Technika

Szczegóły
Tytuł Technika
Rozszerzenie: PDF
Data dodania: 2018-10-18

Jesteś autorem/wydawcą tego dokumentu/książki i zauważyłeś że ktoś wgrał ją bez Twojej zgody? Nie życzysz sobie, aby pdf był dostępny w naszym serwisie? Napisz na adres [email protected] a my odpowiemy na skargę i usuniemy zabroniony dokument w ciągu 24 godzin.

 

Technika PDF Ebook podgląd online:

Pobierz PDF

 

 

 


 

Zobacz podgląd Technika pdf poniżej lub pobierz na swoje urządzenie za darmo bez rejestracji. Technika Ebook podgląd za darmo w formacie PDF tylko na PDF-X.PL. Niektóre ebooki są ściśle chronione prawem autorskim i rozpowszechnianie ich jest zabronione, więc w takich wypadkach zamiast podglądu możesz jedynie przeczytać informacje, detale, opinie oraz sprawdzić okładkę.

Technika Ebook transkrypt - 20 pierwszych stron:

 

Strona 1 us _...,.I I _1em1 PODRĘCZNIK DO GEOGRAFII DLA GIMNAZJUM nowa era ' Strona 2 Puls Ziemi nowa ~ Strona 3 Roman Malarz Pus Ziemi PODRĘCZNIK DO GEOGRAFII DLA GIMNAZJUM Strona 4 Puls Ziemi Podręcz nik dopuszczony do użytku szkolnego przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania i wpisany do wykazu podręczników przeznaczonych do kształcenia ogólnego do nauczan ia geografii, na podstawie opinii rzeczoznawcy dr Moniki Panfil. Etap edukacyjny: Ili. Typ szkoły: gim nazjum . Rok dopuszczenia: 2015. Numer ewidencyjny w wykazie MEN: 5/1 /2009/2015 Podręczn ik został opracowany na podstawie „Programu nauczania geografii dla gimnazjum" autorstwa Ewy Marii Tuz. Nabyta przez Ciebie publikacja jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy o przestrzeganie praw, jakie im przysługują. Zawartość publikacji możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie umieszczaj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, to nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. Możesz skopiować część publikacji jedynie na własny użytek. Szanujmy cudzą własność i prawo. Więcej na www.legalnakultura.pl nowa ~ © Copyri g ht by Nowa Era Sp. z o.o. 2015 ISBN 978-83-267-2159-5 Koordynacja prac: Dawid Szczyp iń ski. Redakcja merytoryczna: Paweł Przybylski. Redakcja językowa: Aleksandra Kowalczyk-Pryczkowska. Współpraca redakcyjna: Anna Neumann. Autorzy testów „Wiesz czy nie wiesz?": Joanna Osika, Stanisław Osika. Projekt okładki: Aleksandra Szpunar, Małgorzata Gregorczyk, Wojtek Urbanek. Opracowanie graficzne: Paulina Tomaszewska. Nadzór artystyczny: Kaia Juszczak. Ilustracje: E l żb ieta Buczkowska, Rafał Buczkowski , Przemysław Kłosin , Marcin Oleksak, Wioleta Przybylska. Mapy: zespól. Fotoserwis: Bogdan Wań kowicz. Realizacja projektu grafi cznego: Mariusz Trzaskalski. Zdj ęc i e na okładce: COREL. Nowa Era Sp . z o .o. Aleje Jerozolimskie 146 D, 02-305 Warszawa www.nowaera.pl, e-mai l: [email protected], tel. 8018810 10 Druk i oprawa: Drukarnia POZKAL, Inowrocław Strona 5 ' Wstęp Podręcznik „Puls Ziemi 1" obejmuje treści z zakresu geografii fizycznej. Składa się z siedmiu ro z działów, zakończonych „Podsumowaniami" oraz zestawami zadań ,,Wiesz czy nie wiesz?". Utrwalają one i sprawdzają zdobytą wiedzę, a także przygo- towują do sprawdzianów. Na końcu podręcznika zamieszczono tabele z aktualnymi danymi statystycznymi oraz klucz odpowiedzi do zadań „Wiesz czy nie wiesz?". Korzystanie z publikacji ułatwia indeks. Czy wiesz, że... W ten sposób - tu znajdziesz cie- zaznaczono kawe i zaskakujące szczególnie informacje zwią­ ważne zane z tematem informacje. lekcji. W słowniczku wyjaśniono i pytania związa ne z przedstawionym nowe i trudne terminy. materiałem 'ilustracyjnym. praca z mapą Tak oznaczono samouczki, dzięki którym nauczysz się sam rozwiązywać konkretne zadania. . ~-,,,,_ ·u..;;.~~~-· ~....---""•,..fp,.._,. ...~,, -- .,,.;;.:;~~~;·~ --- Na końcu każdej lekcji --- ~ - ..~--- ·~:::=.:::.·~-~. znaidu 'J 1'ą się ćwiczenia, ,;;::::.