Najwieksze Bitwy XX wieku - Przemysl 1914-15
Szczegóły | |
---|---|
Tytuł | Najwieksze Bitwy XX wieku - Przemysl 1914-15 |
Rozszerzenie: |
![](/images/demo/legimi.png)
![](/images/demo/legimi.png)
![Ceneo.pl](http://app.ceneostatic.pl/common/image/logo/ap-logo-transparent-small.png)
Najwieksze Bitwy XX wieku - Przemysl 1914-15 PDF Ebook podgląd online:
Pobierz PDF
Zobacz podgląd Najwieksze Bitwy XX wieku - Przemysl 1914-15 pdf poniżej lub pobierz na swoje urządzenie za darmo bez rejestracji. Najwieksze Bitwy XX wieku - Przemysl 1914-15 Ebook podgląd za darmo w formacie PDF tylko na PDF-X.PL. Niektóre ebooki są ściśle chronione prawem autorskim i rozpowszechnianie ich jest zabronione, więc w takich wypadkach zamiast podglądu możesz jedynie przeczytać informacje, detale, opinie oraz sprawdzić okładkę.
Najwieksze Bitwy XX wieku - Przemysl 1914-15 Ebook transkrypt - 20 pierwszych stron:
Strona 1
Strona 2
IRENEUSZ MATERNIAK
PRZEMYŚL 1914-15
scan - zawisza
Strona 3
WYBUCH WOJNY I PIERWSZE WALKI W GALICJI
Pod koniec XIX wieku w Europie zaczę ciwko Serbii - sojuszniczce Rosji. 23 lipca
ty zaostrzać się stosunki pomiędzy mocar Austro-Węgry przekazały Serbii oskarżonej
stwami. Gwałtowny rozwój jednych (Niemcy o inspirowanie zamachu bardzo ostre w tre
po zjednoczeniu w 1870 roku) i rozpad in ści ultimatum i po niezadowalającej odpo
nych (Imperium Osmańskie), zachwiały rów wiedzi, w dniu 28 lipca siły austro-węgier-
nowagą sił w świecie. Rozpoczęła się wza skie rozpoczęły działania wojenne przeciw
jemna gwałtowna rywalizacja o strefy wpły ko Serbii. W dniu 29 lipca car Mikołaj II
wów. Ostatecznie uformowały się dwa podpisał rozkaz o częściowej mobilizacji w
przeciwstawne bloki. Trójprzymierze: Nie Rosji, a następnego dnia o mobilizacji po
mcy, Austro-Węgry i Włochy, po wybuchu wszechnej. W tym samym czasie ogłoszono
wojny i odstąpieniu Włoch określane jako mobilizację powszechną w Austrii. 1 sierp
Państwa Centralne oraz Trójporozumienie nia wydany został rozkaz o powszechnej
znane jako Entcnta od brytyjsko - francu mobilizacji w Niemczech i Francji. Tego sa
skiego przymierza z 1904 roku zwanego En- mego dnia Niemcy wypowiedziały wojnę
tente Cordiale (porozumienie serdeczne). Rosji, a 3 sierpnia Francji. Ponadto Niemcy
W skład Ententy wchodziły Wielka Brytania, wkroczyli jednocześnie na terytorium neu
Francja i Rosja. tralnej Belgii. Skutkiem tego było przystą
Oba bloki dążyły do poprawienia swojej pienie do wojny w dniu 4 sierpnia Wielkiej
pozycji w przypadku ewentualnego konfliktu Brytanii. Austro-Węgry wystąpiły przeciwko
zbrojnego, co spowodowało nie spotykany w Rosji w dniu 6 sierpnia.
dotychczasowej historii wyścig zbrojeń. Jed Konflikt, planowany jako lokalna wojna
nak do 1914 roku wszelkie nieporozumienia mocarstwa z dużo słabszym sąsiadem w cią
udawało się rozwiązać drogą dyplomatyczną gu zaledwie kilku dni objął 3/4 Europy i
(np. aneksję Bośni i Hercegowiny czy spra wkrótce przerodził się w wojnę światową.
