Agencja modelek Eileen Ford - Robert Lacey
Agencja modelek Eileen Ford - Robert Lacey
Szczegóły | |
---|---|
Tytuł | Agencja modelek Eileen Ford - Robert Lacey |
Rozszerzenie: |
![](/images/demo/legimi.png)
![](/images/demo/legimi.png)
![Ceneo.pl](http://app.ceneostatic.pl/common/image/logo/ap-logo-transparent-small.png)
Agencja modelek Eileen Ford - Robert Lacey PDF Ebook podgląd online:
Pobierz PDF
Zobacz podgląd Agencja modelek Eileen Ford - Robert Lacey pdf poniżej lub pobierz na swoje urządzenie za darmo bez rejestracji. Agencja modelek Eileen Ford - Robert Lacey Ebook podgląd za darmo w formacie PDF tylko na PDF-X.PL. Niektóre ebooki są ściśle chronione prawem autorskim i rozpowszechnianie ich jest zabronione, więc w takich wypadkach zamiast podglądu możesz jedynie przeczytać informacje, detale, opinie oraz sprawdzić okładkę.
Agencja modelek Eileen Ford - Robert Lacey Ebook transkrypt - 20 pierwszych stron:
Strona 1
Strona 2
Strona 3
Spis treści
Karta redakcyjna Dedykacja Prolog. Supermodelki na śniadanie 1. Musisz tylko
ładnie wyglądać 2. Pochodzenie 3. Najzdolniejsze dziecko świata 4. Great Neck 5.
Bliźnięta Bobbsey 6. Młodość i uroda 7. Coś melodyjnego 8. Modelowa studentka
9. Le meilleur moment de l’amour 10. Jerry 11. Stylistka 12. Agencja 13. New
Look 14. Boginie i arcydzieła 15. Typy modelek 16. Łowczynie talentów
i bookerki 17. Idealne do przyjmowania gości 18. Buty pod łóżkiem 19. Bonjour,
Paris! 20. Modelki celebrytki 21. Okiem obserwatora 22. Youthquake 1965 23.
Konkurencja 24. Śniadanie przy Siedemdziesiątej Ósmej Ulicy 25. Spektrum 26.
Model Wars 27. Imperium Fordów kontratakuje 28. Dziewczyny z okładki 29. Sex,
drugs i supermodelki 30. Skakały jak pluskwy 31. Pełne koło Epilog. Przemysł
urody Apendyks. Topmodelki i topmodele Forda Podziękowania Źródła ilustracji
Bibliografia Przypisy
Strona 4
Tytuł oryginału MODEL WOMAN Przekład POLA
SOBAŚ-MIKOŁAJCZYK Redaktor prowadzący ADAM PLUSZKA Redakcja
GRAŻYNA MASTALERZ Korekta ANNA SIDOREK, JADWIGA PILLER
Projekt okładki, opracowanie graficzne i typograficzne ANNA POL Zdjęcie na
okładce © Nina Leen / The LIFE Picture Collection / Getty Images Łamanie
| manufaktu-ar.com Model Woman
Copyright © 2015 by Robert Lacey
Copyright © for the translation by Pola Sobaś-Mikołajczyk
Copyright © by Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2016 Warszawa 2016
Wydanie pierwsze ISBN 978-83-65282-73-6 Wydawnictwo Marginesy
ul. Forteczna 1a,
01-540 Warszawa
tel. 48 22 839 91 27
e-mail: [email protected] Konwersja: eLitera s.c.
Strona 5
Strona 6
model – osoba lub rzecz uważana za doskonały przykład bądź wzór jakości.
model(ka) – osoba zatrudniona do prezentowania ubrań.
OKSFORDZKI SŁOWNIK JĘZYKA ANGIELSKIEGO
Na Manhattanie dopiero się rozwidniało i zapowiadał się rześki poranek.
John Casablancas smacznie spał, sam w wielkim łóżku w hotelu Carlyle, choć temu
zabójczo przystojnemu trzydziestotrzylatkowi zwykle się to nie zdarzało. Był
właścicielem i jednocześnie menadżerem agencji Elite Model Management, która
zatrzęsła paryskim światem mody, więc to właśnie on, człowiek, zwany paryskim
Sundance Kidem, decydował o przyszłości najbardziej wielbionych kobiet świata.
Ale tamtego poranka późną jesienią 1976 roku miał na głowie ważniejsze sprawy.
Przyleciał do Nowego Jorku poprzedniej nocy, rzekomo w celach
„rozrywkowych”, i prosto z lotniska czmychnął do hotelu, zadając sobie wiele
trudu, żeby nie dowiedział się o tym nikt ze świata mody. Cel jego podróży był
ściśle tajny, więc mało komu w ogóle o niej wspominał. Po szalonym sukcesie
Elite w Paryżu zastanawiał się, jak złamać zasadę wyłączności obowiązującą za
oceanem od samego początku istnienia branży i otworzyć agencję w Nowym Jorku.
Chciał rzucić wyzwanie menadżerom największych i najlepszych agencji modelek,
które zdominowały amerykański rynek: Zolemu, Wilhelminie, Stewartowi
Cowleyowi oraz najpotężniejszej i działającej najdłużej z nich wszystkich – Eileen
Ford.
Gdy o 8.30 zadzwonił telefon, jeszcze się do końca nie obudził.
– Dzień dobry, Johnny – warknął ociekający wrogością głos, głos kobiety
dumnej ze swojej przebiegłości. – Co słychać? Dzwonię, bo chciałam ci to
powiedzieć pierwsza: jeśli chodzi o te twoje interesy w Nowym Jorku... Mój drogi,
nawet na to nie licz[1].
Bezwzględną, wymagającą i żądną zwycięstwa Eileen Ford była
w nowojorskim światku kimś więcej niż królową. Była cesarzową amerykańskiego
Strona 7
modelingu, skrzyżowaniem Mary Tyler Moore z Barbarą Walters, tyle że jeszcze
twardszą niż one obie razem wzięte. John Casablancas lubił porównywać swoją
zażartą konkurentkę do Katarzyny Wielkiej. Cokolwiek by o niej powiedzieć, do
panteonu mody wdarła się o własnych siłach, czym zaskarbiła sobie szacunek
gigantów branży. Sarah Doukas, młoda angielska agentka znana z tego, że odkryła
Kate Moss, gdy ta stała w kolejce do odprawy na lotnisku JFK, wspomniała kiedyś,
że widziała, jak Valentino podchwycił wzrok Eileen Ford i ukłonił się jej
z największym szacunkiem.