-- ::::,:::;t.,..7... -•.::::.-z=::: --",..... ···:::.."' .':'..x.;:;,~-:-·~, .c.-.,.,..,,_,._,..,,."1 .. • ... -...._..; które pomogą Ci utrwa lić A zdobytą wiedzę. , ____...:.._::::::=::=:=::=:::::::::..._~. Gwiazdka oznacza zadanie o wyższym stopniu trudności. Strona 6 Spis treści I. Obraz Ziemi V. Wn trze Ziemi 1. O czym będziesz się uczyć 1. Budowa wnętrza Ziemi . 11 3 na lekcjach geografii? 9 2. Wśród min e rałów i skał 115 2. Ws półrzędne geograficzne . 12 3. Dzieje Ziemi 120 3. Obraz Ziemi na mapie 18 4. Wulkanizm i trzęsienia ziemi 126 4. Przedstawianie zjawisk na mapach . 23 5. Jak powstały góry? 132 5. Praca z mapą _ 27 Podsumowanie . 136 Podsumowanie _ ...... ... ....... .......... 33 Wiesz czy nie wiesz? 137 Wiesz czy nie wiesz? 34 VI. Rzeźbiarze owierzchni Ziemi li. Ziem ia we wszechświecie 1. Niszczenie s kał . _ 141 1. Taje mnice kosmosu 39 2. Procesy krasowe 144 2. Ziemia obiega Słońce 42 3. Praca rzeki . _ ... .... ... .. . _ 148 3. ,,Karuzela" Ziemia .. ... .... .... 47 4. Lodowce i lądolody 153 4.Czas. 50 5. Działalność wiatru 159 Podsumowanie 56 6. Praca morza . . . . . . . . . . ....... ...... . . 162 Wiesz czy nie wiesz? .... ... .... ...... .... 57 Podsumowanie . 167 Wiesz czy nie wiesz? 168 Ili. Atmosfera 1 . Skład i budowa atmosfery . 61 VII. Ta·emnica natur 2. Temperatura powietrza ..... ....... .. 65 1. Gleba. Sfera życia 173 3. Jak powstaje wiatr? . 69 Podsumowanie . 179 4. Pada deszcz _ __ _ . . . . . .. .. .... ... 74 Wiesz czy nie wiesz? _ ... ...... .. .. . 179 5. Pogoda i klimat . . . .. . .. . . . . .. .. . . 79 Wiesz czy nie wiesz? Podsumowanie 87 - klucz odpowiedzi . 180 Wiesz czy nie wiesz? . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 Dane statystyczne ... .. ... .... .... .... .. . 182 Indeks . _ 186 IV. Wod Ziemi 1. Obieg wody w przyrodzie. Oceany i morza . 93 2. Rzeki świata 98 3. Jeziora i bagna _ 101 4. Wody podziemne 105 Podsumowan ie 108 Wiesz czy nie wiesz? ... ... .......... . 109 Strona 7 / l/1,1:-11;4',,f~,1?{1 ,;J/ 'r I r C Strona 8 D O czym będziesz się uczyć na lekcjach geografii? IPJ Współrzędne geograficzne ID Obraz Ziemi na mapie EJ Przedstawianie zjawisk na mapach Iii Praca z mapą Już od 4 tysięcy lat ludzie tworzący mapy szukają najlepszego sposobu przedsta- wiania kulistej powierzchni Ziemi na płaszczyźnie. Dawniej polegali głównie na swojej wyobraźni . Obecnie w konstrukcji bardzo szczegółowych map pomagają im zdjęcia satelitarne. Strona 9 O czym będziesz się uczyć na lekcjach geografii? Rozpoczynasz na ukę nowego przedmiotu - • Podział nauk geograficznych geografii. Czy wiesz, co kryje się pod tą nazwą? Geografia opisuje zróżnicowanie przyrodni- Wyrazgeograph[a pochodzi z języka starożyt­ cze oraz społeczno-gospodarcze Ziemi. Z tego nych Greków i oznacza 'opis ziemi'. Geografia względu dzielimy ją na: jest zatem nauką opisującą świat, w którym • geografię fizyczną, żyjemy. • geografię społeczno -ekonomiczną, C1.y wiesz, że ... • geografię regionalną. Słowa „geografia" użył po raz pierwszy grecki Geografia fizyczna zajmuje się budową uczony, Eratostenes z Cyreny (2 75- 194 r. p.n.e.). wnętrza Ziemi oraz czynnikami kształtują ­ Był on wybitnym matematykiem, jako pierwszy cymi jej powierzchnię. Pozwala poznać pro- bardzo dokładn ie wyliczy/ obwód Ziemi. Eratostenes przez wiele lat kierowa/ też cesy zachodzące w otaczającym nas powiet- Biblioteką Aleksandryjs ką w Egipcie. rzu, a także zrozumieć prawa fizyki rządzące światem, w którym żyj emy. Bada również roz- Na lekcjach geografii będziesz poznawać mieszczenie mórz i oceanów na kuli ziemskiej. naszą planetę.Pomocna okaże się w tym wie- Tymi zagadnieniami będziesz zajmować się dza z zakresu dziedzin naukowych, z których w klasie pierwszej . dorobku geografia korzysta. Metod do bada- Problemy związane z gospodarką, rozmiesz- nia i opisu otaczaj ącego świata użyczają jej czeniem ludności, a także d z iałalnoś ­ na przykład kartografia, geologia, statystyka cią człowieka opisuje geografia społeczno­ i ekonomia. -ekonomiczna. Będziesz się jej uczyć zarówno Mapa wykona na w 1489 r. przez nie- mieckiego kartografa Henricusa Martel lusa przedstawia obraz znanego ówcześnie św i ata. Zwróć u wagę, że w idoczny jest na niej zarys tylko trzech kontynentów: Eu ropy, Azj i oraz pół­ nocnej części Afryki. 