6202
Szczegóły | |
---|---|
Tytuł | 6202 |
Rozszerzenie: |
![](/images/demo/legimi.png)
![](/images/demo/legimi.png)
![Ceneo.pl](http://app.ceneostatic.pl/common/image/logo/ap-logo-transparent-small.png)
6202 PDF Ebook podgląd online:
Pobierz PDF
Zobacz podgląd 6202 pdf poniżej lub pobierz na swoje urządzenie za darmo bez rejestracji. 6202 Ebook podgląd za darmo w formacie PDF tylko na PDF-X.PL. Niektóre ebooki są ściśle chronione prawem autorskim i rozpowszechnianie ich jest zabronione, więc w takich wypadkach zamiast podglądu możesz jedynie przeczytać informacje, detale, opinie oraz sprawdzić okładkę.
6202 Ebook transkrypt - 20 pierwszych stron:
Prawo spadkowe
El�bieta Skowro�ska-Bocian
prof. dr hab. nauk prawnych Uniwersytet Warszawski
2. wydanie rozszerzone i zaktualizowane
WYDAWNICTWO C.H. BECK WARSZAWA 2000
Redakcja: Beata Wawrzy�czak-J�dryka
� Wydawnictwo C. H. Beck 2000
Sk�ad i �amanie: TiM-Print, Warszawa Druk i oprawa: Drukarnia WN ALFA - WERO Sp. z o.o
ISBN 83-7110-094-9
Przedmowa do drugiego wydania
Niniejszy podr�cznik stanowi trzeci, po podr�cznikach pro f. J. Gwiazdomor-skiego i J. St. Pi�towskiego,
wyk�ad prawa spadkowego powsta�y pod rz�dem Kodeksu cywilnego. Opracowanie adresowane jest
przede wszystkim do student�w wydzia��w prawa, kt�rzy w toku wyk�adu prawa cywilnego zaznajamiaj�
si� tak�e z zagadnieniami prawa spadkowego. Natomiast w mniejszym stopniu jego odbiorcami b�d�
podmioty stosuj�ce prawo, chocia� przedstawione zostan� tak�e pewne zagadnienia o charakterze
praktycznym.
Od ukazania si� pierwszego wydania podr�cznika up�yn�y ponad trzy lata. W tym czasie uleg� zmianie
stan prawny. St�d niezb�dne sta�o si� uwzgl�dnienie w toku wywod�w wspomnianych zmian. Ponadto
rozbudowane zosta�y w niewielkim zakresie pewne fragmenty rozwa�a� w celu uczynienia ich bardziej
precyzyjnymi. Jednak w swojej podstawowej tre�ci, jak r�wnie� w zakresie sposobu prezentowania
poszczeg�lnych zagadnie�, podr�cznik nie uleg� zmianie.
Stan prawny uwzgl�dniony zosta� na dzie� 20 maja 2000 r.
El�bieta Skowro�ska-Bocian
Warszawa, czerwiec 2000 r.
Przegl�d tre�ci
Str. Nb. Przedmowa do drugiego wydania ........................................................................ V
Wykaz skr�t�w ..................................................................................................... XV
Wykaz literatury ................................................................................................... XVII
Rozdzia� I. Uwagi wprowadzaj�ce .................................................................. l
� l. Podstawowe poj�cia ................................................................................ l l
� 2. Ewolucja prawa spadkowego w okresie po II wojnie �wiatowej ......... 2 6
� 3. �r�d�a i systematyka obowi�zuj�cego prawa spadkowego ................... 4 7
� 4. Literatura polskiego prawa spadkowego ................................................ 6 10
Rozdzia� II. Poj�cie i sk�ad spadku .................................................................. 10
� 5. Spadek w og�lno�ci ................................................................................. 10 11
� 6. Prawa wchodz�ce w sk�ad spadku ......................................................... 17 28
� 7. Obowi�zki wchodz�ce w sk�ad spadku .................................................. 20 32
� 8. Gospodarstwo rolne oraz wk�ad gruntowy w rolniczej sp�dzielni produkcyjnej jako element spadku
............................................................... 26 41
Rozdzia� III. Dziedziczenie. Zagadnienia og�lne ............................................ 27
� 9. Poj�cie dziedziczenia ...................................i........................................... 27 43
� 10. Podmiotowe prawo do dziedziczenia ................................................... 28 44
� 11. Powo�anie do spadku ............................................................................. 31 45
� 12. Otwarcie i nabycie spadku .................................................................... 32 46
� 13. Zdolno�� do dziedziczenia .................................................................... 35 49
� 14. Niegodno�� dziedziczenia ..................................................................... 38 53
� 15. Zrzeczenie si� dziedziczenia ................................................................. 45 61
Rozdzia� IV. Dziedziczenie ustawowe .............................................................. 47
� 16. Uwagi og�lne ......................................................................................... 47 62
� 17. Porz�dek dziedziczenia .......................................................................... 52 67
� 18. Ustawowe dziedziczenie gospodarstwa rolnego i wk�adu gruntowego
w rolniczej sp�dzielni produkcyjnej ........................................�...�� 58 72
Rozdzia� V. Testament jako podstawa dziedziczenia .................................... 64
� 19. Testament jako szczeg�lna czynno�� prawna ...................................... 64 77
� 20. Sporz�dzenie testamentu ......................................................������� 66 81
VIII
Przegl�d tre�ci
� 21. Odwo�anie testamentu ..............................
� 22. Wyk�adnia testamentu ..............................
� 23. Niewa�no�� i bezskuteczno�� testamentu � 24. Otwarcie i og�oszenie testamentu ............
Rozdzia� VI. Forma testamentu
� 25. Uwagi og�lne ...............
� 26. Testamenty zwyk�e .......
� 27. Testamenty szczeg�lne . � 28. �wiadkowie testamentu
Rozdzi.i� VII. Tre�� testamentu ..........
� 29. Zagadnienia og�lne ....................
� 30. Ustanowienie spadkobiercy .......
� 31. Inne rozrz�dzenia testamentowe
Rozdzia� VIII. Stanowisko prawne spadkobiercy ..........................................
� 32. O�wiadczenie o przyj�ciu lub odrzuceniu spadku ...............................
� 33. Stwierdzenie nabycia spadku .................................................................
� 34. Ochrona dziedziczenia ...........................................................................
� 35. Odpowiedzialno�� spadkobierc�w za d�ugi spadkowe ........................
� 36. Odpowiedzialno�� spadkobierc�w za d�ugi spadku, w sk�ad kt�rego wchodzi gospodarstwo rolne
.................................................................
Rozdzia� IX. Zachowek .....................................................................................
� 37. Ochrona interes�w najbli�szych krewnych zmar�ego ........................
� 38. Podmioty uprawnione do zachowku ....................................................
� 39. Zobowi�zani z tytu�u zachowku ..........................................................
� 40. Wysoko�� zachowku ............................................................................
� 41. Szczeg�owe zagadnienia dotycz�ce zachowku ..................................
� 42. Ustalanie zachowku, gdy w sk�ad spadku wchodzi gospodarstwo rolne
Rozdzia� X. Wsp�lno�� maj�tku spadkowego i dzia� spadku .....................