– Oddali sobie honory, jakby byli członkami rodziny królewskiej[2].
Eileen Ford założyła agencję w 1947 roku razem z mężem, Jerrym, i przez
ponad ćwierćwiecze byli na szczycie. Jeśli kupujesz forda, wiesz, że dostaniesz
solidny i sprawnie działający samochód. Jeśli zamówisz modelkę Forda, otrzymasz
szyk na miarę ferrari lub porsche oraz prestiż i cenę spod znaku
rolls-royce’a. Dorian Leigh, Suzy Parker, Jean Patchett, Dovima, Carmen
Dell’Orefice czy Lauren Hutton – do 1976 roku Fordowie dbali o kariery
największych gwiazd zarówno amerykańskich, jak i europejskich. Kiedy Jean
Shrimpton wpadała do Nowego Jorku, żeby się na chwilę oderwać od
swingującego Londynu, pracowała wyłącznie z nimi.
Dwór królowej mieścił się przy Pięćdziesiątej Dziewiątej Wschodniej
w przerobionym z magazynów pięciopiętrowym lofcie z widokiem na most
Queensboro. Ściany recepcji i holu wyłożono boazerią, niczym chatki
w austriackich Alpach. Na pierwszy rzut oka mogło się wydawać, że największą
agencją modelek na świecie zarządza muzykująca rodzina von Trappów.
– A czemu nie? – odpowiadała Eileen, kiedy pytano ją o wystrój. – Podoba
mi się ten styl od czasów, kiedy w dzieciństwie czytałam Heidi[3].
Cesarzowa modelingu słynęła z tego, że bywała kapryśna. Pewnego letniego
ranka w 1977 roku minęła bez słowa dwie jasnookie i pełne nadziei dziewczyny,
które czekały na nią w korytarzu. Nawet nie spojrzała na portfolia, które ze
wszystkich sił próbowały jej wcisnąć, i poszła wprost do swojego biura, jakby
dziewczyny wtopiły się w boazerię. Najpierw kazała im na siebie czekać jakąś
godzinę albo dwie. Udzielała wywiadu Anthony’emu Hadenowi-Guestowi.
A potem wróciła na korytarz i uczyniła jednej z dziewcząt tę łaskę, że się przy niej
zatrzymała i wycelowała w nią ołówkiem.
– Co pani tu robi?
– Czekam na panią, miss Ford.
Haden-Guest napisał potem, że wyglądało to tak, jakby w dziewczynę
znienacka wycelowano latarkę, a potem równie nagle ją zgaszono.
– Proszę do mnie przyjść kiedy indziej – powiedziała Eileen Ford. – Proszę
do mnie przyjść, gdy pani zrzuci sześć kilo[4].
Lubiła powtarzać, że lepiej wykazać się wobec tych aspirujących piękności
Strona 8
pozornym okrucieństwem, niż lekkomyślnie podsycać ich złudzenia.
– Na dwieście zgłaszających się do mnie dziewczyn szanse na to, żeby
zostać zawodową modelką, ma najwyżej jedna. Utrzymywanie ich
w przeświadczeniu, że jest inaczej, byłoby podłe. Moim obowiązkiem jest też
pomóc tym stu dziewięćdziesięciu dziewięciu pogodzić się z losem[5].
Sukces Ford Modeling Agency opierał się na tym, że Eileen potrafiła
dostrzec potencjał w kandydatce numer dwieście. Na tę niezwykłą umiejętność
składały się oko do talentów i jakiś tajemniczy szósty zmysł, którym potrafiła
wyczuć wyjątkowość, dajmy na to, Lauren Hutton (dla której Jerry Ford
wynegocjował w 1973 roku najwyższy kontrakt modelingowy w historii – umowę
z Revlonem na dwieście tysięcy dolarów), podczas gdy inni agenci nie widzieli
w niej nic poza dziwnym krzywym spojrzeniem i szparą między jedynkami. Jerry
Ford zajmował się finansową stroną interesów[6], jego żona była „okiem” agencji.
Dawał jej wolną rękę. Cztery razy w roku przemierzali razem Atlantyk, żeby
szukać utalentowanych dziewczyn w Europie. Najlepszymi terenami łowieckimi
okazały się dla Eileen Londyn, Paryż i Skandynawia, które regularnie dostarczały
pięknych młodych kobiet zdolnych zarobić sto tysięcy dolarów rocznie,
standardową gażę topmodelki na początku lat siedemdziesiątych[7].
Na każdej z nich Fordowie zarabiali około dwudziestu tysięcy dolarów.
Mniej więcej dwie trzecie pochodziło z piętnasto-, dwudziestoprocentowej prowizji
pobieranej od modelek. Resztę, dziesięć procent, płacił każdy wynajmujący je
klient. W latach siedemdziesiątych agencja zarabiała na swojej liczącej sto
osiemdziesiąt modelek stajni jakieś pięć milionów dolarów rocznie. Aż tu nagle
w 1976 roku pojawia się w Nowym Jorku John Casablancas i wtrąca się w interes,
który wygląda na niewyczerpaną kopalnię złota.
Zresztą dla Eileen Ford sute prowizje nie były jedynym, a tym bardziej
najważniejszym powodem, żeby nie pozwolić Elite Model Management i jej
nonszalanckiemu właścicielowi zaistnieć w Nowym Jorku. Dla matki chrzestnej
modelingu (taki tytuł magazyn „Life” przyznał jej w listopadzie 1970 roku)
pieniądze miały mniejsze znaczenie niż specyficznie przez nią pojmowana
moralność.
– Problem z Johnnym polegał na tym, że jemu nie chodziło tylko o to, żeby
nam podkradać modelki – tłumaczyła później. – On chciał je dymać[8].
Od początku kariery Eileen Ford pochlebiała sobie, że zawsze wiedziała, jak
chronić swoje dziewczyny przed napastliwymi spojrzeniami mężczyzn z branży, od
obleśnych fotografów poczynając, na klientach domagających się specjalnych
względów za „opiekę” kończąc.
– Naprawdę potrafiła zaleźć za skórę – wspomina Rusty Donovan Zeddis,
długoletni koordynator agencji Ford. – Jeśli któraś dziewczyna powiedziała
w biurze, że ktoś domagał się od niej czegoś niewłaściwego, natychmiast chwytała
Strona 9
za słuchawkę i zaczynała faceta opierniczać. Wpisywała go też na czarną listę.
