16583
Szczegóły | |
---|---|
Tytuł | 16583 |
Rozszerzenie: |
![](/images/demo/legimi.png)
![](/images/demo/legimi.png)
![Ceneo.pl](http://app.ceneostatic.pl/common/image/logo/ap-logo-transparent-small.png)
16583 PDF Ebook podgląd online:
Pobierz PDF
Zobacz podgląd 16583 pdf poniżej lub pobierz na swoje urządzenie za darmo bez rejestracji. 16583 Ebook podgląd za darmo w formacie PDF tylko na PDF-X.PL. Niektóre ebooki są ściśle chronione prawem autorskim i rozpowszechnianie ich jest zabronione, więc w takich wypadkach zamiast podglądu możesz jedynie przeczytać informacje, detale, opinie oraz sprawdzić okładkę.
16583 Ebook transkrypt - 20 pierwszych stron:
Ma�a antologia literatury perskiej
praca zbiorowa pod redakcj� Katarzyny Javaheri
PERSEPOLIS
Tytu�: Ma�a antologia literatury perskiej
Redakcja : Katarzyna Javaheri
Opracowania i t�umaczenia : Katarzyna Javaheri, Michael Javaheri, Mateusz
K�agisz, Marcin Krzy�anowski, Albert Kwiatkowski, Szczepan Lema�czyk, Wonna
Nowicka' Andrzej Sarwa
Korekta : Marta Dukat-Sitko
Projekt ok�adki i ilustracje : Katarzyna Javaheri,
Kaligrafia do wiersza Nie m��my wody : Dariusz Szamsi
Zdj�cie Alirezy Doulatszahiego : Ivonna Nowicka
Zdj�cie Bahrama Bejzaiego : Mariam Zandi
Zdj�cie ze strony 36 (Jazd, Wie�a Milczenia): Katarzyna Javaheri
Zdj�cia z ok�adki: Persepolis (fot. Szczepan Lema�czyk), Isfahan, Pa�ac Czehel
Sotun (fot Katarzyna Javahen), Tradycyjna miniatura z bazaru w Isfahanie (fot.
Katarzyna Javaheri) Teheran, Park Lale (fot. Katarzyna Javaheri)
O Copyright by Katarzyna Javaheri and the Authors, Krak�w 2006
Wydawca:
Zak�ad Kosztorysowania, Projektowania i Nadzoru Budowlanego S.C.
dzia� wydawniczy Persepolis:
^^b Mieszka 1 13,31 -432 Krak�w ^^^T http://www.kosztoi-
vsowanie.krakow.pl http://www.iran.krakow.pl
ISBN 83-922408-3-9
Wydanie I
2
Wszystkie bitwy naszego �ycia czego� nas ucz�, nawet te, kt�re przegrali�my...
Paulo Coelho, Pi�ta g�ra
3
SPIS TRE�CI
Wst�p
Inskrypcja behistu�ska (K.J.)
Awesta - Wendidad, Fargard 13 - Pies (Sz. L.)
Hymny manichejskie (A. S.)
Jawiszt-i Frijan, czyli m�odzieniec z rodu Frijanowego -
�rednioperska bajka z mora�em (M.K�.)
Nezam al-Molk, Sijdsatname (Sz. L.)
Fachroddin Gorgani, Wis i Ramin (K.J.)
Baba Taher, Dobejti (A.K.)
Naser Chosrow, Safarname - Dziennik podr�y (K.J.)
Mohammad ben Monawwar, Przypowie�ci z �ycia sufiego Abu Sa 'idAbil Chajra (I.N.)
Faridoddin Attar z Niszapuru, Rozmowy ptak�w (A.K.)
D�alaloddin Rumi (Moulana), Fihi mafihi (A.K.)
D�alaloddin Rumi (Moulana), Gazale (I.N.)
D�alaloddin Rumi (Moulana), Masnawi-je ma'nawi (I.N.)
Sa'di, Golestan - Ogr�d r�any (K.J.)
Hafez, Gazale (A.K.)
Had�i Sajjah, Dziennik podr�y do Europy (I.N.)
Abu'1-Hasan D�elwe, O tym, jak nie�wiadoma c�rka matk� o
istot� liczby ma��onk�w pyta�a (I.N.)
Mohammad Ali D�amalzade, Jaki pan taki kram (I.N.)
Samad Behrangi, Ma�a czarna rybka (Sz. L.)
Sadeq Hedajat, Isfahan -perl� miast (I.N.)
Alireza Doulatszahi, Wiersze (I.N.)
Bahram Bejzai, Samotny junak. Scenariusz (I.N.)
Sohrab Sepehri, Nie m��my wody (A.K.)
Mehdi Azar Jazdi, Mr�wcze pragnienia (K.J.)
Szokuh Qasemnija, Jak wielki jest �wiat (I.N.)
Sadeq Czubak, Sprawiedliwo�� (K.J.)
Tahere Alawi, Stacja (M.K.)
Huszang Farahani, �cie�k� mi�dzy klonami (I.N.)
Ali Sza'banzade, Wiersze (K.J.)
Javaheri Vad�di, Wiersze (M.J.)
O t�umaczach
s. 5
s. 6
s. 13
s. 20
s. 24
s. 32
s. 35
s. 38
s. 40
s. 43
s. 47
s. 55
s. 64
s. 67
s. 71
s. 74
s. 76
s. 79
s. 80
s. 85
s. 90
s. 94
s. 96
s. 101
s. 103
s. 105
s. 108
s. 110
s. 113
s. 116
s. 119
s. 121
WST�P
Przedstawiam Szanownemu Czytelnikowi trzeci� ju� pozycj� wydawnicz�
iranistycznego Wydawnictwa Persepolis.
Ma�a antologia literatury perskiej to wyb�r tekst�w pochodz�cych z szeroko
rozumianej literatury perskiej; pocz�wszy od staroperskich inskrypcji, poprzez
Awest�, �rednioperska bajk�, manichejskie teksty sakralne, klasyk�, a� do
najnowszej literatury XXI wieku. Praktycznie ka�dy tekst opatrzony jest kr�tszym
lub d�u�szym wprowadzeniem, zawieraj�cym informacje zar�wno o autorze, jak i
samym dziele.
Przek�adem zaj�li si� g��wnie studenci i absolwenci iranistyki z Krakowa,
Warszawy i Uppsali. Chcia�abym w tym miejscu podkre�li�, i� przedstawione
t�umaczenia s� nowe, w wi�kszo�ci sporz�dzone na potrzeby niniejszej Antologii,
a niekt�re z wspomnianych tu dzie� dost�pne s� w j�zyku polskim r�wnie� w
starszych przek�adach.
Mam nadziej�, �e dzi�ki urozmaiconemu wyborowi dzie�, pochodz�cych z r�nych
okres�w rozwoju j�zyka i kultury perskiej, literatura perska stanie si�
polskiemu Czytelnikowi mniej odleg�a.
Z �yczeniami mi�ej lektury Katarzyna Javaheri
Krak�w, pa�dziernik 2006
5
Inskrypcja behistu�ska
Inskrypcja kr�la Dariusza jest najobszerniejszym tekstem literackim w j�zyku
staroperskim, kt�ry by� u�ywany na dworze kr�l�w perskich z dynastii Achemenid�w
(VII-IV w.). Staroperskie pi�miennictwo obejmuje dwadzie�cia jeden tekst�w, s�
to inskrypcje umieszczone w pa�acach, na wazach, piecz�ciach oraz inskrypcje
naskalne; nie zachowa�y si� �adne zabytki ksi��kowe. Wszystkie dotychczas
poznane napisy w j�zyku staroperskim sporz�dzono pismem klinowym. By�y to
g��wnie uroczyste inwokacje i genealogie, zajmuj�ce znacz�c� cz�� tekstu.
Wyj�tkiem jest inskrypcja z Behistunu, kt�ra opr�cz powy�szych element�w zawiera
dok�adny opis czyn�w kr�la Dariusza, kt�rych dokona� w ci�gu jednego i tego
samego roku.
Nad drog�, kt�ra w staro�ytno�ci prowadzi�a z Babilonu do Ekbatany, wznosi si�
ska�a zwana Behistun, na kt�rej wykuto relief przedstawiaj�cy kr�la Dariusza
Wielkiego oraz ogromn�, tr�jj�zyczn� inskrypcj�. Inskrypcj� t� odczyta� Sir
Henry Creswicke Rawlinson, angielski �o�nierz i dyplomata. W latach 1835-1837
przebywa� on w Kermanszahu i pomaga� szachowi Mohammadowi z dynastii Kad�ar�w w
reorganizacji perskiej armii. W tym samym czasie z nara�eniem �ycia skopiowa�
inskrypcj�, by potem pr�bowa� j� odczyta�. W 1838 roku Sir Henry by� w stanie
odcyfrowa� staropersk� wersj� inskrypcji, gdy� z�ama� jej kod, opieraj�c si� na
imionach, nazwach w�asnych i badaniach wcze�niejszych poszukiwaczy.