� 43. Wsp�lno�� maj�tku spadkowego .........................................................
� 44. Dzia� spadku .........................................................................................
Rozdzia� XI. Umowy dotycz�ce spadku .......................
� 45. Zagadnienia og�lne .............................................
� 46. Umowa o zbycie spadku lub udzia�u w spadku
Rozdzia� XII. Zagadnienia szczeg�owe
� 47. Mi�dzyczasowe prawo spadkowe � 48. Dziedziczenie cudzoziemc�w ......
Indeks rzeczowy
Str. Nb. 71 89
73 95
74 96 78 100
80
80 101 82 103 87 112 92 120
96
96 125 98 128 105 138
115
115 155 124 169 129 177 133 182
144 199
147
147 201
148 203 150 207 152 209 155 213 158 218
160
160 219 164 224
180
180 253
181 255
187
187 262 189 265
191
Spis tre�ci
Przedmowa do drugiego wydania Wykaz skr�t�w ............................
Wykaz literatury ..........................
Rozdzia� I. Uwagi wprowadzaj�ce
� l. Podstawowe poj�cia ......................................................................
� 2. Ewolucja prawa spadkowego w okresie po II wojnie �wiatowej � 3. �r�d�a i systematyka
obowi�zuj�cego prawa spadkowego .........
I. Uwagi og�lne ........................................................................
11. Systematyka ksi�gi IV KC ..................................................
III. Dziedziczenie gospodarstw rolnych ....................................
� 4. Literatura polskiego prawa spadkowego ......................................
Rozdzia� II. Poj�cie i sk�ad spadku ..................................................................
� 5. Spadek w og�lno�ci .................................................................................
I. Spadek - okre�lenie og�lne ...........................................................
II. Prawa i obowi�zki wchodz�ce w sk�ad spadku ...........................
III. Prawa i obowi�zki wy��czone ze spadku .....................................
� 6. Prawa wchodz�ce w sk�ad spadku ........................................................:
I. Uwagi og�lne ..................................................;;............................;.
II. Prawa rzeczowe ..............................................................................
III. Prawa z zakresu zobowi�za� .........................................................
IV. Ekspektatywa ..................................................................................
� 7. Obowi�zki wchodz�ce w sk�ad spadku .................................................
I. Uwagi og�lne ..................................................................................
II. Obowi�zki, kt�rych podmiotem by� spadkodawca .......................
III. Obowi�zki, kt�re nie ci��y�y na spadkodawcy ............................
IV. Obowi�zki zwi�zane z otwarciem spadku ....................................
� 8. Gospodarstwo rolne oraz wk�ad gruntowy w rolniczej sp�dzielni produkcyjnej jako element spadku
...............................................................
Rozdzia� III. Dziedziczenie. Zagadnienia og�lne ............................................
� 9. Poj�cie dziedziczenia ...............................................................................
� 10. Podmiotowe prawo do dziedziczenia .............�..........................�....�
� 11. Powo�anie do spadku .............................................................................
� 12. Otwarcie i nabycie spadku ....................................................................
x
Spis tre�ci
Spis tre�ci
Str. Nb.
I. Otwarcie spadku .......................................................
II. Nabycie spadku ........................................................
� 13. Zdolno�� do dziedziczenia ......................................:.......
I. Uwagi og�lne ............................................................
II. Zdolno�� do dziedziczenia - kategorie podmiot�w � 14. Niegodno�� dziedziczenia
...............................................
I. Uwagi og�lne ............................................................
II. Stwierdzenie niegodno�ci .........................................
III. Przyczyny niegodno�ci .............................................
IV. Przebaczenie .............................................................
� 15. Zrzeczenie si� dziedziczenia ...........................................
I. Umowa ......................................................................
II. Podmioty ...................................................................
III. Przedmiot ..................................................................
IV. Skutki ........................................................................
Rozdzia� IV. Dziedziczenie ustawowe
� 16. Uwagi og�lne .........................................................................................
I. Pierwsze�stwo testamentu .............................................................
II. Kr�g spadkobierc�w .......................................................................
� 17. Porz�dek dziedziczenia ..........................................................................
I. Dziedziczenie spadkobierc�w grupy pierwszej ............................
II. Dziedziczenie spadkobierc�w grupy drugiej ................................
III. Dziedziczenie Skarbu Pa�stwa ......................................................
IV. Sytuacja dziadk�w spadkodawcy ..................................................
� 18. Ustawowe dziedziczenie gospodarstwa rolnego i wk�adu gruntowego w rolniczej sp�dzielni
produkcyjnej ....................................................
l. Uwagi og�lne ..................................................................................
II. Przes�anki dziedziczenia ................................................................
III. Porz�dek dziedziczenia ..................................................................
IV. Ocena istniej�cego uregulowania ..................................................
V. Dziedziczenie wk�adu gruntowego ................................................
Rozdzia� V. Testament jako podstawa dziedziczenia ....................................
� 19. Testament jako szczeg�lna czynno�� prawna I. Uwagi og�lne ...........................................
II. Cechy testamentu ..............�;...................
III. Wy��czno�� testamentu ...........................
� 20. Sporz�dzenie testamentu ................................
I. Zdolno�� testowania ................................
II. Wola testowania ......................................
III. Zakaz testament�w wsp�lnych ...............
� 21. Odwo�anie testamentu ....................................
l. Uwagi og�lne ...........................................
II. Sposoby odwo�ania .................................
III. Skutki odwo�ania .....................................
� 22. Wyk�adnia testamentu ...................................
� 23. Niewa�no�� i bezskuteczno�� testamentu .....
32
33 35
35
36 38
38
39 41
44
45 45
45
46
46
47
46
47 49
49
50 53
53
54 56
60
61 61 61 61 61
47 62
47 62
48 63 52 67 52 67 54 68
57 70
58 71
58 72
58 72
59 73
60 74 62 75 62 76
64
64
64
65
65
66 66 68
70
71 71 71 73
73
74
I. Niewa�no�� testamentu ......................
II. Bezskuteczno�� testamentu ................
III. Konwersja testamentu ........................
IV. Stwierdzenie niewa�no�ci testamentu � 24. Otwarcie i og�oszenie testamentu .............
Rozdzia� VI. Forma testamentu
77
77
78
79 81
81
82
88
89
89
90 93
95
96
� 25. Uwagi og�lne .............................................................................
I. Formalizm testamentu ........................................................
II. Testamenty zwyk�e i szczeg�lne .......................................
� 26. Testamenty zwyk�e ....................................................................
I. Testament holograficzny (w�asnor�czny) ........................
II. Testament notarialny .........................................................
III. Testament allograficzny ....................................................
� 27. Testamenty szczeg�lne .............................................................
I. Testament ustny .................................................................
II. Testament na polskim statku morskim lub powietrznym III. Testament wojskowy
.........................................................
� 28. �wiadkowie testamentu ............................................................
I. Rola �wiadk�w ..................................................................
II. Zdolno�� pe�nienia roli �wiadka ......................................
III. �wiadkowie kwalifikowani ..............................................
Xl
Str. Nb.