Potem miał szczęście, jeśli mu się udało jeszcze kiedyś kogoś wynająć z jej
agencji[9].
Nawet „święty” Richard Avedon, do którego zachowania nikt nigdy nie
zgłaszał żadnych zastrzeżeń, żył w strachu przed „rozmową”, która mogłaby go
czekać, gdyby kiedyś przeciągnął sesję.
– Pamiętam, jak Dick wpadł w panikę i zadzwonił do niej – dodaje modelka
Forda z późnych lat czterdziestych. – Nie mógł się skupić, dopóki nie był pewien,
że Eileen da mu jeszcze pół godziny. I oczywiście musiał dopłacić[10].
Wszystkie nieletnie modelki i wiele dziewcząt, które nie zdążyły się jeszcze
zaczepić w Nowym Jorku, mieszkały za darmo w pięciopiętrowym domu Fordów
na rogu Wschodniej Siedemdziesiątej Ósmej i Trzeciej Alei. Eileen panowała tam
niepodzielnie jak wszechwiedząca królowa matka. Udzielała dziewczętom lekcji
zachowania przy stole i gdy siadały do kolacji (punktualnie o 19.30) razem z całą
rodziną Fordów (wliczając dwie córki i syna), przyznawała im dodatkowe punkty
za umiejętne zjedzenie kraba albo karczochów. Jeśli w Met wystawiali akurat
Jezioro łabędzie, zabierała na nie dziewczęta, żeby uzupełnić braki w ich
wykształceniu. Od swoich marzących o samotnych nocnych eskapadach
przybranych córek wymagała też ścisłego przestrzegania ciszy nocnej. Esencją jej
stylu – nawet w większym stopniu niż wystrój biura przy Pięćdziesiątej Dziewiątej
Ulicy – były będące pod ciągłą kontrolą sypialnie przy Wschodniej
Siedemdziesiątej Ósmej.
John Casablancas uważał to wszystko za staroświeckie i purytańskie bzdury.
On jadał śniadania ze swoimi modelkami z całkiem innych powodów.
– Ja i Ellen mieliśmy zupełnie inne podejście do pracy, ale myślę, że moje
było uczciwsze. W modzie chodzi o seks. Spójrz na wybiegi, po których paradują
modelki z cyckami na wierzchu. Potem się te cycki trochę zasłania i takie ciuchy
sprzedaje się w markowych sklepach. Po co kobieta te ciuchy kupuje, jeśli nie po
to, żeby wyglądać i czuć się seksowniej? Kobiety wykosztowują się na ubrania
i kosmetyki, żeby przyciągać mężczyzn. Wszyscy się ślinią na widok tych
dziewczyn, a one dobrze o tym wiedzą. Są superostre. Dlatego zachęcałem je, żeby
się odrobinę zrelaksowały. Wolałem, żeby się czasem rozluźniły[11].
Casablancas nigdy się nie krył ani z tym, że z nimi sypia, ani z tym, jak bawi
go to, że inspiracją dla logo jego agencji (czyli słowa elite zapisanego małymi
literami tak, że małe „e” stały po obu stronach szpaleru złożonego z pozostałych
liter) stał się obrys męskich genitaliów we wzwodzie[12].
– Jestem playboyem, więc cieszyłem się życiem i wszystko mnie śmieszyło.
Świat mody jest płytki i napuszony, więc jeśli go traktujesz zbyt poważnie, to
robisz błąd. Eileen była ode mnie starsza o dwadzieścia lat. Matkowała tym
dziewczynom i usiłowała je ciągle kontrolować, bo w ten sposób wyrywała je spod
Strona 10
opieki rodziców. Mnie miały prawie za rówieśnika, więc traktowałem je jak
kumpel. A czasem jak ich chłopak.
Między nim i Eileen nie mogło dość do rozejmu.
Do pierwszego starcia doszło w ulubionym klubie Eileen, w restauracji 21
mieszczącej się w budynku numer 21 przy Pięćdziesiątej Drugiej Zachodniej Ulicy,
tuż przy Piątej Alei, jedną przecznicę od Museum of Modern Art. Często mówi się
o niej klub 21, bo zaglądają tam najwyższe sfery, o czym zresztą przypomina rząd
żeliwnych dżokejów stojących nad wejściem. W czasach prohibicji była tam
zakamuflowana melina, a dla Eileen było to miejsce, w którym oddawała ostatnią
posługę klaczom ze swojej stajni, gdy przychodził czas, żeby się pożegnały
z wybiegiem. Urządzała tam przyjęcia, na których kawalerowie do wzięcia
spotykali się z tymi spośród jej niezamężnych podopiecznych, dla których zegar bił
już bez litości i którym trafiało się coraz mniej zleceń. Niejedna z nich opuszczała
21 wsparta na ramieniu bogatego mężczyzny, czasem nawet takiego, w którego
żyłach płynęła błękitna krew. Eileen była szczególnie dumna z wkładu modelek
Forda w wzbogacenie puli genetycznej angielskiej arystokracji: Jenny Windsor
Elliott została Jenny Guinness, Janet Stevenson – lady Beamish, a Anna Karin
Bjorck – lady Erne. W ten sam sposób zdobyła tytuł baronowa Howard of Lympne,
choć akurat z tym zawartym w 1975 roku małżeństwem byłej modelki Forda
i późniejszej powieściopisarki Sandry Howard z szefem Brytyjskiej Partii
Konserwatywnej Eileen nie miała nic wspólnego, jak zresztą z wieloma innymi.
Tamtego dnia zarezerwowała stolik w osobnej sali, żeby urządzić przyjęcie
w zupełnie innym stylu. John Casablancas po latach wspominał je jako „wesoły
lincz”. Eileen zaprosiła właścicieli największych nowojorskich agencji –
Wilhelminę, Stewarda Cowleya i Zolego – żeby razem z nią i Jerrym stawili czoła
młodemu byczkowi z Paryża i pomieszali mu szyki.