Inskrypcja kr�la Dariusza zosta�a wykonana pomi�dzy pierwszym rokiem jego
panowania (marzec 520 r. p.n.e.), a ko�cem trzeciego (518 r. p.n.e.), cho�
niekt�rzy badacze twierdz�, �e tak du�e dzie�o nie mog�o zosta� uko�czone w tak
kr�tkim czasie, a prace trwa� mog�y do 485 r. p.n.e. Inskrypcja powsta�a w
miejscu, gdzie zosta�a stoczona rozstrzygaj�ca bitwa pod Kundurusz. Jest to
chronologicznie trzeci tekst w j�zyku staroperskim, przed nim powsta�y dwa
kr�tkie napisy: w pa�acu w Pasargadach i na kr�lewskiej piecz�ci. Tekst odznacza
si� gramatyczn� poprawno�ci�, co zmienia�o si� wraz z up�ywem czasu i zaznacza�o
si� w p�niejszych inskrypcjach, gdy j�zyk staroperski sta� si� j�zykiem martwym.
K.J.
Przek�ad tekstu z j�zyka staroperskiego, angielskiego i francuskiego: Katarzyna
Javaheri
6
KOLUMNA I
I. Ja, Dariusz, Wielki Kr�l, Kr�l Kr�l�w, Kr�l Persji, Kr�l Kraj�w, syn
Histaspesa, wnuk Arsamesa, Achemenida.
II. M�wi Dariusz Kr�l : Moim ojcem by� Histaspes, ojcem Histaspesa by� Arsames,
ojcem Arsamesa by� Ariaramnes, ojcem Ariamnesa by� Teispes, ojcem Teispesa by�
Achemenes.
III. M�wi Dariusz Kr�l: Z tego powodu nazywamy si� Achemenidami, od dawien
jeste�my szlachetni, od dawien nasza rodzina jest kr�lami.
IV. M�wi Dariusz Kr�l : O�miu z mego rodu by�o kr�lami, ja jestem dziewi�ty,
dziewi�ty z kolei jak jeste�my kr�lami.
V7M�wi Dariusz Kr�l : Z �aski Ahura Mazdy jestem kr�lem, Ahura Mazda obdarowa�
mnie kr�lestwem.
VI. M�wi Dariusz Kr�l : Oto s� kraje, kt�re nale�� do mnie i dzi�ki �asce Ahura
Mazdy jestem ich kr�lem : Parsa, Elam (Suzjana), Babilonia, Asyria, Arabia,
Egipt, �ci, z przymorza", Sardes1, Grecja (Jonia), Media, Armenia, Kapadocja,
Partia, Drangiana, Aria, Chorezm, Baktria, Sogdiana, Gandara, Scytia, Satagidia,
Arachozja, ????, razem dwadzie�cia trzy kraje.
VII. M�wi Dariusz Kr�l: To s� kraje, kt�re mi podlegaj�, z �aski Ahura Mazdy s�
moimi poddanymi, p�ac� mi trybut, cokolwiek im powiem, za dnia czy w nocy,
zostanie uczynione.
VIII. M�wi Dariusz Kr�l : Cz�owieka z tych krain, kt�ry jest lojalny, sowicie
nagradzam, a tego, kt�ry jest z�y, surowo karz�, z �aski Ahura Mazdy te krainy
ukazuj� respekt moim prawom, cokolwiek im powiem, zostanie
uczynione.
IX. M�wi Dariusz Kr�l : Ahura Mazda obdarowa� mnie kr�lestwem; Ahura Mazda
okaza� mi pomoc zanim dosta�em to kr�lestwo, z �aski Ahura Mazdy posiadam to
kr�lestwo.
X. M�wi Dariusz Kr�l : To s� moje uczynki po tym jak zosta�em kr�lem : By� tu
kr�lem Kambizes, syn Cyrusa, z naszego rodu. Brat Kambizesa o imieniu Bardija
by� z tej samej matki i z tego samego ojca co Kambizes. Nast�pnie Kambizes
zamordowa� Bardij�. Gdy Kambizes to uczyni�, nie poinformowa� ludu, �e Bardija
zosta� zabity. Nast�pnie Kambizes wyruszy� do Egiptu. Gdy pod��y� do Egiptu,
ludzie si� zbuntowali, a wtedy K�amstwo sta�o si� pot�ne, zar�wno w Parsie,
Medii jak i w innych prowincjach.
' mo�liwe, �e staroperskie Sparda oznacza Spart� - wi�cej : King L.W.,
Thompson R.C. - The Sculptures and Inscriptions of Darius the Great on the Rock
of Behistun in Persia - s. XXXIX
7
XI. M�wi Dariusz Kr�l : Wtedy by� pewien m�czyzna - mag, o imieniu Gaumata,
powsta� w Piszijauwadzie, w g�rach o nazwie Arkadrisz. Tam czternastego dnia
miesi�ca wijachna2 on si� zbuntowa�. Tak oto ok�ama� ludzi : �Ja jestem Bardija,
syn Cyrusa, brat Kambizesa". Wtedy wszyscy ludzie si� zbuntowali i od Kambizesa
przeszli do niego, zar�wno w Parsie, Medii jak i w innych prowincjach. Zagarn��
dla siebie w�adz�, dziewi�tego dnia miesi�ca garmapada3 zagarn�� w�adz�. Wtedy
Kambizes zgin�� �mierci� samob�jcz�.
XII. M�wi Dariusz Kr�l : Ta w�adza, kt�r� mag Gaumata zabra� Kambizesowi si��
od dawien nale�a�a do naszego rodu. Po tym jak Gaumata si�� zabra� Kambizesowi,
zar�wno Persj�, Medi� jak i inne prowincje, zgodnie ze swoj� wol� zosta� kr�lem.
XIII. M�wi Dariusz Kr�l : Nie by�o cz�owieka, czy to w Parsie, czy Medii, czy w
naszym rodzie, kt�ry by magowi Gaumacie m�g� odebra� w�adz�. Ludzie si� go
bardzo bali, dlatego, i� zabi� wielu, kt�rzy go znali wcze�niej. Z tego powodu
ich zabi� : �Aby nikt nie pozna�, �e nie jestem Bardijj� synem Cyrusa". Nikt nic
z�ego nie m�wi� przeciwko magowi Gaumacie, zanim ja przyby�em. Wtedy prosi�em o
pomoc Ahura Mazd�, Ahura Mazda mnie wspom�g�. Dziesi�tego dnia miesi�ca
bagajadisz4 wraz z kilkoma lud�mi zabi�em maga Gaumat�, a tak�e ludzi, kt�rzy
byli jego najbli�szymi stronnikami. Zabi�em go i odebra�em mu w�adz� w twierdzy
Sik�jauwatisz, na ziemi Nisaja w Medii. Z �aski Ahura Mazdy zosta�em kr�lem,
Ahura Mazda da� mi panowanie.
XIV. M�wi Dariusz Kr�l : W�adz�, kt�ra zosta�a odebrana mojej rodzinie,
przywr�ci�em ku dawnym podstawom. Odbudowa�em �wi�tynie, kt�re mag Gaumata
zniszczy�. Zwr�ci�em ludziom pastwiska i domy, oraz niewolnik�w i konie, kt�re
mag Gaumata im zabra�. Przywr�ci�em ludzi na ich tereny, czy to w Parsie, czy w
Medii czy w innych prowincjach. Zwr�ci�em to co zosta�o zabrane, tak jak by�o to
wcze�niej. Uczyni�em to z �aski Ahura Mazdy, stara�em si� dop�ki nie odbudowa�em
naszej ojczyzny, tak� jaka by�a wcze�niej, stara�em si� z �aski Ahura Mazdy, tak
jakby mag Gaumata nie wyw�aszczy� nas nigdy z naszej ojczyzny.
XV. M�wi Dariusz Kr�l : To s� moje uczynki po tym jak zosta�em kr�lem.
XVI. M�wi Dariusz Kr�l : Po tym jak zabi�em maga Gaumat�, pewien cz�owiek o
imieniu Atrina (Haszszina), syn Upadaranmy powsta� w Elamie (Suzjanie).
Powiedzia� do ludu Elamu : �Jestem kr�lem Elamu". Potem
marzec 522 r. p.n.e. lipiec 522 r. p.n.e. 4 29 wrze�nia 522 r. p.n.e.
8
Elamici podnie�li bunt i poparli Atrin� (Haszszin�), on zosta� kr�lem Elamu.
Pewien Babilo�czyk, o imieniu Nidintu-Bel, syn Aniriego, powsta� w Babilonie;
ok�ama� ludzi m�wi�c : �Jestem Nabuchodonozor, syn Nabonidusa". Potem lud
babilo�ski go popar�, Babilonia si� zbuntowa�a, a on przej�� w�adz� w Babilonie.
XVII. M�wi Dariusz Kr�l : Pos�a�em po tym armi� do Elamu, Atrina
(Haszszina) chcia� mnie pojma�, ale zabi�em go.