74
75
76
77
78
80
80
80
81
82 82
84
85 87 87
91
92 92
92
93 95
96
97
98
99
100
101
101
102
103 103
106
107 112 112
118
119
120
120
121 124
Rozdzia� VII. Tre�� testamentu
...................................................................
96
� 29. Zagadnienia og�lne
...........................................................................
96 125 96
125
I. Konieczna tre�� testamentu
......................................................
97 126
II. Swoboda testowania
..................................................................
QQ \ ^Q
� 30. Ustanowienie spadkobiercy
.............................................................
QQ 1 ')Q
l. Powo�anie do dziedziczenia
..................................................... 11. Testament
negatywny. Wydziedziczenie ................................
101 132
103 136
III. Podstawienie, przyrost
.............................................................
105 138
� 31. Inne rozrz�dzenia testamentowe
.....................................................
105 138
I. Zapis
..........................................................................................
110 147
11. Polecenie
...................................................................................
112 151
III. Wykonawca testamentu
............................................................
114 154
IV. Inne dyspozycje testamentowe
................................................
Rozdzial VIII. Stanowisko prawne spadkobiercy
...................................
115
� 32. O�wiadczenie o przyj�ciu lub odrzuceniu spadku
........................
115 155
115 155
l. Uwagi og�lne
...........................................................................
117 159
II. Transmisja
................................................................................
118 160
III. Odrzucenie spadku
.................................................................. IV.
Bezskuteczno�� o�wiadczenia o odrzuceniu spadku
.............
119 162
, . , 120
163
V. Termin
................................................................................�..
121 165
VI. Zakaz warunku i terminu
.......................................................
122 166
VII. Wady o�wiadczenia woli ............................................�
........
........ 123
168
VIII. Tre�� o�wiadczenia .......................................�
.............�........
ni
Spis tre�ci
Spis tre�ci
Str. Nb. � 33. Stwierdzenie nabycia spadku ................................................................. 124 169
I. Uwagi og�lne .................................................................................. 124 169
II. Post�powanie .................................................................................. 125 170
III. Skutki stwierdzenia nabycia spadku ............................................. 128 175
� 34. Ochrona dziedziczenia ........................................................................... 129 177
I. Uwagi og�lne .................................................................................. 129 177
II. Roszczenia spadkobiercy ............................................................... 130 178
III. Rozliczenia mi�dzy spadkobierc� a w�adaj�cym spadkiem ........ 131 179
� 35. Odpowiedzialno�� spadkobierc�w za d�ugi spadkowe ........................ 133 182
I. Uwagi og�lne .................................................................................. 133 182
II. Odpowiedzialno�� przed przyj�ciem spadku ................................ 135 185
III. Odpowiedzialno�� po przyj�ciu spadku ........................................ 136 186
IV. Odpowiedzialno�� po dziale spadku ............................................. 144 198
� 36. Odpowiedzialno�� spadkobierc�w za d�ugi spadku, w sk�ad kt�rego
wchodzi gospodarstwo rolne ................................................................... 144 199
I. Uregulowania szczeg�lne ............................................................... 144 199
II. Zastosowanie regu� og�lnych ........................................................ 145 200
Rozdzia� IX. Zachowek ...................................................................................... 147
� 37. Ochrona interes�w najbli�szych krewnych zmar�ego ......................... 147 201
I. Mo�liwe uregulowania prawne ...................................................... 147 201
� 38. Podmioty uprawnione do zachowku ..................................................... 148 203
I. Podmioty uprawnione .................................................................... 148 203
II. Wy��czenia ...................................................................................... 149 204
III. Spadkobiercy uprawnieni do zachowku ........................................ 149 205
IV. Powstanie roszczenia ...................................................................... 150 206
� 39. Zobowi�zani z tytu�u zachowku ........................................................... 150 207
l. Spadkobiercy .................................................................................. 150 207
II. Obdarowani ..................................................................................... 151 208
� 40. Wysoko�� zachowku ............................................................................. 152 209
I. Udzia� stanowi�cy podstaw� obliczenia zachowku ...................... 152 209
II. Substrat zachowku .......................................................................... 153 210
III. Doliczanie darowizn ....................................................................... 153 211
IV. Obliczenie zachowku ..................................................................... 154 212
� 41. Szczeg�owe zagadnienia dotycz�ce zachowku ................................... 155 213
I. Odpowiedzialno�� uprawnionego do zachowku ........................... 155 213
II. Zmniejszenie zapis�w i polece� .................................................... 156 215
III. Przedawnienie roszczenia o zachowek ......................................... 157 216
IV. Dziedziczenie roszczenia o zachowek .......................................... 158 217
� 42. Ustalanie zachowku, gdy w sk�ad spadku wchodzi gospodarstwo rolne 158 218
Rozdzia� X. Wsp�lno�� maj�tku spadkowego i dzia� spadku ...................... 160
^ 43. Wsp�lno�� maj�tku spadkowego ......................................................... 160 219
I. Sytuacja prawna wsp�spadkobierc�w .......................................... 160 219
II. Zbycie udzia�u w przedmiocie nale��cym do spadku ................. 163 223
� 44. Dzia� spadku ......................................................................................... 164 224
I. Og�lne zasady dzia�u spadku .....................................................L. 164 224
II. Umowny dzia� spadku ........................................L�L^^^^ 166 228
III. S�dowy dzia� spadku ...............................................................
IV. Zaliczanie darowizn ................................................................
V. Dzia� spadku, w sk�ad kt�rego wchodzi gospodarstwo rolne VI. Skutki dzia�u spadku
...............................................................
Rozdzia� XI. Umowy dotycz�ce spadku
�45
Zagadnienia og�lne ........................................................�..
I. Umowy dotycz�ce spadku ..........................................
II. Zakaz zawierania um�w o spadek po osobie �yj�cej � 46. Umowa o zbycie spadku lub udzia�u w
spadku ...............
I. Og�lna charakterystyka ...............................................
II. Zagadnienia szczeg�owe ............................................
III. Skutki ...........................................................................
Rozdzia� XII. Zagadnienia szczeg�owe
�47.
Mi�dzyczasowe prawo spadkowe ..........
I. Zasada og�lna ..................................
U. Wyj�tki .............................................
III. Dziedziczenie gospodarstw rolnych � 48. Dziedziczenie cudzoziemc�w .................
I. Zasada og�lna ..................................
II. Dziedziczenie gospodarstw rolnych
Indeks rzeczowy
XIII
Str. Nb.
168 232 173 240 176 247 178 251
180
180 253 180 253
180 254
181 255 181 255 181 256 183 257
187
187 262
187 262
188 263
188 264
189 265 189 265 189 266
191
Wykaz skr�t�w
1. �r�d�a prawa
KC* .................................. Kodeks cywilny (z 1964 r.)
KPC .................................. Kodeks post�powania cywilnego (z 1964 r.)
KRO .................................. Kodeks rodzinny i opieku�czy (z 1964 r.)
KWU ................................ ustawa z 6.7.1982 r. o ksi�gach wieczystych i hipotece (Dz.U.
