13287
Szczegóły | |
---|---|
Tytuł | 13287 |
Rozszerzenie: |
![](/images/demo/legimi.png)
![](/images/demo/legimi.png)
![Ceneo.pl](http://app.ceneostatic.pl/common/image/logo/ap-logo-transparent-small.png)
13287 PDF Ebook podgląd online:
Pobierz PDF
Zobacz podgląd 13287 pdf poniżej lub pobierz na swoje urządzenie za darmo bez rejestracji. 13287 Ebook podgląd za darmo w formacie PDF tylko na PDF-X.PL. Niektóre ebooki są ściśle chronione prawem autorskim i rozpowszechnianie ich jest zabronione, więc w takich wypadkach zamiast podglądu możesz jedynie przeczytać informacje, detale, opinie oraz sprawdzić okładkę.
13287 Ebook transkrypt - 20 pierwszych stron:
Melchior Wańkowicz
Królik i oceany
W miasteczku - widmie
Tak musieli się czuć pierwsi rodzice wygnani z raju, jak my opuszczający
Fundację po czteromiesięcznym pobycie. Zapachniała - jak Adamowi i Ewie -
swoboda włóczęgi. Jaki był ich pierwszy nocleg? Pod jakim przykucnęli
krzakiem?
My - dobrnęliśmy do Santa Monica, miasteczka nad Pacyfikiem, odległego o 20
mil, do którego z Fundacji jeździliśmy niemal co dzień na pocztę i po
sprawunki. Byliśmy wreszcie na swoim garnuszku. Wzięliśmy numer w skromnym
hoteliku, zjedliśmy obiadek, popiwszy win-kiem (aha, tego nie było w Fundacji)
i poszliśmy na spacer. Pieszo na spacer!
Na rynku wielkie widowisko: młodzież szkolna odstawia tańce indiańskie.
Malowane twarze, tomahawki, pióra, kostiumy - wszystko zdradza umiejętne
kierownictwo na-uczycieli--etnografów. Pełen ekspresji jest taniec orła i
myśliwego z tomahawkiem. Taniec kończy się pantomimą umierającego ptaka. Potem
kilkoletnie maleńtasy przebrane po indiańsku, z dzwonkami na nogach, tańczą
taniec z obręczami, który przypomina mi wykryty pod Stołpcami relikt
białoruski - taniec między położonymi na krzyż drewienkami. Towarzyszy drumla
o drążącym werblu.
Z dziwnym uczuciem patrzę na ten powszechny kult tradycji indiańskich.
Przypomina mi to Hitleijugend tańczącą tańce mazurskie i odgrzebującą
mazurskie motywy. Prochy ludów wytępionych nie straszą.
Szliśmy ku oceanowi. Potoki, strumienie, lawiny kwiatów zlewały się ze zboczy
górskich w Santa Monica. Po niebie odrzutowce kreśliły srebrne arabeski, długo
stojące w lazurze. Może dla tych wrzaskliwych Amerykaniąt, roztrącających nas
na hulajnogach, będą słodkim wspomnie-
niem dzieciństwa, jak dla nas słupy dymów stojących w mróz nad
strzechami.
Żona oparła się o gruby pień palmy. Tyle razy jechaliśmy tą aleją
przysadzistych palm. Lubiliśmy je, nazywaliśmy "grubusie". Teraz czuliśmy ich
szorstką korę, przestały być dekoracją. Ocean świecił wzdętym wyrównanym
szkliwem bez kresu.
- Można tu siąść w motorówkę i znaleźć się na Hawajach...
- Brawo, paniusiu. Jak już nawet króliki wzdyma na egzotykę, to znaczy
Kalifornia poskutkowała. Wieczorem, rozpatrując mapę, rozważałem:
- Hawaje nie Hawaje, ale egzotyki mamy tu pełno pod nogami. Przecież tu
wszędzie poszukiwano złota, przecież dopiero sto lat, jak dotarł tu biały
człowiek na dobre, przecież żyją jeszcze ludzie, którzy widzieli walki z
Indianami.
Zakreśliłem kółko na mapie:
- Jutro - Knotfs Berry Farm. A pojutrze - Meksyk.
Ania, moja starsza wnuczka, ma za matkę chrzestną amerykańską straganiarką,
panią Baron; mówią, że to jest przemienione z "baran", ja tam nie wiem.
"Ciocia Hela", bo tak się nazywa w rodzinie, wyemigrowała już jako dorosła
dziewczyna z Polski, zaznała w latach trzydziestych biedy tak strasznej, że
kiedyś powzięła zamiar rzucenia się w wodę, uratowały ją dwa dolary jakiegoś
litościwego starszego pana, który dyskretnie poszedł dalej, nie wiedząc, że w
tej chwili uratował życie ludzkie.
Życie ludzkie było czepliwe, założyła straganik z owocami przy drodze. Ameryka
rosła, straganik rósł w stragan, ciocia Hela jest possessionatus, a i dla
stosunków krajowych dosyć poręczna, bo ciotki wypytują - "z jakich to
baronowych". Mówię, że z kurlandzkich, takich najlepszych. No, bo i prawda - z
takich najlepszych, bo dzielnych. Z wielkiego pokrewieństwa światowego -
pionierów.
Tu gdzie dojeżdżamy teraz - w Knotfs Berry Farm - w 1920 roku stało przy
zapylonej drodze też tylko takie stoisko - z jagodami. Założył je Beniamin
Knott, wyrobnik rolny wraz z żoną Kordulą (Cordelia) i czterema piskla-kami
wołającymi "jeść".
Bosonogie dzieciaki ciągnęły przechodniów (takie spe-cies człowieka spotykało
się jeszcze wówczas dosyć często) do stoiska. Nasze: czteroletnia Ewa i
sześcioletnia Ania, kiedyś usadowiły się u wylotu drogi do naszej farmy, na
trakcie, z dzbankiem lemoniady (patent własny), sprzedając ją na kubki
przechodniom. Interes poszedł z kopyta, ale rychło uwiądł, bo przychodzili
goście - dzieciaki z innych farm. Ania więc za każdy kubek wyczęstowanej
lemoniady dolewała kubek wody i splajtowała.
Nic takiego nie zdarzyło się Knottom. Kordulą poczęła niebawem sprzedawać
czarne jagody w słoikach, a niesłychane powodzenie się zaczęło, kiedy Beniamin
wynalazł roślinę będącą mieszanką maliny z czarną jagodą. Interes począł
lecieć na skrzydłach. Dokupywał akry pod uprawę. Obecnie te jagody,
boysenbenies, importuje wiele krajów Europy.
Beniamin był z rodu pionierów. Jego matka jako sześcioletnie dziecko przebyła
5000 km ze wschodu w krytym wozie, jego babka opowiadała o trudach przejazdu
przez pustynię, o surowych dniach poszukiwaczy srebra i złota, kiedy w ciągu
kilku miesięcy stawały osady, aby w kilka lat potem opustoszeć.
Właśnie taka osada z rzędu ghost-towns (miast-widm), tak licznvch na szlakach
eksploratorów, wznosiła się tuż przy stoisku. Rozpadały się shaki - drewniane
domki, murszały domy klecone z adoby (gliny ze słomą), świeciły dziurami dachy
z falistej blachy pokrywającej domki z werandami w stylu kolonialnym. Tu przed
laty była kopalnia złota, po nocach świeciły saloony i domy publiczne. Drzewo
stojące dotąd z tabliczką TU SIĘ WIESZAŁO na uschłym konarze świadczy o
wartkim życiu środowiska rządzącego się krótkim prawem.