XVIII. M�wi Dariusz Kr�l : Wyruszy�em nast�pnie do Babilonu przeciw Nidintu-
Belowi, kt�ry nazywa� si� Nabuchodonozorem. Armia Nidintu-Bela zatrzyma�a si�
nad Tygrysem, zaj�a tam stanowisko, a wody Tygrysu by�y nie do przebycia.
Dlatego cz�� mojej armii zaopatrzy�em w nadmuchiwane sk�ry, cz�� uczyni�em
je�d�cami na wielb��dach, a dla pozosta�ych sprowadzi�em konie. Ahura Mazda mnie
wspom�g�, z �aski Ahura Mazdy przeszli�my przez Tygrys. Tam uderzy�em na armi�
Nidintu-Bela. Dwudziestego sz�stego dnia miesi�ca atrijadija5, rozegrali�my
bitw�.
XIX. M�wi Dariusz Kr�l : Nast�pnie wyruszy�em do Babilonu. Jeszcze nie dotar�em
do Babilonu, gdy Nidintu-Bel, kt�ry nazywa� si� Nabuchodonozorem, przyby� z
armi� przeciwko mnie, do miasta Zazana nad Eufratem, aby stoczy� bitw�. W wyniku
tego rozegrali�my j�. Ahura Mazda mnie wspom�g�, z �aski Ahura Mazdy pokona�em
armi� Nidintu-Bela. Wr�g wpad� do wody, kt�ra go ponios�a. Drugiego dnia
miesi�ca cmamaka5 rozegrali�my t� bitw�.
KOLUMNA II
(...)
XXX. M�wi Dariusz Kr�l : Buntownicy zgromadzili si� po raz drugi i wyszli
naprzeciw Waumisie, by stoczy� bitw�. W miejscu zwanym Autijara w Armenii
rozegrali bitw�. Ahura Mazda mnie wspom�g�, z �aski Ahura Mazdy moja armia z
przewag� pokona�a buntownicz� czered�. Pod koniec miesi�ca turawahara6 bitwa
zosta�a przez nich stoczona. Zanim dotar�em do Medii, Waumisa czeka� na mnie w
Armenii.
XXXI. M�wi Dariusz Kr�l : Wtedy wyruszy�em z Babilonu i dotar�em do Medii. Gdy
dotar�em do Medii, Fraortes (Frawartisz), kt�ry obwo�a� si� kr�lem Medii,
wyszed� mi naprzeciw, ko�o medyjskiego miasta Kundurusz, by stoczy� bitw�. Wtedy
rozegrali�my bitw�. Ahura Mazda mnie wspom�g�, z
5 grudzie� 522 r. p.n.e.
6 maj 521 r. p.n.e.
9
�aski Ahura Mazdy moja armia z przewag� pokona�a czered� Fraortesa (Frawartisza).
Dwudziestego pi�tego dnia miesi�ca adukanaisza1 stoczyli�my
bitw�.
}
XXXII. M�wi Dariusz Kr�l: W wyniku tego Fraortes (Frawartisz) wraz z garstk�
je�d�c�w uciek� do okr�gu w Medii o nazwie Raga. Wtedy pos�a�em armi� przeciw
nim. Fraortes (Frawartisz) zosta� pojmany i przyprowadzony do mnie. Uci��em mu
nos, uszy, j�zyk i wy�upi�em mu oczy, zaku�em go w kajdany w moim pa�acu i
wszyscy ludzie go widzieli. Nast�pnie go wbi�em na pal, a m�czyzn, kt�rzy byli
jego sprzymierze�cami powiesi�em w twierdzy w Ekbatanie".
XLIII. M�wi Dariusz Kr�l : Nast�pnie wbi�em na pal Wahiazdat� i jego zwolennik�w
w perskim mie�cie o nazwie Uwadaiczaja.
XLIV- M�wi Dariusz Kr�l: To s� moje czyny w Parsie.
(...)
XLIX. M�wi Dariusz Kr�l : Podczas, gdy przebywa�em w Parsie i Medii, po raz
drugi Babilo�czycy zbuntowali si� przeciwko mnie. Pewien cz�owiek o imieniu
Aracha, Ormianin, syn Haldity, zbuntowa� si� w Babilonie. We wsi o nazwie Dubala
ok�ama� ludzi m�wi�c ? Jestem Nabuchodonozor, syn Nabonidusa." Wtedy lud
Babilonu zbuntowa� si� przeciwko mnie i przeszed� na stron� Arachy. On zaj��
Babilon i zosta� jego kr�lem.
6
L. M�wi Dariusz Kr�l : Wtedy wys�a�em armi� do Babilonu Mojego poddanego, Persa
o imieniu Windafama (Intafernes), uczyni�em jej dow�dc�. Rzek�em mu : �Id� !
Uderz w t� babilo�sk� czered�, kt�ra mnie nie uznaje " Wtedy Windafama
(Intafernes) wymszy� z armi� do Babilonu. Ahura Mazda mnie wspom�g�, z �aski
Ahura Mazdy Windafama z przewag� pokona� Babilo�czyk�w i za�o�y� im wi�zy.
Dwudziestego drugiego dnia miesi�ca warkazana , Aracha, kt�ry nazywa� siebie
Nabuchodonozorem oraz ludzie kt�rzy byli jego zwolennikami, zostali schwytani i
uwi�zieni. Wtedy wyda�em rozporz�dzenie, m�wi�c : �Niech Aracha i jego
poplecznicy zostan� wbici na pal."
wiosna 521 r. p.n.e. 27 listopad 521 r. p.n.e.
KOLUMNA IV
LI. M�wi Dariusz Kr�l: To s� moje czyny w Babilonie.
LII. M�wi Dariusz Kr�l: To jest to co uczyni�em, z �aski Ahura Mazdy,
w jednym i tym samym roku, po tym jak zosta�em kr�lem, stoczy�em
dziewi�tna�cie bitew, z �aski Ahura Mazdy obali�em i pojma�em dziewi�ciu
kr�l�w. Jeden nazywa� si� mag Gaumata, sk�ama� m�wi�c : �Jestem Bardijja,
syn Cyrusa." Sprawi�, �e Parsa si� zbuntowa�a. Inny nazywa� si� Atrina
(Haszszina), [by�] Elamit�, sk�ama� m�wi�c : �Jestem kr�lem Elamu."
Sprawi�, �e Elam si� zbuntowa�. Kolejny nazywa� si� Nidintu-Bel,
Babilo�czyk, sk�ama� m�wi�c : �Jestem Nabuchodonozor, syn Nabonidusa."
Sprawi�, �e Babilon si� zbuntowa�. Inny, Pers o mieniu Martija, sk�ama�
m�wi�c : �Jestem Imanisz, kr�l Elamu." Sprawi�, �e Elam si� zbuntowa�.
Kolejny, Med o imieniu Fraortes (Frawartisz), sk�ama� m�wi�c : �Jestem
Chszasrita z rodu Kiaksaresa." Sprawi�, �e Media si� zbuntowa�a. Kolejny,
Sagarty�czyk, nosi� imi� Czitratachma, sk�ama� m�wi�c : �Jestem kr�lem
Sagartii z rodu Kiaksaresa." Sprawi�, �e Sagartia si� zbuntowa�a. Inny
nazywa� si� Frada, pochodzi� z Margiany, sk�ama� m�wi�c : �Jestem kr�lem
Margiany." Sprawi�, �e Margiana si� zbuntowa�a. Kolejny nazywa� si�
Wahiazdata, Pers, sk�ama� m�wi�c : �Jestem Bardijja, syn Cyrusa." Sprawi�,
�e Parsa si� zbuntowa�a. Kolejny nazywa� si� Aracha, Ormianin, sk�ama�
m�wi�c : �Jestem Nabuchodonozor, syn Nabonidusa." Sprawi�, �e Babilon si�
zbuntowa�.
LIII. M�wi Dariusz Kr�l : Tych dziewi�ciu kr�l�w pojma�em w
bitwach.
LIV. M�wi Dariusz Kr�l : To s� prowincje, kt�re si� zbuntowa�y.
K�amstwo sprawi�o, �e si� zbuntowa�y, pomimo tego, �e oszukali lud. Wtedy
Ahura Mazda uratowa� go moimi r�koma, uczyni�em go zgodnego z moj�
wol�.
LV. M�wi Dariusz Kr�l : Ty kt�ry b�dziesz kr�lem w przysz�o�ci,
strze� si� K�amstwa. Cz�owieka, kt�ry jest na�ladowc� K�amstwa, trzeba ukara�,
je�li chcesz by : �M�j kraj pozosta� nietkni�ty."
LVI. M�wi Dariusz Kr�l : To jest to co uczyni�em, z �aski Ahura Mazdy w jednym i
tym samym roku uczyni�em to. Ty, kt�ry b�dziesz czyta� t� inskrypcj� w
przysz�o�ci, uwierz w to co uczyni�em i nie my�l, �e to
k�amstwa.
LVII. M�wi Dariusz Kr�l : Zwracam si� do Ahura Mazdy, aby po�wiadczy�, �e to
jest prawda i nie k�amstwa, wszystko to co uczyni�em.