Nr 19, p�z. 147 ze zm.) PrNot ................................ ustawa z 14.2.1991 r. - Prawo o notariacie (Dz.U. Nr
22,
p�z. 91 ze zm.) PrSp�dz ........................... ustawa z 16.9.1982 r. - Prawo sp�dzielcze (tekst jedn. Dz.U.
z 1995 r. Nr 54, p�z. 288 ze zm.) pr.sp. ................................. dekret z 8.10.1964 r. - Prawo spadkowe
(Dz.U. Nr 60,
p�z. 328)
2. Czasopisma
Dz.U. ................................ Dziennik Ustaw
KPP ................................... Kwa�alnik Prawa Prywatnego
MoP .................................. Monitor Prawniczy
NP ..................................... Nowe Prawo
OSN .................................. Orzecznictwo S�du Najwy�szego - Zbi�r Orzecze� S�du Najwy�szego OSP
................................... Orzecznictwo S�d�w Polskich (od 1990 r.)
OSPiKA ............................ Orzecznictwo S�d�w Polskich � Komisji Arbitra�owych
(1957-1989) Pal. .................................... Palestra
PiP .................................... Pa�stwo i Prawo
PPH ................................... Przegl�d Prawa Handlowego
PS ...................................... Przegl�d S�dowy
RPE ................................... Ruch Prawniczy i Ekonomiczny
RPEiS ............................... Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
SP ...................................... Studia Prawnicze
St.Cyw. ............................. Studia Cywilistyczne
ZN ..................................... Zeszyty Naukowe
* Uwaga: numery artyku��w podawane bez bli�szego okre�lenia, dotycz� artyku��w Kodeksu cywilnego.
XVI Wykaz skr�t�w
3. Literatura
Gwiazdomorski', Prawo .... J. Gwiazdomorski, Prawo spadkowe, wyd. IV, Warszaw? 1985
Gwiazdomorski,
Wyk�adnia ........................ J. Gwiazdomorski, Wyk�adnia przepis�w o testamencie na tle
uchwa�y sk�adu 7 s�dzi�w SN z 22.3.1971 r., NP Nr 6/1974
Kodeks cywilny.
Komentarz ........................ Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 1972
Kodeks cywilny
z komentarzem ................. Kodeks cywilny z komentarzem, wyd. II, Warszawa 1989
Pi�lowski, Prawo ............. J. St. Pi�towski, Prawo spadkowe. Zarys wyk�adu, wyd. IV,
Warszawa 1978
Rozprawy .......................... Rozprawy prawnicze. Ksi�ga pami�tkowa dla uczczenia pracy naukowej
Kazimierza Przyby�owskiego, Krak�w-Warsza-wa 1964
System, t. IV .................... System prawa cywilnego, tom IV, pod redakcj� J. St. Pi�to-w-
skiego, Ossolineum 1986
Szer, Prawo ...................... S. Szer, Prawo spadkowe. Warszawa 1955
4. Inne skr�ty
art. ..................................... artyku�
cz. ..................................... cz��
nast. .................................. nast�pna(e)
Nb. .................................... numer brzegowy
pkt ..................................... punkt
por. .................................... por�wnaj
post. .................................. postanowienie
p�z. ................................... pozycja
s. ....................................... strona(y)
SN ..................................... S�d Najwy�szy
t. ........................................ tom
tekst jedn. ......................... tekst jednolity
uchw. ................................ uchwa�a
ust. .................................... ust�p
w zw. ................................ w zwi�zku
z. ....................................... zeszyt
zd. ..................................... zdanie
ze zm. ............................... ze zmian�(ami)
zob. ................................... zobacz
Wykaz literatury
Komentarze:
Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 1972
Kodeks cywilny z komentarzem, I wydanie. Warszawa 1980, II wydanie. Warszawa 1989
Kodeks cywilny. Komentarz, T. I, Warszawa 1997, II wydanie. Warszawa 1999, T. II,
Warszawa 1999, II wydanie, Warszawa 2000 E. Skowronska, Komentarz do Kodeksu cywilnego. Ksi�ga
czwarta. Spadki, Warszawa 1995,
II wydanie, Warszawa 1999
Podr�czniki i opracowania systemowe:
J. Gwiazdomorski, Prawo spadkowe. Warszawa 1959 J. Gwiazdomorski, Prawo spadkowe w zarysie, I
wydanie Warszawa 1967, II wydanie
Warszawa 1968, III wydanie Warszawa 1971, IV wydanie Warszawa 1985, V wydanie
Warszawa 1990
E. Niezbecka, Prawo spadkowe w zarysie, Lublin 1998 J. St. Pi�towski, Prawo spadkowe. Zarys wyk�adu,
I wydanie Warszawa 1973, II wydanie
1979, III wydanie 1982, IV wydanie 1987 System prawa cywilnego, tom IV, Ossolineum 1986 pod
redakcj� J. St. Plato�skiego
Opracowania monograficzne
F. Biahuta, J. St. Pi�towski, J. Policzkiewicz, Gospodarstwa rolne. Obr�t, dziedziczenie,
podzia�, Warszawa 1967
W. Chojnowski, Niekt�re zagadnienia z prawa spadkowego. Pal. Nr 7-8/1965 B. Dobrzanski, Jakie zmiany
w stosunku do prawa spadkowego z 1946 r. wprowadzi� k.c.,
Pal. Nr 7/1964
J. Gwiazdomorski, Prawo spadkowe w k.c. PRL, PiP Nr /l 965 B. Kordasiewicz, Testamentowe
dziedziczenie gospodarstw rolnych, Ossolineum 1978 J- Majorowicz, J. Pietrzykowski, Zmiany w regulacji
stosunk�w prawnych w rolnictwie,
Warszawa 1984 A. M�czy�ski, Dziedziczenie testamentowe w prawie prywatnym mi�dzynarodowym,
War-
szawa-Krak�w 1976
M. Niedospiaf, Testament w polskim prawie cywilnym, Krak�w 1991 M Niedo�pial, Testament.
Zagadnienia og�lne testamentu w polskim prawie cywilnym,
Krak�w-Pozna� 1993 E. Niezbecka, Zapis, Lublin 1990
J- Pietrzykowski, Dziedziczenie gospodarstw rolnych. Warszawa 1965 J. Pietrzykowski, Nowy stan w
zakresie dziedziczenia gospodarstw rolnych i ich podzia�u,
NPNr 10-12/1990
XVIII
Wykaz literatury
E. Skowronska, Forma testamentu w prawie polskim, Warszawa 1991 E. Skowronska, Kilka uwag o
nowelizacji prawa spadkowego. Pal. Nr 1-2/1991 E. Skowronska, Odpowiedzialno�� spadkobierc�w za
d�ugi spadkowe, Warszawa 1985 J. Stobienia, Realizacja wierzytelno�ci wierzycieli spadkodawcy w
prawie polskim. Warszawa 1981
Z. Truszkiewicz, Zachowek ze spadku obejmuj�cego gospodarstwo rolne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu
Jagiello�skiego MCX1V, Krak�w 1993
Rozdzia� I. Uwagi wprowadzaj�ce
Literatura: T. Kacymirow, B. Kordasiewicz, Zasady prawa spadkowego a podatek spadkowy, PiP Nr
12/1990; M. Niedo�piai, Czynno�ci prawa spadkowego, Acta UWr. Przegl�d Prawa i Administracji 1996.