wę Maroka) lub lokalnych konfliktów (ta Po wybuchu wojny dowództwo austriac
kich jak wojny bałkańskie 1912-13). kie uznało, że najbardziej odpowiednim
Gdy w dniu 28 czerwca 1914 dokonano miejscem na stanowisko dowodzenia będzie
w Sarajewie - stolicy Bośni i Hercegowiny Przemyśl, z którego - jak zakładano - stanie
zamachu na austriackiego następcę ironu się możliwe dowodzenia frontami: rosyjskim
arcyksięcia Franciszka Ferdynanda, uznano i serbskim. Od tej chwili do Przemyśla z ca
to w Wiedniu za znakomity pretekst do roz łej monarchii szły pociągi z dostawami amu
poczęcia lokalnej wojny prewencyjnej prze- nicji, żywności i wyposażeniem wojskowym.
(Jdekorowany punki
mobilizacyjny w
Galicji w sierpniu
1914 roku. Po lewej
dekoracje w języku
polskim, a po prawej
w ukraińskim
Strona 4
Pierwszy patrol rosyjski na
ulicach Lwowa witany
kwiatami przez członków
prorosyjskich ugrupowań
ukraińskich
Zadanie jakie postawiono przed woj Rosjanie zajęli opuszczony przez Austria
skami austro-węgierskimi było rozbicie Ro ków Lwów. W wyniku dalszych walk wojska
sjan między Bugiem a Wisłą. Dowództwo austro-węgierskie poniosły dalsze klęski i 11
rosyjskie dążyło zaś do zdobycia najpierw września Austriackie naczelne dowództwo
jednego z najważniejszch ośrodków Galicji wydało rozkaz oderwania się od nieprzyja
Lwowa. Później zamierzało rozwinąć ciela i wycofanie się na linię Sanu. Jedno
ofensywę i wyeliminować Austro-Węgry z cześnie naczelne dowództwo austriackie
wojny. W tym celu rosyjska 4 Armia miała przeniosło swoją siedzibę z Przemyśla do
wykonać uderzenie oskrzydlające z północy Nowego Sącza.
na południe, natomiast 8 Armia ze wschodu Przez Przemyśl przetoczyły się w tym
na zachód. W dniach od 23 sierpnia do 12 czasie kolumny taborowe cofających się ar
września 1914 roku stoczona została w Ga mii, a oddziały liniowe w swoim odwrocie
licji bitwa, która przyniosła zwycięstwo Ro obeszły twierdzę bokiem. Miało to na celu
sjanom. Cztery armie rosyjskie (4, 5, 3 i 8) uniknięcie dezorganizacji obrony. Część
rozwinięte na ogromnym 450-kilometro- przechodzących przez miasto formacji pozo
wym łuku od Lublina przez Chełm, Kowel, stała w obrębie twierdzy - jak się później
Łuck, Dubno, Proskurow do Kamieńca Po okazało, niepotrzebnie zwiększając liczbę
dolskiego starły się w bitwach z czterema ludzi do wyżywienia.
armiami austro-węgierskimi (1, 4, 3 i 2). Rosjanie odnieśli wielki sukces militar
Wojska austro-węgierskie działające prze ny, którego do końca nie wykorzystali. Po
ciwko 4 i 5 Armii rosyjskiej zajmowały do ścig za przeciwnikiem nastręczał szereg
godne pozycje operacyjne i dlatego 4 i 5 trudności, gdyż znacznie oderwali się od
Armia zostały początkowo zmuszone do od swoich baz zaopatrzenia. Żołnierze byli wy
wrotu, a wojska austro-węgierskie, po krwa czerpani, straty sięgały około 80.000 zabi
wych bitwach pod Kraśnikiem i Komaro- tych, rannych i zaginionych. Sytuację utrud
wem, zajęły Lubelszczyznę. Nie mogło to niał fakt, że główną linię kolejową na tym
jednak zapobiec sukcesom wojsk dowodzo kierunku blokowała twierdza przemyska.
nych przez generała Brusiłowa w Galicji Dodatkowo działania wojenne utrudniała
Wschodniej. 3 i 8 Armia rosyjska wtargnęły pogoda; ulewne deszcze uniemożliwiały po
do Galicji od strony Proskurowa w kierun ruszanie się po drogach artylerii, która
ku na Lwów i w bitwach nad rzekami Złota grzęzła po osie w błocie, a przybór wody na
i Gniła Lipa pokonały wojska austro-wę Sanie ułatwił wycofanie się wojskom au
gierskie odrzucając je na zachód. 3 września striackim.