Zawiódł ją i nie stawił się na spotkaniu tylko subtelny ekscentryk Zoli
(właściwie Zoltan Rendessy), nieukrywający swojej orientacji gej z Węgier, który
miał w portfolio swojej agencji między innymi egzotyczną Veruschkę, a nazwisko
wyrobił sobie dzięki wianuszkowi zachwycających długowłosych modeli
o hippisowskiej urodzie. Przesłał przeprosiny. Ale atmosfera przy stole wcale się
przez to nie poprawiła. Naradę poprowadziła Wilhelmina – zimna jak skała Dunka
o wydatnych kościach policzkowych, przez które robiła wrażenie trzeciej siostry
Dorian Leigh i Suzy Parker. Na początku lat sześćdziesiątych zrobiła karierę jako
top modelka Eileen, ale w 1967 roku zeszła z wybiegu i razem z mężem Bruce’em
Cooperem założyła własną agencję.
– Oczywiście, że nie byliśmy z Jerrym zachwyceni, że Willy poszła na swoje
– przyznała Eileen. – To na pewno ta wredna szuja, jej mąż, ją namówił, żeby nam
wbiła nóż w plecy. Ale swego czasu była z niej doskonała modelka, a kiedy zaczęła
nam robić konkurencję, też wiedziała, jak się zachować. Ona przestrzegała reguł
Strona 11
gry[13].
John Casablancas zdecydowanie tego nie robił. Obowiązujący na całym
świecie kodeks zawodowy tej branży przewidywał, że jeśli agent przekracza
granicę swojego kraju albo chce zatrudnić amerykańską modelkę, powinien jej
stawkę negocjować z agencją-matką tej modelki i wypłacić tej agencji prowizję.
Casablancas planował otwarcie filii swojej francuskiej agencji w Nowym Jorku, ale
nie miał zamiaru ponosić kosztów przewidywanych w kodeksie. Zlekceważenie
tych zasad rozsierdziło nowojorski świat mody, co wyraźnie dała mu to do
zrozumienia Wilhelmina.
– Wycelowała we mnie paluchem z długachnym paznokciem – zapamiętał
Casablancas – i zaczęła się odgrażać: Dorwiemy cię. Wykończymy cię![14]
Jej znany z porywczości mąż, Bruce Cooper, też wtrącił swoje trzy grosze.
On z kolei nazwał Casablancasa fagasem.
– Willy i Bruce’owi puściły nerwy – przyznała Eileen. – W kółko
wygadywali, czego to Johnny’emu nie zrobią. Zresztą Bruce wcześniej pił, bo on
właściwie ciągle pił. Oboje wtedy poniosło[15].
„Spadł na mnie grad oskarżeń. Wmawiali mi, że będę urządzał dzikie orgie
i zdeprawuję całą amerykańską młodzież. W życiu nikt się na mnie tak nie
wyżywał”[16].
Casablancas próbował się bronić i wypominał im, że amerykańscy agenci,
a w szczególności Eileen, nieustannie wykradają mu najlepsze modelki w czasie
wypraw do Paryża i generalnie do Europy: „Nawet nie ma po co latać do
Skandynawii, bo Eileen zawsze się tam zjawia przed nami. No i coś wam się
uroiło. Nic tu nie chcę zakładać. Chybabym oszalał, gdybym musiał mieszkać na
Manhattanie. Nie cierpię amerykańskiej hipokryzji i amerykańskiego jedzenia. Mój
świat to Paryż, tam jest moja agencja i dobrze jej tam. Nie będę jej teraz przenosić
do Nowego Jorku!”[17].
Naturalnie Casablancas łgał jak z nut. Uczestnicy tamtego spotkania podają
różne daty[18], ale według Anthony’ego Hadena-Guesta, który opublikował artykuł
na temat tego konfliktu w „New York” z lipca 1977 roku, ta rozmowa odbyła się
10 marca 1977 roku. Nie minęły dwa tygodnie i 22 marca złożono w Albany akt
erekcyjny nowojorskiej filii Elite Model Management Inc.
– Strasznie wtedy nakłamałem...[19] – kajał się potem Casablancas.
W rzeczywistości przed spotkaniem w 21 zdążył już wynająć luksusowe
biuro na Wschodniej Pięćdziesiątej Ósmej Ulicy, naprzeciw Bloomingdale’a,
i wpłacić za nie depozyt. Od kilku miesięcy dyskretnie rekrutował również modelki
za pośrednictwem swojego przyjaciela, młodego fotografa Alaina Walcha, który
wykorzystał do myszkowania po agencjach własne kontakty.
– W całym Nowym Jorku o moich planach wiedzieli tylko Alain i jego
piękna dziewczyna ze Szwecji, Marie Johansson, którą zresztą osobiście
Strona 12
reprezentuję.
Pierwszą modelką, która zgodziła się przejść do Elite, była blond Finka
Maaret Halinen.
– Wilhelmina raczej się nie spisała jako jej agentka[20] – pokpiwał po latach
Casablancas. – Przez nią Maaret powoli stawała się królową katalogów, czyli
modelką, która dostaje wiele popłatnych, ale mało prestiżowych chałtur dla
katalogów wysyłkowych, omijają ją za to zlecenia, dzięki którym można sobie
wyrobić markę, czyli sesje do prasy i występy w telewizji. Na początku maja 1977
roku Halinen wręczyła Bruce’owi Cooperowi wymówienie z dwutygodniowym
okresem wypowiedzenia. Dwa dni później usłyszała przez telefon, że ma się więcej
nie pokazywać w agencji i wysłać kuriera po swoje rzeczy[21].
Wkrótce potem zaczęły się dezercje z szeregów Ford. Zbiegły Barbara
Minty, Christie Brinkley i Janice Dickinson. Dwudziestotrzyletnią Brinkley
z Kalifornii odkryto, gdy studiowała na Akademii Sztuk Pięknych w Paryżu. Jej
kariera była idealnym przykładem tego, o czym mówił Casablancas, gdy uskarżał
się na Ford podkradającą europejskie talenty. Nieco inaczej sprawa się miała
z wredną Dickinson, która zmieniała agencje jak rękawiczki, a do Eileen miała
pretensje o to, że choć wciągnęła ją na swoją listę, to zarzucała jej rzekomo
„przesadnie etniczny”[22] wygląd, czyli zbyt wydatne usta. Dickinson twierdziła
nawet, że Eileen powiedziała jej kiedyś: „Wybacz złotko, ale nie masz co tu liczyć
na pracę”[23].