W Beniaminie wzbierały tęsknoty i dolary. I wówczas wskrzesił zamarłe
miasteczko w dawnej postaci. Wykupił gdzieś hotel pionierski w starodawnym
stylu, rozebrał, przewiózł, złożył. W nim zalokował panoramę obstalowaną u
dobrego malarza. Na cześć pamięci matki. Według jej przeżyć z 1868 r. Widzimy
kolisko wozów z płóciennymi budami, typowy obóz pionierski w pustyni,
ustawiony obronnie na wypadek napadu Indian. Naga pustynia - w dali sinieją
góry. Obraz zaczyna się ściemniać, rozbłyskują gwiazdy. W szybko nasuwającej
się ciemności na-
9
8
grana taśma opowiada o mękach z pragnienia w bezwodnej pustyni. Przyciszony
chór śpiewa "pieśń szlaku" ł potem błagalny hymn. Już jest zupełnie ciemno.
Słychać przejmujący płacz dziecka proszącego o wodą.
Wychodzimy z panoramy i... natykamy się na odtworzony taki sam obóz, kolisko
dwudziestu pionierskich wozów z typowymi baryłkami dziegciu do smarowania osi.
Dalej widzimy sprzężone wozy, ciągnione przez zaprzęg dwudziestu koni. Taki
"pociąg towarowy" zdolny przewozić dziesięć ton służył do transportu towarów.
Tylne koła tych wozów mają po dwa metry średnicy, są okute obręczami szerokimi
na osiem cali, grubymi na trzy czwarte cala.
Beniamin Knott wykupił z czasem całe miasto-widmo i począł je pieczołowicie
odtwarzać przy pomocy konserwatorów. To miasto, zwane Calico, istniało 15 lat,
zatrudniając 3500 prospektorów. Nad domami wiszą odnalezione z tamtych czasów
znaki cyrulików, szynków, rzemieślników.
Przypomina mi się miasto-widmo sprzed wojny - Dzis-na, wtłoczona w klin nad
granicą radziecką, zamarła, zabita deskami, z połową domów nie zamieszkanych,
rozpadających się.
Ale ambicją Knotta było pójść dalej: nie tylko zakonserwować, ale ożywić
przeszłość. Oto przy typowej dla tamtych czasów balustradzie, służącej do
uwiązywania wierzchowców, stoi kudłaty mustang, przy nim kowboj z coltem na
biodrze rozmawia z dziewczęciem w namarszczonej spódnicy, z szalem na
ramionach, w kapeluszu słomianym o szerokim rondzie.
Zatrzymujemy się, zdumieni tym widoczkiem, nie mogąc się połapać, kiedy nagle
zajeżdża typowy dla tamtych czasów kocz, z którego wysiada pięknotka szumiąc
robronami halek. Teraz rozumiemy, że Knott nie poskąpił ludzkiego sztafażu.
Oto brodaty pionier w kraciastej koszuli, z meksykańskimi kolczastymi
ostrogami, z pistoletami na obu biodrach, prowadzi wycieczkę
rozentuzjazmowanych młokosów. Wyrywa pistolety, strzela z obu rąk, uczy, jak
należy strzelać z przyrzutu, z biodra, z kieszeni. Opodal na turystów czekają
ponieś, koniki pionierskie, posiodłane w meksykańskie siodła z wygiętymi
łękami, z płaskimi strzemionami. Obok - kuźnia, przed którą kowal podku-
10
wa konia. Wycieczkowicze z zapartym tchem obserwują ten obrazek z życia przed
potopem.
Oto saloon z ogłoszeniem LADIES WITHOUT ESCORT CORDIALLY INYITED (samotne
panie mile widziane), który równocześnie był miejscem urzędowania władz. W
oknie wisi ogłoszenie szeryfa zapraszające respectfully (z całym uszanowaniem)
na uroczystość wieszania koniokrada. Zbiórka nazajutrz o godzinie 10 rano.
Inne ogłoszenie zapowiada publiczne tarzanie w pierzu źle prowadzącej się
niewiasty. Tyczy to najwidoczniej żony lub siostry któregoś ze stałych
mieszkańców, bo "samotne kobiety" o jednoznacznej konduicłe są podejmowane z
entuzjazmem. Oto plakat rysunkowy zapraszający na kankana. Przed sa-loonem
ławeczka, na której usadowiono dwie gipsowe postaci dam lekkiego prowadzenia w
strojach tamtoczesnych. Siadam między nimi, prosząc Królika, żeby mnie
sfotografował. Ale widać z zazdrości drżały jej ręce i sfotografowała tylko
czubki naszych głów. Za to ja ją uwieczniłem bez żenady między dwoma
poszukiwaczami złota. "
Knott poprowadził linię kolejową dookoła swych posiadłości. Siadamy do jednego
z wagoników ciągniętych przez przedpotopową lokomotywę z okuciami z brązu, z
tłokami na zewnątrz. Zagłębiam się w czytanie staroświeckiego biletu
kolejowego w formie długiego paska papieru, podającego szereg cennych pouczeń,
bardzo przydatnych w czasie, kiedy kraj przebiegały pierwsze pionierskie
koleje:
1. Nie oddawaj konduktorowi ani bagażowemu na przechowanie złotego piasku;
przez to straciliśmy wielu dzielnych pracowników.
2. Mężczyźni niech zajmują miejsce przy oknach, żeby w razie ataku Indian kule
nie trafiały kobiet, bo w naszych stronach o nie trudno.
3. Strzeżcie się szulerów.
4. Strzelanie z okien do bawołów jest zabronione.
5. Wykolejanie pociągu jest karalne.
6. Konduktor gasi o godzinie 8 minut 30 lampy naftowe u tych, którzy chcą
spać.
7. Żadnych strzelanin nie ma być w wagonie; na to są westybule (przedsionki
przy wejściu do wagonu).
8. Piecyki do gotowania strawy są rozpalane na godzinę przed czasem posiłków.
Pociąg zatrzymuje się na stacyjce, przy której znajduje się zrekonstruowana w
pierwotnej postaci kopalnia. Wą-
ską ścieżką schodzimy w dół kanionu, w którym na strumieniu stoi młyn wodny.
Drewniane koło wlewa wodę do korytek, nad którymi pochylają sią roznamiętnieni
turyści z patelniami, w których przepłukują piasek. Płaci się ćwierć dolara za
każdą przemytą patelnię. Prospektor w kapeluszu z szeroką kryzą, z pistoletem
przy pasie, poucza żonę, jak lekkimi wahadłowymi ruchami powoli ulewać wodę,
zostawiając piasek na dnie. Wreszcie na patelni już jest tylko nieco drobnego
żwirku. Prospektor rozgarnia go palcami i pokazuje zachwyconej prospektorce
błyskające, drobne pyłki złotego piasku.
- Ach jej! - entuzjazmuje się hazardzistka - słuchaj, zapłać kwodra (ćwierć
dolara) za następną patelnię, on mówi, że czasem zdarza się samorodekl
Niewiasta poczyna przemywać drugą patelnię, a ja pytam prospekiora, czy to
złoto, któreśmy znaleźli, nie świadczy, że kopalnia nie jest jeszcze
całkowicie wyjałowiona.
Stary lis zerknął na zaperzoną przemywaczkę, czy aby czego nie dostrzega,
poślinił palec wskazujący i sięgnął do skórzanej torebki na lewym boku; na
czubku palca lśniło parę pyłków złota.
