    Jack LONDON  
    OPOWIEŚCI Mórz POŁUDNIOWYCH
    
    Przełożyli:  
    Tadeusz  Jan  Dehnel,  Tadeusz  Evert,  Zygmunt  Glinka, 
Gabriel Karski, Kazimierz  Piotrowski,  Krystyna  Tarnowska, 
Bronisław Zieliński 
    
    
    
    Wydawnictwo Spółdzielcze
    Warszawa 1987
    
    
    
    
    
    
    Szeryf Kony 
    
    Trudno   nie   zakochać   się   w   tym   klimacie.   To 
niepodobieństwo  -  powiedział  Cudworth  wysłuchawszy  mego 
panegiryku. Pod adresem okolic Kony. - Osiemnaście lat  temu 
wylądowałem tu  po  raz  pierwszy  jako  młodzik  świeżo  po 
uniwersytecie  i  zamieszkałem  na  stałe.  Od  tego   czasu 
rozstaję się z Koną tylko na  krótko.  Jeżeli  masz  pan  na 
ziemi jakieś ulubione miejsce, strzeż się, nie marudź u nas, 
bo przekonasz się, że Kona stanie ci się droższa. 
    Skończyliśmy  właśnie  kolację  podaną  na  przestronnej 
werandzie - lanai - po  północnej  stronie  domu.  Słusznie, 
weranda miała północną wystawę, ale  zastanawianie  się  nad 
taką lub inną wystawą w podobnie  uroczym  klimacie  nie  ma 
właściwie sensu. 
    Zgaszono świece. Smukły, biało ubrany  Japończyk  zjawił 
się jak duch  w  smudze  księżycowego  blasku.  Wręczył  nam 
cygara i roztopił się w mrokach nie oświetlonego domu. Przez 
zasłonę bananów i drzew lehua spojrzałem  w  dół  na  gąszcz 
krzewów quava i leżące o tysiąc stóp niżej  spokojne  morze. 
Przed tygodniem zszedłem z małego  przybrzeżnego  parowca  i 
zamieszkałem u Cudwortha. Od tej chwili wiatr nie pofałdował 
ani razu zwierciadlanej tafli wodnej.  Prawda,  zdarzał  się 
powiew, ale był to zawsze najłagodniejszy z  zefirów,  jakie 
wiać mogą pośród wysp  wiecznego  lata  -  nie  wiatr,  lecz 
westchnienie,  długie,   balsamiczne   westchnienie   świata 
pogrążonego w słodkiej drzemce. 
    - Kraina marzeń - powiedziałem. 
    - Gdzie  dni  nie  różnią  się  od  siebie.  Każdy  jest 
wizerunkiem raju - dodał  Cudworth.  -  Nigdy  nic  się  nie 
dzieje. Ani za gorąco, ani za zimno; zawsze tak właśnie, jak 
trzeba.  Czy  pan  spostrzegł,  że  ląd  i  morze  oddychają 
regularnie, na zmianę? 
    Tak,  zauważyłem  to  rozkoszne,  rytmiczne  oddychanie. 
Każdego rana lekki  powiew  od  morza  powstawał  jak  gdyby 
niedaleko brzegu i z wolna przybliżał  się  coraz  bardziej, 
nadpływał ku ziemi łagodnymi, wonnymi  falami  ozonu.  Igrał 
nad wodą, subtelnie  cieniował  jej  powierzchnię,  a  tu  i 
ówdzie rysował niezliczone lustrzane pasy ciszy -  ruchliwe, 
żywe,  zmieniające   kształty   od   kapryśnych   pocałunków 
wietrzyka.   Każdego   wieczora   powiew   ów   zamierał   w 
niebiańskiej ciszy,  a  tchnienie  lądu  delikatne  torowało 
sobie drogę pośród drzew kawowych i araukarii. 
    - Kraina wiecznej ciszy - powiedziałem. -  Czy  dmie  tu 
kiedy tak naprawdę? - Rozumie pan, o co mi chodzi? 
    Cudworth zaprzeczył  ruchem  głowy  i  wskazał  ręką  ku 
wschodowi. 
    - Jak może dąć za taką barierą? 
    Olbrzymie  masywy  górskie,  Mauna  Kea  i  Mauna   Loa, 
sterczały   tam    niby    wieże    przesłaniające    połowę 
wygwieżdżonego nieba. Dwie i  pół  mili  nad  nami  wznosiły 
głowy   białe   od   śniegów,   których    nie    roztapiało 
podzwrotnikowe słońce. 
    - Trzymam zakład, że o trzydzieści mil stąd dmucha teraz 
czterdzieści mil na godzinę. 
    Uśmiechnąłem się niedowierzająco. 
    Cudworth podszedł  do  umieszczonego  na  lanai  aparatu 
telefonicznego. Wzywał kolejno  Waimeę,  Kohalę  i  Hamakuę. 
Urywki rozmów dowodziły, że wieją tam wichry. 
    - Zamiata w tę  i  w  tamtą,  hę?...  Od  kiedy?...  Co, 
dopiero od tygodnia?... Halo, Abe... To ty?...  Aha,  aha... 