Zresztą akurat ta modelka z dziką radością łamała narzucony przez Eileen
kodeks moralności. Gdy skończyła karierę, wydała skandalizujące wspomnienia,
w których opowiada o intymnych relacjach z Mickiem Jaggerem i Sylvestrem
Stallone’em[24]. Autobiografia stała się jej przepustką do telewizji, gdzie dzieliła się
z widzami między innymi rewelacjami o długości penisa byłych kochanków[25].
W 1977 roku twierdziła, że z Fordami współpracowała bardzo krótko i tylko
dlatego, że Jerry jej obiecał, że wynegocjuje dla niej dwadzieścia tysięcy dolarów
za dzień zdjęciowy przy kampanii JVC, za który jej ówczesnej agentce,
Wilhelminie, udało się wywalczyć tylko pięć. Potem przeszła do Casablancasa,
żeby „dopiec Eileen”[26].
„To ja, grubousta Janice. Przechodzę do Elite. Nie lubię cię i nigdy cię nie
lubiłam” – twierdzi, że właśnie takimi słowami pożegnała się z dawną agentką.
Eileen Ford odmówiła komentarza.
– Znałyśmy się tylko przelotnie – tłumaczyła. – Jestem spod znaku Barana,
a Barany nie rozpamiętują nieprzyjemności. Starają się o nich jak najszybciej
zapomnieć[27].
Jeśli to prawda, to wkrótce nazbierało się sporo spraw, o których powinna
zapomnieć. Z agencji zaczęły odchodzić najważniejsze osoby – Alain Walch
rozmawiał nie tylko z modelkami. Casablancas zlecił mu też namierzenie
Strona 13
najlepszych nowojorskich bookerek, czyli kobiet (rzadko bywają to mężczyźni),
które dzień w dzień siedzą przy biurkach i koordynują pracę top modelek, łechcąc
ich ego i twardo negocjując przez telefon warunki, żeby im zapewnić jak
najwyższe stawki. Dobra bookerka to klucz do sukcesu agencji, a researcherzy
Walcha dotarli do jednej z najlepszych pracownic Eileen Ford – do Monique
Pillard.
Ta harująca jak wół, przysadzista i niestroniąca od ostrych słów Francuzka
była przemiła dla swoich modelek i bezwzględna dla reszty świata.
– Pracować z nią w jednym biurze to jak siedzieć pod gilotyną koło Madame
Defarge – wspominała inna bookerka, Tischka Nabi. – Uszy więdły od tego, co
wykrzykiwała do słuchawki[28].
Pillard, tak jak Eileen Ford, nie bawiła się w czułości, więc gdy Casablancas
zaoferował jej sutą podwyżkę, nie wahała się ani chwili. Postanowiła zmienić front.
– Zawsze będę Eileen wdzięczna za to, ile się przy niej nauczyłam –
wspominała po latach. – Poznałyśmy się, kiedy prowadziłam salon piękności
z produktami Revlonu, i zaproponowała mi stanowisko bookerki. Ale kiedy
rozwinęłam skrzydła, próbowała mi je podciąć. Czasem była surowa i okrutna.
Codziennie mi powtarzała, że nikt mnie nie lubi. Przez nią straciłam pewność
siebie. Czułam się, jakbym była tylko ołówkiem, którym ona podpisuje kwity[29].
29 kwietnia 1977 roku Monique Pillard wręczyła Fordom wymówienie i na
odchodne wzięła ze sobą ich audytorkę Jo Zagami. Jo znała każdy świstek, który
przeszedł przez ich księgi, i najlepiej wiedziała, jak zarządzać czołową agencją
modelek.
W kinach Nowego Jorku już od dnia premiery, od 25 maja 1977 roku,
święciły tryumfy Gwiezdne wojny, więc do bitwy na śmierć i życie toczącej się
w rzeczywiście istniejącej i nie tak odległej galaktyce manhattańskich gwiazd
mody natychmiast przykleiło się określenie Model Wars. Skoro więc łobuziak
Casablancas usiłował wejść w rolę Luke’a Skywalkera, Eileen Ford przypadła
w udziale rola nieustępliwego Dartha Vadera. Nielojalność jej byłych pracownic
doprowadzała ją do szału, czego wynikiem była od razu cała seria spraw sądowych.
Zarzuciła Casablancasowi, Pillard i Zagami nieuczciwą konkurencję
i sprzeniewierzenie się tajemnicy bankowej. Reprezentował ją od dawna związany
z ciemną stroną mocy drapieżny Roy Cohn, który zaczynał karierę jako doradca
Komisji Izby Reprezentantów do Badania Działalności Nieamerykańskiej
utworzonej przez senatora Josepha McCarthy’ego, a następnie służył radą
Richardowi Nixonowi, stowarzyszeniu John Birch Society i kilku mafiozom:
Tony’emu Salerno, Carminemu Galantemu i Johnowi Gottiemu. W razie potrzeby
ich także reprezentował w sądzie.
Do biura Eileen dostarczono dwie Biblie i zakreślacz. Zatrzasnęła więc drzwi
i oddała się benedyktyńskiej pracy polegającej na podkreślaniu na czerwono
Strona 14
wszystkich fragmentów Nowego Testamentu, w których mowa o Judaszu
Iskariocie. Na przykład: „A gdy zajęli miejsca i jedli, Jezus rzekł: «Zaprawdę,
powiadam wam: jeden z was Mnie zdradzi, ten, który je ze Mną»” (Ewangelia św.
Marka 14,18).
Wysłała te Biblie do Zagami i Pillard. Zażyczyła sobie, żeby im je
dostarczono do rąk własnych.
– Dziś zrobiłabym to samo – zapewniała z dumą. – [Pillard] najpierw
mówiła, że mnie kocha i że jestem dla niej jak matka. A potem ode mnie
odeszła[30].
Monique Pillard doskonale pamięta tę pokreśloną Biblię.
– To był tani egzemplarz w miękkiej okładce[31] – prychnęła.
Strona 15
Jak cudownie byłoby zostać modelką! To dopiero ŁATWA praca! Nic nie
robisz, musisz tylko ładnie wyglądać![1]
MILLIE THE MODEL, KOMIKS WYDAWNICTWA MARVEL
Wiosną 1704 roku francuskie i angielskie armie porozumiały się w sprawie
zawieszenia broni na północy Francji, żeby przez front mógł przejechać powóz,
w którym znajdowała się „francuska lalka modowa”, czyli naturalnych rozmiarów
drewniany manekin ubrany w strój odzwierciedlający najświeższą paryską modę.