LVIII. M�wi Dariusz Kr�l : Z �aski Ahura Mazdy uczyni�em znacznie wi�cej, ale
nie jest to zapisane w tej inskrypcji. Dlatego nie zosta�o to
11
zapisane, aby ten kto b�dzie czyta� t� inskrypcje w przysz�o�ci, nie pomy�la�,
�e to zbyt wiele, nie uwierzy� i wzi�� to za k�amstwa.
LIX. M�wi Dariusz Kr�l : To nie zosta�o uczynione przez poprzednich kr�l�w za
ich czas�w, wszystko zosta�o uczynione przeze mnie z �aski Ahura Mazdy.
LX. M�wi Dariusz Kr�l : Przekonaj si�, �e ja to uczyni�em, podziel si� tym z
lud�mi, nie zatajaj tego; je�li nie zataisz tego dokumentu i powiesz o nim
ludziom, Ahura Mazda b�dzie twoim przyjacielem, twoja rodzina b�dzie liczna i
b�dziesz �y� d�ugo.
LXI. M�wi Dariusz Kr�l : Je�li zataisz ten edykt i nie rozpowszechnisz go w�r�d
ludzi, Ahura Mazda zniszczy ci� i pozbawi ci� rodziny.
LXII. M�wi Dariusz Kr�l : To jest to co uczyni�em, z �aski Ahura Mazdy, w ci�gu
jednego i tego samego roku uczyni�em. Ahura Mazda mnie wspom�g� i podarowa� inne
dobra, kt�re tu s�. (...)
Awesta Wendidad, Fargard 13 - Pies
W dzisiejszym Iranie pies nie nale�y do popularnych zwierz�t. Podobnie jak w
wielu innych krajach muzu�ma�skich, pies jest uwa�any za zwierz� nieczyste,
brudne i z�e. Jednak nie zawsze tak by�o. Przed najazdem Arab�w w VII wieku n.e.
psy by�y stworzeniami bardzo szanowanymi i czczonymi. Swoj� uprzywilejowan�
pozycj� zawdzi�cza�y zoroastryzmowi -religii, kt�ra za panowania dynastii
Sasanid�w by�a religi� pa�stwow�. Jej tw�rc� by� Zaratusztra, kt�ry �y� (wg
r�nych �r�de�) pomi�dzy XI a VI w. p.n.e., cho� wielu badaczy podaje daty
bardziej odleg�e (ok. XVI w. p.n.e.). Podstaw� zoroastryzmu jest wiara w Ahura
Mazd� i jego przeciwie�stwo -z�ego ducha, Angra Manju. Dobry Ahura Mazda
prowadzi bezustann� walk� ze z�ym Angra Manju i ten dualistyczny spos�b podzia�u
�wiata jest widoczny w ca�ym zoroastryzmie - tak�e w sposobie postrzegania
�wiata zwierz�t. Liczne tego przyk�ady odnale�� mo�na w Awe�cie,
�wi�tej ksi�dze zoroastrian, oraz wielu innych dzie�ach, kt�re przetrwa�y do
naszych czas�w. Ten dualistyczny podzia� obowi�zuje tak�e w zoroastryjskiej
systematyce zwierz�t. Cz�� zwierz�t (np. psy, byd�o) zaliczana jest do
kategorii �stworze� Dobrego Ducha", podczas gdy draga cz�� (np. koty, w�e)
zaliczana jest do
grapy �stworze� Z�ego Ducha".
Pies odgrywa w zoroastryzmie bardzo wa�n� rol�, m.in. przy obrz�dach
pogrzebowych. Zoroastrianie wierz� r�wnie�, i� pies strze�e Mostu Czinwad, przez
kt�ry przechodz� dusze w drodze do innego �wiata, a dusze ludzi z�ych nie mog�
przej�� przez most i spadaj� w otch�a�. Pies jest na tyle wa�nym stworzeniem, i�
po�wi�cono mu dwa osobne rozdzia�y (jargardy) jednej z cz�ci Awesty - Wendidadu.
Wendidad (tak�e Widewdat), czyli �prawo przeciw demonom" jest zbiorem praw i
zasad reguluj�cych zasady �ycia w spo�eczno�ci zoroastryjskiej, a do kt�rych to
zasad stosowa� si� powinien ka�dy zoroastrianin. Wendidad dzieli si� na
dwadzie�cia dwa rozdzia�y, zwane fargardami, spo�r�d kt�rych dwa (13 i 14)
po�wi�cone s� w ca�o�ci psom i zwierz�tom uwa�anym za psy. Co bowiem zwraca
szczeg�ln� uwag�, to podzia� i systematyka ps�w, do kt�rych zaliczano nawet je�e
i
wydry.
Zaprezentowany tutaj fragment Wendidadu to wybrane wi�ksze cz�ci fargardu 13-
stego, po�wi�conego w ca�o�ci psom. Zwroty, kt�rych znaczenie pozostaje
niewyja�nione zosta�y przepisane w swym oryginalnym
brzmieniu kursyw�.
Sz.L.
Przek�ad z j�zyka angielskiego i perskiego : Szczepan Lema�czyk
13
Fargard 13
1. C� to za stworzenie, w�r�d stworze� Dobrego Ducha, kt�re chodzi od p�nocy
do wschodu s�o�ca i zabija tysi�ce stworze� Z�ego Ducha?
2. Ahura Mazda odpowiedzia�: Pies z k�uj�cym grzbietem, z d�ugim i cienkim
pyskiem, pies Vanghapara, kt�rego �li ludzie zw� Duzaka9, to jest w�a�nie to
dobre stworzenie spo�r�d stworze� Dobrego Ducha, kt�re chodzi od p�nocy do
wschodu s�o�ca i zabija tysi�ce stworze� Z�ego Ducha.
3. I ktokolwiek, o Zaratusztro!, zabije psa z k�uj�cym grzbietem, z d�ugim i
cienkim pyskiem, psa Yabghapara, kt�rego �li ludzie zw� Duzaka, zabije swoj�
w�asn� dusz� na dziewi�� pokole�, ani r�wnie� nie odnajdzie drogi przez Most
Czinwad, chyba, �e za �ycia odpokutuje sw�j grzech.
4. O Stw�rco materialnego �wiata, o �wi�ty! Je�li cz�owiek zabije psa z
k�uj�cym grzbietem, z d�ugim i cienkim pyskiem, kt�rego �li ludzie nazywaj�
Duzaka, jaka jest kara, kt�r� winien on ponie��?
Ahura Mazda odpowiedzia�: tysi�c bat�w.
5. C� to za stworzenie, w�r�d stworze� Z�ego Ducha, kt�re chodzi od p�nocy
do wschodu s�o�ca i zabija tysi�ce stworze� Dobrego Ducha?
6. Ahura Mazda odpowiedzia�: To dew Zairimjangura"'', kt�rego �li ludzie zw�
Zairimyaka, to jest w�a�nie to z�e stworzenie spo�r�d stworze� Z�ego Ducha,
kt�re chodzi od p�nocy do wschodu s�o�ca i zabija tysi�ce stworze� Dobrego
Ducha.
7. I ktokolwiek, O Zaratusztro!, zabije dewa Zairimyangura, kt�rego �li ludzie
zw� Zairimyaka, jego grzechy w my�lach, s�owach i czynach zostan� odkupione, tak
jak poprzez patet", jego grzechy w my�lach, s�owach i czynach zostan�
odpokutowane.
II
8. Ktokolwiek uderzy psa pasterskiego, psa domowego, psa Fohunazga, b�d� psa
my�liwskiego, jego dusza przechodz�c do innego �wiata, b�dzie lecie� wyj�c
g�o�niej i bardziej bole�nie ni� owca w wysokim lesie, w kt�rym w��cz� si� wilki.
9. �adna dusza nie przyb�dzie, nie spotka jego odchodz�cej duszy i nie pomo�e
jej - wyj�cej i rozpaczaj�cej na tamtym �wiecie, ani pies, kt�ry
9 je� - przyp. t�um
10 ��w - przyp. t�um.
" modlitwa pokutna - przyp. t�um.
14
strze�e Mostu nie pomo�e jego odchodz�cej duszy, wyj�cej i rozpaczaj�cej na
tamtym �wiecie.
10. Je�li cz�owiek uderzy psa pasterskiego, tak, �e ten stanie si� niezdolny do
pracy, je�li odetnie jego ucho lub �ap�, a z tego powodu z�odziej lub wilk
w�amie si� i porwie owc� z owczarni bez jakichkolwiek ostrze�e� ze strony psa,
cz�owiek powinien zap�aci� za strat� i zap�aci� za zranienie psa,
tak jak za umy�lne zranienie.
11. Je�li cz�owiek uderzy psa domowego, tak, �e ten stanie si� niezdolny do
pracy, je�li odetnie jego ucho lub �ap�, a z tego powodu z�odziej lub wilk
w�amie si� i zabierze cokolwiek z domu bez jakichkolwiek ostrze�e� ze strony psa,
cz�owiek powinien zap�aci� za strat� i zap�aci� za zranienie psa, tak jak za
umy�lne zranienie.