Strona 5
Strona 6
16 września generał Herman Kusmanek chwili, w nocy z 18 na 19 września udało się
otrzymał rozkaz: "Twierdza Przemyśl tym doprowadzić do Przemyśla cysterny z naftą,
czasowo jest pozostawiona własnym siłom i które "zapodziały się" w panice ewakuacyj
należy jej bronić do ostateczności." W mo nej. Chwilowo wolna pozostała jedynie dro
mencie kiedy Kusmanek otrzymywał ten ga kołowa doliną Sanu na zachód. Podjęte
rozkaz z najdalej wysuniętych punktów ob przez Austriaków 26 września próby prze
rony twierdzy można było już zobaczyć nad dostania się do Dynowa nie powiodły się.
ciągające wojska rosyjskie. Rosjanie kontrolowali już ten odcinek
W dniu 18 września oddano pierwsze drogi i wysłany samochód musiał zawrócić.
strzały do Kozaków, którzy stanowili zwiad Przemyśl został odcięty od świata.
nadciągających wojsk. W ostatniej niemal
8
Strona 7
P|ERWSZE OBLĘŻENIE PRZEMYŚLA
Szlab dowództwa twierdzy Przemyśl
Głównodowodzący rosyjskiego frontu zarządzeń. Za samo podejrzenie o sprzyja
poludniowo-zachodniego generał Iwanow w nie i sympatię do Rosjan można było stanąć
oparciu o plany operacyjne otrzymane ze przed sądem polowym, wystarczył zwykły
stanowiska dowodzenia od generała Ale- donos aby trafić przed pluton egzekucyjny.
ksiejewa wydał rozkaz o blokadzie twierdzy. Wyroki śmierci wykonywano najczęściej na
Pierwsze dni oblężenia minęły bez działań stokach Winnej Góry.
bojowych. Rosjanie budowali stanowiska dla 1 października przyleciał do twierdzy sa
artylerii oraz pozycje wyjściowe dla piecho molotem kapitan Raabl, przywożąc informa
ty. W sumie skierowali przeciwko Przemy cje dla generała Kusmanka. Dostarczył także
ślowi ponad 8 dywizji - 128 batalionów prze radiotelegrafistom klucz do szyfru rosyjskie
ciwko 68 w twierdzy. Była to ilość absolutnie go, dzięki czemu możliwe stało się odczyty
niewystarczająca do przeprowadzenia skute wanie przechwytywanych depesz. W tych
cznego szturmu. Wspierało je około 900 dniach potwierdziły się informacje o prze
dział, głównie polowych. W sumie zgroma grupowaniu wojsk rosyjskich. 2 października
dzono około 280.000 żołnierzy w ramach 3 odesłali oni 3 dywizje w kierunku na Dęblin.
Armii Rosyjskiej, pod dowództwem genera Również prawdziwa okazała się informacja o
ła Radko Dimitriewa - Bułgara w służbie ro przygotowaniach Rosjan do bliskiego sztur
syjskiej. mu twierdzy. Rosjanie byli zmuszeni go
Działaniom, które prowadzili wokół przyspieszyć ze względu na groźbę kontr
twierdzy Rosjanie starała się przeszkadzać ofensywy sił austriacko-niemieckich, które
artyleria austriacka. Rosjanie, zajęci budową po odwrocie zatrzymały się na linii Dunajca.