Według pisarza, kronikarza i obserwatora ówczesnych obyczajów
Antoine’a Prévosta ministrowie obu pozostających w stanie wojny dworów
zezwolili na przejazd drewnianej figurki naturalnej wielkości „dla dobra pań”[2].
Londyńskim kupcom bławatnym tego rodzaju lalki przysyłano już od
średniowiecza. To dzięki nim angielscy krawcy wiedzieli, co noszą modnisie
kontynentalnej Europy. Często też czesano te figurki zgodnie z najnowszą modą.
W XVIII wieku przybiły również do brzegów Nowego Świata – w 1733 roku
bostońska krawcowa, panna Hannah Teats, z dumą ogłaszała, że właśnie dotarła do
niej taka lalka i można ją obejrzeć w sklepie Miss Teats przy Summer Street za
jedyne dwa szylingi, a „jeśli się po nią wyśle umyślnego – siedem szylingów”[3].
Jeszcze w 1796 roku Sally McKean z Filadelfii pisała do swojej przyjaciółki
Dolley Madison o lalce, „która właśnie przybyła z Anglii, żeby dać nam wgląd
w najnowsze mody”[4].
Pomysł, żeby w 1850 roku odstawić manekiny i zastąpić je kobietami z krwi
i kości, przypisuje się urodzonemu w Lincolnshire paryskiemu krawcowi
Charlesowi Frederickowi Worthowi. Legenda głosi, że pierwszym żywym
manekinem została sama słynąca z elegancji i powabu pani Marie Worth de domo
Vernet, która tym samym stała się pierwszą modelką w historii. Madame Worth
prezentowała dzieła swojego męża nie tylko w jego sklepie, ale także podczas
wyścigów, w operze i wszędzie tam, gdzie mogło ją wypatrzyć oko paryskiej
Strona 16
socjety.
Za to śmietanka towarzyska Ameryki z początku broniła się przed inwazją
haute couture. W XIX wieku, nawet jeśli przedstawicielki bostońskiej elity
zaopatrywały się podczas wizyt w Paryżu w suknie od Wortha, to i tak według
autorki Wieku niewinności Edith Wharton przychodziły w nich na premiery
w operze dopiero dwa lata po zakupie. „Dawniej noszenie najmodniejszych sukien
uważano za trywialne”[5] twierdziła panna Jackson, wspominając jedną
z najbardziej szanowanych matron Bostonu, starą panią Pennilow, której
przysyłano dwanaście modnych sukien Wortha rocznie, po czym „z zasady
odkładało się paryskie stroje na dwa lata”[6]. Dopiero po upływie sezonu lub dwóch
pani Pennilow pokazywała się w nich publicznie.
Równie głuche na syreni śpiew mody były Amerykanki z Południa, choć tam
z innych powodów. Ponieważ wielkie damy z Charleston, Richmond i Savannah
musiały wziąć na siebie ciężar niedoli związanej z odbudową miast ze zniszczeń
wywołanych wojną secesyjną, nosiły przenicowane i znoszone sukienki, niczym
medal za zasługi. Modny strój cechował łamistrajków, ale gdy życie zaczęło
wracać do normalności, niektóre z dam zaczęły prosić swoje krawcowe
o skopiowanie kostiumu lub dwóch z rubryki towarzyskiej[7].
Majętne klientki raczej nie ufały modelkom – w końcu wszystkie one miały
jakiś związek z show-biznesem, podobnie jak kochanki ich – klientek – mężów.
W drugiej połowie XIX wieku lalkom służącym do prezentowania sukien Wortha
zakładano pod spód bardzo purytańską bieliznę – tak zwane fourreau, czyli
sukienkę z czarnej satyny. Według projektanta Pierre’a Balmaina od francuskich
modelek prezentujących suknie wieczorowe jeszcze na początku XX wieku wciąż
wymagano noszenia tej szczelnie zakrywającej szyję bielizny z długimi rękawami.
„Uważano, że byłoby nietaktem, gdyby się ubierały jak arystokratki”[8].
Modelki były wtedy po prostu służącymi wynajmowanymi na godziny.
Nikomu się nawet nie śniło, że za niecałe stulecie osiągną wyższy status społeczny
niż markizy. Gdy w listopadzie 1914 roku przyszły magnat prasowy Condé
Montrose Nash urządzał w nowojorskim hotelu Ritz-Carlton bal charytatywny na
rzecz „kobiet i dzieci wszystkich nacji, które ucierpiały podczas europejskiej
wojny”, na całym Manhattanie nie znaleziono tylu modelek, ilu potrzebował.
Zatrudniono więc sprzedawczynie i uczono je w przyśpieszonym tempie, jak
chodzić po wybiegu[9].
A potem, mniej więcej w roku 1951, pewien szczupły aktor o pociągłej
twarzy, Robert Powers, miał akurat „urlop” w teatrze, i zauważył, że więcej
zarabia, prezentując po kilka godzin dziennie ubrania (dostawał trzydzieści
dolarów za sesję), niż recytując przez cały tydzień Shakespeare’a w przybytku sir
Herberta Beerbohma Tree. Kilka lat później baron Adolph de Meyer, pierwszy
w historii zawodowy fotograf mody, poprosił Powersa, żeby mu znalazł siedmiu
Strona 17
przystojnych mężczyzn do zdjęcia grupowego dla magazynu „Vogue”[10]. Condé
Nast właśnie zmieniał jego profil – miało to być pismo poświęcone modzie. Gdy
z podobnymi zleceniami zaczęli się do Powersa zgłaszać inni fotograficy, jak to
sam potem określił w zgorzkniale szekspirowskim stylu, „ujrzał światło przed
oczyma duszy swojej”[11].
W 1923 roku ów aktor przebranżowiony na modela przebranżowionego na
przedsiębiorcę wydrukował pierwszy katalog „modeli”, w którym znalazły się ich
szczegółowe charakterystyki i dokładne wymiary, a wkrótce potem przy jednej
z przecznic Broadwayu wynajął pomieszczenie nad mordownią w kamienicy
z ciemnego piaskowca i przerobił je na biuro John Robert Powers Agency. Tak się
narodził nowoczesny modeling.
Nie przypadkiem fundamenty tej branży wzniesiono po pierwszej wojnie
światowej w Stanach Zjednoczonych, a nie we Francji, choć to ona dyktowała
światową modę. W Paryżu modelki były kiepsko opłacanymi podrzędnymi
pracownicami domów mody i przez wiele lat nic się w tej kwestii nie zmieniło.