9 Strona 10 ,I Obraz Ziemi w klasie drugiej, zdobywając informacje na Roczniki prezentują informacje dotyczące temat gospo darki poszczególnych państw poprzedniego roku, przedstawione najczęściej oraz regionów, jak i w klasie trzeciej, poznając w formie tabel zawierających dane liczbowe. sytuację społecz no - ekonomiczną Polski. Większość zgromadzonych w rocznikach wia- Geografia regionalna zajmuje się nato - domości dotyczy Polski. Możesz się z nich miast poszczególnymi kontynentami, pań­ dowiedzieć na przykład, ile dzieci urodziło się stwami i regionami Ziemi. Opisując ich śro­ w naszym kraju lub w jakim stopniu zanieczysz- dowisko przyrodnicze, czerpie z wiadomości czone są polskie rzeki i jeziora. Znajdziesz tu zgro madzonych przez geografię fizyczną. także wiele informacji na temat klimatu, Z kolei danych związanych z życiem ludzi gospodarki i poziomu życia mieszkańców Pol- oraz ich działalnością na wybranych obsza- ski. Większość roczników zawiera również rach dostarcza jej geografia społeczno- ekono ­ dane międzynarodowe. Odczytasz z nich, miczna. Ge ografią regionalną zajmiesz się w którym kraju ludzie żyją najdłużej lub skąd przede wszystkim w klasie drugiej, w której pochodzi herbata, którą pijesz na co dzień . poznasz kontynenty, ich regiony oraz państwa. Cennych wiadomości dostarczają również Pojawi się ona także w klasie trzeciej, kiedy to encyklopedie, podręczniki i czasopisma najwięcej uwagi po święcisz Polsce. geograficzne oraz przewodniki turystyczne. Innym powszechnie dostępnym źródłem wie- • Źródła informacji geograficznej dzy geograficznej jest internet. Na stronach Ważnym źródłem informacji jest na lekcjach WWW znajdziesz wiele różnorodnych infor- geografii atlas., Dowiesz się z niego na przy- macji geograficznych, ilustrowanych często kład, nad którą rzeką leży Poznań, a nad którą schematami, interaktywnymi animacjami oraz Londyn, a także jak nazywają się najwyższ e zdjęciami. Dzięki kamerom internetowym szczyty Himalajów i największe polskie jeziora. zajrzysz do wielu odległych zakątków świata. Wiele potrzebnych informacji znajdziesz Natomiast poszukując informacji dotyczą­ też w rocznikach statystycznych. Te wyda- cych swojego regionu, możesz przeprowadzić wane co roku ks iążki z awierają najnowsze obserwacje terenowe, a także udać się do wiadomości na temat \:\'ielu dziedzin życia . odpowiednich urzędów (np. urzędu miasta). urzędy rocznik i podręczn i ki statystyczne inte rn et . \ ŻRÓDŁA INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ I • mapy atlasy I obserwacje terenowe t encyklopedie 'czasopisma leksykony sł owniki R Wskaż źródła informacji geograficznej, z których korzystasz n ajczęściej . 10 Strona 11 ' Obraz Ziem i I, • Kształt i wymiary Ziemi Wyobrażenia o kształcie Ziemi zmieniały się wraz z rozwojem nauki i cywilizacji. W nie- których kulturach starożytnych wyobrażano sobie świat jako wypukłą tarczę, spoczywaj ącą na grzbietach olbrzymich zwierząt. Ludzie żyjący w śre dniowieczu przedstawiali naszą planetę jako dysk pływający po bezkresnym oceanie. Według ówczesnych wierzeń Słońce i gwiazdy codziennie wynurzały się z oceanu na wschodzie i zanurzały w nim na zachodzie. Pierwsze dowody na kulistość Ziemi przed- stawił w IV w. p.n.e. grecki filozof Arystoteles. Sto lat później inny uczony - Eratostenes z Cyreny - po raz pierwszy dokonał pomiaru wielkości naszej