� l. Podstawowe poj�cia
Przedstawienie problematyki prawa spadkowego zacz�� trzeba od wska- l zania, jakie stosunki
cywilnoprawne podlegaj� regulacjom zawartym w tym dziale prawa cywilnego. Prawo spadkowe normuje
skutki prawne �mierci osoby fizycznej. �mier� podmiotu, kt�remu przys�ugiwa�o okre�lone prawo, z regu�y
nie poci�ga za sob� wyga�ni�cia tego prawa. Istniej�ce w chwili �mierci osoby fizycznej stosunki
cywilnoprawne tak�e z regu�y nie wygasaj�, lecz przechodz� na inne podmioty. Kwestie z tym zwi�zane
normowane s� przepisami prawa spadkowego. Z uwagi na przedmiot regulacji przepisy prawa
spadkowego maj� z regu�y charakter bezwzgl�dnie obowi�zuj�cy (ius cogens).
W obr�bie problematyki prawa spadkowego podstawowe znaczenie maj� poj�cia: spadkodawca,
spadkobierca, spadek, dziedziczenie.
Spadkodawc� jest osoba fizyczna, po �mierci kt�rej jej maj�tek przecho- 2 dzi na inne podmioty, tzn.
spadkobierc�w. Spadkodawc� mo�e by� wy��cznie cz�owiek, czyli osoba fizyczna. Skutki prawne ustania
bytu osoby prawnej, dalsze losy nale��cego do niej maj�tku, normuj� przepisy odnosz�ce si� do takiej
osoby prawnej (np. w przypadku sp�dzielni - por. art. 101 PrSp�dz). Spadkodawc� nie mo�e by�
natomiast nasciturus.
Wprawdzie, mimo skre�lenia � 2 art. 8 KC (art. 2 pkt l ustawy z 30.8.1996 r. o zmianie ustawy o
planowaniu rodziny, ochronie p�odu ludzkiego i warunkach dopuszczalno�ci przerywania ci��y; Dz.U. Nr
139, p�z. 646), nie budzi w�tpliwo�ci, �e dziecko pocz�te ma zdolno�� prawn�, ale jest to zdolno��
warunkowa - pod warunkiem zawieszaj�cym, �e dziecko urodzi si� �ywe. Co do zasady dziecko takie
mo�e by� zatem podmiotem praw i obowi�zk�w ju� w okresie �ycia p�odowego. Jak jednak wskazano,
zdolno�� ta ma charakter
Nb. 1-2
2 Rozdzia� I. Uwagi wprowadzaj�ce
warunkowy. Urodzenie si� dziecka nie�ywego lub �mier� nasciturusa powoduje, �e warunek zawieszaj�cy
nie spe�ni si�. Nasciturus nie staje si� w�wczas w og�le podmiotem praw i obowi�zk�w maj�tkowych, tak
jakby nigdy nie �y�. Wy��cza to mo�liwo�� dziedziczenia praw maj�tkowych, kt�rych podmiotem
nasciturus nigdy nie by�.
3 Spadkobierc� czyli podmiotem, na kt�ry przechodzi og� praw i obowi�zk�w maj�tkowych zmar�ego,
mo�e by� zar�wno osoba fizyczna, jak i osoba prawna. Obie te kategorie podmiot�w wyposa�one zosta�y
przez ustaw� w zdolno�� do dziedziczenia. Spadkobierc� mo�e by� tak�e dziecko pocz�te, ale nie
urodzone w chwili otwarcia spadku. Zgodnie z art. 927 � 2 K-C nasciturus dochodzi do dziedziczenia,
je�eli urodzi si� �ywy.
4 Pod poj�ciem spadek rozumie si� og� praw i obowi�zk�w przechodz�cych ze spadkodawcy na
spadkobierc� lub kilku wsp�spadkobierc�w. Definicja spadku mo�liwa jest do sformu�owania na
podstawie brzmienia art. 922 � l KC. Zgodnie z tym przepisem spadkiem jest og� praw i obowi�zk�w
maj�tkowych zmar�ego przechodz�cych z chwil� j ego �mierci na okre�lon� osob� lub okre�lone osoby.
Definicj� tak� nale�y jednak oceni� jako niepe�n�. Z brzmienia przepisu wynika, �e na spadkobierc�
przechodz� prawa i obowi�zki, kt�rych podmiotem by� spadkodawca, i kt�re nie wygas�y w chwili jego
�mierci. Tymczasem w sk�ad spadku wchodz� tak�e takie prawa i obowi�zki, kt�re nie istnia�y w chwili
�mierci spadkodawcy, np. obowi�zek zaspokojenia roszcze� o zachowek czy wype�nienia zapis�w i
polece�. (Problematyka spadku zostanie bardziej szczeg�owo om�wiona w rozdz. II, por. Nb. 11-42).
5 Pod poj�ciem dziedziczenie rozumie si� przej�cie na skutek jednego zdarzenia prawnego, jakim jest
�mier� osoby fizycznej, og�u praw i obowi�zk�w ze spadkodawcy na spadkobierc� lub kilku
wsp�spadkobierc�w. �mier� osoby fizycznej poci�ga za sob� otwarcie spadku (art. 924) oraz nabycie go
przez spadkobierc� (art. 925). Dziedziczenie stanowi spos�b nabycia praw i obowi�zk�w okre�lany jako
sukcesja generalna. (Bardziej szczeg�owe om�wienie tych zagadnie� w rozdz. III, por. Nb. 43-60).
� 2. Ewolucja prawa spadkowego w okresie po II wojnie �wiatowej
6 Bezpo�rednio po zako�czeniu drugiej wojny �wiatowej pal�cym problemem sta�o si� zunifikowanie
przepis�w prawnych obowi�zuj�cych na terenie Polski. W obr�bie prawa spadkowego dokonano tego
dekretem z 8.10.1946 r. - Prawo spadkowe (Dz.U. Nr 60, p�z. 328 dalej pr.sp.) oraz dekretem z tej
Nb. 3-6
� 2. Ewolucja prawa spadkowego w okresie po II wojnie �wiatowej 3
samej daty - Przepisy wprowadzaj�ce prawo spadkowe (Dz.U. Nr 60, p�z. 329). Tak�e 8.10.1946 r.
wydany zosta� dekret o post�powaniu spadkowym (Dz.U. Nr 63, p�z. 346) normuj�cy kwestie procesowe
z zakresu prawa spadkowego. Stanowi� on niezb�dne uzupe�nienie uregulowa� materialnoprawnych.
Wszystkie te akty prawne wesz�y w �ycie 1.1.1947 r.
Dekret o prawie spadkowym oparty zosta� na pewnych zasadach, kt�re w wi�kszo�ci obowi�zuj� tak�e w
Kodeksie cywilnym. W dekrecie przyj�to dwa tytu�y dziedziczenia - testament i ustaw�, wyra�nie
wskazuj�c na pierwsze�stwo woli spadkodawcy. Pomini�ta zosta�a, znana ustawodawstwem dziel-
nicowym, umowa dziedziczenia.
