Edukacja Zdrowotna
Szczegóły | |
---|---|
Tytuł | Edukacja Zdrowotna |
Rozszerzenie: |
![](/images/demo/legimi.png)
![](/images/demo/legimi.png)
![Ceneo.pl](http://app.ceneostatic.pl/common/image/logo/ap-logo-transparent-small.png)
Edukacja Zdrowotna PDF Ebook podgląd online:
Pobierz PDF
Zobacz podgląd Edukacja Zdrowotna pdf poniżej lub pobierz na swoje urządzenie za darmo bez rejestracji. Edukacja Zdrowotna Ebook podgląd za darmo w formacie PDF tylko na PDF-X.PL. Niektóre ebooki są ściśle chronione prawem autorskim i rozpowszechnianie ich jest zabronione, więc w takich wypadkach zamiast podglądu możesz jedynie przeczytać informacje, detale, opinie oraz sprawdzić okładkę.
Edukacja Zdrowotna Ebook transkrypt - 20 pierwszych stron:
EDUKACJA ZDROWOTNA
Promocj� zdrowia traktowano pocz�tkowo jako synonim profilaktyki chorobowej, jednak obecnie ju� si� tego nie czyni.
WHO obok promocji zdrowia wymienia tak�e profilaktyk� i edukacj� zdrowotn�.
W ten spos�b powsta�a tendencja do wyr�niania przynajmniej trzech nurt�w dzia�alno�ci na rzecz zdrowia, a nierzadko dodaje si� kierunek czwarty � polityk� zdrowotn�.
Edukacja zdrowotna jest to proces, poprzez kt�ry poszczeg�lne osoby i grupy ludzi ucz� si� zachowywa� w spos�b sprzyjaj�cy promocji zdrowia oraz podtrzymywaniu i odzyskiwaniu zdrowia.
Edukacja zdrowotna i inne dzia�ania na rzecz zdrowia
Najwa�niejszym czynnikiem, kt�ry zapocz�tkowa� proces kszta�towania si� edukacji zdrowotnej by�a radykalna zmiana w sposobie zrozumienia uwarunkowa� zdrowia, a zw�aszcza obrazu chor�b w krajach wysoko uprzemys�owionych.
Najwa�niejszym problemem sta�y si� choroby przewlek�e � silnie powi�zane ze stylem �ycia cz�owieka i cechami jego �rodowiska
Edukacja zdrowotna � obiektem jej zainteresowa� jest z jednej strony choroba, z drugiej strony jej przeciwstawienie zdrowotne, uto�samiane z szeroko poj�tym dobrostanem psychicznym, fizycznym i spo�ecznym.
Pocz�tkowe b��dy w rozumieniu edukacji zdrowotnej:
nies�uszne przekonanie o edukacji zdrowotnej jako o jedynej i wystarczaj�cej dla upowszechnienia zagadnie� zdrowotnych;
koncentrowanie si� tylko na jednostce, zapominaj�c o kontek�cie jej funkcjonowania i skupianie si� na chorobie;
przeniesienie ideologii chor�b zaka�nych na choroby przewlek�e np. dobra rada nie pal to nie zachorujesz;
przyj�cie tezy, �e cz�owiek poinformowany o szkodliwo�ci danego zachowania porzuci to zachowanie, albo nigdy go nie podejmie.
Modele edukacji zdrowotnej:
Model edukacji zdrowotnej zorientowanej na chorob�,
Model edukacji zorientowanej na czynniki ryzyka.
W pierwszym, priorytetem jest jednostka chorobowa, proces edukowania s�u�y u�wiadamianiu zwi�zku miedzy czynnikiem ryzyka a mo�liwo�ci� wyst�pienia choroby.