i umacnianiem swoich pozycji, nie odpowia Mimo, że były to siły liczące około 400.000
dali. Prowadzili natomiast akcję propagan żołnierzy wyczerpanych odwrotem, to jednak
dową zrzucając z samolotów ulotki nawołu wraz z nadciągającymi posiłkami z terenu ca
jące żołnierzy pochodzenia ukraińskiego do łej monarchii i wojskami niemieckimi stano
przechodzenia na ich stronę. Wprowadzało wiły one dla Rosjan pod Przemyślem poważ
to dodatkowy zamęt i niepokój zarówno ne zagrożenie.
wśród żołnierzy jak i na terenie miasta. Dla Przed rozpoczęciem szturmu generał Di-
poprawy dyscypliny dowództwo twierdzy wy mitriew skierował do generała Kusmanka
dało szereg nie zawsze do końca rozsądnych list następującej treści:
9
Strona 8
Strona 9
Strona 10
Strona 11
"Panie Komendancie! Szczęście opuściło Przy okazji przybycia rosyjskiego parla-
cesarsko-królewską armię. Ostatnie skutecz mentariusza spróbowano wprowadzić go w
ne walki naszego wojska dały mi możliwość błąd, umieszczając na drzwiach dowództwa
otoczenia pierścieniem twierdzy przemy napis "Dowódca Armii" zamiast "Dowódca
skiej, powierzonej Waszej Ekscelencji. Spo Twierdzy". Zaskoczony tym faktem pułkow
dziewana przez Was pomoc z zewnątrz zdaje nik Wandam czekał niecierpliwie na
się niemożliwa. Celem uniknięcia daremne odpowiedź, chcąc jak najszybciej powiado
go rozlewu krwi, sądzę, że we właściwym mić swoje dowództwo o pomyłce jaka zaszła
czasie proponuję oddanie twierdzy, gdyż jest przy ocenie sił znajdujących się w twierdzy.
to najlepsza sposobność dla Waszej Eksce 4 października Rosjanie rozpoczęli
lencji i całego garnizonu uprosić od naszego ostrzeliwanie twierdzy. Ostrzał ten prowa
Naczelnego Dowództwa przychylne warunki dzony był głównie przy użyciu szrapneli i nie
poddania. W razie przyjęcia przez waszą przysporzył większych strat załodze, nato
Ekscelencję naszej propozycji czynimy od miast wyrządził szkody w umocnieniach zie
powiedzialnym, a zarazem upoważnionym mnych. Nie zdołał jednak zniszczyć zasieków
do postawienia swoich życzeń i warunków broniących dostępów do fortów. Podkreślić
pułkownika Wandama. Przy tej sposobności należy dużą celność prowadzonego ognia -
pozwalam sobie wysłać Waszej Ekscelencji kojarzyło się to nieodparcie oblężonym ze
wyrazy głębokiego poważania. zdradą. Atak rosyjski rozwijał się powoli, a
Dowódca Armii blokującej Przemyśl, ge ogień prowadzony z twierdzy znacznie
nerał Radko Dimitriew". utrudniał posuwanie się naprzód. Mimo
Generał Kusmanek, który posiadał in znacznych strat w ludziach i straty czasu na
formacje, że spod Przemyśla odeszła część okopywanie się przy każdym nowo zdoby
wojsk rosyjskich oraz, że własne wojska tym stanowisku, Rosjanie zbliżyli się jednak
przygotowują się do kontrofensywy dał krót do twierdzy o kilometr od czasu jej zabloko
ką odpowiedź: "Panie Komendancie! Ubli wania.
żyłoby to mojej godności gdybym na tak ha Na podstawie obserwacji i kierunków
niebną propozycję dał merytoryczną odpo ataków wojsk rosyjskich dowództwo Prze
wiedź. Dowódca załogi przemyskiej." myśla mogło się zorientować, że jest piano-
Rosjanie na przedpolach Przemyśla
Strona 12
Strona 13
Strona 14
Strona 15
Austriacki samolol na lotnisku Murku
wany szturm z trzech stron. Od północy na
forty od X - XII, od wschodu na forty 1/1 -
do 1/6 czyli na grupę siedliska, oraz od po
łudnia na forty IV i V. Wzmógł się też
ostrzał artyleryjski.