- Sprowadzamy złoty piasek z Alaski i każdemu przemywającemu dodajemy
szczyptę.
Wówczas przypomniałem sobie, jak Murzyn fordanser poprosił w Paryżu żonę do
tańca, a potem nieznacznie za każdym razem dostawał pięć franków i niewiasta
cieszyła się, że ma powodzenie, bo "Murzyni lubią blondynki". Mówię więc
drabowi:
- Obliż pan gruntownie paluch na cały regulator, zamieszaj pan nim dobrze w
tej torebce, płacę za dziesięć porcji, dwa i pół dolara - było nie było!
Jeszcze zdążył wsadzić ten uzłocony paluch, zanim cała woda odpłynęła. Cóż za
jubel! "A mówiłam!"...
- Niestety, regulamin nie pozwala przemywać trzeciej patelni. Rozumiesz,
powstałby nowy run złoty, zleciałaby się cała Ameryka, a staremu Knottowi
chodzi o to, aby kopalnia przez lata zwabiała turystów.
- Ach jej l Może mógłby się trafić samorodek...
- Spieszmy na stację, bo pociąg nadchodzi. Wsiadamy do antycznego wagonu.
Ongiś wyjeżdżali nim szczęśliwcy z woreczkami namytego złota.
12
13
Nagle słyszą głos: - Hands upl... - i dwa strzały pistoletowe. To dwaj
zamaskowani "bandyci" w strojach kowbojskich. Młodzi podróżnicy z mamusiami, z
których każdy ma po dwa kapiszonowe pistolety u pasa, są w siódmym niebie.
Strzelają "z biodra" z obu pistoletów naraz do bandytów przebiegających wagon.
Nasz wagon mężnie się
broni.
Niebawem w następnym wagonie wybucha strzelanina. Jest to atrakcja jak bułka
za grosz: taką samą przygodę już przeżyliśmy zwiedzając Disneyland, największy
lunapark świata założony przez wielkiego Disneya.
Miasto-widmo Knotta jest jednak a-ientyczniejsze, odtworzone z czegoś, co
istniało.
Pociąg zatrzymuje się przed stacyjką, od której idzie się do wielkiej
restauracji, obfitującej w "pionierskie" smakołyki: befsztyki pieczone na
węglach, bób ze sperką z kotłów na trójnogach itd. W roku ubiegłym
skonsumowano tu ponad półtora miliona obiadów.
Ale my idziemy do "Chicken House", gdzie są wydawane wyłącznie kurczęta
southern style, tzn. ich części opieczone w mące podawane w koszyczkach z
frytkami.
Mama Cordelia Knott, słwiutka pani, promienieje dumą:
- Moi państwo, trza było pracy, by to wszystko z jednego standu owocowego
wyprowadzić. Teraz 1750 osób na raz może zasiąść przy stołach, plac parkingowy
mieści 4000 wozów.
Walter Knott, podobny nieco do Trumana, stwierdza
z dumą:
- Teraz, kiedy dzieci podrosły - o ileż jest lżej. S,yn Russel jest moim
zastępcą, jeden zięć jest dyrektorem przetworów owocowych, które eksportujemy
do piętnastu krajów, drugi zięć ma na głowie wyżywienie tych tysięcy
zwiedzających, trzeci jest dyrektorem naszych wszystkich komunikacji z koleją
łącznie, córki prowadzą na miejscu sklep z ubraniami sportowymi, turystycznymi
i dziecinnymi, synowa - sklep z suwenirami, a każdy z 750 pracowników należy
jakby do rodziny i ma udział w zyskach.
- Dad (tatuś) krzyczy na nich wszystkich, jeśli w niedzielę do kościoła nie
idą, i sam się modli o nowe pomysły, aby wskrzesić przeszłość pionierów w
barwach jak najżywszych - mówi syn.
- Ma tylko kłopoty, aby jego szlachetne tendencje zrozumiały należycie władze
- dodaje jeden z zięciów.
Trudno się dziwić, inspektorzy podatkowi ze zrozumieniem akceptują takie, na
przykład, pozycje:
Two bandits fuli time job (dwaj bandyci, zajęcie całodzienne).
Thiee bandits parł time job (trzej bandyci na półetacie).
Rozlegają się delikatne dźwięki - to staruszka w krochmalonym czepeczku, w
pięknie krochmalonym, haftowanym, białym fartuchu, w mantykę sprzed stu lat,
gra na jakimś bardzo prymitywnym klawesynie. Struny trącane piórkami wydają
krótkie szklane dźwięki bez echa.
I tak oto świętujemy z rodziną Knottów dni minione, dni przysypane przez
technicznego molocha.
Lokujemy się w archaicznym hoteliku. Nawet drzwi skrzypiące, ramy nie
dopasowane ma dla stylu. I ma dla stylu - rzecz niebywała: dwie muchy.
Kiedy żona wyłania się z łazienki, mówię ziewając:
- Dzielmy ciężary życia: były dwie muchy, jedną zabiłem, ty zajmij się drugą,
- Niech sobie łazi - mówi żona.
Jest jakby wdzięczna Knottom za tę "żywą muchę".
14
\NEVADAfJ INEBRASKA W,-,,.
\ \. /u T A H f KOLORADO r r.rr >
X6. \ JS>". i I KANSAS l
Będziemy Kortezami
- Ojej, wieżowiec stanął! - woła Królik.
"Wieżowcem" nazywamy zwykły kuchenny budzik, który Królik musi wozić w swoim
neseserku za karę. Upiera się bowiem, aby mieć maciupkie zegarki, tak
maciupkie, że ich nie umie dokręcić. Na moje fulminacje dowodzi, że taki mały
zegarek to na pewno idzie tylko dwanaście godzin z jednego nakręcania. Od
kiedy zrzuciłem jarzmo na-i krącania żoninego zegarka, wozi sią z "wieżowcem",
który jej służy na pozostałe pół doby.
Pyszniem się wyspał po tym zwiedzeniu Knotfs Berry Farm, jestem więc
kooperatywny:
- Nie denerwuj się, te amerykańskie budziki mają to do siebie...
Królik podnosi wdzięczne oczy (raz przynajmniej nie ona będzie winna).
- ...że jak ich nie dokręcić, to stają. Sięgam w czeluści po ukrywany,
Królikowi na złość, swój zegarek i jednym susem wyskakuję z łóżka z alarmem:
- Ósma godzina!...
A przecież dziś wielki dzień, wielka podróż. A przecież dziś my, Zofia i
Melchior, przestajemy być Kolumbami. Już my nie Kolumby, już my Kortezy...
Jedziemy odkrywać Meksyk.
Bo w tym pchaniu się poprzez amerykański kontynent spotkała mnie przygoda, jak
naszego wiecznie pijanego kapitana małego stateczku, który kursował po
Niewłaży. Wjechawszy kiedyś w łachę, wpadł do kajuty pasażerskiej z rozwianym
włosem, obwieszczając z przerażeniem, że "Niewiaża skończywszy się".
Rozkładam mapę. U nas też "Ameryka skończywszy się". Doparliśmy do Pacyfiku,
stoimy jak nasz airedale terier, który, dopadłszy wreszcie kota, stał z głupią
mordą, nie wiedząc, co z nim robić. Przez ocean na Hawaje nie sko-
czysz, bo drogo... No więc, w prawo, na północ, czy w lewo, wzdłuż Pacyfiku,
na południe?
W lewo, na południe, widzę na mapie tajemnicę: taki hyperborejski Hel -
przylądek, wąską kosą wchodzący w Ocean Spokojny na... 1440 kilometrów. Jest
to słynna Baja California, przynależąca do Meksyku.