Kr�g spadkobierc�w ustawowych zosta� okre�lony stosunkowo w�sko. Z ustawy dziedziczyli: ma��onek
zmar�ego, jego zst�pni, rodzice, rodze�stwo i zst�pni rodze�stwa oraz osoby przysposobione. W braku
tych os�b do dziedziczenia dochodzi�a gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy oraz Skarb
Pa�stwa. Po wej�ciu w �ycie ustawy z 20.3.1950 r. o terenowych organach jednolitej w�adzy pa�stwowej
(Dz.U. Nr 14, p�z. 130) przepis art. 27 � l pr.sp. cz�ciowo sta� si� nieaktualny, a jedynym spadkobierc�
dochodz�cym do dziedziczenia z ustawy w braku krewnych i ma��onka pozosta� Skarb Pa�stwa.
Dziadkowie spadkodawcy nie dochodzili do dziedziczenia z ustawy, ale w okre�lonych sytuacjach
nabywali roszczenie do spadkobiercy o dostarczanie �rodk�w utrzymania (art. 23 i 28 pr.sp.). Dekret
pocz�tkowo utrzyma� dyskryminacj� dzieci pozama��e�skich. Zgodnie z art. 20 pr.sp. dziecko
pozama��e�skie, kt�re nie zosta�o uznane, uprawnione ani zr�wnane, dziedziczy�o z ustawy wy��cznie po
matce i jej krewnych. Takie uregulowanie zwi�zane by�o z obowi�zuj�cym, w dacie wej�cia w �ycie prawa
spadkowego, dekretem z 22.1.1946 r. - Prawo rodzinne (Dz.U. Nr 6, p�z. 52). Przepis ten zosta� uchylony
ustaw� z 27.6.1950 r. - Przepisy wprowadzaj�ce Kodeks rodzinny (Dz.U. Nr 34, p�z. 124).
Przepisy o rozrz�dzeniach testamentowych oparte zosta�y na zasadzie swobody testowania.
Spadkodawca m�g� dowolnie rozrz�dzi� ca�o�ci� swojego maj�tku. Dla ochrony interes�w najbli�szych
krewnych zmar�ego wprowadzona zosta�a instytucja zachowku. Nie przyj�to, obowi�zuj�cego w niekt�-
rych ustawodawstwach dzielnicowych, systemu rezerwy. Wprowadzona zosta�a wy��czno�� testamentu
jako czynno�ci prawnej pozwalaj�cej rozrz�dzi� ca�ym maj�tkiem na wypadek �mierci. Wprowadzony
zosta� tak�e zakaz sporz�dzania testament�w wsp�lnych.
Dekret o prawie spadkowym nie zawiera� natomiast przepis�w szczeg�lnych dotycz�cych dziedziczenia
gospodarstw rolnych, reguluj�cych t� kwesti� w spos�b odbiegaj�cy od og�lnych zasad dziedziczenia.
Dopiero ustawa
Nb. 6
4 Rozdzieli I. Uwagi wprowadzaj�ce
z 29.6.1963 r. o ograniczeniu podzia�u gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 28, �p�z. 168) wprowadzi�a
szczeg�lne regu�y dziedziczenia takich gospodarstw. Nabycie gospodarstwa rolnego w drodze
dziedziczenia uzale�nione zosta�o od spe�nienia dodatkowych przes�anek po stronie spadkobiercy.
Postanowienia tej ustawy, z pewnymi tylko zmianami, znalaz�y si� w Kodeksie cywilnym.
� 3. �r�d�a i systematyka obowi�zuj�cego prawa spadkowego
I. Uwagi og�lne
Przepisy okre�laj�ce skutki �mierci osoby fizycznej zawarte s� w ksi�dze IV Kodeksu cywilnego (art. 922-
1088). Ponadto uregulowania z tego zakresu znale�� mo�na w przepisach wprowadzaj�cych Kodeks
cywilny. W szczeg�lno�ci chodzi o art. XXI i XXIII, a tak�e o art. LI-LXIII PWKC. Problematyk� zwi�zan�
ze spadkobraniem normuj� art. 14 i 15 ustawy z 28.7.1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr
55, p�z. 321). Z przepis�w zawartych poza Kodeksem cywilnym nale�y wymieni� rozporz�dzenie Rady
Ministr�w z 12.12.1990 r. w sprawie warunk�w dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr
89, p�z. 519).
Istotne znaczenie w zakresie prawa spadkowego maj� uregulowania proceduralne. Dzia� IV ksi�gi II
cz�ci I KPC (art. 627-691 KPC) zawiera uregulowania spraw z zakresu prawa spadkowego
rozpoznawanych w post�powaniu nieprocesowym. Warto podkre�li�, �e ustaw�z 14.2.1991 r. - Przepisy
wprowadzaj�ce ustaw� - Prawo o notariacie oraz o zmianie Kodeksu post�powania cywilnego i ustawy o
ksi�gach wieczystych (Dz.U. Nr 22, p�z. 92) przywr�cono w�a�ciwo�� s�d�w w wi�kszo�ci kwestii
zwi�zanych z dziedziczeniem. W miejsce pa�stwowych biur notarialnych s�d spadku jest obecnie
w�a�ciwy w zakresie m.in. zabezpieczenia spadku (art. 633-635 KPC), spisu inwentarza (art. 637 KPC),
otwarcia i og�oszenia testamentu (art. 646 i nast. KPC).
II. Systematyka ksi�gi IV KC
Ksi�ga IV KC dzieli si�, podobnie jak inne ksi�gi, na poszczeg�lne tytu�y. W tytule I zawarte s�
uregulowania o charakterze og�lnym, maj�ce zastosowanie zar�wno przy dziedziczeniu ustawowym, jak i
testamentowym. W tytule
Nb. 7-8
� 3. �r�d�a i systematyka obowi�zuj�cego prawa spadkowego 5
tym unormowane zosta�y ponadto podstawowe zasady prawa spadkowego, takie jak np. zasada
pierwsze�stwa dziedziczenia testamentowego przed ustawowym (art. 926 � 2). Tytu� II okre�la regu�y
dziedziczenia ustawowego, a tytu� III - rozrz�dzenia na wypadek �mierci. W tytule III unormowane zosta�y
kwestie odnosz�ce si� do testamentu w og�le (art. 941-948), przepisy okre�laj�ce form� testamentu (art.
949-958), przepisy odnosz�ce si� do tre�ci testamentu (powo�anie spadkobiercy - art. 959-967 KC, zapis i
polecenie - art. 968-985), a tak�e przepisy okre�laj�ce sytuacj� wykonawcy testamentu (art. 986-990).