Przed ostatecznym atakiem wojska ro
syjskie zostały przegrupowane. 3 Armia ob
legająca dotychczas Przemyśl odeszła w stro
nę Dunajca, a jej miejsce zajęła 11 Armia
generała Szczerbaczewa, który otrzymał po
lecenie zdobycia szturmem Przemyśla. Za
kładano zdobycie Przemyśla od strony
wschodniej, aby po zdobyciu południowych i
zachodnich fortów opierając się na linii Sa
nu łatwiej powstrzymać kontrofensywę
wojsk austriackich. Ten plan, gdyby się po
wiódł, dałby możliwość wykorzystania prze
myskiego węzła drogowego i kolejowego, co
znacznie ułatwiłoby przygotowania do nastę
pnej ofensywy.
5 października generał Szczerbaczew wy
dał rozkaz szturmu. Na twierdzę uderzyło
117 batalionów i 483 działa (w większości
były to lekkie działa artylerii polowej, tylko
1/12 stanowiły działa ciężkie i haubice polo
we). Pierwsze uderzenie przeciwko fortom
siedliskim o 6 rano zostało odparte. Rosja
nie ponawiając ataki jeden za drugim posu
nęli się jednak o 500 metrów do przodu, po
forty siedliskie i około kilometra od strony
północnej.
Na najbardziej zagrożony odcinek
wschodni obrońcy skierowali część głównych
rezerw twierdzy. Najbardziej zagrożony był
fort I/l. Dowodzący z niego grupą artylerii
porucznik Swerliuga meldował o ostrzale
fortu ogniem na wprost. Ponadto Rosjanie
gromadzili w lesie obok wsi Byków coraz
większe siły do kolejnego ataku. W tym cza
sie fort 1/1 był wyposażony w 4 działa 80 mm
oraz 6 karabinów maszynowych. Jego załogę
stanowiło około 140 żołnierzy.
Strona 16
Strona 17
Strona 18
7 października Rosjanie rozpoczęli ko wadzące do wnętrza schronu. Po wykonaniu
lejny atak, skupiając siłę uderzenia na for tego rozkazu, mimo że na zewnątrz zostało
tach siedliskich. Sam car osobistym rozka kilkudziesięciu własnych żołnierzy, poprosił
zem zażyczył sobie zdobycia Przemyśla. telefonicznie o skierowanie na jego fort og
Atak ten opisuje w swoich wspomnie nia artylerii ze wszystkich baterii znajdują
niach Heiden: cych się w pobliżu. Było to jego zdaniem ko
"Szturm rozpoczął się o trzeciej nad ra nieczne nie tylko ze względu na sam fort,
nem. Pocisk artyleryjski rozbił reflektor ale i na całą twierdzę.
oświetlający przedpole fortu 1/1. Zaraz po Pomysł okazał się skuteczny. Po otwar
tem rozpętało się piekło. Zadudniły działa, ciu ognia już żaden Rosjanin nie dostał się
ziemia jęczała od wybuchu pocisków, drżały na wal, a posiłki nie mogły osiągnąć nawet
potężne mury. linii zasieków. Wszystkie baterie, które nie
Do wnętrza schronu wpadł śmiertelnie miały przed sobą nieprzyjaciela, strzelały w
ranny żołnierz. Rosjanie na wale! - krzyknął rejon fortu l/l. Pozostali w obrębie fortu
rozdzierającym głosem i padł martwy. Wę Rosjanie mieli do wyboru: albo zginąć nie
gierscy żołnierze pod dowództwem porucz dokonawszy niczego, albo zdobyć fort. Wy
nika Swerliugi ruszyli natychmiast do kontr brali to drugie próbując wedrzeć się do
ataku, wypadając z nisko sklepionego kory wnętrza schronu. Z grupy około 400 rosyj
tarza na wał. Wdarli się tam już rzeczywiście skich oficerów i żołnierzy, którym udało się
Rosjanie. Zlikwidowali oni austriackie po przejść przez zasieki i wedrzeć do fortu
sterunki, a następnie przyciągając kłody dwie trzecie zginęło już na wale lub przed
drzewa spuścili je przed otwory strzelnicze strzelnicami. Oficerowie podjęli ostatnią
kazamat aby uniemożliwić prowadzenie og próbę. Kazali żołnierzom wejść na sklepie
nia. W ten sposób zdobyli przedpole i wał nie fortu i przez kominy rzucić ładunki wy
fortu 1/1. Rozpoczęła się walka wręcz. Poszły buchowe, które jednak nie eksplodowały.