Kiedy mi po raz pierwszy rzuciła sią ta Baja California w oczy, olsnąłem i
powiadam do Królika:
- Zobacz - jedziesz dalej i dalej, jak przez cztery Polski, a ciągle musisz
uważać, żeby do morza nie wpaść: z lewa morze, z prawa morze...
- O mój Boże, wszędzie morze, wpadniemy może - mówi zatrwożony Królik i w
nagłym porywie woła:
- Nie!
16
17
2 Królik i oceany
Tym razem wiem, co w trawie piszczy: jak pojedziemy na północ, to w Santa
Monica rezyduje Jadwinia Daabo-wa, w Los Angeles Zosia Bernhardtowa, w
Monterey Minka Siedlecka, w Los Gatos Sally, dla odmiany, amerykańska
psiapsiółka, w Stanford najukochańsza Alusia Sworakow-ska i tak by
psiapsiółkami bezpiecznie można zapewnić sobie nocleg aż do samej kanadyjskiej
granicy. - No, a na południu masz Helenkę w San Diego. Mała to pociecha. Zaraz
za San Diego ta okropna Baja California, krok się zmylisz i już tylko
rekiny...
Żeby ją uspokoić, wyciągnąłem mapę, jak na dłoni wykazywałem, że ten
meksykański Hel nigdzie nie jest węższy jak sto kilometrów, ale Królik łypnął
okiem na obok leżący opis Baja California przez misjonarza, Ojca Baeger-ta, z
roku 1752. Czcigodnego ojca zaprzątała myśl, skąd się bierze czarna skóra u
ludzi? Jeśli od tropików, to dlaczego zamieszkali od dwustu lat pod
tropikami biali nie czernieją? A jeśli to kara za grzechy, to dlaczego -
zapytuje ojciec Baegert - "nie bieleją, kiedy ich chrzczę, ani nie bieleje ich
chrześcijańskie potomstwo?"
Ojciec Baegert informuje, że krajowcy żywią się ślimakami, gąsienicami i innym
paskudztwem, a jeśli się zdarzy im kawałek mięsa, to według obyczaju caroma,
uwiązują go na kawałku sznurka, połyka jeden, wyciągają mu z powrotem, połyka
drugi, wyciągają mu, połyka trzeci...
Najgorzej, że współczesny uczony Homer Ashmanh w swojej The Central Desert of
Baja California twierdzi/że we wnętrzu tej krainy nic się nie zmieniło, że i w
XX wieku stwierdził istnienie caroma i że jest taki sam brak dróg jak w
pierwszym roku naszej ery.
Dziennikarz amerykański, którego podbechtywałem na ten kawałek egzotycznego
reportażu, bo wszak z Los Angeles można śmignąć do Baja California w dwie
godziny i reporter za głupie nic będzie miał egzotykę, po którą inni za gruby
grosz zapuszczają się w dorzecza Amazonki, nie czuł w sobie ducha Kortezów:
- Tam droga bita kończy się o 70 kilometrów od granicy amerykańskiej, w
Ensenadzie. Już i na tym kawałku jest niebezpiecznie. Meksykanie radzi są
okazywać arogancję Stanom Zjednoczonym. Przed kilku laty zatrzymali turystę
amerykańskiego za prawo jazdy, nie pozwolili powiadomić amerykańskiego konsula
i rok przetrzymali
18
w więzieniu. A w dół od Ensenady szkoda gadać... Wyprawili się dwaj reporterzy
z San Francisco i nie wiemy o nich nic...
- Też siedzą?
- Chyba nie, bo to już pięć lat.
- Więc co?
- Pewno zapuścili się w dół od Ensenady i tam ich zjedli.
I to wszystko takie rozmowy przy Króliku...
Ale się już uparłem. Jak nic się nie zmieniło, to i obyczaje te same.
Kortezowi po wylądowaniu krajowcy ofiarowali dwadzieścia najcudniejszych
dziewcząt, z przecudnej urody donną Malinche na czele. Baja California jest
mniejsza, na dwadzieścia hurys nie ma co liczyć, ale coś tam z tego obyczaju
może zostało... Jedziemy!
No i to właśnie miała być ostatnia noc na ziemi amerykańskiej. Umyśliliśmy (na
to pluralis następuje ironiczne westchnienie Królika) spędzić w tej Baja
dwa miesiące dzielące nas od terminu zaproszenia do Fundacji Montalvo. Nie
dla egzotyki, broń Boże (drugie Królicze westchnienie), tylko dla taniości.
Homary jak cielęta po 50 centów... Napitki czterykroć tańsze... A o różnych
kurkach, serkach - szkoda gadać. Za nic wyżyjemy. Jeszcze przyjdzie czas, że
jej pokażę tę karteczkę z podziękowaniem dla mnie za Meksyk, którą z góry
wypisałem. Trzeba tylko wyjechać tak wcześnie, żeby za białego dnia do
Ensenady dobić, żeby gruntownie poszukać i od pierwszego dnia osiedlić się w
jakimś wyszukanym lokalu na dwa miesiące. A tu "wieżowiec" stanął, zaspałem,
jest ósma.
Wystrzeliliśmy jak z procy w słońce i w przygodę. Mkniemy autostradą Nr
101 wzdłuż Pacyfiku na południe. Powietrze jest przesiąknięte morzem i
wczasami. Tu wszędzie raz po raz otwierają się prześwity na piaszczystą plażę,
migają amerykańskie kociaki w bikini. Jakieś niezwykłe pomieszanie pracy i
wypoczynku. Przecie oto jedziemy wzdłuż Long Beach - piątego co do
wielkości miasta Kalifornii, o ćwierćmilionie mieszkańców, z
fabrykami i wszystkim jak należy. I to Long Beach ma plażę jak
19
złoto, długości dwunastu kilometrów. Wszędzie kawiarenki, wynajem łodzi,
przyborów płetwonurkowych, stosy plażowych kapeluszy, ciemnych okularów,
koszul nylonowych o jaskrawo wymalowanych rybach, palmach, ananasach, wszędzie
wywieszki Bait, tzn. sprzedaż żywej przynę-ty na ryby. Nie tylko na ryby; pod
jednym z tych napisów "Przynęta" jest wyjaśnienie dodatkowe: Matching water
skis and baiting suits for fiisky athlet.es (więc zamiast bathing suits -
kąpielowe kostiumy, sprzedawca ogłasza baiting - przynętowe).
Mijamy Newport - wielkie centrum jachtingu. Cztery tysiące jachtów stoi w jego
przystani - od najmniejszych do takich, jakim zawinął syn eks-dyktatora
dominikańskiego - Trujillo, z orkiestrą złożoną z dwunastu muzykantów, z
osłemdziesięcioma ludźmi załogi.
Wszystkie milionery się tu cisną pod to łagodne słońce Kalifornii. Tu w
Newport moglibyśmy wjechać autem na prom oceaniczny i po dwu godzinach
znaleźlibyśmy się na wyspie Catalina. Niezła wysepka, długa na 42, szeroka na
12 kilometrów, jest prywatną własnością rodziny Wrighley, fabrykantów gumy do
żucia.
Jest tu trochę niedużych wysepek prywatnych. Sam omal się nie stałem
mieszkańcem wyspy Santa Barbara koło Los Angeles.
Pewnego razu na jakiejś zabawie kostiumowej ukląkłem czołobitnie przed starszą
panią przebraną za... papieża. Posłałem fotografię do znajomego w Rzymie z
prośbą, aby przeadresował ją z moim listem z Rzymu do innego znajomego.