Zak�ada, �e g��wnym celem jest zapobieganie okre�lonym chorobom. Aby tego dokona�, trzeba przeprowadzi� badania stanu zdrowia ludno�ci, stwierdzi� poziom zagro�enia danymi chorobami, a nast�pnie opracowa� i upowszechni� konkretne zasady, kt�re prowadz� do uchronienia si� od zachorowa�. Edukacja tego typu w�r�d m�odych ludzi cz�sto nie zdaje egzaminu, gdy� dla nich perspektywa wyst�pienia zaburze� zdrowotnych w przysz�o�ci nie stanowi wystarczaj�cego argumentu do zmiany postaw. Jest to jednak element profilaktyki pierwszego stopnia (jest to model marginalny).
Drugi za priorytet uznaje czynniki ryzyka, a proces edukacji sprowadza do u�wiadamiania zdrowotnych zagro�e� zwi�zanych z jego wyst�powaniem.
skupia si� na eliminacji poszczeg�lnych czynnik�w ryzyka, tj. prewencj� kilku rodzaj�w chor�b naraz, kt�re mog� si� pojawi� w populacji. Taki model pomija korzy�ci p�yn�ce ze zwi�kszania potencja�u zdrowia.
Spo�eczno-ekonomiczny model zdrowia a edukacja zdrowotna.(model zorientowany na zdrowie w rozumieniu holistycznym )
Podstawowym za�o�eniem tego modelu jest powi�zanie miedzy cz�owiekiem a �rodowiskiem, kt�re najlepiej ilustruje tzw. Mandala Zdrowia (model ekosystemu cz�owieka opracowany w duchu paradygmatu socjoekologicznego opracowany przez Departament zdrowia Publicznego w Toronto, we wczesnych latach 80):
Cechy modelu spo�eczno-ekonomicznego
Zdrowie podlega ludzkiemu d��eniu do samorealizacji -zaspakajanie w�asnych potrzeb i aspiracji, a konieczno�� pe�nienia okre�lonych r�l spo�ecznych. Np. posiadanie dzieci na utrzymaniu, jest czynnikiem mobilizuj�cym do pracy mimo z�ego stanu zdrowia.
Dzia�anie wbrew zdrowiu z powodu trudnej sytuacji spo�ecznej - dawanie dobrych rad skazane jest na niepowodzenie.
Nier�wny dost�p do zdrowia w zale�no�ci od p�ci, dochodu, wieku, wykszta�cenia.
Postrzeganie zasad zdrowego stylu �ycia - jako znaczenie jakie jednostki nadaj� zdrowiu w codziennym �yciu - przegrywa ono z innymi warto�ciami. W�a�ciwe diagnozowanie sytuacji i odpowiednie dzia�anie.
Edukacja zdrowotna w kontek�cie wsp�czesnej wizji promocji zdrowia
Kluczow� spraw� dla promocji zdrowia jest doprowadzenie do skutecznego uczestnictwa ludno�ci w definiowaniu problem�w, podejmowaniu decyzji oraz dzia�aniu na rzecz zmiany determinant�w zdrowia.
Edukacja zdrowotna k�adzie nacisk nie na choroby i czynniki ryzyka, ale na ludzi i miejsca.
Programy uwarunkowane na �rodowiska spo�eczne kluczowe dla kszta�towania zdrowia danej spo�eczno�ci, jak �rodowisko szko�y czy miejsce pracy, oraz kluczowe grupy: ludzie starsi, bezrobotni czy mniejszo�ci etniczne.
Wsp�czesna edukacja zdrowotna:
Podstawowym zadaniem nowoczesnej edukacji zdrowotnej jest przede wszystkim wspomaganie tworzenia warunk�w dla zmiany - podejmowanie wysi�k�w na rzecz wzrostu kompetencji jednostek i grup w sferze samodzielnego dzia�ania na rzecz zdrowia na r�nych poziomach organizacji �ycia spo�ecznego.