planety. Zmierzył on kąt padania promieni słonecznych w dwóch egip- Wymiary Ziemi. skich miastach - Aleksandrii oraz Syene (obecnym Asuanie). Znając odległość pomię­ dzy tymi miastami i porównując wyniki obli- swojego odpowiednika w geometrii, dlatego czeń, Eratostenes wyl iczył obwód Ziemi. nadano jej nazwę geoida. Rzeczywisty kształt Pomiar ten był bardzo dokładny. Ziemi widzimy na zdj ęciac h satelitarnych Kulistość naszej planety stwierdzono zatem wykonanych z odległości wielu tysięcy kilo- już w starożytności. Jednak aż do połowy metrów od jej powierzchni. XVI w. panował pogląd, że Ziemia znajduje się w centrum wszechświata, a pozostałe ciała Czy wiesz, że ... niebieskie krążą wokół niej. Teorię tę obalił Szczyt leżącego przy równiku Kilima n dżaro polski uczony, Mikołaj Kopernik, który (5895 m n.p.m.) jest bardziej oddalony od środka Ziemi n iż szczyt Mount Everestu (8848 m n.p.m.). stwierdził, że to Ziemia wraz z innymi plane- tami obiega Słońce. W XVII w. fizycy europejscy odkryli, że nasza planeta nie ma kształtu idealnej kuli. ł•Wi#Uhd Obrót wokół własnej osi sprawia bowiem, że 1. Okreś l , czym zaj muje s i ę geografi a jako nauka. Ziemia jest spłaszczona przy biegunach. Bryłę 2. Wy mi e ń ź ród ła info rm acji geograficznej oraz o takich kszta łtach nazywamy elipsoidą. nazwy znanych Ci czasopism o tematyce geo- graficznej. Wielkość spłaszcze nia Ziemi możemy ocenić dzięki precyzyjnym pomiarom dokonanym 3. Wyobraź sobie, że wybierasz s i ę z rodz icami do Tunezji. Z jakich ź róde ł info rm acji skorzy- w ostatnich latach. Wskazują one, że równik stasz, aby dow i edz i eć s i ę czegoś o tym kraju ? jest bardziej oddalony od środka naszej pla- 4. Wyszukaj w rocz ni ku ~tatystycznym dane doty- nety niż bieguny. Różnica pomiędzy promie- czące l udnośc i w Twoim woj ewództwie (liczba, niem równikowym a promieniem bieguno- gęstość za ludn ienia, przyrost natura/n y). wym wynosi około 21 km. *5. Na podstawie dostęp n yc h źródeł informacj i Ziemia ma jednak kształt nieco bardziej przedstaw sposób obli czen ia obwod u Z iem i nieregularny niż elipsoida. Bryła taka nie ma przez Eratostenesa. 11 Strona 12 Współrzędne geograficzne Jak pamiętasz , Ziemia ma kształt geoidy. Obraca się ona wokół niewidocznej osi, prze- chodzącej przez jej środek i bieguny. Jednym z modeli naszej planety jest globus. Ukazuje on kulę zie mską w bardzo dużym pomniej- szeniu, dlatego nie da się na nim przedstawić jej spłaszczenia. Jeżeli przyjrzysz się powierzchni globusa, za uważysz na niej wiele przecinających się linii. Tworzą one tzw. siatkę geograficzną. Linie łączące bieguny to południki. Linie przebiegaj ące równolegle do równika zwane są natomiast równoleżnikami. Południki i równoleżn i ki na Ziemi oraz na globusie prze cinają się pod kątem prostym. Ich warto- Układ południków i równoleżn i ków na globusie ści podawane są w miarach kątowych, czyli tworzy siatkę geograficzną . w stopniach (°)'. Wszystkie południki mają taką samą dłu ­ ił Odszukaj na ilustracji południk 0° i najdłuższy równoleżn ik - równik. gość. W 1884 r., na podstawie międzynarodo­ wego porozumienia, południkowi przecho- dzące mu przez Królewskie Obserwatorium stronie globu znajduje się południk 180°. Astronomiczne w Greenwich, w Londynie, W raz z południkiem 0° dzieli on kulę ziemską przyporządkowano wartość 0°. Jest on umow- na dwie półkule: wschodnią i zachodnią. nym odniesieniem przy określaniu długości W przeciwieństwie do południków równo- geograficznej. Od tego południka mierzy się leżniki mają różną długość. Najdłuższym długo ść geograficz ną w kierunku wschod- z nich jest równik, który dzieli kulę ziemską nim i zachodnim, dlatego też nazywa się go na dwie półkule: północną i południową. połu dnikiem początkowym. Po przeciwnej Z kolei najkrótsze są równoleżniki położone Cechy południków Cechy równoleżników