Pisałem, nie szczędząc realistycznych szczegółów, jak to Kongres, idąc z
pomocą pisarzom zza żelaznej kurtyny, przyznał mi dożywotnio trzysta dolarów
miesięcznie, a kiedym wykazał, że i Królik nie jest od macochy, na dowód czego
załączyłem jej artykuł - i jej odpalono trzysta dożywotnio. Że teraz jestem
bezpłatnie w Rzymie jako przewodnik wycieczki amerykańskiej i jej członek.
Milioner poprosił mnie o zamieszkanie w jego pałacyku na wyspie Santa Barbara,
w zamian za co zapisze mi ten pałacyk w testamencie.
Na skutek czego uzbierałem w emigracyjnej prasie serię jadowitych wzmianek na
temat "ten się zawsze urządzi" i zdumień, "jakim to ludziom" Amerykanie dają
subwencję
(jako "taki to człowiek" w tym czasie napisałem antyemi-gracyjną broszurę Klub
trzeciego miejsca).
Na to posłałem sprostowanie, tym razem z autentyczną fotografią - jak w
piwnicy czyszczę kurze jaja, z adnotacją, że od skrzyni otrzymuję 50 centów. Z
notatki skorzystało jedynie katolickie "Życie", stwierdzające, że z owymi
dolarami - wszystko nieprawda i że okazuje się, że Wań-kowiczowi "nie brak
tylko jaj".
Westchnąłem więc tylko, mijając drogę odchodzącą na prom ku Santa Catalina,
ale nie było czasu.
Santa Catalina należy do Stanów Zjednoczonych bezprawnie. Po zakończeniu wojny
meksykańskiej, kiedy Kalifornia odeszła do Ameryki Północnej, ówczesny
prezydent Polk, wysławszy instrukcje dla delegacji ustalającej granicę, rychło
w czas uświadomił sobie, że w instrukcjach nie była wspomniana Baja California
i wszystkie wyspy przybrzeżne. Pchnął więc na gwałt kuriera z dodatkową
instrukcją, ale kurier, wylądowawszy w Vera Cruz, zmarł na febrę. Meksykanie
nie kwapili się dostarczyć znalezionej w bagażach zmarłego instrukcji i w ten
sposób Baja California została przy Meksyku. Santa Catalina i inne wyspy,
dzięki położeniu geograficznemu, przypaść Meksykowi nie mogły, ale de iure po
dziś dzień są własnością Meksyku.
Im bardziej ku granicy, im bliżej tej egzotycznej Baja California, tym
bardziej dziko powinno by się robić. Tymczasem autostrady gąścieją od
samochodów, jedziemy w swoistej otoczce luksusu, ciągiem plaż, przerywanych od
czasu do czasu dużymi centrami. Mijamy Oceanside, w którym co czerwiec
odbywają się słynne targi na dziewczęta (wybór królowej plaż kalifornijskich),
przecinamy wonny pas niezmierzonych pól kwietnych pod Carlsbadem, który
przypomina pola tulipanowe i hiacyntowe w Holandii,, wreszcie przecinamy
półmilionowe, rosnące jak na drożdżach San Diego, rozporządzające największym
pono naturalnym portem świata - bazę marynarki wojennej Pacyfiku.
Meksykańska graniczna Tijuana już blisko, już tylko trzydzieści kilometrów.
Zagęszczają się stacje obsługi, wisi nad tym wszystkim Wielka Przygoda.
Jeszcze tylko władować się na olbrzymi prom przez zatokę ł na tamtej stronie -
Tijuana.
20
21
Jest niemożliwe zgęszczenie wozów. Piątek czy świątek pilno Amerykanom do tego
gniazda szulerki i rozpusty zbudowanego dla nich, gdzie nie będzie na nich
patrzył amerykański policjant, gdzie zrzucą za cichą ogólną umową krępujące
cywilizowane formy i gdzie solidni przemysłowcy zjeżdżający lśniącymi
cadillakami będą mogli odnaleźć w sobie dzikich przodków-pionierów.
Stajemy przed przydrożną kawiarenką, aby łyknąć ostatni haust kawy, który
Amerykanin aplikuje sobie co sto mil.
Przed kawiarenkę podjeżdża od strony Meksyku station wagon. tzn. amerykański
wóz osobowy wielkorodzinny.
Z czeluści station wagon poczyna się sypać nieskończona ilość dzieciaków,
każdy z czymś meksykańskim na głowie, brzuszku lub pupce. Towarzystwo, waląc z
pistoletów kapiszonowych, potrząsając meksykańskimi drumlami, produkując się
kastanietami, wwala się na popcorny i lizaki, z punktu uruchamia szafę grającą
i wrzeszczy o double--deep, podwójne lody, o coca-colę i dotighnuts, pożerane
milionami ciastka drożdżowe. Za tym dopiero starsza kobieta, wlokąca dwuletnie
za rączkę i piłoda kobieta trzymająca, zwyczajem meksykańskim, niemowlaka
konno na biodrze. Wreszcie, zgrzany, spocony, właściciel tego wszystkiego,
który ciężko opadł przy kontuarze tuż przy nas.
- Jakże tam, mieliście good time w Tijuanie?
- To było okropne - wytrzeszczył na mnie oczy z wyrazem pretensji, jakbym to
ja go posyłał do Meksyku - Indianie tu, Indianie tam, nie można się było
obronić, otoczyli nas zewsząd, rozdzielili mnie z rodziną.
- Ojeju - mówi z przejęciem Królik - no i cóż pan zrobił?
- A cóż ja mogłem zrobić? Musiałem kupić ten dywanik.
Raczkujemy
To jest rozkosz przejeżdżanie kanadyjskiej albo meksykańskiej granicy.
Uprzejme kiwnięcie ręką amerykańskich celników i... już jesteśmy między
jakimiś drewniakami na brudnych ulicach. Kupa obdartusów domaga się czegoś od
nas, siedzimy, zablokowawszy wszystkie szyby wozu, aż nie podszedł czekoladowy
na gębie mundurowiec meksykański z wielkim jak armata pistoletem dyndającym na
biodrze, obejrzał szczepienie ospy, dał w ręce drugiego, który spytał, czy nic
nie mamy. Nie wiedząc, czego nie mamy mieć, zapewniłem, że nic, i...
ruszyliśmy w Ti-juanę.
Mater Dell A toż co? Z lewa, z prawa, z przodu i z tyłu równocześnie
najeżdżają na mnie i potrąbują. Potrąbują tak wesoło, że orientuję się: to nie
żaden napad, tylko normalny ruch według tutejszego fasonu. Wjechaliśmy na plac
centralny; począłem w swojej naiwności rozglądać się za bankiem, aby zmienić
dolary na pesos. Dlatego w swej naiwności, że te same pesos wymieniłem z
powrotem w tymże banku wyjeżdżając z Meksyku - przez dwa miesiące pobytu
płaciłem amerykańską walutą.
Cały bank pełen urzędniczek-czarnogłówek i urzędni-• ków z zabójczymi wąsikami
i baczkami. Wracając zaszedłem na szklankę piwa. Na ścianie napis (po
angielsku): i.Jeśli pijesz, by zapomnieć, to przedtem zapłać." Przy kontuarze
zległa na mnie stukilowa Carmen, żądając, abym jej postawił piwo. Przy
stolikach siedziały odwody z kwiatami w kruczych włosach.