12. O Stw�rco �wiata materialnego, o �wi�ty!
Je�li cz�owiek uderzy psa pasterskiego, tak, �e ten wyzionie ducha, a dusza jego
oddzieli si� od cia�a, jaka jest kara jak� powinien on ponie��? Ahura Mazda
odpowiedzia�: osiemset bat�w.
13. O Stw�rco �wiata materialnego, o �wi�ty!
Je�li cz�owiek uderzy psa domowego, tak, �e ten wyzionie ducha, a dusza jego
oddzieli si� od cia�a, jaka jest kara jak� powinien on ponie��?. Ahura Mazda
odpowiedzia�: siedemset bat�w.
14. O Stw�rco �wiata materialnego, o �wi�ty!
Je�li cz�owiek uderzy psa Yohunazga, tak, �e ten wyzionie ducha, a dusza jego
oddzieli si� od cia�a, jaka jest kara jak� powinien on ponie��?. Ahura Mazda
odpowiedzia�: sze��set bat�w.
15.0 Stw�rco �wiata materialnego, o �wi�ty! Je�li cz�owiek uderzy psa
my�liwskiego, tak, �e ten wyzionie ducha, a dusza jego oddzieli si� od cia�a,
jaka jest kara jak� powinien on ponie��?. Ahura Mazda odpowiedzia�: pi��set
bat�w.
16. To jest kara za zamordowanie psa Jazhu, psa Vizu, ostroz�bnej �asicy, szybko
biegaj�cego lisa; to jest kara za zamordowanie stworze� Dobrego Ducha,
nale��cych do gatunku ps�w z wyj�tkiem psa wodnego .
III
17.0 Stw�rco materialnego �wiata, o �wi�ty! Jaka jest rola psa pasterskiego?
Ahura Mazda odpowiedzia�: On przechodzi dystans jud�jesti3 dooko�a
owczarni, bacz�c na z�odzieja i wilka.
12 wydra - przyp. t�um
15
18.0 Stw�rco materialnego �wiata, o �wi�ty! Jaka jest rola psa domowego?
Ahura Mazda odpowiedzia�: On przechodzi dystans hathry14 dooko�a domu, bacz�c na
z�odzieja i wilka.
19. O Stw�rco �wiata materialnego, o �wi�ty! Jaka jest rola psa Yohunazgal
Ahura Mazda odpowiedzia�: On nie posiada �adnego z tych talent�w i troszczy si�
jedynie o swoje �ycie.
IV
20. O Stw�rco �wiata materialnego, o �wi�ty! Je�li cz�owiek daje psu
pasterskiemu z�e jedzenie, czyni siebie winnym jakiego grzechu?
Ahura Mazda odpowiedzia�: Czyni siebie winnym takiego samego grzechu, jak gdyby
poda� z�e jedzenie gospodarzowi domu najwy�szej kategorii.
21.0 Stw�rco �wiata materialnego, o �wi�ty! Je�li cz�owiek daje psu domowemu z�e
jedzenie, czyni siebie winnym jakiego grzechu?
Ahura Mazda odpowiedzia�: Czyni siebie winnym takiego samego grzechu, jak gdyby
poda� z�e jedzenie gospodarzowi domu �redniej kategorii.
22. O Stw�rco �wiata materialnego, o �wi�ty!
Je�li cz�owiek daje psu Yohunazga z�e jedzenie, czyni siebie winnym jakiego
grzechu?
Ahura Mazda odpowiedzia�: Czyni siebie winnym takiego samego grzechu, jak gdyby
poda� z�e jedzenie �wi�temu cz�owiekowi, kt�ry przyby� do jego domu w
charakterze kap�ana.
23. O Stw�rco �wiata materialnego, o �wi�ty!
Je�li cz�owiek daje psu Tauruna z�e jedzenie, czyni siebie winnym jakiego
grzechu?
Ahura Mazda odpowiedzia�: Czyni siebie winnym takiego samego grzechu, jak gdyby
poda� z�e jedzenie m�odemu cz�owiekowi zrodzonemu z pobo�nych rodzic�w, i kt�ry
mo�e ju� odpowiada� za swoje czyny.
24. O Stw�rco �wiata materialnego, o �wi�ty! Je�li cz�owiek poda z�e jedzenie
psu pasterskiemu, jaka jest kara, kt�r� powinien on ponie��? Ahura Mazda
odpowiedzia�: dwie�cie bat�w.
"jednostka miary, 16 hathr= 1 jud�jesti 14 jednostka miary, 16 hathr = 1
jud�jesti
16
25. O Stw�rco �wiata materialnego, o �wi�ty!
Je�li cz�owiek poda z�e jedzenie psu domowemu, jaka jest kara, kt�r�
powinien on ponie��?
Ahura Mazda odpowiedzia�: dziewi��dziesi�t bat�w.
26. O Stw�rco �wiata materialnego, o �wi�ty!
Je�li cz�owiek poda z�e jedzenie psu Vohunazga, jaka jest kara, kt�r� powinien
on ponie��?
Ahura Mazda odpowiedzia�: siedemdziesi�t bat�w.
27. O Stw�rco �wiata materialnego, o �wi�ty!
Je�li cz�owiek poda z�e jedzenie psu Tauruna, jaka jest kara, kt�r� powinien
on ponie��?
Ahura Mazda odpowiedzia�: pi��dziesi�t bat�w.
28. Na tym materialnym �wiecie, o Spitama Zaratusztro!, to pies jest tym, ze
wszystkich stworze� Dobrego Ducha, kt�re najszybciej si� starzeje, kt�ry nie
jedz�c blisko jedz�cych ludzi, pilnuje dobytku, z kt�rego niczego nie zabiera.
Zanie� mu mleka i t�uszczu z mi�sem, to jest bowiem w�a�ciwe po�ywienie dla psa.
V
29. O Stw�rco �wiata materialnego, o �wi�ty!
Je�li w domu wyznawcy Mazdy jest szalony pies, kt�ry gryzie nie szczekaj�c, co
powinien zrobi� wyznawca Mazdy?
30. Ahura Mazda odpowiedzia�: Powinni za�o�y� wok� jego szyi drewnian� obro��
i do tego powinni zwi�za� mu pysk (...)
31. Je�li tak zrobi�, a szalony pies, kt�ry gryzie nie szczekaj�c, zaatakuje
owc� lub zrani cz�owieka, pies zap�aci za zranienie jak za umy�lne
morderstwo ?
32. Je�li pies zaatakuje owc� lub zrani cz�owieka powinni uci�� mu jego prawe
ucho. Je�li zaatakuje nast�pn� owc� lub zrani nast�pnego cz�owieka, powinni
odci�� mu jego lewe ucho.
33. Je�li uderzy trzeci� owc� lub zrani trzeciego cz�owieka, powinni zrobi�
naci�cie w jego prawej stopie. Je�li zaatakuje czwart� owc� lub zrani czwartego
cz�owieka, powinni zrobi� naci�cie w jego lewej stopie.
34. Je�li po raz pi�ty zaatakuje owc� lub zrani pi�tego cz�owieka, powinni
odci�� jego ogon. Dlatego te� powinni przywi�za� jego pysk do obro�y, z obu
stron o powinni przywi�za� obro��. Je�li tak nie zrobi� i szalony pies, kt�ry
gryzie nie szczekaj�c, zaatakuje owc� lub zrani cz�owieka, powinien zap�aci� za
zranienie jak za umy�lne morderstwo.
35. O Stw�rco �wiata materialnego, o �wi�ty!
17
Je�li by�by w domu wyznawcy Mazdy szalony pies, kt�ry nie mia�by w�chu,
co powinni zrobi� wyznawcy Mazdy ?
Ahura Mazda odpowiedzia�: powinni pom�c mu, aby go wyleczy� w ten sam
spos�b jakby pomogli jednemu z wiernych.
(...)
VI
39. Psa, o Spitama Zaratusztro! Ja, Ahura Mazda, stworzy�em odzianego i obutego,
czujnego i uwa�nego oraz o ostrych z�bach, zrodzonego by bra� swe jedzenie od
cz�owieka i aby czuwa� nad jego dobytkiem. Ja, Ahura Mazda, stworzy�em silnego
psa przeciwko z�ym ludziom, [psa] o bystrym umy�le, czuwaj�cego nad dobytkiem
cz�owieka. (...)
VIII
44. Ka�dy pies ma cechy o�miu r�nych ludzi: *JWw ^_^^ Ma charakter
kap�ana, \~s^-^ \
Ma charakter wojownika, Ma charakter pana domu, Ma charakter w�drownego �piewaka,
Ma charakter z�odzieja,
4if :* KM ???-
Ma charakter disu,
>????^?
Ma charakter kurtyzany,
Ma charakter dziecka.
45. Je resztki - niczym kap�an, �atwo si� zadowala - niczym kap�an, jest
cierpliwy - niczym kap�an, chce tylko ma�y kawa�ek chleba - tak jak kap�an, w
tych rzeczach jest on taki jak kap�an.