Uparłeś się sadzić kawę na wybrzeżu koło Hamakui...  Rozwieś 
lepiej wiatrochrony... Ha! Szkoda, że  nie  możesz  zobaczyć 
moich drzewek... Szkoda! 
    - Prawie  huragan  -  zwrócił  się  do  mnie  odłożywszy 
słuchawkę. - Zawsze nabijam się z  Abego  i  jego  kawy.  Ma 
pięćset akrów plantacji.  Czyni  cuda,  by  uchronić  ją  od 
wiatru, nie mam jednak pojęcia,  jak  utrzymuje  korzenie  w 
ziemi. Czy tam dmucha. Pewnie!  Po  stronie  Hamakui  dmucha 
nieustannie. Z Kohali dowiedziałem się o  jakimś  szkunerze, 
który ze zwiniętymi żaglami miotał się  w  cieśninie  między 
Hawai i Manui. Psia pogoda! 
    - Nie do wiary - bąknąłem. - Czy  żaden  boczny  podmuch 
nigdy tutaj nie zbłądził? 
    -  Nigdy!  Nasz  wietrzyk   jest   zjawiskiem   zupełnie 
odosobnionym, bo rodzi się po tej stronie Mauna Kea i  Mauna 
Loa. Widzi , ziemia stygnie prędzej niż  woda  i  dlatego  w 
nocy ląd oddycha w  kierunku  morza.  Za  dnia  ziemia  jest 
cieplejsza niż  woda  i  dzieje  się  odwrotnie.  Niech  pan 
posłucha! Właśnie ciągnie powiew od lądu, górski wiatr. 
    Istotnie, słychać było, że  się  zbliża,  szemrze  cicho 
pośród drzew kawowych,  porusza  korony  araukarii,  wzdycha 
między  laskami  trzciny  cukrowej.  Na  werandzie  panowała 
jeszcze absolutna cisza. , niebawem  jednak  nadpłynął,  dał 
się  odczuć  ów  górski  wiatr  -   subtelnie   balsamiczny, 
przesycony  korzennymi  woniami   i   chłodny,   rozkosznie, 
jedwabiście chłodny, upajający niby studzone wino -  chłodny 
tak, jak potrafi być tylko  górski  powiew  na  tym  rajskim 
wybrzeżu. 
    - Dziwi się pan, że osiemnaście lat  temu  Kona  podbiła 
moje serce? - podjął gospodarz. - Za nic  nie  mógłbym  stąd 
wyjechać. To byłoby straszne.  Umarłbym  chyba.  Ale  znałem 
człowieka, który tak  samo  kochał  Konę.  Sądzę  nawet,  że 
mocniej, bo urodził się tutaj, na tym rajskim  wybrzeżu.  To 
był niezwykły człowiek, najbliższy  mój  przyjaciel,  więcej 
niż brat. Cóż, rozstał się z Koną i nie umarł.
    - Miłość - zapytałem. - Kobieta? 
    Cudworth pokręcił głową.  
    - I nie powróci nigdy, chociaż sercem zostanie w Kailua. 
    Paliłem bez słowa. Czekałem. 
    - Kochał się już... we własnej żonie. Miał  także  troje 
dzieci; uwielbiał je. Są teraz w  Honolulu.  Syn,  idzie  na  
uniwersytet. 
    - Może jakaś zbrodnia? - zapytałem po chwili, trochę już 
zniecierpliwiony.
    Cudworth znów pokręcił głową. 
    - Nie popełnił przestępstwa i nikt mu go  nie  zarzucał. 
Był synem Kony. 
    - Uparł się pan sypać paradoksami - powiedziałem. 
    - Może się tak wydawać - przyznał. - W tym właśnie  tkwi 
całe piekło. 
    Przez czas pewien  spoglądał  na  mnie  bystro,  później 
nagle podjął opowieść. 
    - Był trędowaty. Nie, nie urodził się z tym. Nikt się  z 
tym nie rodzi. Zaraził się. Ten człowiek...  Cóż,  nie  będę 
robił tajemnicy... Nazywał się Lyte Gregory. Każdy  kamaina* 
[Kamaina - tubylec] zna  jego  historię.  Był  czystej  krwi 
Amerykaninem,  ale  zbudowanym  tak,  jak   dawni   wodzowie 
hawajscy. Mierzył sześć stóp i trzy cale. Bez ubrania  ważył 
dwieście dwadzieścia funtów, w czym każda uncja to  kości  i 
mięśnie. Silniejszego mężczyzny nie widziałem w  życiu.  Był 
kolosem, atletą, półbogiem. Był moim przyjacielem.  Serce  i 
duszę miał równie wielkie, równie wspaniałe jak ciało. 