Zakres dzia�a� edukacyjnych - Strategia UE
Po�o�enie nacisku na szerszy zakres problem�w zwi�zanych ze stylem �ycia, w tym na zagadnienia samooceny, problem indywidualnych umiej�tno�ci oraz kwestie spo�ecznego wsparcia;
Zapewnienie mo�liwo�ci szkolenia i edukacji dla wszystkich grup zawodowych dzia�aj�cych w obszarze zdrowia;
Szkolenie grup i reprezentant�w dyscyplin spoza sektora zdrowia, w celu zwi�kszenia �wiadomo�ci co do mo�liwo�ci, jakie daje promocja zdrowia.
Rodzaj zada� jakie stawiane s� przed edukacja zdrowotn� wymaga dzia�ania na r�nych poziomach, pocz�wszy od polityki zdrowotnej i spo�ecznej, �rodki przekazu, spo�eczno��, �rodowiska szk�, miejsc pracy, ZOZ a� po rodzin� i jednostki.
Celem edukacji nie jest tylko zmiana zachowa� jednostek, ale wprowadzenie zmian skierowanych na rozwi�zanie problem�w zdrowotnych, obejmuj�cych kompetencje jednostek, sieci powi�za� miedzy lud�mi i instytucjami, organizacje, spo�eczno�ci, struktury polityczne.
Ogromny zakres zada� stoj�cych przed wsp�czesn� edukacja zdrowotna, a tak�e ich bliski zwi�zek z promocj� zdrowia zaciera r�nice miedzy zadaniami osoby odpowiedzialnej za edukacje zdrowotn� a promotorem zdrowia.
Odbiorcy i nadawcy w procesie edukacji zdrowotnej
Istniej� dwie kategorie odbiorc�w dzia�a� edukacyjnych zwi�zanych ze zdrowiem:
Ci, kt�rych zadaniem jest dokonywanie w codziennym �yciu wybor�w, w�a�ciwych z punktu widzenia w�asnego zdrowia i zdrowia najbli�szego otoczenia,
Ci, kt�rych zadaniem obok w�a�ciwego funkcjonowania w sferze w�asnego zdrowia, jest z racji pe�nionych funkcji formalnych i zajmowanych pozycji kreowanie warunk�w spo�ecznych, gospodarczych i politycznych, zwi�kszaj�cych szanse jednostek i grup na dokonywanie prozdrowotnych wybor�w.
Typy relacji mi�dzy nadawcami i odbiorcami informacji a ich konsekwencje dla przebiegu procesu edukacji
Klasyfikacja edukacji zdrowotnej ze wzgl�du na rodzaj relacji mi�dzy nadawc� i odbiorc� informacji oraz konsekwencji cech tej relacji dla skuteczno�ci podejmowanych dzia�a� edukacyjnych zaproponowa� Ingrosso (1992). Kieruj�c si� wspomnianymi kryteriami wyr�ni� on nast�puj�ce trzy typy (modele) edukacji zdrowotnej :
Autorytatywna
Uczestnicz�ca
Promuj�ca
Edukacja autorytatywna (autoritative education)
Oparta na przekazie informacji, obejmuj�cym zar�wno element poznawczy, jak i moralny, kt�ry to przekaz przebiega od osoby posiadaj�cej wiedz� do osoby pragn�cej j� zdoby�.
Przekazywane s� precyzyjne wskaz�wki co do tego co powinno by� zrobione, a czego nale�y unika�, aby nie straci� zdrowia.
Edukacja autorytatywna - charakterystyka
Rodzaj komunikacji mi�dzy uczestnikami procesu edukacji ma tu charakter asymetryczny, Informacje przekazywane s� w jednym kierunku - od nauczyciela do ucznia, w klimacie neutralnym emocjonalnie;
Proces edukacji ma charakter instrukta�owy.
Rezultaty opisywanego typu edukacji s� na og� niewielkie - cz�owiek zyskuje nowe informacje, kt�re nie prowadz� do zmiany.
Ten model edukacji wi�za� nale�y z prewencj� wt�rn� i oddzia�ywaniem na grupy ryzyka, do kt�rych klasyfikacja odbywa si� z wykorzystaniem kryteri�w zewn�trznych wobec jednostki.