Maszeruje z przodu jak wojownik, walczy za �wi�t� Krow� - jak wojownik, pierwszy
wychodzi z domu - jak wojownik, w tych rzeczach jest on taki jak wojownik.
46. Jest czujny - niczym pan domu, pierwszy wychodzi z domu -niczym pan domu,
ostatni wraca do domu - niczym pan domu, w tych rzeczach jest niczym pan domu.
On jest rozmi�owany w �piewaniu niczym w�drowny �piewak (...)
47. Jest zami�owany w ciemno�ci - niczym z�odziej, on grasuje w ciemno�ciach -
niczym z�odziej, jest bezwstydnym zjadaczem niczym z�odziej i dlatego jest
niewiernym str�em [po�ywienia] niczym z�odziej, w tych rzeczach jest niczym
z�odziej.
(...)
18
48. Jest rozmi�owany w �piewaniu niczym kurtyzana, rani tego kto podejdzie zbyt
blisko niczym kurtyzana, w�druje wzd�u� dr�g niczym kurtyzana, jest �le
wychowany niczym kurtyzana, jego nastr�j jest zmienny niczym u kurtyzany, w tych
rzeczach jest jak kurtyzana. Jest rozmi�owany w spaniu niczym dziecko, jest
niezdecydowany niczym dziecko, jest gadatliwy niczym dziecko, kopie w ziemi przy
pomocy w�asnych �ap niczym dziecko, w tych rzeczach jest niczym dziecko.
IX
49. Je�li dwa psy - pies pasterski i pies domowy przejd� do jednego z dom�w
moich wiernych, nie trzymajcie ich z dala od niego [domu]. �aden bowiem dom
stworzony na ziemi przez Ahur�, nie mo�e istnie� bez tych dw�ch ps�w - psa
pasterskiego i psa domowego.
50. O Stw�rco �wiata materialnego, o �wi�ty! Gdy pies umrze, (...), dok�d udaje
si� jego duch?
51. Ahura Mazda odpowiedzia�: przechodzi do Wiosny W�d, o Spatimo Zaratusztro!
a tam powstaj� dwa psy wodne15, z ka�dego tysi�ca ps�w i z ka�dego tysi�c suk,
powstaje samiec psa wodnego i samica psa
wodnego.
52. Ten kt�ry zabije psa wodnego, wywo�a susz� co wysusza
pastwiska. W�wczas, O Spitama Zaratusztro!, s�odko�� i dobrobyt odp�ynie z tej
ziemi, z tych p�l, wraz ze sw� si�� zdrowotn� i lecznicz� z obfito�ci�, wzrostem
i rozwojem, i wzrostem zbo�a i trawy.
53. O Stw�rco �wiata materialnego, O �wi�ty !!
Kiedy s�odko�� i obfito�� mo�e powr�ci� do tej ziemi i do tych p�l, wraz z si��
zdrowotn� i lecznicz� z obfito�ci� wzrostem i rozwojem zbo�a i trawy?
54. 55. Ahura Mazda odpowiedzia�: s�odko�� i obfito�� nigdy nie powr�ci z
powrotem do tej ziemi i tych p�l, wraz z si�� zdrowotn� i lecznicz� z obfito�ci�,
wzrostem i rozwojem, ze wzrostem zbo�a i trawy, dop�ki morderca psa wodnego nie
zostanie wych�ostany na �mier�, a �wi�ta dusza psa nie zostanie u�wi�cona na
trzy dni i trzy noce wraz z p�on�cym ogniem, (...) i
przygotowan� Haom�.
56. Wtedy s�odko�� i dobrobyt powr�ci do tej ziemi do tych p�l, wraz z si��
zdrowotn� i lecznicz�, z obfito�ci� wzrostem i rozwojem, ze wzrostem zbo�a i
trawy.
15 wydry - przyp. t�um
19
Hymny manichejskie
Manicheizm to religia stworzona przez proroka Maniego w III w. n.e. To synteza
wielu innych system�w religijnych, takich jak zoroastryzm, chrze�cija�stwo i
buddyzm. Manicheizm to religia dualistyczna, oparta na odwiecznej walce pomi�dzy
dobrem i z�em. Drog� wyzwolenia i spe�nienia jest poznanie. Zasi�g manicheizmu
obejmowa� znaczne obszary Azji, p�nocnej Afryki i Europy. Prorok Mani zdoby�
sprzymierze�ca w kr�lu sasanidzkim Szapurze I, m�g� dzi�ki temu bez przeszk�d
prowadzi� swoj� misj�. Mani zosta� stracony w 276 roku n.e., powodem by�y
konflikty z dostojnikami religii �wcze�nie panuj�cej - zoroastryzmu.
K.J.
Przedstawione poni�ej teksty ukaza�y si� r�wnie� w pozycji wydanej przez
Wydawnictwo Armoryka (dawniej Mandragora) pt.: Manichejskie teksty sakralne
(Sandomierz, 2005).
Teksty s� miejscami niekompletne, nawiasami kwadratowymi i kropkami zaznaczono
ubytki w r�kopisie, w nawiasach kwadratowych dopisano wydedukowane z kontekstu
brakuj�ce wyrazy, b�d� cz�ci wyraz�w, a w nawiasach okr�g�ych umieszczono
dodane logiczne uzupe�nienia ci�g�o�ci narracji, aby teksty by�y lepiej
zrozumia�e.
A.S. Przek�ad z j�zyka rosyjskiego i angielskiego : Andrzej Sarwa
20
HYMN SKIEROWANY DO JEZUSA
{tekst w j�zyku �rednioperskim)
[ [stoimy tu,] wszyscy o jednakich przekonaniach. I chcemy wyci�gn�� r�k�,
wzywaj�c, i skierowa� wzrok na Tw� posta�. I chcemy otworzy� usta, by wo�a� do
Ciebie, i przygotowa� j�zyk do wys�awiania. Ciebie wzywamy, Ciebie, kt�ry� jest
wszelkim �yciem, Ciebie wychwalamy, Jezusie �wietlisty! Nowy
Eonie! .
Ty jeste�, Ty jeste� nape�niaj�cym rzeczywisto�� (Bogiem], [szlachetny] lekarzu,
ukochany synu, ukochany Ja .
II Przyb�d� z dobrem [i pomy�lno�ci�], wyzwolony w�adco! ' Przyb�d� z pomoc�
dobry duchu, apostole. [Przyb�d�] z pokojem! Pomocniku s�abych i zwyci�zco
naje�d�c�w! Przyb�d� z dobrem, nowy w�adco! Przyb�d� z dobrem, wyzwolicielu
skr�powanych
i lekarzu zranionych! . ..
00�_.,�v,i
Przyb�d� z dobrem, rozbudzaj�cy �pi�cych i napawaj�cy l�kiem sennych.
Ty, kt�ry podnosisz martwych!
Przyb�d� z dobrem, mocny Bo�e i uzdrawiaj�cy g�osie. Przyb�d� z dobrem, S�owo
Prawdy, wielka gwiazdo i ogromna �wiat�o�ci. Przyb�d� z dobrem, nowy w�adco i
nowy dniu! Przyb�d� z dobrem, darze prawych, b�ogos�awie�stwo s�abych i b�aganie
uzdrawiaj�cych. Przyb�d� z dobrem, pe�en mi�o�ci [czu�y] ojcze
i dobroczynny s�dzio tych,
kt�rzy znale�li w Tobie swe schronienie!
Przyb�d� z dobrem, Ojcze, Ty, kt�ry� jest naszym silnym
oparciem i mocnym zaufaniem!
Przyb�d� z dobrem, [zwyci�zco ] napastnik�w [...].
16 niejasne
III. Teraz, [...] post�puj�cy w dobra, niech [pok�j] b�dzie nad nami !
I zlituj si� nad nami i kochaj nas, Dobroczy�co, Ty,
kt�ry� ca�y [jest] �wiat�o�ci�!
I nie zaliczaj nas do sprawc�w nieporz�dku'
Wybaw tych, kt�rzy znale�li swe schronienie i zlituj si� nad nami'
O Najukocha�szy i Czu�y!
IV. Ujrzeli�my Ciebie, Nowy Eonie
upadli�my do Twych n�g, Ty, kt�ry� wszystek jest Mi�o�ci�
Oszo�omieni rado�ci�, widzieli�my Ciebie, czu�ego Pana.
Og�aszamy si� zwolennikami Twojego imienia
�M"i�S".'7
Wydziel nas spo�r�d grzesznik�w
i uwolnij nas spomi�dzy naje�d�c�w!
9 Bo�e, jeste�my Twoj� w�asno�ci�, zlituj si� nad nami!
Spiesz tutaj pr�dko i zwyci� grzesznik�w!
Poniewa� stali si� wynio�li i tak m�wili:
�To my! I nie ma nikogo, kto by si� zr�wna� z nami!"
B�d� wi�c pot�ny obal zaborc�w [...]
i [wrog�w ]!
Niewdzi�cznego, kt�ry [...]