Wyskoczyłem chybko, pomykając do ślubnej żony. A tu Królika ani na lekarstwo.
Dopieroż przycwałowuje zemocjo-nowany: brunet z baczkami i wąsikiem
zaproponował jej zwiedzenie miasta.
Błogosławię bruneta, że ją przepłoszył od obkupywania się widokówkami. Wszem i
wobec naszym przyjaciołom we
23
wszystkich stolicach Polski, we wszystkich miastach powiatowych, we wszystkich
pomniejszych aż po Kozie Pupki włącznie (gdzie też mieszka jedna z koleżanek z
pensji panny Jastrząbowskiej) oświadczam, że skoro otrzymują pocztówkę z
toreadorem, mustangiem, grzechotnikiem, obłokami nad niebieską wodą, palmą,
skorpionem, z sombrero, z sarapą, kaktusami, palmami etc., etc., a pod tym
podpis nieczytelny i natchnione: "chcielibyśmy, abyście tu byli", to niech
wiedzą, że w tym pluralis, przywłaszczonym bez mojej autoryzacji, ukrywa się
światu życzliwy - Królik.
Dobrze więc, że brunet z baczkami zdążył ją wystraszyć, ale swoją drogą należy
Królika zmonitować:
- Dlaczego łazisz po tej zakazanej Tijuanie? Mogłaś z powrotem nie trafić do
auta.
- Każdy głupi ma swój rozum - wydyma się Królik - idę jak w dym zawsze do auta
najkrzywiej ustawianego przy chodniku.
Ruszamy do wyjazdu. Plakaty zapowiadają walkę byków - widzieliśmy tego dosyć w
Hiszpanii. Plakaty reklamujące Jai Mai... Tłumaczę Królikowi, że to to samo co
pelota (gra w piłkę rzucaną z koszyka, przedłużającego rękę), którą
widzieliśmy w Pirenejach. Nie, nie zatrzymamy się. Dalej, w prowincjonalny
Meksyk, gdzie czeka nas cisza i taniocha!
Za Tijuaną od razu nie ten kraj, nie ta epoka, nie ten krajobraz nawet. A
przecież mkniemy brzegiem tego samego Pacyfiku.
Góry niskie, nagie i bure. Między nimi nasze auto meandruje po wąskiej drodze
jak jaszczurka. Deszczyk rzęsisty i rzadki, dobrotliwy i prześwietlony
słońcem, poczyna kropić. Koloryt jest kremoworóżowy i rześki, bramowany od
prawej strony wskakującym od czasu do czasu w pole widzenia mocnym szafirem
oceanu.
Królik, przysięgły back-seat-driver, kierowca z tylnego siedzenia, uważa za
swój obowiązek w tym okropnym kraju (gdzie amerykańskich kierowców wsadzają na
rok bez uwiadomienia konsula) odczytywać uważnie mnożące się znaki drogowe:
isąuieida (w lewo), camino sinuoso (droga kręta), despacio (zwolnić), ale
załamuje się na derecha (w prawo) i derecho (wprost). Zapamiętaj tu, kobieto.
Najwięcej jednak jest tajemniczych napisów peligro (nie-
bezpiecznie), co Królika przejmuje przerażeniem, Bo - co niebezpiecznie? Może
przepaść, może głaz, może rozkop albo barierka, albo woda...
- No i może uprzedzają, że w danym miejscu zwykli zasadzki urządzać
desperados, bandyci.
- Nie - Królik nieraz rozpoczyna zdanie od przeczenia - ale żeby pisali, co
peligroso.
Nagle zza skały wyskakuje wielki napis CURVA PELI-GROSA.
Parskam śmiechem, bo sam się na chwilę stropiłem, kiedy Polak, mechanik
samochodowy, urodzony w Kalifornii, obrządzając mi wóz przed drogą ostrzegł,
że w Meksyku trzeba się strzec tych "kurwów peligrosów", niebezpiecznych
zakrętów.
Zapewniam Królika, że będę się strzegł ich bardzo tu, w Meksyku, i na każdym
miejscu, amen.
Wdzieramy się między skały, droga idzie w górę, przypominają się partie w
Arizonie. Kaktusy czepiają się rozpadlin. Z najwynioślejszego punktu widzimy
morze i znów spływać poczynamy spiralami ku oceanowi.
Napis - Hombies trabajando (ludzie pracują). Istotnie, nad przepaścią na
zakręcie wbijają paliki. Pewno z czasem zrobią barierkę ochronną. Ale czemu
dopiero teraz?
W dole robi się przytulniej. Między skałami coraz więcej zielonych poletek.
Rosną na nich niezwykle rzadkie, pojedyncze kłosy jęczmienne. Myślałbym, że to
samosiejki, gdyby nie to, że raz po raz trafia się przy nich campesino, chłop,
z krzywą maczetą, którą ścina kłosy.
- Mógłby wygodniej używać nożyczek - mówi zgorszony Królik.
Zjechawszy nad ocean, poczynamy trafiać na poszczególne "resorty". Są to
drewniane domki przy kolejnej plaży. Zatrzymawszy się przy jednym z nich na
szklankę kawy, otrzymujemy, postawioną na brudny, drewniany szynkwas,
filiżankę amerykańskiej instant coffee, tyle że o parę centów drożej.
Potrząsani wojowniczo wymienionymi pesos i stwierdzam, że to już kres drożyzny
amerykańskiej. Od jutra - indyk i homar za bezdurno.
- Pusiu, ty jesteś genialny - mówi z podziwem Królik - jak ty się umiesz
urządzać!
- Już Kazimierz Brandys napisał, że jestem zaradny...
25
24
- ...i że brak ci namiętnego spojrzenia na fakty - nie darowuje Królik.
- Jemu samemu brak, jego cioci, jego wujkowi! - mówię bardzo niezadowolony.
Oho! Szklany pawilon eleganckiej restauracji nad morzem. I parking na
przyczepy - w tym sezonie jeszcze pusty. Pod nami - Ensenada. Wielka błękitna
zatoka To-dos Santos (Wszystkich Świętych) między rojem domków. Już wjeżdżamy
między nie.
Dojeżdżamy do jakiegoś placu, na którym stoi jakiś pomnik. Jest to padre
Miguel Hidalgo y Costilla, który w 1810 roku wszczął rewolucję przeciw
Hiszpanom. Acz stłumiona, jest teraz datą święta niepodległości. Każda
niepodległość, chociaż to rodzaj żeński, lubi się postarzać.
Na wyciągniętych rękach ojca Miguela wiatr powiewa smętnie zerwanymi
kajdanami, sumiennie ubielonymi przez kawki.
Co tu robić?
Wołam taksówkę, prowadzoną - okazuje się - przez dwóch ludzi. Siedzący przy
kierownicy przypomina wieloryba, towarzyszący mu - konika morskiego. Każemy
się wieźć po hotelach, motelach i pensjonatach. Naturalnie do tych
pierwszorzędnych nie zajeżdżamy, w tych drugorzędnych jest brudnowato, ale
również dolarowato.
Konik Morski jest nieoceniony - wyskakuje przed każdym hotelem jeszcze w biegu
i zanim stanęliśmy, już przyholowuje do auta portiera czy właściciela. Nie
wiem, czemu każdy z nich pogryza wielkie kandyzowane jabłko na patyczku, co
mnie rozczula, przypomina bowiem nasze urzędniczki, pojadające pajdy chleba
przy dawaniu informacji. Ale tu przez wypchane gęby mogę zrozumieć
przynajmniej jedno: pięć, sześć dolarów za dobę za pokoik z kuchnią albo 80-
100 dolarów miesięcznie.