    Ciekawe, co by pan uczynił,  gdyby  pan  spostrzegł,  że 
najbliższy  przyjaciel,  brat,  ześlizguje  się  po  stromym 
zboczu przepaści, że  jest coraz niżej i niżej.  A  pan  nie 
jest w stanie mu  pomóc.  W  takiej  właśnie  znalazłem  się 
sytuacji. Nie było rady! U  Boga  Ojca,  cóż  mogłem  robić, 
człowieku? Złowróżbne, nieomylne piętno  tej  ohydy  plamiło 
czoło przyjaciela. Nikt tego nie widział, tylko ja,  dlatego 
zapewne, że bardzo kochałem Lyte'a. Nie miałem  zaufania  do 
własnych oczu. To było zbyt potworne, zbyt nieprawdopodobne. 
A przecież  było!  Na  jego  czole,  na  uszach.  Oglądałem, 
obserwowałem   miesiącamii   słabą   -   och!    -    prawie 
niedostrzegalną opuchliznę muszli usznych. Wbrew  rozsądkowi 
podsycałem  w  sobie  resztki  nadziei.  Później  czoło  nad 
obydwiema brwiami pociemniało mu tak  lekko,  jak  gdyby  od 
promieni słońca. Sądziłbym niewątpliwie, że  ta  opalenizna, 
gdyby nie ledwie dostrzegalny połysk;  rozumie  pan,  zdawać 
się mogło, iż na powierzchni skóry  nikłe  światełko  zapala 
się na sekundę i zaraz gaśnie.  Próbowałem  wierzyć,  że  to 
opalenizna, ale nie mogłem. Wiedziałem  swoje!  Nikt  oprócz 
mnie nic nie zauważył. Oprócz mnie i Stephena Kaluny, lecz o 
tym dowiedziałem się znacznie później. Ale ja  patrzyłem  od 
początku, jak nadciąga piekielna, niewymownie groźna  zmora. 
Nie chciałem myśleć o przyszłości. Bałem się. Nie mogłem! Po 
nocach płakałem z rozpaczy. 
    Lyte Gregory  był  moim  przyjacielem.  Razem  łowiliśmy 
rekiny w  zatoce  Niihau.  Razem  tropili  dzikie  bydło  na 
stokach  Mauna  Kea  i  Mauna  Loa.  Ujeżdżaliśmy  konie   i 
cechowali młode byczki  w Carter Ranch. Polowaliśmy na  kozy 
koło Haleakala,  Lyte  uczył  mnie  nurkować  i  pływać,  aż 
wreszcie prawie mu dorównałem, chociaż on  w  wodzie  radził 
sobie lepiej od przeciętnego tubylca. Sam nieraz  widywałem, 
jak  szedł  w  głąb  piętnaście  sążni*  [Sążeń  -  ok.  180 
centymetrów] i wytrzymywał pod wodą dwie minuty. Był stworem 
ziemnowodnym, a zarazem  górskim.  Wspinał  się  na  urwiska 
dostępne jedynie kozom. Nie bał się niczego.  Kiedy  rozbiła 
się  "Luga",  przepłynął  trzydzieści  mil   po   wzburzonym 
oceanie. Trwało to trzydzieści sześć godzin. O, Lyte potrafi 
torować sobie drogę pośród grzywaczy, które pana  albo  mnie 
zgniotłyby  na  galaretę.  Niezwykły,  wspaniały   człowiek! 
Półbóg! Razem  przebyliśmy  rewolucję,  obydwaj  po  stronie 
romantycznych lojalistów. Dostał dwie kule, a później  wyrok 
śmierci. Ale był za wielkim człowiekiem,  żeby  republikanie 
mogli go zabić. Śmiał się z nich. Rychło wrócili  mu  honor, 
ba!   mianowali   szeryfem    Kony.    Był    to    człowiek 
nieskomplikowany, chłopiec, co nigdy nie dorasta. Mózg  miał 
zdrowy,  wolny  od  szarpaniny  i  zboczeń  przy   procesach 
myślowych. Szedł do celu prostą drogą,  a  dostrzegał  tylko 
jasne cele. 
    Oczywiście był sangwinikiem. Nie znałem nigdy  człowieka 
równie ufnego, równie szczęśliwego, zadowolonego ze  świata. 
Nie pozostało nic, czego mógłby  pragnąć.  Życie  nie  miało 
wobec niego długów: wszystko wypłaciło z  góry,  gotówką  na 
stół! Czy mógł marzyć  o  czymś  więcej,  niż  to  wspaniałe 
ciało,  żelazne  siły,  zdumiewająca  odporność  na   zwykłe 
niedomagania  ludzkie,  niż  cudowna  świeżość  ducha?   Pod 
względem zalet cielesnych był  doskonałością.  Nie  chorował 
nigdy w życiu. Nie miał pojęcia,  co  to  ból  głowy.  Kiedy 
cierpiałem na tę dolegliwość,  Lyte  gapił  się  na  mnie  z 
podziwem  i  zmuszał  do   śmiechu   niezręcznymi   objawami 
współczucia. Nie rozumiał czegoś takiego, jak ból głowy. Nie 
mógł  zrozumieć.  Powiedziałem,  że  był  sangwinikiem.  Cóż 
dziwnego! Jaki mógł być przy swej  niezwykłej  żywotności  i 
nadludzkim zdrowiu?                            