V. [wychwalamy Twoje] imi�, kt�re ca�e jest �wiat�o�ci�, Twoj� szlachetn�
wielko��, kt�ra ca�a jest wolno�ci�. Chwa�a, Ojcze, Twojemu imieniu! I cze��
Twej wielko�ci! Niechaj b�dzie tak odt�d i na wieki!
HYMN PARTYJSKI18
On by� synem pierwotnego ojca i ksi�ciem, kr�lewiczem 19 Odda� on swoje Ja
wrogom, ca�� swoj� w�adz� w okowy' Wszystkie sfery i moce posmutnia�y z jego
powodu
Mesjasz.
J�zyk partyjski nale�y do podgrupy p�nocnozachodniei � i - ? . ,
? . kr�lestwa Part�w w okresie od (Illw.pne ? vv n e ) N� 1^7� '???5?'??-
??* '� J?Zyk ?^�^ Odnosi si� to do Piewszego Cz�owieka. '
? mn� naZW�: Pahiawanik.
22
On b�aga� Matk� �ycia, a ona b�aga�a Ojca Wielkiego Majestatu: Przepi�kny syn,
beztroski, czy ma by� rozszarpywany przez demony?"
[...], zbierz Swoich Cz�onk�w!
Przepi�kny w wieczno�ci, z rozpromienion� twarz� poszed� na g�r� w swoim
kraju.
Matka obj�a go i poca�owa�a: �Przyszed�e� zn�w, utracony synu.
Po�piesz i id� do �wiat�a, poniewa� Twoi krewni bardzo t�skni� za Tob�!"
POCHWA�A WI�KSZYCH
Hymn przypisywany Maniemu.
S�awcie �ywych, czuwaj�cych i nie�miertelnych, o pi�knej postaci, kt�rych
Szlachetny Pan, Jezus, ukocha� najbardziej z wszystkich kr�l�w �wiat�o�ci,
W�adca, Mesjasz!
Daj nam, Bo�e, Twoje dobre dary, dla Ciebie pocz�tkiem
wszystkie dobre dary [...]
Ty� - lekarz [...]
Ty� B�g, Odkupiciel, Wybawca [...]
(brak wielu wers�w)
Wys�awcie �ywych, czuwaj�cych i nie�miertelnych, o b�ogos�awiony znak,
Duchowa i pi�kna forma, Pan, Jezus Szlachetny!
Najbardziej szlachetny z wszystkich istot �wiata,
[...] mi�o��, i dobroczynny,
Gor�cy, ja�niej�cy i wspania�y!
Ty� naszym Bogiem [...]
W�adc�, Bogiem [...] Daj�cym �ycie!
Brakuj�cy tekst najprawdopodobniej zawiera! opis uwolnienia Pierwszego Cz�owieka
i apel do niego, by odzyska� utracone elementy �wiat�o�ci.
23
Jawiszt-i Frijan, czyli m�odzieniec z rodu Frijanowego -�rednioperska bajka z
mora�em (fragmenty)
Kr�tka, �rednioperska bajka, zbi�r pyta� i odpowiedzi, Jawiszt-i Frijan
(�rpers.21 Javist-i Frijan; npers. Jo�t-e Ferijan) jest jednym z przyk�ad�w
bardzo popularnego rodzaju literackiego nazywanego zagadk� (npers. �istan
jlioua.? mo"amma >-�*-�). Przekazywana pocz�tkowo ustnie, jak wi�kszo�� dzie�
literatury pahlawijskiej (? w. n.e. - VII w. n.e.), zosta�a spisana po naje�dzie
arabskim (VII w.). W uwagach zamieszczonych po tek�cie w�a�ciwym, czytamy, �e
dokonano dw�ch kompilacji; pierwsza autorstwa Rostama syna Mihrbana z 1249 r.
oraz druga - Peszjotana syna Rama z 1397 r.
Bajka jest wariacj� na temat bardzo starego podania, mitu o m�odzie�cu z rodu
Frijanowego22, kt�ry dla Anahity23, zabija w ofierze sto koni, tysi�c byk�w i
dziesi�� tysi�cy baran�w. Wyprasza sobie tak pomoc w pokonaniu Achta i
odpowiedzeniu na jego dziewi��dziesi�t dziewi�� zagadek. Bohaterami utworu s�:
z�y czarnoksi�nik Acht oraz �wiat�y i odwa�ny m�odzieniec. Czarnoksi�nik
przybywszy do Krainy Rozwi�zuj�cych Zagadki grozi, �e je�eli nie znajdzie si�
nikt, kto b�dzie potrafi� odpowiedzie� na jego trzydzie�ci trzy zagadki,
zniszczy j� przy pomocy swych s�oni. Stawia tak�e niezwykle wa�ny, z punktu
widzenia religii zaratusztria�skiej (zoroastryjskiej), warunek: m�odzieniec:
kt�rego b�dzie przepytywa�, nie mo�e jeszcze mie� sko�czonych pi�tnastu lat.
Oznacza to, �e Acht oczekuje pe�nej wiedzy (religijnej) od osoby, kt�ra nie jest
jeszcze pe�noprawnym cz�onkiem wsp�lnoty zoroastryjskiej. Starzec imieniem
Maraspand powiedziawszy: ,JVie niszcz Krainy Rozwi�zuj�cych Zagadki. Nie zabijaj
niewinnych ludzi." (rozdz. I, zdanie 8) wskazuje na m�odzie�ca, jako tego, kt�ry
potrafi odpowiedzie� na jego zagadki: ��yje tutaj m�odzieniec z rodu Frijanowego,
kt�ry nie ma jeszcze pi�tnastu lat. On udzieli odpowiedzi na ka�de twoje
pytanie?' (I, 9). M�ody cz�owiek stawia pewien warunek - gdy ju� czarnoksi�nik
sko�czy go przepytywa� b�dzie mia� prawo zada� mu w�asne trzy pytania.
Tre�� niekt�rych z zagadek zwi�zana jest z religi� zaratusztria�sk� ??.:
pierwsza zagadka czarnoksi�nika Achta brzmia�a tak: Raj w stanie materialnym
jest lepszy, czy w stanie duchowym?" (II, 1-2). Odpowiedzenie
"' Skr�ty: �rpers. - �rednioperski, npers. - nowoperski
jawisz! 'najmrodszy^yW/tftf 'nazwa rodu' st�d Jawiszt-? Frijan 'm�odzieniec z
rodu Frijanowego' "Anahita - bogini w�d i p�odno�ci, c�rka Ormazda, �wi�ta
dawczyni bogactw, patronka ojcostwa i macierzy�stwa.
24
na niekt�re wymaga bystro�ci umys�u i wyobra�ni ??.: zagadka druga: Kt�re ze
stworze� Ormazda jest wy�sze siedz�c ni� stoj�c?" (II, 17). Niekt�re dotycz�
wiedzy og�lnej ??.: zagadka dziewi�ta: Jak d�ugo trwa ci��a u ,�onicv u
wielb��dzicy, o�licy, krowy, owcy, kobiety, suki, lochy i u kotki? (II, 49)
Niekt�re zagadki maj� charakter dydaktyczno-moralizatorski wyra�nie nawi�zuj�cy
do literatury andarzowej24 np, �Zagadka si�dma: Kt�ry cz�owiek
T rado�ci i spokoju?" (II, 52). Dzi�ki pomocy Ameszaspenta 3oJen ec ^trafi 'na
'wszystkie odpowiedzie� poprawnie. W�wczas odchodzi jego kolej. Zadaje
czarnoksi�nikowi swoje trzy zagadki, a noniewa� Acht nie zna odpowiedzi
zmuszony jest prosi� o pomoc Arymana TenTednak nie tylko odwraca si� od swego
czciciela, ale i cynicznie go wy�mfewa WynLm czego opuszczony czarnoksi�nik
ginie z r�ki m�odzie�ca.
M?{
Przek�ad z j�zyka �rednioperskiego i nowoperskiego : Mateusz K�agisz
Bajka (fragmenty)
Niechaj b�dzie ten tekst pochwa�� Bo�ej pomocy.
Powiadaj� �e gdy czarnoksi�nik Acht ze
swym siedemdziesi�ciotysi�cznym wojskiem szed� na Krain�
Rozwi�zuj�cych
Zagadki krzykn��:
- Zniszcz� t� krain� przy pomocy s�oni! Gdy za� tam dotar�, za��da�, by stan��
przed nim i odpowiedzia� na jego zagadki m�odzieniec, kt�ry nie uko�czy� jeszcze
pi�tnastego roku �ycia. Ka�dy, kto nie udzieli� poprawnej odpowiedzi zosta�
pojmany i u�miercony.
Mieszka� tam m�czyzna imieniem Maraspand, kt�ry rzek�:
"4 Literatura andarzowa (�rpers. andari 'pouczenie') poruszaj�ca problematyk�
dydaktyczno-moralizatorska stanowi bardzo wa�n� cz�� ca�ej literatury
pahlawijskiej. Poniewa� liczba oryginalnych tekst�w literatury andarzowej jest
niedu�a, dlatego szuka� ich nale�y tak�e w t�umaczeniach dokonywanych ju� w
czasach
muzu�ma�skich. "s Ameszaspenta, Amesza Spenta - sze�� lub siedem b�stw (duch�w,
geniuszy), pierwszych twor�w Ormazda,
stanowi�cych jego najbli�sze otoczenie. ~6 Aryman - najwy�sze b�stwo z�a,
przeciwstawne Ormazdowi.