w szystkie maj ą tak ą samą długoś ć są różnej długośc i m aj ą kształt p ółokręgów prze biegających mają ksz tałt okręgów z mniejszających się od jed nego biegun a do drugiego wraz z odległością od równika połud niki i równol eż niki prze cinają s ię pod kątem prostym (na Ziemi i na globusie) jest ich ni e skończeni e wiel e 12 Strona 13 1 Obraz Ziemi I, w pobliżu biegunów. Z nieskończonej liczby (średnia z obwodu równikowego i południko­ równoleżników wyróżnia się dwa zwrotniki: wego), bardzo łatwo policzyć, że jeden sto- zwrotnik Raka (23°26'N) oraz zwrotnik pień (1°) odpowiada odległości 111,2 km, Koziorożca (23°26'S) oraz dwa koła podbiegu- a jedna minuta (l') - 1853 m. nowe: koło podbiegunowe północne (66°34'N) 40 041,5 km: 360° = 111,2 km i koło podbiegunowe południowe (66°34'S). 111,2 km : 60' = 1853 m Punkty oznaczające bieguny mają wartość 90° (N lub S). Towarzyszące miarom kątowym symbole odpowia dają kierunkom świata. Południki położone na półkuli wschodniej oznaczamy symbolem E (east), a na zachodniej W (west). Równoleżniki półkuli północnej oznaczamy symbolem N (north), południowej - S (south) . Na półkuli wschodniej wartości południków rosną w kierunku wschodnim, a na półkuli zachodniej - w kierunku zachodnim. Przy określaniu położenia geograficznego na Ziemi posługujemy się długością oraz szerokością geograficzną. Każdy obiekt na kuli ziemskiej ma swoje współrzędne geografi- czne. Ich wartości podaje się w stopniach ( 0 ). Każdy sto pień dzieli się na 60 minut (60'), a każda minuta na 60 sekund (60"). Zakłada­ N i ezależn i e od półku li kierunki św i ata są zawsze jąc, że obwód Ziemi wynosi 40 041,5 km tak ie same. Długość i sze rokość geograficzna Terminy „d ługość geograficzna" i „sze- rokość geograficzna" wywodzą si ę ze sta- rożytności. Używal i ich żegl arze pływa­ jący po Morzu Śród­ ziemnym, którzy odległość z północy na połudn ie określali jako szerokość, a ze I wschodu na zachód I jako długość. - - - - - - - - - - - - - ~ -f- - - ' 13 Strona 14 ,IObraz Ziemi Ws półrzę dne geograficzne Ludzie od dawna stos uj ą ws p ółrzędn e geografi czne do o k reś l a ni a położe ni a miejsc na powi erzchni Ziemi . Dz i ę k i temu z łatwośc i ą m oże my posługiwać s i ę mapą . Długość geograficzna Połu d n i k 0° i poł ud ni k 180° dz i e l ą Zie m ię na dwie pół k u l e - wsc h o dn i ą i zac h o d ni ą. Wa rtość d ł u gośc i geograficznej m oże wy n os i ć od 0° do 1 80°, zarówno na pół ku l i wschodn iej, jak i na zachodn iej . D ł u gość geografi czna jest to kąt mi ę d zy p ółpłaszczyz n ą p ołudn i ka początkowego (0°) a półpłaszczyz n ą południka p rzec h o d zącego przez dany punkt na powierzchni Ziemi. 14 Strona 15 Obraz Ziemi I, Szerokość geografi czna Równ ik dzieli Z i em i ę na dw ie półku l e - północną i południ ową. Wa rtość sze ro kośc i geograficznej wynosi od 0° na równiku do 90° na biegunach. Szero kość geografi czna jest to kąt zawarty mi ę d zy płaszczyz n ą rów- ni ka (0°) a promieniem ziemskim p rzec h odzącym przez dany punkt na powierzchni Ziemi . 15 Strona 16 Określamy współrzędne geograficzne w Określ wspó łrzędne geograficzne punktu A. Określ współrzędne geograficzne Krakowa. 20° oo 20° 40° 60° _A 60° 40° 18 20° oo 20° 40° •C 60° Sprawdź, co ile stopni poprowadzono Sprawdź, co ile stopni wyznaczono południki i równoleż niki . południki i równoleż niki na powyższej Zwróć uwagę, w którą- stronę rosną wartości mapie. połu dników. ID Określ, w którym kierunku rosną wartości Pu nkt A leży pomiędzy wyznaczonymi połu­ południków. dnikami. Ok reśl wartość południka punktu A. I) Odczytaj wartość południka, na którym Podaj długość geograficzną punktu A. leży Kraków, pamiętając, że 1 ° to 60'. Sp rawdź, w któ rą stronę rosną wartości ' Sprawdź, w którą stronę rosną wartości równoleżników. równoleżników. Odczytaj, na którym równoleż niku l eży Podaj wartość równoleżnika, na którym punkt A. l eży Kraków. Podaj szerokość geograficzną punktu A. Na podstawie powyższyc h odpowiedzi określ współrzędne geograficzne Krakowa. Odpowiedź : Współrzędne geograficzne punktu A wynoszą Odpowiedź: 60°N i 30°E. Kraków ma współrzędne S0°04'N i 19°55'E. i«littfftl Określ wspó łrzędne geograficzne punktów Określ współrzędne geograficzne Nowego B i C. Targu. 