    Opowiem pewne  wydarzenie  na  dowód,  jak  bardzo  Lyte 
wierzył  w  swą  pomyślną  gwiazdę  i  że  ta   wiara   była 
uzasadniona. Był jeszcze młodzikiem (niedawno go  poznałem), 
kiedy zasiadł w Wailuku do  pokera.  W  partii  brał  udział 
gruby Niemiec nazwiskiem   Schultz,  który  grał  brutalnie, 
narzucał własną wolę. Dopisywało mu szczęście i był zupełnie 
nieznośny w chwili, gdy Lyte Gregory wziął karty do ręki. Po 
pierwszym rozdaniu Schultz otworzył w ciemno,  Lyte  wyszedł 
podobnie  jak  inni  partnerzy,  lecz  Schultz   przebił   i 
wystraszył  wszystkich  -  wszystkich  z  wyjątkiem  Lyte'a. 
Lyte'owi nie podobał się ton Niemca, przebił więc  z  kolei. 
Schultz odpowiedział pięknym za nadobne,  a  Lyte  znów  nie 
pozostał dłużny. Trwało to dosyć długo. Stawki były duże.  A 
wie pan, co Lyte dostał do ręki? Parę króli i trzy  treflowe 
blotki! To nie był poker. Lyte nie stawiał na karty. Stawiał 
na  swój  optymizm.  Nie  wiedział,  co  ma   Schultz,   ale 
przebijał,  przebijał,  aż  wreszcie  zaszantażował  Niemca. 
Pomyśl pan tylko! Para króli zmusza faceta z asową trójką do 
kapitulacji, do obejrzenia kart przed zrzuceniem. 
    Otóż  Schultz  poprosił  o  dwie  karty.  Rozdawał  inny 
Niemiec, przyjaciel Schultza. Lyte dowiedział  się  wówczas, 
że przeciwnik ma trójkę. I jak postąpił? Jak pan by postąpił 
na jego  miejscu?  Naturalnie  zrzuciłby  pan  trzy  blotki, 
zostawił króle. Ale to nie dla Lyte'a! On stawiał przecie na 
swój optymizm! Odrzucił króle, zastawił trzy małe  trefle  i 
dobrał dwie karty. Nawet nie zerknął na nie! Spojrzał  przez 
stół na Schultza  i  postawił  grubo.  Niemiec  bez  wahania 
odpowiedział jeszcze wyżej. Miał przecież w ręku  trzy  asy, 
wiedział więc, że dostał Lyte'a, bo oceniał  go  również  na 
trójkę - z konieczności na niższą  trójkę.  Biedny  Schultz! 
Rozumował najzupełniej słusznie. Miał rację. Popełnił  tylko 
jeden błąd: zdawało mu się,  że  partner  stawia  na  kartę. 
Przebijali kolejno mniej więcej przez pięć minut. Na  koniec 
pewność siebie Schultza zaczęła  topnieć.  Przez  cały  czas 
Lyte nie spojrzał na kupione dwie karty i partner o tym  nie 
wiedział. Wyraźnie widziałem, jak  Niemiec  zastanowił  się, 
ożywił i znowu  rzucił  stawkę.  Niedługo  jednak  wytrzymał 
napięcie nerwowe. 
    "Daj pan spokój, Gregory - odezwał się  wreszcie.  -  Od 
początku jestem wygrany. Nie chcę więcej pańskich pieniędzy. 
Mam..." 
    "Mniejsza o to, co pan ma - przerwał mu Lyte. - Nie  wie 
pan, co mnie się dostało. No, chyba pora zajrzeć". 
    Zerknął w karty i przebił Niemca o  sto  dolarów.  Znowu 
jeden i drugi zaczęli stawiać raz po raz. Na koniec  Schultz 
osłabł, zamknął pulę i  położył  na  stole  trzy  asy.  Lyte 
rzucił swoje pięć kart. Wszystkie  były  czarne.  Kupił  dwa 
trefle!  Wie  pan,  że  prawie   wykończył   Schultza   jako 
pokerzystę. Niemiec nigdy nie odzyskał formy.  Utracił  całą 
butę. Był od tego czasu mało zdecydowany, trochę płochliwy. 
    "Jak   mogłeś   tak   postąpić?   -   spytałem   później 
przyjaciela. - Schultz prosił o dwie karty.  Wiedziałeś  już 
wtedy, że przegrana pewna. A zresztą, nie  spojrzałeś  nawet 
na to, co sam kupiłeś". 
    "Wcale nie musiałem patrzeć - odpowiedział mi Lyte. - Od 
początku wiedziałem, że to dwa trefle. Powinienem kupić  dwa 
trefle i kwita! Myślisz, że dałbym się  pobić  temu  grubemu 
szwabowi? To było niemożliwe.  Nie  zwykłem  w  taki  sposób 
dostawać w skórę. Po  prostu  musiałem  wygrać.  Co  chcesz? 