25
- Nie niszcz Krainy Rozwi�zuj�cych Zagadki. Nie zabijaj niewinnych ludzi. �yje
tutaj m�odzieniec z rodu Frijanowego, kt�ry nie ma jeszcze pi�tnastu lat. On
udzieli odpowiedzi na ka�de twoje pytanie.
Wys�a� wi�c czarnoksi�nik do niego wiadomo��:
Przyb�d� do mego pa�acu bym zada� ci trzydzie�ci trzy zagadki. Je�li nie dasz
poprawnej odpowiedzi lub stwierdzisz: nie wiem, zg�adz� ci� w tej samej chwili.
M�odzieniec uda� si� do pa�acu czarnoksi�nika, ale poniewa� ten�e trzyma� pod
�o�em cia�a zmar�ych, nie wszed�, lecz wys�a� list:
Trzymasz pod �o�em trupy, tote� gdybym wszed� opu�ci�yby mnie archanio�y, kt�re
s�u�� mi pomoc�. Nie m�g�bym udzieli� odpowiedzi na twe zagadki27.
Nakaza� czarnoksi�nik wynie�� �o�e i wstawi� nowe. Nast�pnie zwr�ci� si� do
M�odzie�ca:
- Wejd�, spocznij i odpowiedz na me pytania. W odpowiedzi us�ysza�:
- Obmierz�y tyranie! Nie usi�d� na tym �o�u gdy� pod nim s� cia�a zmar�ych.
Gdybym to zrobi� archanio�y, kt�re s�u�� mi pomoc� opu�ci�yby mnie. Nie m�g�bym
w�wczas udzieli� poprawnych odpowiedzi.
Pierwsza zagadka czarnoksi�nika Achta brzmia�a tak:
- Kt�ry raj jest lepszy, czy ten w stanie materialnym, czy ten w stanie
duchowym?
M�odzieniec z rodu Frijanowego odpowiedzia� tak:
- Niechaj twe �ycie, obmierz�y tyranie, b�dzie marnym, a po �mierci niechaj
poch�onie ci� piek�o. Raj, kt�ry znajduje si� w stanie materialnym, jest lepszy
od tego, kt�ry znajduje si� w stanie duchowym. Niechaj potwierdzeniem moich s��w
b�dzie fakt, �e ka�dy kto tutaj, w stanie materialnym, nie wype�nia swych
obowi�zk�w i nie spe�nia dobrych uczynk�w, ten nie mo�e liczy� tam na �adn�
pomoc.
rSSS S??????????*- ���" -�* -
Je�li ty, czarnoksi�niku, tutaj, w stanie fizycznym, nie b�dziesz spe�nia�
dobrych uczynk�w, to nie trafisz do tamtego raju28. Acht, kiedy tylko us�ysza�
t� odpowied�, zaniem�wi� i tak d�ugo pozostawa� pod wra�eniem s��w m�odzie�ca,
�e w tym czasie pobo�ny cz�owiek m�g�by od�piewa� hymn religijny. Kiedy si�
ockn�� tak do� powiedzia�:
- To, �e ty m�odzie�cze jeste� ode mnie silniejszy, jest
moim nieszcz�ciem. Dominujesz nade mn� tak, jak silny cz�owiek nad
najsilniejszym cz�owiekiem, jak silny ko� nad najsilniejszym koniem, jak silny
byk nad najsilniejszym bykiem. Tak, jak niebo nad ziemi�. Ja zadaj�c t� zagadk�
zg�adzi�em dziewi�ciuset mag�w celebruj�cych uroczysto�ci religijne i pij�cych
du�o napoju homa" a� ich cia�a sta�y si� ��te. Ja zg�adzi�em ka�d� z
dziewi�ciu c�rek z rodu Spitama30, kt�re za sw� pobo�no�� otrzyma�y z�ot� koron�
wysadzan� per�ami. Kiedy zada�em im to pytanie, odpowiedzia�y, �e lepszym jest
raj w stanie duchowym. Powiedzia�em im zatem: Poniewa� tak uwa�acie, to s�usznym
si� zdaje by�cie czym pr�dzej tam si� znalaz�y. Dlatego zabi�em je.
Zagadka druga:
- Kt�re ze stworze� Ormazda jest wy�sze siedz�c ni� stoj�c?
- Niechaj twe �ycie, obmierz�y tyranie, b�dzie marnym, a po �mierci niechaj
poch�onie ci� piek�o. Tym stworzeniem Ormazda jest pies.
Zagadka czwarta:
- Kt�re ze stworze� Ormazda ma zamiast z�b�w dzi�b i zamiast rogu
grzebie�?
- Niechaj twe �ycie, obmierz�y tyranie, b�dzie marnym, a po �mierci niechaj
poch�onie ci� piek�o. To kogut, ptak pobo�nego Srosza , kt�ry piej�c odgania
nieszcz�cie od wszelakich dobrych istnie�.
Wedle wierze� zaratusztrian �wiat zosta� stworzony przez Ormazda najpierw w
wersji duchowej (menok), ?
nast�pnie zosta� zmaterializowany (wersja materialna, getik).
homa, haoma - w mitologii ira�skiej boski nap�j halucynogenny, b�stwo
personifikuj�ce go i
(niezidentyfikowana) ro�lina, z soku kt�rej nap�j ten przygotowywano. Uroczysta
ofiara z haomy
gwarantowa�a trwa�o�� �wiatu i nie�miertelno�� wiernym. Wypicie homy
dawa�o zdrowie, si��,
zwyci�stwo, wiedz�, wzrost. z rodu Spitama - tj. spokrewnione by�y z prorokiem
Zaratusztr�. ' Srasz, Sraosza - dobry duch pos�usze�stwa religijnego, pan
modlitwy, boski pos�aniec swego ojca
(Ormazda), jego �wi�ty ptak (kogut), przeciwnik z�ych duch�w, z kt�rymi nocami
zmaga! si� uzbrojony w
maczug�, w��czni� i top�r bojowy.
27
[���]
Zagadka dziesi�ta:
- Kt�ry cz�owiek �yje w rado�ci i spokoju?
- Niechaj twe �ycie, obmierz�y tyranie, b�dzie marnym, a po �mierci niechaj
poch�onie ci� piek�o. Tym kto �yje w spokoju i rado�ci jest cz�owiek, kt�ry nie
obawia si� o to co ma i cieszy si� tym co posiada.
[...]
Zagadki trzynasta, czternasta, pi�tnasta, szesnasta, siedemnasta, osiemnasta,
dziewi�tnasta, dwudziesta, dwudziesta pierwsza oraz druga:
- Co symbolizuje jeden, dwa, trzy, cztery, pi��, sze��, siedem, osiem,
dziewi��, a co dziesi��?
- Niechaj twe �ycie, obmierz�y tyranie, b�dzie marnym, a po �mierci niechaj
poch�onie ci� piek�o. Jeden to s�o�ce opromieniaj�ce �wiat. Dwa to �yciodajne
wdech i wydech. Trzy to dobra my�l, dobre s�owo i dobry czyn. Cztery to woda,
ziemia, ro�lina i zwierz�. Pi�� to dobra pi�tka. Sze�� to sze�� �wi�t gahanbar32.
Siedem to siedem Ameszaspent�w33. A osiem to osiem znakomitych osobowo�ci34.
Dziewi�� to dziewi�� otwor�w w ciele cz�owieka. I dziesi�� to dziesi�� palc�w u
d�oni cz�owieka.
[...]
Zagadka dwudziesta sz�sta:
- Co jest ci�sze od g�r i od stalowego no�a co jest ostrzejsze? Od miodu
s�odsze? Obfitsze od ogona owcy? Hojniejsze od hojno�ci? Sprawiedliwsze od
sprawiedliwo�ci?
- Niechaj twe �ycie, obmierz�y tyranie, b�dzie marnym, a po �mierci niechaj
poch�onie ci� piek�o. Od g�r ci�sze jest k�amstwo i nieprawda. Ostrzejsze ni�li
no�e stalowe s� ludzkie j�zyki. Dla rodzic�w nie ma nic s�odszego od miodu,
ni�li ich dziecko. Obfitsze ni�li ogon owcy jest
12 gahanbar - zoroastryjskie �wi�to liturgiczne, kt�rych w cyklu rocznym by�o
sze��.
33 Ameszaspenta, Amesza Spenta - sze�� lub siedem b�stw (duch�w, geniuszy),
pierwszych twor�w Ormazda,
stanowi�cych jego najbli�sze otoczenie.
34 Osiem znakomitych osobowo�ci to siedmioro Ameszaspenta oraz Ormazd.
ziemia i deszcz Armaiti35. Hojniejszy