Wreszcie szoferska fauna morska wywiozła nas na rozlewisko piasków.
Wjechaliśmy w ogrodzenie, nad którego bramą wisiał szyld "Motel El Rey".
Przejechaliśmy prowadzącą od niej alejką agaw i już na jej końcu czekał Konik
Morski z przyholowaną właścicielką.
Babina była śniada, przy kości, ze śladami jeszcze trwającej urody, mówiąca
płynnie po angielsku.
Przypadliśmy sobie do gustu, zwłaszcza że lokal złożo-
ny z dużej sypialni, przestronnej kuchni i łazienki miał kosztować 60 dolarów
miesięcznie.
Zastrzegłszy się, że jeśli się nie spodoba w ciągu pierwszych trzech dni,
będziemy się mogli wynieść opłaciwszy po 5 dolarów za dobę, wprowadziliśmy się
niezwłocznie, A więc z punktu bez straty na hotele. "Pusiu, ty jesteś
genialny."
Gospodyni jest żywa jak skra. Podejrzewam, że może golnęła sobie teąuili,
miejscowej wódki. Została więc w naszych rozmowach jako Teąuila.
- Oj - jęknął Królik z łazienki - woda czarna idzie!
- Zejdzie i będzie czysta.
- Aj - jęknął wyjrzawszy na zewnątrz - Murzyn koło nas mieszka!
- A cóż za rasizm! - zgromiłem. - Pamiętaj, że jesteśmy z demokratycznego i
biednego kraju. Murzyn Murzynem, ale za to od jutra indyk - za tyle, co
kartofle w Los Angeles, a o homarze już i nie mówię. Homary - za bezdurno.
Królik sią wczepił w Teąuilę, czy ma dzidziusiów. Dzidziusiów nie ma, ale trzy
córki jak łanie, dwie mężatki, jedna na wpół... A współtwórca tych wyrobów?
Owszem, istnieje, nazywa się seńor Commacbio: O, właśnie wjeżdża, jeździł do
San Diego, do USA - po żywność.
- Do USA po żywność? - nogi załamują się pode mną.
Z wozu gramoli się pękaty seńor Commachio i potrząsa pięknym indorem w
cynfolii. Przywiózł go na rocznicą ślubu.
- Może i homara też - jadowici Królik. Hołdowniczy w powodzeniach, jest
bezczelny, jak mi się co nie uda.
Układamy się na sen tej pierwszej nocy w Meksyku.
Królik, jak to Królik, widzi, żem sią speszył tymi koszami żywności ze Stanów
Zjednoczonych, i chce mnie pocieszyć:
- Słyszysz? Żaby... - mówi z ożywieniem, bo wie, że podczas całej drogi
wzdychałem za polską żabą nad rowem porosłym rzęsą. - Jakoś inaczej kumkają,
ale zawsze...
Istotnie dźwięk się nasila, przybliża, ogarnia moteł.
- Gdzie te stawy? - pyta.
- Nie słyszysz, że to drzewa grają, jakby wióry kto z nich darł?
- Może żabki drzewne?.
27
26
- Opiekane i z chablis.
- Ty byś tylko...
- Jadł? No, Jan Chrzciciel...
- Jadł szarańczę, a nie słyszałam, żeby żaby.
- Żeby żaby, żaby żeby, ale to właśnie skrzeczą cykady, kuzynki szarańczy i
pasikoników, które ususzone w soli serwuje, się do koktajli.
Z początku drażnił mnie ten skrzek cykad, idący za mną od Cypru przez Bliski
Wschód aż tu, na drugą półkulę.
Sens cykadziego życia?...
Siedemnaście lat żyje cykada w ciemnościach, w czeluściach podziemnych.
Zaczyna się to, kiedy samica nakłuje jajowodem liść, znosząc jaja. Wylęgłe
gąsienice spadają na ziemię, wkopują się, budują swoje mieszkanko przy
korzeniu, którym się żywią. Tam przechodzą sześć przepo-czwarzeń - przez
długie siedemnaście lat! Może przy każdym przepoczwarzaniu się przenika ich
kruchy kształt przeczucie wyłonienia się na świat - ale zamiast tego skuwa je
pancerz ponownego przepoczwarzenia.
Aż na siedemnasty rok, jednego dnia, wszystkie wyłażą z ziemi. Naliczono w
obrębie jednego drzewa dziewięć tysięcy otworków-wyjść. Nie mają żuchw jak
szarańcza, tylko rurki, którymi wysysają sok roślin. Są gotowe do bytowania
pod kopułą gwiazd. I do miłości. Mają cztery cm długości, rozpiętość ich
skrzydeł wynosi osiem cm. Na coś musi służyć ta wspaniała postawa. Ledwo
spróbowali wy-borności soków roślinnych, już nadciąga na nie inny po- • tężny
smak życia - miłość. Inicjatywa należy do samców! Mają z obu stron brzucha
tablice akustyczne, rowkowane membrany, o które trą jak oszalałe rowkowanymi
nogami. Przycupione samice mają uszy - pod brzuchem.
Teraz, kiedym zrozumiał, to już nie jest dla mnie nieznośny skrzekot. Drzewa
dookoła naszego motelu buchają namiętną pieśnią miłosną, ślepą żądzą, która po
spełnieniu się zejdzie pod ziemię, by ponownie eksplodować za siedemnaście
lat.
- I oni jutro znowu będą to robić?
- Oni zwykli to robić przez sześć tygodni!
- Jak oni się nie wstydzą tak się ogłaszać na cały świat?
Królik budzi się z promiennym uśmiechem:
- Psy szczekają...
Istotnie. Nawet naczelny szczekacz bardzo poczciwym basem. Takim, co to przy
tym merda się ogonem. No, tośmy dobili na wieś.
Wychylam się oknem. Motel ma długi korpus z "apartamentami", przed nim takiż
podłużny podwórzec, na którym stoją wozy gości i podium. Na tym podium
osklepiona cementem sykomora, pod sykomorą ruszt wmurowany w kamieniu, stół ł
ławy do sjest na świeżym powietrzu.
Na murku suszą się w wysoko już stojącym słońcu przybory płetwonurkowskie:
gumowe ciężkie kombinezony, płetwy, zbiorniki na tlen, okulary, hełmy, proce.
Ci już zdążyli wrócić z wczesnego połowu.
Przysiadłem na murku, prażę się w słońcu jak jaszczurka: rozumiem, jak
jaszczurkom przyjemnie jest kontemplować świat.
Wzdłuż bramy wiodącej na ulicę, jak oko lunety w alejce agaw i różowych
pelargonii, przesuwają się pod słońce jakby wycięte z papieru postacie w
sombrerach. Kłęby kurzu ciągnące ulicą robią jeszcze bardziej abstrakcyjnym
ten widoczek, w którym nagle pojawia się dziewczyna z szopą kruczych włosów, w
czerwonym swetrze. Zielona kropa dwuletniego bimbasa przykucnęła przy kole
mego wozu i coś majdruje. Ten płowy krajobraz sprzyja eksponowaniu koloru.