Gdybym nie miał w garści pięciu trefli, zobaczyłbyś we  mnie 
człowieka najbardziej zdziwionego na świecie". 
    Oto cały Lyte! Teraz chyba  ocenia  pan  właściwie  jego 
niezmierny optymizm. Jeżeli wziął się do czegoś, musiał  bez 
trudu  i  kłopotu   zyskać   powodzenie.   Usprawiedliwienie 
znajdował w takim choćby wydarzeniu i w dziesięciu tysiącach 
innych. Po prostu szczęściło mu się, wiodło. Dlatego się nie 
bał. Głęboko wierzył, że nic złego nie może go  spotkać,  bo 
nie  spotkało  dotychczas.  Kiedy  zatonęła  "Luga",  a   on 
przepłynął te trzydzieści mil - spędził w wodzie dwie noce i 
dzień. Przez cały ten  okropny  okres  czasu  ani  razu  nie 
stracił nadziei, bodaj na chwilę nie zwątpił w ocalenie. Był 
pewien, że trafi w końcu do jakiegoś lądu. Sam mi to  mówił; 
a wiedziałem, że mówi prawdę. 
    Taki był  Lyte  Gregory.  Różnił  się  od  przeciętnych, 
ułomnych  ludzi. Należał do odmiennej rasy  istot  wyższych, 
odpormych  na  pospolite  cierpienie  i  niedole.   Zdobywał 
wszystko, co zechciał. Żonę sprzątnął sprzed  nosa  dwunastu 
rywalom. Młoda piękność z rodziny Carutherów ustatkowała się 
rychło. Lyte znalazł w niej towarzyszkę życia najlepszą  pod 
słońcem. Zapragnął syna. Syn się urodził. Zapragnął córki  i 
drugiego syna. I oni przyszli na świat. Dzieci były    takie 
właśnie, jak  potrzeba:  bez  śladu  wad  i  braków.  Klatki 
piersiowe miały  niby  miechy.  Odziedziczyły  całą  siłę  i 
zdrowie ojca. 
    Później  przyszło  TO.  Na  Gregorym  spoczęło  potworne 
piętno. Obserwowałem je przez rok. Pękało mi serce.  Ale  on 
nie zdawał sobie z tego sprawy; nikt nie podejrzewał niczego 
- nikt z wyjątkiem przeklętego hapa-haole (to znaczy półkrwi 
tubylca)  Stephena  Kaluny.  On  wiedział,   lecz   ja   nie 
domyślałem  się   tego.   Aha!   Wiedział   również   doktor 
Strowbridge. Był lekarzem rządowym. Miał wzrok  uczulony  na 
objawy trądu. Widzi pan, do jego obowiązków, między  innymi, 
należało badanie podejrzanych  i  kierowanie  ich  na  punkt 
zborny w Honolulu. Stephen Kaluna miał także  oko  wyczulone 
na trąd. Choroba  panoszyła  się  w  jego  rodzinie,  której 
czterech  czy  pięciu  przedstawicieli  przebywało  już   na 
Molokai. 
    Cała historia wybuchła z racji siostry Stephena  Kaluny. 
Była  podejrzana,  lecz  zanim  trafiła   w   ręce   doktora 
Strowbridge'a, brat ukrył ją w  bezpiecznym  miejscu.  Lyte, 
jako szeryf Kony, powinien odnaleźć zgubę.  Wchodziło  to  w 
zakres jego obowiązków. 
    W ów pamiętny wieczór wybraliśmy się wszyscy do Hilo, do 
baru Neda Austina. Zastaliśmy tam Stephena Kalunę.  Siedział 
bez towarzystwa, bardzo zły i pijany. Lyte śmiał się właśnie 
z  jakiegoś  dowcipu;  huczał  gromkim,  radosnym   śmiechem 
wielkiego dziecka. Kaluna ze wstrętem  splunął  na  podłogę. 
Lyte dostrzegł to, podobnie  jak  inni,  zlekceważył  jednak 
zaczepkę. Kaluna szukał  pretekstu  do  burdy.  Za  osobistą 
krzywdę uważał fakt, że Lyte próbuje odnaleźć jego  siostrę. 
Na rozmaite sposoby dawał wyraz niezadowoleniu. Ze spotkania 
z szeryfem, ten wszakże nie zwracał nań  uwagi.  Zdawało  mi 
się,  że  Lyte  żałował  trochę   awanturnika,   najbardziej 
przykrym obowiązkiem jego urzędu  było  właśnie  wyłapywanie 
trędowatych.  Niemiła  sprawa  wchodzić  do  cudzego   domu, 
porywać  matkę,  ojca  lub  dziecko  i  wysyłać  biedaka  na 
dożywotne zesłanie na Molokai, chociaż  nie  zrobił  przecie 
nic złego. Oczywiście, było to konieczne ze względu na dobro 
społeczeństwa.   Jestem   przekonany,   że   Lyte   pierwszy 
aresztowałby własnego ojca, gdyby ów był podejrzany. 