W Nowym Jorku raczkująca branża mogła liczyć na potężne wsparcie prasy, za
sprawą technologii drukarskiej nazwanej rotograwiurą, dzięki której można było
w dużych nakładach reprodukować fotografie półtonowe. W 1920 roku już
czterdzieści siedem amerykańskich pism wychodziło z rotograwiurowymi
wkładkami we wszystkich kolorach tęczy. Publikowano w nich najróżniejsze
zdjęcia – od cudów natury po fikuśne stroje z Parady wielkanocnej wytwórni
MGM, bo, jak w wolnym tłumaczeniu śpiewała Judy Garland w finałowej piosence
z tego filmu: „Na Piątej Alei fotograf pstryknie mi koafiurę, więc jutro zobaczysz
naszą rotograwiurę”[12].
Rotograwiurowe wkładki często były dodatkami świątecznymi, bo wysokie
koszty druku trzeba było pokryć z wpływów z droższych reklam. Nic nie
przyczyniło się do powstania branży modelingu tak mocno jak właśnie ten nowy,
wielobarwny rynek reklam, bo znaczną część z nich wykupywały firmy związane
z modą i przemysłem kosmetycznym. W 1916 roku hollywoodzki charakteryzator
Maksymilian Faktorowicz zaczął kierować na masowy rynek profesjonalne
kosmetyki do makijażu, wśród których znalazły się cienie do powiek, kredki do
oczu i pudry – i odniósł gigantyczny sukces. To wtedy rozpoczęła się era
kosmetyków kolorowych produkowanych na masową skalę. Pod koniec 1920 roku
najróżniejsi producenci oferowali ponad trzy tysiące odcieni pudru i kilkaset
odcieni różu, a co dopiero mówić o szminkach, które sprzedawano na
najróżniejszych „stacjach urody”, które nagle wyrosły w sklepach i większych
domach towarowych całej Ameryki. Piękny wygląd stał się czymś, o co należało
zabiegać ze wszystkich sił, a w pewnych sferach stał się wręcz niezbędny, żeby
w ogóle zaistnieć.
W 1920 roku psycholog i wykładowca wydziału pedagogicznego
Strona 18
Uniwersytetu Columbia Edward Thorndike przeprowadził pewien eksperyment.
Poprosił dwóch dowódców amerykańskiego lotnictwa, którzy niedawno wrócili
z frontu pierwszej wojny światowej, żeby ocenili, na ile piloci z ich plutonów są
atrakcyjni. Mieli ocenić schludność swoich podwładnych, barwę ich głosu,
sylwetkę, postawę i „energię”. Potem Thorndike poprosił, żeby ocenili
„wewnętrzne” cechy swoich lotników, czyli ich osobowość. Wśród cech
podlegających ocenie znalazły się intelekt, spolegliwość, lojalność, pewność siebie
i zdolności przywódcze[13].
W studium pod tytułem A Constant Error in Psychological Ratings
Thorndike wspomniał, że atrakcyjni lotnicy mieli o trzydzieści trzy procent
większe szanse na wysoką ocenę osobowości niż pozostali, i odnosiło się to także
do tego, czy się nadają na dowódców. Innymi słowy atrakcyjność fizyczna dodała
im wiarygodności. „Korelacje ocen były zbyt częste i zbyt wyraźne”[14] – napisał
Thorndike.
Psycholodzy nazwali ten fenomen efektem halo (bądź efektem aureoli),
a autor opisanego eksperymentu położył podwaliny pod późniejsze badania nad
współczesną kulturą i ewolucją, jakiej stale podlega nasza rzeczywistość. Podczas
tych badań naukowcy posługują się takimi pojęciami, jak dyskryminacja ze
względu na wygląd, błąd pierwszego rzutu oka, czy kapitał erotyczny[15] i zwracają
uwagę na to, że nauczyciele stawiają wyższe oceny ładnym studentom, a sędziowie
oceniają po wyglądzie wiarygodność świadków. Producenci farb do włosów
urządzali nawet specjalne prezentacje, podczas których wskazywali, jak różne
odcienie włosów wpływają na wysokość poborów pań ze względu na upodobania
panów. Blondynki zarabiały więcej.
W drugiej połowie XX wieku feministki zaczęły krytykować przemysł
urody. Przykleiły do niego etykietkę lookizmu i oskarżyły agencje modelek
o wspieranie seksualnego uprzedmiotawiania kobiet. Ale w połowie lat
dwudziestych nikt jeszcze nie wysuwał takich zarzutów.
„Piękno ma większy wpływ na relacje międzyludzkie niż para,
elektryczność, ekonomia czy inżynieria” – pisał w magazynie „Atlantic” Earnest
Elmo Calkins, guru reklamy i założyciel agencji Calkins & Holden. „Gdy możemy
się posłużyć pięknem, nie ma rzeczy niemożliwych”[16].
Calkins na skutek powikłań po odrze w dzieciństwie stracił słuch, miał za to
szczególnie wyostrzony wzrok: w kwestiach, które sam nazywał zmysłem „piękna
jako nowoczesnego narzędzia w biznesie”. Według niego najważniejszym
wydarzeniem 1927 roku było to, że Chevrolet po raz pierwszy sprzedał więcej
samochodów niż Ford (produkujący wówczas, najdelikatniej rzecz ujmując, mało
urodziwe modele T), mimo że chevrolety były droższe od fordów o dwieście
dolarów. Był przekonany, że dobrobyt zmienił wrażliwość Amerykanów w ten
sposób, że nie kupowali już nowego samochodu, „bo ich stare auto przestało
Strona 19
działać, ale dlatego, że przestało być nowoczesne. Dlatego że już nie mogli być
z niego dumni”.
Ludzie zaczęli wyrażać swoją osobowość poprzez wygląd kupowanych
przedmiotów, a dla Calkinsa sukces targów wzornictwa w domu towarowym
Macy’s, które odbyły się niewiele wcześniej i podczas których nowojorczycy
godzinami stali w kolejkach, żeby obejrzeć modernistyczne francuskie meble,
w nadziei, że i oni będą sobie mogli „wystylizować” każdy kąt swojego domu od
salonu po łazienkę, stał się dowodem na to, że, jak pisał: „Żądamy piękna od
przedmiotów codziennego użytku. Żądamy go od sprzętów służących nam do
wypoczynku i od wszystkich rzeczy, którymi się otaczamy”.