Edukacja uczestnicz�ca (participative education)
Oparta na wymianie wiedzy mi�dzy ekspertem, kt�ry posiada og�ln� wiedz� i umiej�tno�ci oraz klientem, kt�ry zna warunki w kt�rych �yje i pragnie podzieli� si� swoj� wiedz� na ten temat z ekspertem, po to by poprawi� w�asny stan zdrowia.
Edukacja uczestnicz�ca - charakterystyka
Informacje s� tu zatem przekazywane w dw�ch kierunkach a zwi�zek mi�dzy uczestnikami procesu oparty jest na empatii i zaufaniu.
Komunikacja mi�dzy uczestnikami procesu edu�kacji ma tutaj charakter wspomagaj�co-asymetryczny.
Podobnie jak w pierwszym modelu mamy tu do czynienia z asymetri� relacji, ale pozycje na kt�rych znajduj� si� aktorzy procesu wzajemnie si� uzupe�niaj�, jeden formu�uje pytanie, drugi na nie odpowiada.
Proces edukacji zak�ada rodzaj emancypacji klienta, traktowany jest on bowiem jako osoba zdolna do oceny oraz wykorzy�stania rady, kt�r� otrzyma�.
Edukacja uczestnicz�ca � cel i rezultaty
Celem procesu edukacyjnego w tym typie edukacji jest: wyrabianie umiej�tno�ci oraz tworzenie warunk�w oraz relacji dzia�aj�cych na korzy�� rozwoju jednostkowych i zbiorowych potencja��w;
przystosowywanie jednostek do konieczno�ci i ogranicze� napotykanych w codziennym �yciu.
Rezultaty edukacji s� tutaj daleko bardziej zadawalaj�ce ni� w poprzednim modelu, ale nie optymalne - cz�owiek zmienia specyfik� swoich reakcji.
Ten typ edukacji wi�za� nale�y z prewencj� pierwotn�, oddzia�ywaniem na cz�onk�w homogenicznych grup np. m�odych ludzi �yj�cych na wybranym terenie.
Edukacja promuj�ca (promotional eduacation)
Oparta na wzajemno�ci i wsp�lnym �wiadczeniu mi�dzy dwoma aktorami procesu edukacyjnego, z kt�rych ka�dy posiada inne kompetencje i pogl�dy, ale obydwaj s� na r�wni zainteresowani aktywizacj� procesu edukacji skierowanego na zmian�. Ich komunikacja polega. na por�wnywaniu r�nic.
Celem dokonywanego por�wnania jest doprowadzenie do reorganizacji tego, co wie osoba edukuj�ca (zmiana w kategoriach poznawczo-racjonalnych) oraz tego, czego do�wiadcza w codziennym �yciu osoba edukowana (zmiana w kategoriach do�wiadczenia).
Edukacja autorytatywna - charakterystyka
Model ten zak�ada, �e osoba edukowana jest autonomicznym systemem i w zwi�zku z tym do samoreorganizacji powinno doj�� w drodze samorefleksji.
Celem opisywanego typu edukacji jest uczenie si�, sprowadzaj�ce si� do redefiniowania wcze�niej istniej�cych mo�deli w�asnego dzia�ania poprzez analiz� r�nych zadanych kombinacji i rozwi�za� alternatywnych.
Tego rodzaju aktywno�� doprowadzi� ma do powstania zdolno�ci do samoorganizacji.
W tym modelu edukacji dzia�anie ma charakter �dzia�ania z kim�" i zak�ada aktywne uczestnictwo osoby obj�tej edukacj�.
Edukacja zdrowotna obejmuje:
�wiadomo�� i rozumienie zdrowia
wiedz� o zdrowiu i czynnikach zwi�kszaj�cych jego potencja� oraz zagra�aj�cych mu
postawy wobec zdrowia w�asnego i innych ludzi
umiej�tno�ci niezb�dne dla kszta�towania zachowa� sprzyjaj�cych zdrowiu i radzeniu sobie w nowych sytuacjach, podejmowania w�asnych decyzji i wybor�w (umiej�tno�� �ycia).