    Wreszcie Kaluna wybuchnął:  "Słuchaj,  Gregory,  myślisz 
pan, że capniesz Kalaniweo, ale jej nie capniesz". 
    Ta podejrzana o trąd siostra miała  na  imię  Kalaniweo. 
Kiedy padło jego nazwisko, Lyte spojrzał na Kalunę, ale  nie 
odpowiedział. Kaluna  był  już  wściekły.  Przez  cały  czas 
doprowadzał się do szaleństwa. "Więcej ci powiem - wrzasnął. 
- Sam trafisz na Molokai,  zanim  wyprawisz  tam  Kalaniweo. 
Zaraz ci powiem, coś za jeden.  Nie  wolno  ci  przebywać  w 
towarzystwie przyzwoitych ludzi. Strasznie dziś pyskujesz  o 
swoich obowiązkach. Może nie? Moc  trędowatych  wysyłasz  na 
nnookai, a dobrze wiesz, że tam i twoje miejsce". 
    Widywałem już Lyte'a w gniewie, nigdy jednak nie był tak 
zły jak wtedy. Widzi pan, u nas nie dowcipkuje się na  temat 
trądu. Lyte skoczył jednym susem na  Kalunę,  porwał  go  za 
gardło, zwlókł z krzesła i zaczął tarmosić, tak, że  słychać 
było szczękanie zębów. "Co ci do  łba przyszło? -  wołał.  - 
Gadaj zaraz, bo wyduszę  z ciebie prawdę!" 
    Widzi pan, na Zachodzie są pewne sprawy,  o  których  na 
wszelki wypadek trzeba mówić z uśmiechem. Tak  samo  u  nas, 
ludzi z  wysp.  Taką  sprawą  jest  przede  wszystkim  trąd. 
Mniejsza o to, jaki był  Kaluna.  W  każdym  razie  nie  był 
tchórzem. Kiedy Lyte zwolnił nieco uścisk  na  jego  gardle, 
odpowiedział bez wahania: "Powiem ci zaraz, co  mi  przyszło 
do łba. Sam jesteś trędowaty." 
    W tej chwili szeryf odepchnął w bok Kalunę, bez  wysiłku 
.  Rzucił  go  na  krzesło.  Później  wybuchnął  serdecznym, 
szczerym śmiechem. Ale śmiał się samotnie; gdy to  zauważył, 
rozejrzał się dokoła po naszych  twarzach.  Przysunąłem  się 
doń tymczasem, próbowałem namówić, żeby wyszedł. Nie zwracał 
na mnie uwagi.  Jak  urzeczony,  patrzył  na  Kalunę,  który 
nerwowo, niespokojnie wodził ręką po szyi, jak gdyby  chciał 
pozbyć się śladu zakażonych palców, co dusiły go za  gardło. 
Było to wyraźnie odruchowe; nie demonstracyjne. 
    Lyte odwrócił się ku nam.  Z  wolna  przenosił  wzrok  z 
jednej twarzy na  drugą.  "Wielki  Boże!  Chłopcy...  Wielki 
Boże!" Właściwie nie powiedział tego,  wykrztusił  ochrypłym 
szeptem przerażenia i niezmiennej grozy. Strach  grał  mu  w 
krtani, a przekonany jestem, iż Lyte Gregory nigdy  przedtem 
nie doświadczył strachu. Wkrótce jednak odzyskał władzę jego 
niezmierny optymizm. Lyte roześmiał się znowu. 
    "Dobry kawał... - powiedział. - Mniejsza o to, kto wpadł 
na aki pomysł. Za dużo wypiłem i w pierwszej chwili naprawdę 
strach mnie obleciał. Ale, chłopcy, nie róbcie  tego  więcej 
nigdy  nikomu. Sprawa jest zbyt  poważna.  W  tej  pierwszej 
chwili umarłem tysiąc razy. Możecie mi wierzyć. Pomyślałem o 
żonie  i o szkrabach, i..." 
    Głos odmówił mu posłuszeństwa. Lyte stropił się, zasępił 
- spojrzał znów z ukosa na Kalunę, który nadal  wodził  ręką 
po szyi. 
    "John" - odezwał  się  przyjaciel  przenosząc  wzrok  na 
mnie. 
    Pogodny ton  jego  głębokiego  głosu  zadźwięczał  mi  w 
uszach.  Nie  mogłem  zdobyć  się  na  odpowiedź.  Z  trudem 
przełykałem ślinę, a ponadto zdawałem sobie sprawę,  że  mam 
taki wyraz twarzy, jakiego mieć nie powinienem. 
    "John" - powtórzył zbliżając się o  krok.  Przemówił  do 
mnie trwożliwie, a  ze  wszystkich  koszmarnych  potworności 
najbardziej przerażający był bodaj akcent  trwogi  w  ustach 
Lyte'a Gregory'ego. 
    "John, John, co to wszystko ma znaczyć? - ciągnął  coraz 
bardziej nieśmiało. - Przecież to kawał, prawda?  John,  oto 
moja ręka! Gdybym był trędowaty,  nie  podawałbym  ci  chyba 
ręki? A może naprawdę jestem trędowaty? Co, Johnie?" 