Pomimo estetycznego fundamentalizmu ten człowiek reklamy nie żywił
żadnego sentymentu do własnej branży i nie miał złudzeń co do roli, jaką miała
w przyszłości odegrać w kreowaniu nowych potrzeb, a ściśle rzecz ujmując,
w kreowaniu potrzeb rosnącej rzeszy emancypujących się kobiet. Piękno było dla
niego towarem jak każdy inny. Pisał: „Za wszystkimi tymi zmianami stoi po prostu
presja rynku”[17].
Co nas przekona do kupna nowego auta, kanapy czy perfum skuteczniej niż
piękna modelka? W latach dwudziestych przemysł urody zawędrował na dziesiąte
miejsce w rankingu największych amerykańskich rynków. W 1929 roku sprzedaż
detaliczna kosmetyków generowała obrót na poziomie trzystu siedemdziesięciu
ośmiu milionów dolarów[18], a ponieważ zarówno rynek reklamy, jak i prasy stale
rosły, trudno się dziwić, że Johnowi Robertowi Powersowi szybko wyrosła
konkurencja w osobie niejakiego Waltera Thorntona, zresztą także niespełnionego
aktora. Thornton założył swoją agencję w 1930 roku, dosłownie kilka miesięcy
przed krachem na Wall Street. Wydawałoby się, że Wielki Kryzys to kiepski czas
na zakładanie czegoś tak niepoważnego jak agencja modelek, a jednak Thornton
zapewnił swoim pracownicom stały dopływ gotówki – dzięki czemuś, co nazwano
efektem szminki. Choć od 1929 roku sprzedaż kosmetyków systematycznie
spadała, przez co po czterech latach uzyskiwany z niej obrót wyniósł ledwie trzysta
milionów dolarów, co spowodowało wiele bankructw, sprzedaż pewnych
produktów utrzymała się na stałym poziomie, a w niektórych sektorach mówiło się
nawet o jej wzroście. Kobiety musiały gospodarować swoimi okrojonymi
budżetami domowymi tak, żeby im wystarczyło na stosunkowo niedrogie, ale
podnoszące morale kosmetyki do makijażu[19].
Jak głosił lutowy numer „Ladies’ Home Journal” z 1932 roku, „wszystko
zależy od kobiet”. To żony i matki „decydowały o zakupie produktów dla
dwudziestu dziewięciu milionów amerykańskich rodzin” i to na nich spoczywała
odpowiedzialność za to, żeby amerykańska gospodarka „twardo stanęła na nogi
i zaczęła ostro iść do przodu”. Miały tego dokonać, kupując jedzenie, odzież
i miliony kostek mydła, tubek pasty do zębów i innych kosmetyków, dzięki którym
Strona 20
„kryzys, nie kryzys, rodzina będzie wyglądać, jak pan Bóg przykazał”[20].
Nastąpiły złote czasy prasy kolorowej, bo to ona za kilka centów dziennie
pozwalała sycić marzenia o lepszym życiu. Można je wręcz nazwać dziennikarskim
odpowiednikiem efektu szminki. To na początku lat trzydziestych zaczęły
wychodzić takie pisma, jak: „Apparel Arts” (późniejsze „GQ”), „Esquire”,
„Mademoiselle”, „Glamour” i „Brides”, a magazyny, które w tej niszy zdążyły
sobie zbudować silną markę już wcześniej, czyli „Vogue” i „Harper’s Bazaar”,
rozkwitły jak nigdy dotąd[21]. Redaktorką naczelną pierwszego z nich była wówczas
Edna Woolman Chase, drugiego – Carmel Snow. Dwie rywalizujące ze sobą
papieżyce mody jedna przez drugą bez przerwy wydawały nieskończoną liczbę
edyktów: co jeszcze jest in, a co już out, w najmniejszym stopniu nie przejmując
się szalejącą wokół nich ekonomiczną apokalipsą.
„Czemu by szampanem, z którego uleciały bąbelki, nie przepłukać blond
włosów dziecka?” – podpowiadała Diana Vreeland, która w 1936 roku została
redaktorką działu mody w „Harper’s Bazaar”[22]. Krytycy na każdym z jej
felietonów z działu Czemu by nie? nie zostawili suchej nitki, a jednak w latach
1936–1938 nakład pisma się podwoił[23].
Skoro branża była do tego stopnia oderwana od rzeczywistości, agencja
Waltera Thorntona mogła się rozwijać w najlepsze. Ponieważ Thornton był dumny
ze swojej wiedzy o Shakespearze tak samo jak John Robert Powers, w nawiązaniu
do Kupca weneckiego zaczął sam siebie nazywać „kupcem Wenus”, gdy
przechrzcił ponętną zwyciężczynię konkursu piękności w Greenwich Village Betty
Joan Perske na Lauren Bacall, a potem powtórzył ten trick z Edythe Marrenner
z Brooklynu, z której uczynił... Susan Hayward. Nic dziwnego, że kandydatki na
modelki walczyły o to, żeby móc przekroczyć próg jego gabinetu przy Lexington
Avenue. Pewnego dnia w 1938 roku do tego zagraconego pluszowymi meblami
i obwieszonego zdjęciami znanych modelek i gwiazd kina biura zajrzało
dziewczątko z Great Neck w stanie Long Island, z głową pełną marzeń o wielkiej
karierze[24].
Później to dziewczątko zanotowało, że jego „szesnastoletnie serduszko
zabiło z ekscytacji, kiedy agent w pięknych barwach odmalował karierę, jaką już
przed nią widział. Twierdził, że to pewne jak w banku, że za pół roku znajdzie się
na okładkach pism i zacznie chodzić na zdjęcia próbne do różnych filmów.
Oczywiście musi teraz uiścić nic nieznaczącą kwotę sześćdziesięciu dolarów na
poczet wykonania sesji promocyjnej, ale może być pewna, że te pieniądze zwrócą
się jej za dzień lub dwa. Dziewczyna wprost nie mogła się doczekać powrotu do
domu, żeby opowiedzieć rodzicom o tej wspaniałej bajce, która już się spełnia na
jej oczach”.
Oczywiście ta bajka nigdy się nie spełniła. Kupiec Wenus pobrał od
dziewczątka kolejne czterdzieści dolarów na pokrycie kosztów bliżej