Funkcje edukacji zdrowotnej
Funkcj� orientacyjn� - stwarzaj�ca podstawy do tego, aby cz�owiek m�g� dokona� �wiadomego wyboru najbardziej optymalnego modelu �ycia dzi�ki zasobowi zobiektywizowanej i przyswojonej wiedzy o zdrowiu. Wiedza taka nie ma warto�ci statycznej, musi by� ci�gle uzupe�niana jak te� powinien zachodzi� proces sta�ego wykorzystania posiadanej wiedzy w praktyce.
Funkcj� personalizacyjn� - kt�rej istot� jest dostarczenie cz�owiekowi niezb�dnych podstaw do rozwi�zywania problem�w dotycz�cych w�asnego ja a wi�c stwarzanie mo�liwo�ci zaspokojenia zr�nicowanych jako�ciowo potrzeb zdrowotnych, zwi�zanych kszta�towaniem stosunku do otaczaj�cego �wiata i siebie samego
Funkcj� rozwojow� - polegaj�c� na umo�liwieniu cz�owiekowi zbierania nowych do�wiadcze� oraz nabywania nowych kompetencji na miar� w�asnych aspiracji, potrzeb i mo�liwo�ci w odniesieniu do zdrowia, zar�wno w�asnego, jak i publicznego.
Funkcj� kompensacyjn� - kt�ra polega na uzupe�nianiu i wzbogacaniu informacji na temat zdrowia i choroby, post�powania w stanach zagro�enia chorob�, wyr�wnywaniu brak�w �rodowiskowych utrudniaj�cych �ycie jednostki b�d� grupy. Wyr�wnywanie brak�w �rodowych niezale�nie od �r�de� ich pochodzenia, stanowi podstaw� do eliminacji negatywnych postaw i zachowa� spo�ecze�stwa
Funkcj� socjalizacyjn� - polegaj�c� na przyswajaniu przez cz�owieka kultury zdrowotnej danej grupy, przygotowaniu do czynnego udzia�u w �yciu spo�ecznym i odgrywania konstruktywnej w nim roli z punktu widzenia zdrowia
Funkcj� stymulacyjn� - polegaj�c� na pobudzaniu aktywno�ci jednostki poprzez system odpowiednio dobranych bod�c�w, skierowanych na kszta�towanie zdrowia.
Funkcj� etyczn� - kt�ra polega na kszta�towaniu norm post�powania moralnego, czyli wyznaczaj�cego spos�b dzia�ania w okre�lonych sytuacjach oraz czynno�ci, kt�re powinny by� wykonane.
Wychowanie zdrowotne - definicja
Ca�o�ciowa, dojrza�a postawa wobec zdrowia, na kt�r� sk�adaj� si� g��wnie:
racjonalny i emocjonalnie zr�wnowa�ony stosunek do choroby, kalectwa i �mierci,
poczucie odpowiedzialno�ci za swoje zdrowie i wsp�odpowiedzialno�ci za zdrowie publiczne,
gotowo�� i umiej�tno�� niesienia pomocy innym.
/M. Demel/
Wychowanie zdrowotne - definicja
Wychowanie zdrowotne to �wiadome wsp�tworzenie warunk�w sprzyjaj�cych zdrowiu oraz aktywny udzia� w pracy wychowawczej, kszta�tuj�cej postawy i zachowania, czyli tworzenie kultury zdrowotnej.
Etapy wychowania zdrowotnego
Heteroedukacja
do okresu pokwitania � dziecko jest podmiotem zabieg�w opieku�czo � piel�gnacyjnych, kszta�tuj� si� nawyki i zachowania
Etapy wychowania zdrowotnego
Autoedukacja
okres pokwitania � zaczyna si� tworzy� �yciowy program i doros�y styl �ycia oparty na weryfikacji dotychczasowych nawyk�w i przyj�tych wzorc�w post�powania.