16 Strona 17 ( )!Jr.i/ /i<'llli I \Vyrnaczanie współrzędnych geograficznych poszczeg{ilnych miejsc na Ziemi jest bardzo proste . Wystarczy do tego jedynie odbiornik GPS (C/oha/ f'ositio11i11g Systt'm). Urz,l{izeniP to odbiera wgn a ły radiowe wysyłane przez 30 satelitów nawigacyjnych, krąi',Jcych po orbitach okołoziem­ ,kich. Na podstawie sygnałów pochodlc)Cych z minimum trzech satelit6w można określić współ­ w:dne geogi-aficzne, a także kierunek i prędkość przemieszczania si<; człowieka, samochodu, j.ichtu lub samolotu. Natomiast dane z czterech satelitów pozwalaj,1 określić wysokoś( naci I101iomern morza. Nowoczesne odbiorniki CPS pokazuj,) swoje położenie' na wyświPtla,wj m<1 piP, dzięki czemu można zaplanować trasę podr6ży i przewidzie( czas osi,1gnięcia zami<'rz<J- Ill'go celu. rą tf%4 ,1 iii 1. Okreś l współrzędn e geografi czne trzech wybranych europejskich stolic. 2. Okreś l sze rokość ge ografi cz n ą kra ńcowych punktów Eu ropy, wysuni ętych najdalej na półno c i południ e. Oblicz rozc i ągłość połu­ dnikową Europy w stopniach i kilom etrach. 3. Podaj cechy południków i równo l eż ników. 4. Okreś l z dokładnością do 1O' wspó łrzę dn e geografi czne mi ej scowośc i , w której miesz- kasz lu b innej, l eżącej w pob li ż u mi ejscowo- Odbiornik GPS ok reś l a ws półrzędne ści, zaznaczo nej na mapi e. geograficzne z bardzo du żą dokła dnością. 17 Strona 18 Obraz Ziemi na mapie Zwykle nie sprawia nam trudności porusza- nych mapach ściennych skala występuj e zwy- nie się po najbliższej okolicy, gdzie znamy kle w trzech postaciach: każdy kamień. Problemy możemy mieć wów- • liczbowej, np. 1:2 500 OOO, czas, gdy znajdziemy się w nieznanym miej- • mianowanej, np. 1 cm - 25 km, scu. Jadąc na wakacje, nie chcemy tracić czasu • podziałki liniowej, np. na poszukiwanie właściwej drogi do kempingu 25 o 25 50 75 100 km lub hotelu. Przydatne są nam wówczas plany albo mapy tego obszaru. Skala jest duża, gdy mapa przedstawia dany Mapa jest obrazem Ziemi lub jej fragmentu obszar z dużą szczegółowością. Porównując przedstawionym na płaszczyźnie w odpo - mapy zamieszczone na stronie 19, za uwa żysz, wiednim pomniejszeniu (skali) i za pomocą że mapa sporządzona w skali 1:50 OOO jest bar- siatki kartograficznej oraz znaków umownych. dziej szczegółowa od mapy w skali 1:500 OOO. Dlatego skala 1:50 OOO jest więks za od skali • Elementy mapy 1:500 OOO. Skalę lic zbową moż na także wyra- Stosunek odległości na mapie do odległości zić w postaci ułamka zwykłego. Wtedy zapis w terenie nazywamy skalą. Skala określa, ile 1:50 OOO będzie oznaczał so6oo. Możn a zatem razy odległość, rzeczywista w terenie została powiedzieć, że im większy mianownik, tym pomniejszona na mapie. W atlasach i na szkol- mniejsza skala mapy. Przekształcamy skalę 1 cm = 10m~ 1 m = 100 cm l Znaj ąc postać skali mianowanej, łatwo moż na ją przed stawić jako podziałkę liniową. Narysuj lini ę i kolejno zaznacz 1 km= 1000 m J na niej jednocentymetrowe odcinki (cztery lub w i ęcej). Odcin ek pierwszy od lewej podziel na 1O jednomilimetrowych częśc i. Przedstaw skalę 1 :300 OOO w postaci miano- 2 o 2 4 6 8 km wanej i podzia łki liniowej . • Opi sz lini ę tak, jak to wynika ze skali mia- Odczytaj s ka l ę li cz bową . nowanej. 1 cm (mogą też być mm lub m) na mapie 3 o 3 6 9 12km to 300 OOO cm (m m, m) w terenie. 1 cm - 300 OOO cm Za mień ce ntymetry na kilometry. 