Tytu� IV normuje instytucj� zachowku. Instytucja ta s�u�y ochronie interes�w najbli�szych krewnych i
ma��onka spadkodawcy, kt�rzy nie doszli do dziedziczenia lub otrzymali ze spadku stosunkowo niewielk�
warto��. Tytu�y V-VIII okre�laj�, szeroko rozumian�, sytuacj� spadkobiercy. Zawarte w nich zosta�y
przepisy normuj�ce przyj�cie i odrzucenie spadku (art. 1012-1024), stwierdzenie nabycia spadku i
ochron� spadkobiercy (art. 1025-1029), odpowiedzialno�� spadkobierc�w za d�ugi spadkowe (art. 1030-
1034) oraz wsp�lno�� maj�tku spadkowego i dzia� spadku (art. 1035-1046). Tytu� IX zawiera ure-
gulowania um�w dotycz�cych spadku. Tytu� X wreszcie normuje dziedziczenie gospodarstw rolnych.
III. Dziedziczenie gospodarstw rolnych
Testamentowe dziedziczenie gospodarstw rolnych zgodnie z obecnym 9 brzmieniem KC oparte zosta�o
na zasadach og�lnych. Ustawa nie ogranicza swobody testowania. Spadkodawca mo�e powo�a� do
dziedziczenia gospodarstwa rolnego dowoln� osob�, niezale�nie od tego, czy ma ona tzw. kwalifikacje do
dziedziczenia takiego gospodarstwa.
W obr�bie dziedziczenia ustawowego nadal obowi�zuje zasada, zgodnie z kt�r� do dziedziczenia
dochodz� jedynie osoby, kt�re spe�niaj� przes�anki okre�lone w art. 1059-1062 KC. Jednak w braku takich
os�b lub w sytuacji, gdy do dziedziczenia z ustawy uprawnione s� jedynie osoby, w chwili otwarcia
spadku trwale niezdolne do pracy, ustawowe dziedziczenie gospodarstwa rolnego podlega zasadom
og�lnym (art. 1063).
Zasady dziedziczenia gospodarstw rolnych podlega�y daleko id�cym zmianom. Jak wspomniano (por. Nb.
6), dekret o prawie spadkowym nie zawiera� przepis�w poddaj�cych dziedziczenie gospodarstw rolnych
regu�om odmiennym od og�lnych regu� dziedziczenia. Jednak w wyniku decyzji politycznych poddano to
dziedziczenie daleko id�cym ograniczeniom. Przewidywa�a je pocz�tkowo ustawa z 29.6.1963 r. o
ograniczeniu podzia�u gospodarstw rolnych
Nb. 9
6 Rozdzia� I. Uwagi wprowadzaj�ce
(Dz.U. Nr 28, p�z. 168). Wesz�a ona w �ycie 5.7.1963 r., a wi�c przed uchwaleniem Kodeksu cywilnego.
Stanowi�a !ex specialis w stosunku do przepis�w dekretu o prawie spadkowym. Przepisy tej ustawy w
du�ym stopniu zosta�y przej�te przez Kodeks cywilny, zar�wno w zakresie ogranicze� obrotu nieru-
chomo�ciami rolnymi inter vivos, jak i w zakresie dziedziczenia gospodarstw rolnych. Nie wdaj�c si� w
tym miejscu w szczeg�y, nale�y wskaza�, �e pocz�tkowo bardzo rygorystyczne ograniczenia w zakresie
zar�wno ustawowego, jak i testamentowego dziedziczenia gospodarstw rolnych (por. w szczeg�lno�ci art.
1059-1063 oraz art. 1065 KC w pierwotnym brzmieniu), by�y stopniowo �agodzone.
Dokonywano tego kolejnymi ustawami: z 26.10.1971 r. zmieniaj�c� ustaw� Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 27,
p�z. 252); z 26.3.1982 r. o zmianie ustawy
- Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu w�asno�ci gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 11,
p�z. 81); z 28.7.1990 r. o zmianie ustawy
- Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, p�z. 321). Ustawa z 1982 r. poszerzy�a kr�g spadkobierc�w ustawowych
gospodarstwa rolnego (art. 1059-1062 KC w brzmieniu ustalonym t� ustaw�), wy��czy�a ustawowe
dziedziczenie Skarbu Pa�stwa w sytuacji, gdy �aden spadkobierca ustawowy nie odpowiada warunkom
przewidzianym dla dziedziczenia tego gospodarstwa (art. 1063 � l KC w pierwotnym brzmieniu), a tak�e
rozszerzy�a kr�g os�b, kt�re spadkodawca m�g� powo�a� w testamencie do dziedziczenia gospodarstwa
rolnego
- art. 1065 KC. (Szerzej o ewolucji zasad dziedziczenia gospodarstw rolnych por. Pi�towski, Prawo, s. 22 i
nast. oraz s. 101 i nast.; ten�e [w:] System, T. IV, s. 146 i nast.). Ustawa z 1990 r. przywr�ci�a pe�n�
swobod� testowania w zakresie dziedziczenia gospodarstw rolnych, zachowuj�c jednak odr�bne zasady
dziedziczenia ustawowego. Istnienie tych ogranicze� nale�y oceni� jako dyskusyjne.
� 4. literatura polskiego prawa spadkowego
10 Literatura prawa spadkowego to przede wszystkim opracowania o charakterze podr�cznikowym. Na
czo�o wysuwaj� si� prace znakomitego cywilisty, prof. Jana Gwiazdomorskiego. Najbardziej obszerne
opracowanie zagadnie� spadkowych, zawieraj�ce systemowe ich om�wienie, powsta�o pod rz�dem
dekretu o prawie spadkowym z 1946 r. Mowa o Prawie spadkowym (Warszawa 1959), kt�re w cz�ciach
omawiaj�cych podstawowe zagadnienia prawa spadkowego w spos�b teoretyczny, zachowa�o
aktualno��. Praca ta by�a recenzowana przez A. Ohanowicza (RPEiS Nr 4/1959), S. Szera (PiP Nr 8-
9/1959)
Nb. 10
� 4. Literatura polskiego prawa spadkowego 7
oraz J. Pietrzykowskiego (NP Nr 12/1959). Pod rz�dem Kodeksu cywilnego J. Gwiazdomorski opracowa�
podr�cznik Prawo spadkowe w zarysie (I wydanie Warszawa 1967). Recenzowany by� on przez B.
Dobrza�skiego (NP Nr 6/1968), J. Sf. Pi�towskiego (PiP Nr 8-9/1968) oraz W. �ywickiego (Pal. Nr
1/1970). Kolejne wydania tego podr�cznika ukazywa�y si� w 1968 r., 1971 r. (skr�cone, a jednocze�nie
uzupe�nione). Od 1985 r. (IV wydanie) podr�cznik ten ukazuje si� w opracowaniu i aktualizacji A.
M�czy�skiego.
Drugim znakomitym podr�cznikiem z zakresu prawa spadkowego jest opracowanie J. Sl. Pi�towskiego,
Prawo spadkowe. Zarys wyk�adu. (I wydanie Warszawa 1973). Recenzje: J. Ignatowicza (PiP Nr 6/1974),
J. Pietrzykowskiego (NP Nr 6/1974). Kolejne wydania (1979 r., 1982 r., 1987 r. - by�y aktualizowane z
uwagi na zmiany stanu prawnego). Wydanie IV (1987 r.) powsta�o przy wsp�pracy B. Kordasiewicza.