    Wyciągnął do  mnie  rękę.  Ach!,  Przez  wszystkie  moce 
niebieskie i piekielne, nie  dbałem  już  o  nic!  Był  moim 
przyjacielem. Uścisnąłem mu dłoń, choć  serce  omal  mi  nie 
pękło, kiedym zobaczył, jak twarz mu pojaśniała. 
    "Tak, Lyte, to był kawał -  powiedziałem.  -  Umówiliśmy 
się zawczasu. Ale masz  rację.  Sprawa  jest  zbyt  poważna. 
Nigdy już nie spłatamy podobnego figla" 
    Nie roześmiał się tym razem. Uśmiechnął  się  tylko  jak 
człowiek zbudzony  z  okropnegosnu,  lecz  dręczony  jeszcze 
przez senne zjawy. 
    "No, więc wszystko w porządku - odezwał się  po  chwili. 
-Nie płatajcie więcej podobnych figlów.  Ja  teraz  stawiam. 
Cóż, przyznaję otwarcie, moi drodzy, że na moment zaleliście 
mi sadła za skórę. Popatrzcie tylko, jakem się spocił!" 
    Westchnął z ulgą i ocierając czoło postąpił kilka kroków 
w stronę lady. 
    "To żaden kawał" - rzucił szorstko Kaluna. 
    Spojrzałem nań krwiożerczym wzrokiem  -  poczułem  nagle 
chęć mordu. Nie śmiałem  jednak  odezwać  się  ani  uderzyć. 
Przyśpieszyłbym tylko katastrofę, a  nie  straciłem  jeszcze 
szaleńczej nadziei, że uda się jakoś zapobiec złu. 
    "To żaden kawał! - powtórzył  Kaluna.  -  Słuchaj,  Lyte 
Gregory! Jesteś trędowaty! Nie wolno ci dotknąć  ręką  skóry 
porządnego człowieka, czystej  skóry  porządnego  człowieka. 
Rozumiesz?" 
    Gregory rozgorzał znowu: "Wystarczy chyba tych  kawałów! 
Daj spokój! Powtarzam ci, daj spokój, Kaluna,  bo  jak  nie, 
zarobisz lanie. 
    "Najpierw  poddaj  się  badaniu   bakteriologicznemu   - 
odpowiedział Kaluna - a później możesz mi sprawić lanie, ba! 
możesz mnie zatłuc na śmierć, jeżeli będziesz  miał  ochotę. 
Człowieku! Spójrzże w to lustro! Na  własne  oczy  zobaczysz 
coś, co wszyscy widzą. Zaczyna  ci  się  robić  lwia  twarz. 
Przypatrz się, jak ci skóra ciemnieje nad oczami". 
    Lyte nie mógł oderwać wzroku od lustra. Ręce mu drżały. 
    "Nic nie widzę - odezwał się wreszcie i zwrócił twarz  w 
stronę hapa-haole.  - Masz złe serce, Kaluno. Nie  wstyd  mi 
przyznać się,  że przeraziłeś mnie tak, jak nikomu nie wolno 
straszyć drugiego człowieka. Trzymam  cię  za  słowo!  Zaraz 
wyjaśnię całą sprawę. Idę prosto do  doktora  Strowbridge'a. 
Ale miej się na baczności, kiedy wrócę!"
    Nie patrząc na nas ruszył w  kierunku  drzwi.  "Poczekaj 
tutaj, Johnie" powiedział i ruchem ręki zatrzymał mnie,  gdy 
chciałem mu towarzyszyć.  
    Staliśmy w barze, niby gromadka upiorów. 
    "Mówiłem prawdę - odezwał się Kaluna. -  Sami  to  chyba 
widzicie". 
    Wszystkie  spojrzenia  zwróciły  się  w   jego   stronę. 
Skinąłem głową. Harry Burnley podniósł szklankę  i  opuścił, 
nie tknąwszy jej wargami, Połowę zawartości wylał  na  ladę. 
Usta drżały mu jak małemu dziecku, które zaczyna płakać. Ned 
Austin czynił wiele hałasu przerzucając lód w  lodówce.  Nie 
szukał niczego. Sądzę, że nie  wiedział,  co  w  tej  chwili 
robi. Wszyscy milczeli. Usta Harry'ego Burnleya drżały coraz 
mocniej. Nagle Harry zrobił okropną, zawziętą minę i pięścią 
grzmotnął  Kalunę  w  twarz  -  raz,  drugi,   trzeci.   Nie 
próbowaliśmy   oderwać    napastnika    od    ofiary,    nie 
przejnowaliśmy się wcale. Burnley  mógł  go  nawet  zabić  w 
naszych oczach.  Lanie  było  okropne,  nas  jednak  to  nie 
obchodziło. Nie przypominam sobie, kiedy właściwie Harry dał 
za  wygraną  i  pozwolił  Ralunie  odpełznąć  w  jakiś  kąt. 
Podobnie jak inni, byłem zbyt oszołomiony.  