300 OOO cm = 3000 m = 3 km 1 cm na mapie odpowiada od l egłości 3 km Przedstaw skale: 1:5 0 OOO, 1 :45 OOO OOO, w terenie. 1: 175 OOO w postaci mianowanej . 1 cm - 3 km 18 Strona 19 I Obraz Ziem i 1 Matematyczną oraz graficzną stroną kon- obiektom znajdującym się w terenie. Umiesz- struowania map zajmuje się dziedzina nauki czone obok mapy objaśnienie sygnatur nazy- zwana kartografią. Przy tworzeniu map pod- wamy legendą. stawową trudnością jest przeniesienie siatki geograficznej na płaszczyznę. Siatka ta oplata • Generalizacja mapy model kuli ziemskiej, a więc obiekt trójwy- Na mapach o du żej skali, a i większej więc miarowy, przestrzenny. Przeniesienie jej na szczegółowości, można umieścić sygnatury dwuwymiarową płaszczyznę bez rozerwania, przedstawiające na przykład niewielkie miej- skurczenia lub rozciągnięcia nie jest możliwe. scowości, strumienie czy polne drogi. Nie są Stąd też linie równoleżników i południków one natomiast oznaczane na mapach o małej przedstawione na płaskiej mapie na ogół nie skali. Treść musi być tam uproszczona, czyli przecinają się pod kątem prostym. Tworzą zgeneralizowana. Na takich mapach umiesz- one tak zwaną siatkę kartograficzną, która cza się znaki odpowiadające tylko najważniej ­ służy do lokalizacji obiektów na mapie oraz szym obiektom, a także upraszcza się stoso- określania ich współr zędnych geograficznych. wane sygnatury. Na przykład sygnatura mia- Treść mapy przedstawiana jest za pomocą sta nie musi pokazywać jego prawdziwego umownych znaków kartograficznych zwanych kształtu, a jedynie informować o tym, gdzie sygnaturami. Odpowiadają one wybranym miasto to jest położone. Skala mapy Mapy wykonuje się w różnych skalach, w za l eżnośc i od przeznacze nia. Duża ska la oznacza dużą szczegółowość mapy, natomiast mata ska la - matą szczegółowość . 1:500 ooo 1:50 ooo o 10 15 20km 0,5 0,5 1,5 2km drogi główne drogi drugorzęd ne drogi inne rzeki, jeziora - o lasy zabudowa miejska pozostałe miejscowości ..m. drogi drogi główne, drogi inne drogi gruntowe rzeki, jeziora numery dróg drugorzędne -" i lasy zabudowa miejska zakłady przemysłowe stacje benzynowe Przyjrzyj s ię dokładn ie zamieszczonym powyżej mapom i określ, jakimi elementami s ię różnią. Wyjaśn ij, z czego wyn ikają te różnice. 19 Strona 20 Obliczamy odległość rzeczywistą i skalę mapy Na podstawie poniższej mapy oblicz, jaka Oblicz, w jakiej skali zos ta ła wykonana mapą odległość dzieli Ża lęcin i Dolice w terenie. jeżeli odległośćrzeczywista pomiędzy miejsco- wościami Nowogard i Łobez wynosi 32,2 km. Korzystaj ąc ze ska li liczbowej, ustal rzeczy- Z mi erz linijką (w lin ii prostej) od l egłość na w i stą od l egłość odpow i adaj ącą 1 cm na mapie pomi ędzy miejscowośc i ami Nowo- mapie. Skala 1 :250 OOO oznacza, że 1 cm gard i Łobez. na mapie to 250 OOO cm w terenie. Wiesz już, że odległość mi ędzy tymi mi ej- Po przekształce n iu ot,:zymujemy: scowośc i a mi na mapie - 4,6 cm - odpo- 1 cm - 25 00 m, czyli 1 cm - 2,5 km. wiada 32,2 kni w rzeczyw i stości. Korzysta- jąc z proporcji, m ożesz obliczyć, że 1 cm Zmi erz linijką od l egłość na mapie pomię­ na mapi e to 7 km w terenie. dzy Ża l ęc in e m a Dolicam i. Zam i eń ska l ę mi a nowa ną na li czbową : Wiedząc ju ż, że każdy centymetr na mapie oznacza 2,5 km w terenie, możesz ob li czyć 1 cm - 7 km, faktycz n ą od l egłość między miastami . Dłu­ czyli 1 cm - 7000 m, gość odcinka Żalęc in-Dolice na mapie a więc 1 cm - 700 OOO cm. wynosi 3 cm, czyli trzy razy po 2,5 km. Zatem ska la liczbowa wynosi 1 :700 OOO. Daje to wynik 7, 5 km w terenie . Możesz Odpowiedź: również ułożyć proporcję. Mapa została wykonana w skali 1 :700 OOO. 1 cm - 2,5 km 3 cm -x km x km = 3 cm . 2, 5 km = 7 5 km 1 cm ' Oblicz, jaka jest rzeczywista odległość pomię­ Odpowiedź: dzy dwoma miastami, jeżeli na mapie w skali Od l egłość po mi ędzy miastami wynosi 7,5 km . 1:225 OOO wynosi ona 11 cm. 20