Oj, już jest kolor. Idąc wzrokiem z dołu w górę widzę najpierw cynobrowe
ciżmy, po czym kobiece nogi w obcisłych, purpurowych dżinsach. Dążąc w górę,
widzę tylko nogi i nogi - końca im nie ma? W pewnym miejscu jednak się kończą,
dalej harmonijnym falowaniem posuwa się przez ten piaszczysty podwórzec
purpurowa pupka, po czym nad nią rozwija się kolorowa orgia: jedwabna bluz-ka-
kaftanik, wdziana luźno na spodnie, cała tłoczona w szafirowe morza, zielone
mangrowce, złote rozgwiazdy, nad tym wszystkim usta wymalowane na rozcięty
granat, wszystko pokryte szopą paląco rudych włosów.
- Gee!... - mówi piękność (pobeknięcie uniwersalne) i siada na ławce koło
mnie, składając torby z wiktuałami. Otwiera srebrnymi paznokciami butelkę
brunatnej, mroźnej coca-coli i chciwie pije.
Zerkam na nasze okna, czy w nich się nie czai Królik.
29
28
Ani chybi oceniłby, że to jakaś peligrosa ze znaków drogowych, których
przysiągłem się wystrzegać.
- Gee!... - sieknęło dziewczę,- dudląc z kupionej butli zimną coca-colę -
galon bym tego wypiła; znowu się czuję, jakbym miała swoje osiemnaście.
Obrzuciłem wzrokiem jej młodziutką sylwetkę:
- Chyba nie ma pani więcej.
- O, mam już dwadzieścia.
- Cóż za różnica?
- Mąż i dwa niemowlaki.
Z jednego z numerów wybiegła inna:
- Masz tu klucz do mieszkania.
Z mieszkania dał się słyszeć wrzask niemowlaka i piąk-notka odkołysała się.
Jej towarzyszka, nieco starsza, zdradziła ochotę do rozmowy.
- Obie przyjechałyśmy tu w sprawach rozwodowych.
Przypomniałem już sobie te liczne szyldy adwokatów rozwodowych, które wczoraj
widziałem, wjeżdżając do Ensenady.
- Ona ma dwa łata małżeństwa i dwójeczkę. Ale ja mam sześć lat i czworo
dzieci. Zobaczy je pan.
Posłyszy - skorygowałem w duchu z goryczą. - Pieski bukoliczne, wsi zaciszna -
cholera l
Jejmość parło do zwierzeń.
- Mąż mój jest karciarz. Mieszkaliśmy w San Diego. Dzień w dzień odchodził u
nas w domu poker z popijawą. Wreszcie pewnego dnia miałam tego dosyć,
oświadczyłam, że biorę dzieci i jadę do mamy w Los Angeles. Mój mąż nie
stawiał przeszkód, ale okazało się. że jak tylko siadłam do wozu, zamówił
awionetkę i... - chlipnęła - ...wchodzę do domu mamusi, a tu cała kompania gra
u niej w kuchni w pokera i popija.
Z biura motelu żeglowała Teąuila, wywabiona jękami z apartamentu nr 3.
Apartament nr 3 należał do nas, a jęki były najauten-tyczniej Królicze. Królik
mocował się beznadziejnie z kra-
nem.
- A któż z kranu bierze wodę? - zdumiała się Teąuila.
Wzięła nas ku bramie i poczęliśmy czatować. Niebawem rozgrzmiała trąba i z
kłębów pyłu ukazało się coś lśniącego i potrąbującego. Była to platforma z
rusztowaniem
w otwory, a w każdym otworze tkwił gąsior z wodą. Taki gąsior kosztuje 12
centów.
Jęki powtórzyły się po pół godzinie. Z kranu nie szedł gaz. Macierzyńska
Teąuila wypromenowała nas za bramę, gdzie już za zakrętem popiskiwała, tylko
cieńszym głosem, inna platforma. Niebawem z kłębów pyłu wyłoniła się platforma
/ gąsiorami gazu.
- Daj spokój - mówię - już ty obiadu z tym wszystkim nie fcdążysz upryczyć.
A tu przed bramą przeciąga wyjątkowy dobór chińskich cieni, i to z hałasem.
Najprzód przemajtał się wielki brzuch, nad nim sombrero, na nim olbrzymi
bęben. Za bębnem przepiskały się jakiejś fujarki, dopieroż dreptały jakieś
piaskołazy sklecone czwórkami.
- Dziś święto narodowe na stadionie - mówi Teąuila.
No to już... Skoczył Królik, skoczył ja, pomykamy obydwa.
Na stadionie szkoły a szkoły. Każda w innych mundurkach. Na stadionie ktoś
wyje morte i patria. Coś bardzo po polsku - u nas też ojczyzna i śmierć bywały
przez wieki przyprawą każdego obchodu, jak pieprz i sól.
Wreszcie tańczą dzieciaki przebrane w indiańskie kostiumy. Podindianione
pyszczki pasują do nich więcej niż do marynarskich bluzek uczennic. Małe to,
kurduplowate, ale oczy jak gwiazdy, zęby, cera... Odpalić od wuja Sama nieco
żarcia, to i tym dziewczynom nogi się wyciągną jak naszym Kaśkom w drugim
pokoleniu w Ameryce.
Szkoda tylko, że tymi dziewczynami dyrygują straszliwe, wysuszone megery w
czarnych szatach - jak z Sabatu czarownic Goyi. Jakaż tam musi być niewola w
tych szkołach!
Zatrzymujemy auto, aby poprosić parę idącą chodnikiem o wskazanie
meksykańskiej restauracji. Kobieta ma takie oczy w migdałowej oprawie, że nic
nie rozumiem, co mówi. Ruszam wolno, chciałoby się coś wiedzieć o tych oczach.
Przypomina mi się młodość, czekanie cudów za każdym załomkiem ulicy. Nic z
tego nie ma w Stanach, gdzie kobietę odarto z wszelkiej tajemniczości.
31
30
Restauracja "El Rancho", to mi dopiero restauracja!
Na wstępie wielkie palenisko, przy palenisku gruba Meksykanica z furią robi
toitille. Są to gorące przaśne placki, które jej spod ręki rwą kolorowe
kelnerki, roznosząc zamiast chleba przy potrawach. Meksykanica rytmicznie
dudni po stolnicy i to jednostajne klaskanie jest melodią zakładu. Sześć
długich rożnów, po sześć kurcząt na każdym, obraca się nad paleniskiem.
Wewnątrz, na ścianach, wiszą wypchane żółwie, rekiny i inne stwory morskie. U
góry wnęki z egzotycznymi roślinami. U dołu pływają między stolikami (jak ryby
kolorowe w akwarium) kelnerki w bufiastych meksykańskich spódnicach,
nadkolorowych chustach, manelach, zausznicach do ramion, naddużych
grzebieniach w nadczarnych włosach.
Zastanawiam się, czyby nie wziąć bouillabaisse.
Seńorita, widząc namysły, podsuwa:
- Dzisiaj jest paella.
Wreszcie wjeżdża paella. Smacznie to zapiekane, niepotrzebnie jednak
ugarnirowane żółtymi strączkami chile, piekielnego pieprzu
południowoamerykańskiego. Odgarnąwszy chile, zabrałem się bezpiecznie do
paelli.
Cóż ja tu będę mówił?... Kiedy Czechów opisuje uroki należycie przygotowanego
prosiaka pod chrzanem, ogranicza się do informacji, że częstowany,
spróbowawszy tej doskonałości "tichońko pożal choziainu kolienku i mołcza
prosleziłsia" (bez słów uścisnął kolano gospodarza i oczy mu zwilgotniały).
Ja wolę podać przepis, po który pomaszerowałem do kucharza. Z pewnymi
adaptacjami można by to odtworzyć w Polsce. Przestałem już przyjmować
zaproszenia na kołduny, ale na trzy pierw