Niedawno ukaza� si� tak�e podr�cznik E. Niezbeckiej, Prawo spadkowe w zarysie (Lublin 1998).
Odr�bn� pozycj� stanowi tom IV Systemu prawa cywilnego (Ossolineum 1986) po�wi�cony prawu
spadkowemu. Poszczeg�lne jego cz�ci opracowali J. St. Pi�towski, S. W�jcik. J. Kosik, E. Drozd.
Redaktorem Systemu by� prof. W. Czach�rski, a redaktorem tomu - prof. J. St. Pi�towski. Rozwa�ania za-
warte w tym opracowaniu uwzgl�dniaj� orzecznictwo i literatur� na dzie� 30.6.1982 r., natomiast stan
prawny na dzie� 1.1.1983 r. Straci�y one zatem cz�ciowo aktualno�� z uwagi na zmiany stanu prawnego.
W obr�bie prawa spadkowego zmiany te, jak ju� wskazywano, nie by�y jednak zbyt daleko id�ce.
Opracowanie to zachowa�o zatem w du�ej cz�ci aktualno��.
Przepisy prawa cywilnego s� natomiast przedmiotem komentarzy. Chronologicznie ukaza�y si�
nast�puj�ce opracowania:
- Kodeks cywilny. Komentarz (Warszawa 1972). Tom III, komentuj�cy przepisy ksi�gi IV KC, jest dzie�em
s�dzi�w S�du Najwy�szego: F. B�ahuty, J. Pietrzykowskiego, J. Policzkiewicza. Recenzja J.
Gwiazdomorskiego (NP Nr 1/1973). Obszerne uwagi tam zawarte uwzgl�dniaj� stan prawny na dzie�
1.1.1971 r. W suplemencie natomiast om�wione zosta�y uregulowania zawarte w ustawie z 1971 r.
zmieniaj�cej Kodeks cywilny.
- Kodeks cywilny z komentarzem (I wydanie - Warszawa 1980, II wydanie, Warszawa 1989 r.). Uwagi do
uregulowa� zawartych w ksi�dze IV KC opracowa� prof. L. Stecki.
- Kodeks cywilny. Komentarz, T. II, Warszawa 2000 (wydanie II), gdzie przepisy ksi�gi IV skomentowane
zosta�y przez M. Pazdana i J. Pietrzykowskiego.
- E. Skowro�ska, Komentarz do Kodeksu cywilnego. Ksi�ga czwarta. Spadki (Warszawa 1995). Recenzje
J. Pietrzykowskiego (PiP Nr 10-11/1995)
Nb. 10
8 Rozdzia� l. Uwagi wprowadzaj�ce
oraz. A. Szpimara (KPP Nr 4/1995). Wydanie drugie (Warszawa 1999) uwzgl�dnia stan prawny na dzie�
1.9.1999 r.
W por�wnaniu z innymi dzia�ami prawa cywilnego stosunkowo niewiele pojawia si� opracowa� o
charakterze monograficznym, przy czym cz�� spo�r�d nich omawia problematyk� spadkow� w prawie
prywatnym mi�dzynarodowym. Wskaza� jednak nale�y m.in. na nast�puj�ce opracowania: A. M�-czy�ski,
Dziedziczenie testamentowe w prawie prywatnym mi�dzynarodowym (Warszawa-Krak�w 1976); B.
Kordasiewicz, Testamentowe dziedziczenie gospodarstw rolnych (Ossolineum 1978); E. Niezbecka, Zapis
(Lublin 1990);
J. Stobienia, Realizacja wierzytelno�ci wierzycieli spadkodawcy w prawie polskim (Warszawa 1981); E.
Skowro�ska, Odpowiedzialno�� spadkobierc�w za d�ugi spadkowe (Warszawa 1985); E. Skowro�ska,
Forma testamentu w prawie polskim (Warszawa 1991); Z Truszkiewicz, Zachowek ze spadku obejmu-
j�cego gospodarstwo rolne (Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiello�skiego MCXIV, Krak�w 1993).
Ponadto wskaza� nale�y opracowania analizuj�ce zagadnienia zwi�zane z dziedziczeniem gospodarstw
rolnych: J. Pietrzykowski, Dziedziczenie gospodarstw rolnych (Warszawa 1965); F. B�ahuta, J. St. Pi�-
towski, J. Policzkiewicz, Gospodarstwa rolne. Obr�t, dziedziczenie, podzia� (Warszawa 1967); J.
Majorowicz, J. Pietrzykowski, Zmiany w regulacji stosunk�w prawnych w rolnictwie (Warszawa 1984).
Po uchwaleniu Kodeksu cywilnego w literaturze pojawi�y si� opracowania w formie artyku��w, ale
odnosz�ce si� do ca�o�ci problematyki ksi�gi IV KC. Wskaza� tu mo�na: B. Dobrza�ski, Jakie zmiany w
stosunku do prawa spadkowego z 1946 r. wprowadzi� k.c., (Pal. Nr 7/1964); W. Chojnowski, Niekt�re
zagadnienia z prawa spadkowego, (Pal. Nr 7-8/1965); J. Gwiazdomorski, Prawo spadkowe w k.c. PRL,
(PiP Nr /l 965). R�wnie� po uchwaleniu ustawy z 28.7.1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, pojawi�y
si� opracowania omawiaj�ce w spos�b generalny dokonane zmiany (m.in. J. Pietrzykowski, Nowy stan w
zakresie dziedziczenia gospodarstw rolnych i ich podzia�u, NP Nr 10-12/1990; E. Skowro�ska, Kilka uwag
o nowelizacji prawa spadkowego, Pal. Nr 1-2/1991). Ocena dokonanych w Kodeksie zmian zawarta jest
tak�e y/ przedmowach do wydawanych tekst�w ustawy (m.in. J. Pietrzykowski, Warszawa 1991; S.
W�jcik, Bielsko-Bia�a 1993; A. Szpunar, Warszawa 1993).
Pomocne w poznawaniu zagadnie� prawa spadkowego mog� by� tak�e opracowania powsta�e pod
rz�dem dekretu o prawie spadkowym. Poza podr�cznikiem J. Gwiazdomorskiego wskaza� nale�y: A.
Bazi�ski, Prawo spadkowe. Komentarz (��d� 1948); W. Chojnowski, Prawo spadkowe (Warszawa 1951);
S. Szer, Prawo spadkowe (Warszawa 1955). Wskaza� tak�e nale�y
Nb. 10
� 4. Literatura polskiego prawa spadkowego 9
opracowanie zatytu�owane Materia�y dyskusyjne do projektu Kodeksu cywilnego (Warszawa 1955).
Zawiera ono materia�y Sesji Naukowej, kt�ra odby�a si� 8-10.12.1954 r., a dotyczy�a zagadnie�
kodyfikacyjnych prawa cywilnego.
Poszczeg�lne zagadnienia prawa spadkowego omawiane s� ponadto w mniejszych opracowaniach
(artyku�, glosa). Nie spos�b wymieni� tego typu opracowa�, chocia�by przyk�adowo. Powo�ywane b�d�
one natomiast w dalszym toku wywod�w. Sz