O nas

PDF-X.PL to narzędzie, które pozwala Ci na darmowy upload plików PDF bez limitów i bez rejestracji a także na podgląd online kilku pierwszych stron niektórych książek przed zakupem, wyszukiwanie, czytanie online i pobieranie dokumentów w formacie pdf dodanych przez użytkowników. Jeśli jesteś autorem lub wydawcą książki, możesz pod jej opisem pobranym z empiku dodać podgląd paru pierwszych kartek swojego dzieła, aby zachęcić czytelników do zakupu. Powyższe działania dotyczą stron tzw. promocyjnych, pozostałe strony w tej domenie to dokumenty w formacie PDF dodane przez odwiedzających. Znajdziesz tu różne dokumenty, zapiski, opracowania, powieści, lektury, podręczniki, notesy, treny, baśnie, bajki, rękopisy i wiele więcej. Część z nich jest dostępna do pobrania bez opłat. Poematy, wiersze, rozwiązania zadań, fraszki, treny, eseje i instrukcje. Sprawdź opisy, detale książek, recenzje oraz okładkę. Dowiedz się więcej na oficjalnej stronie sklepu, do której zaprowadzi Cię link pod przyciskiem "empik". Czytaj opracowania, streszczenia, słowniki, encyklopedie i inne książki do nauki za free. Podziel się swoimi plikami w formacie "pdf", odkryj olbrzymią bazę ebooków w formacie pdf, uzupełnij ją swoimi wrzutkami i dołącz do grona czytelników książek elektronicznych. Zachęcamy do skorzystania z wyszukiwarki i przetestowania wszystkich funkcji serwisu. Na www.pdf-x.pl znajdziesz ukryte dokumenty, sprawdzisz opisy ebooków, galerie, recenzje użytkowników oraz podgląd wstępu niektórych książek w celu promocji. Oceniaj ebooki, pisz komentarze, głosuj na ulubione tytuły i wrzucaj pliki doc/pdf na hosting. Zapraszamy!