca�uj�c po
r�kach, po nogach, wieszaj�c im si� po szyi, to starcy do �ez si� rozczulili.
� Dobrzy to b�d� ludzie � m�wi� dr��cy �d wzruszenia rektor do pana Soleckiego, wychodz�c
z klasy.
� Sapristi! A nie m�wi�em, panie rektorze? Nie m�wi�em? Zar�czam, oni by sutann� z
ksi�dza rektora �ci�gn�li, a nic by im ksi�dz rektor nie m�wi�; to istna pokusa.
� Prawda, prawda, panie profesorze! Ale ju� zmi�uj si�, zaprzesta� musztry.
� Daj� panu rektorowi kapita�skie s�owo � odrzek� poczciwy Solecki.
� Wierz�, wierz�, m�j panie, szczeg�lniej temu kapita�skiemu. Dobranoc.
� Dobranoc.
I rozeszli si� obaj; kapitana-profesora wszyscy odprowadzili do domu z oznakami najszczerszej
rado�ci. Przez ca�� drog� nie mogli si� nacieszy� z szanownym starcem; a gdy go
ju� �egnali przed sieni�, pan Solecki przem�wi� uroczy�cie:
� No, moje dzieci, b�d�cie zdrowi! Id�cie do dom�w tylko nie m�wcie o tym przed nikim i
nie wspominajcie nigdy w klasie o musztrze, bo, jak was kocham serdecznie, musia�bym si�
pogniewa�.
� Nie b�dziemy, nie! Nie! � zawo�ali jednozgodnie.
I wiernie tego dotrzymali, bo jeografia sz�a odt�d jak najlepiej, �aden ani pomy�la� w klasie
o musztrze; tylko co do tajemnicy, ta na drugi dzie� zaraz roznios�a si� po mie�cie i pokaza�o
si� w ko�cu, �e pan Solecki po owej rozprawie z rektorem, nie mog�c znale�� but�w w
piecu b�d�cych, zmuszony by� przesiedzie� tam do nocy, a wtedy, po�yczywszy ogromnych
sanda��w od kalefaktora, sun�� cichaczem do domu.
KONIEC KSI��KI