Etapy wychowania zdrowotnego
Heteroedukacja odwr�cona
wychowanek sam zaczyna edukowa� innych.
Ostateczny cel wychowania zdrowotnego to ukszta�towanie
aktywnego propagatora zdrowia
Wychowanie zdrowotne
Podstawowe dzia�ania w zakresie wychowania zdrowotnego:
kszta�towanie nawyk�w higieniczno � zdrowotnych
wychowanie w zasadach bezpiecze�stwa osobistego i zbiorowego
ochrona zdrowia psychicznego
walka z na�ogami
zapobieganie chorobom zaka�nym
Przyk�adowe dzia�ania zwi�zane z kszta�towaniem postaw
dzia�ania ratownicze (pierwsza pomoc w nag�ych wypadkach)
umiej�tno�� korzystania z us�ug ochrony zdrowia
�wiadomo�� granic w�asnej kompetencji medycznej
regu�y zwi�zane z u�yciem lek�w
wsp�dzia�anie pacjenta z lekarzem
hartowanie na bod�ce fizyczne i psychiczne
zasady kontroli i samokontroli zdrowia i rozwoju
�wiadome stosowanie �wicze� wg indywidualnego programu
przysposobienie do �ycia w rodzinie
przysposobienie zawodowe pod k�tem interes�w zdrowotnych
Edukacja zdrowotna
Jest procesem ci�g�ym, planowym, rytmicznie realizowanym, w kt�rym ludzie ucz� si� dba� o zdrowie w�asne
i innych.
Jest podstaw� promocji zdrowia.
Edukacja zdrowotna
Edukacja zdrowotna to g��wnie wiedza, ale tak�e przekonania, zachowania i style �ycia, kt�re maj� na celu utrzymanie zdrowia na okre�lonym poziomie poprzez:
/Smith/
Edukacja zdrowotna
zmian� sposobu my�lenia o zdrowiu w sensie jego promowania,
zwi�kszenie skuteczno�ci oddzia�ywania i kontroli nad w�asnym zdrowiem.
Edukacja zdrowotna - techniki
dostarczenie adekwatnych informacji,
perswazja u�ywana w celu motywowania,
uczenie umiej�tno�ci praktycznych,
interakcja ze �rodowiskiem w celu uzyskania wsparcia spo�ecznego i tworzenia warunk�w dla zmiany.
Metody wychowania w kulturze zdrowotnej
1.Metoda organizowania �rodowiska wychowuj�cego:
a) organizacja wzorcowego �rodowiska materialnego,
b) wzorcowa organizacja �ycia,
c) wzory osobowe os�b znacz�cych,
d) organizowanie zasob�w dla cel�w wychowawczych,
e)organizowanie zespo��w dla cel�w wychowawczych
2. Metody oddzia�ywania poprzez
�wiadomo��:
informowanie, przekazywanie wiedzy o zdrowiu,
wyja�nianie, instruowanie,
przekonywanie , sugerowanie,
warto�ciowanie,
3. Metody pobudzania zachowa�
korzystnych dla zdrowia:
stawianie wymaga�,
inspirowanie,
wsp�zawodnictwo,
wzmacnianie zachowa� po��danych,
samowychowanie.
4. Metody utrwalania po��danych zachowa� zdrowotnych.
5. Metody kontroli, kontrolowanie,
egzekwowanie i ocena.
Zasady wychowania w kulturze zdrowotnej
Zasada aktywno�ci
Zasada motywowania
Zasada oddzia�ywania zespo�owego
Zasada wyboru tre�ci w wychowaniu zdrowotnym i popularyzacji wiedzy
o zdrowiu
Zasada systematyczno�ci
Zasada stopniowania trudno�ci i etapowo�ci
Zasada trwa�o�ci i elastyczno�ci
Zasada poszanowania godno�ci odbiorc�w