w ruch bagnety i kolby karabinów. Nikt się Nie powiodła się też próba wyważenia żela
nie poddawał, nikt nie prosił o życie. Bito znych drzwi.
się na noże, duszono. Porucznik Swerliuga, Mijał czas. Obrońcy jak i atakujący po
sam ranny wrócił do schronu i wydał żołnie woli słabli. Dochodziła godzina 9 rano. Za
rzom rozkaz by zamknęli ciężkie wrota pro łoga fortu niecierpliwie oczekiwała odsieczy.
20
Strona 19
Strona 20
Kawaleria rosyjska pod Przemyślem jesienią 1914 roku
Ta zaś, w sile kompanii 7 Pułku Honwedów, W czasie tego ataku forty 1/2, 1/3, 1/
nie mogła się przedrzeć przez ogień zaporo nie były atakowane bezpośrednio, miały b(
wy artylerii rosyjskiej. Sztuki tej zdołała do wiem zostać zdobyte przez obejście. NaU
konać tylko niewielka grupa żołnierzy tej miast w szturmowanym forcie 1/5 wali
kompanii. Wykorzystując nierówności tere rozegrała sie podobnie jak w forcie 1/1. P
nu i jego pokrycie - w miejscu tym znajdo załamaniu się ataku doszło do tragedii. Gn
wał się niewielki lasek, dotarli do fortu. Te pa około 300 rosyjskich żołnierzy osaczor
raz koniec walki nastąpił szybko. Wzięci w ogniem z fortów poddała się, a wezwana d
dwa ognie Rosjanie niedługo się bronili. Po przejścia na pozycje austriackie weszła u
została przy życiu nieliczna grupa żołnierzy pole minowe, na którym większość z nic
rosyjskich, widząc całkowitą bezskuteczność zginęła.
swoich wysiłków poddała się do niewoli, a Na południu pod Grochowcami ogie
dowodzący oficer popełnił samobójstwo. zaporowy zmusił atakujących do wycofani
Fort 1/1 był uratowany. Jednocześnie zażeg się na pozycje wyjściowe. Niemniej jedna
nane zostało poważne niebezpieczeństwo ja zbliżenie się do miasta na odcinku poh
kie zawisło nad całą twierdzą. dniowo-wschodnim pozwoliło Rosjanom n
Również na pozostałych odcinkach rozpoczęcie ostrzału samego miasta. Z koli
twierdzy w północnej i południowej jej czę Austriakom, po wykorzystaniu obserwatoi
ści trwała krwawa bitwa. Rosjanie atakowali w balonie na uwięzi, udało się zlokalizows
na szerokim froncie. To co działo się w for stanowiska baterii rosyjskich. Po wskazani
cie 1/1 było tylko małym wycinkiem zmagań celów w okolicach Hermanowie i na półne
jakie toczyły się na przestrzeni wielu kilo od fortu XI artyleria twierdzy zniszczyła bi
metrów. Prawie jedną czwartą obwodu terie rosyjskie.
twierdzy zaatakowała 11 Armia. Atakująca Kolejny atak wojsk rosyjskich zost;
od południowego wschodu rezerwowa 58 skierowany na północny odcinek twierdz
Dywizja Piechoty, której udało się podejść ciężar obrony spoczywał tam na forcie pai
koło Hurka pod fort wpadła w silny ogień cernym Duńkowiczki. Odegrał on tam tal
czołowy pasa fortecznego oraz w ogień rolę jak forty siedliskie na odcinku wschoi
skrzydłowy dział umieszczonych w strzelni nim. Szturmujący Rosjanie zdołali dojść j<
cach kazamat i nie dotarła do stoków fortu". dynie do pierwszej linii zasieków. Atak pr<
22