    Doktor  Strowbridge  wszystko  mi  później  opowiedział. 
Pracował  w nocy nad raportem, kiedy  Lyte  zgłosił  się  do 
ambulatorium. Lyte zdążył odzyskać  swój  zwykły,  optymizm. 
Przyszedł na nieco chwiejących się nogach, - trochę  jeszcze 
zły na Kalunę, lecz najzupełniej pewny  swego.  "Cóż  mogłem 
zrobić? - mówił mi doktor. -  Wiedziałem,  że  ma  trąd.  Od 
miesięcy to obserwowałem.  Nie  śmiałem  wyrzec  słowa.  Nie 
śmiałem  powiedzieć:  <<tak>>.  Wcale  mi  nie   wstyd,   że 
wybuchnąłem płaczem. Lyte błagał o badanie bakteriologiczne. 
Raz po raz powtarzał: "Wytnij kawałek  skóry, doktorze. Zrób 
analizę. Wytnij kawałek skóry!" 
    Płacz  doktora  Strowbridge'a  musiał  jednak  przekonać 
Gregory'ego. Następnego ranka parowiec  "Claudine"  odpływał 
do  Honolulu.  Przychwyciliśmy  Lyte'a,  kiedy  wchodził  na 
pokład. Widzi pan, wybierał się do Honolulu, by  się  stawić 
do dyspozycji Urzędu  Zdrowia.  Nie  mogliśmy  sobie  z  nim 
poradzić. Zbyt wiele ludzi  wysłał  na  Molokai,  by  samemu 
zwlekać. Doradzaliśmy  Japonię,  ale  on  nie  chciał  nawet 
słuchać. "Muszę przyjąć właściwe lekarstwo,  moi  drodzy"  - 
powtarzał raz po raz i nie mówił nic więcej. Opętała  go  ta 
jedna myśl. 
    Z punktu zbornego w Honolulu zlikwidował swoje sprawy  i 
odpłynął na Molokai. Źle mu się tam wiodło. Lekarz osiadły w 
kolonii trędowatych pisał do nas, że Lyte wygląda jak własny 
cień. Rozumie pan, tęsknił do żony i dzieci, martwił  się  o 
nie. Wiedział oczywiście, że są pod naszą opieką, ale i  tak 
cierpiał.  Kiedy  upłynęło  mniej  więcej  sześć   miesięcy, 
wybrałem  się  na  Molokai.  Siedziałem  po  jednej  stronie 
grubej, lustrzanej szyby - Lyte po drugiej.  Patrzyliśmy  na 
siebie przez szkło, a rozmawialiśmy  przy  pomocy  czegoś  w 
rodzaju tuby. Cóż, sprawa była beznadziejna. Lyte postanowił 
zostać.  Przekonywałem  go   uparcie.   Trwało   to   cztery 
śmiertelnie długie godziny. Wreszcie wyczerpałem się do cna, 
no i parowiec zaczął na mnie gwizdać. 
    Ale przyjaciele Lyte'a nie mogli znieść takiej sytuacji. 
W   trzy   miesiące   po   mojej    wizycie    na    Molokai 
zakontraktowaliśmy szkuner "Halcyon". Trudnił się  przemytem 
opium, a żeglował  jak  wszyscy  diabli!  Jego  szyprem  był 
Amerykanin  pochodzenia  skandynawskiego.  Przezwaliśmy   go 
Wikingiem. Za pieniądze zrobiłby  wszystko,  a  postaraliśmy 
się, aby podróż do Chin mu się opłaciła. Wiking  wypłynął  z 
San Francisco, a w kilka dni później wyruszyliśmy  na  morze 
jachtem Landhouse'a. Była to ledwie pięciotonowa łajba,  ale 
pognaliśmy ją pod wiatr całe pięćdziesiąt mil, i to w czasie 
północno-wschodniego pasatu. Choroba morska? Jak żyję, na to 
nie cierpiałem.  Z  dala  od  lądu  spotkaliśmy  "Halcyona". 
Burnley i ja przesiedliśmy się na szkuner. 
    Pożeglowaliśmy w stronę Molokai i  dotarliśmy  tam  koło 
jedenastej w nocy. Szkuner manewrował  na  redzie,  a  my  w 
czasie przypływu przybiliśmy szalupą do wybrzeża,  niedaleko 
Kalawao, wioski, gdzie - wie pan - umarł ksiądz Damien. Nasz 
Wiking był całkiem do rzeczy. Z dwoma rewolwerami  za  pasem 
śmiało szedł naprzód.  We  trójkę  przebrnęliśmy  w  poprzek 
półwysep  Kalaupapa,  ze  dwie  mile  drogi.  Proszę   sobie 
wyobrazić głuchą, ciemną  noc  i  poszukiwanie  człowieka  w 
osiedlu, gdzie mieszka ponad tysiąc trędowatych. Widzi  pan, 
gdyby podniesiono alarm, byłby z nami koniec. Teren był  nam 
zupełnie obcy i  ciemno  choć  oko  wykol.  Psy  trędowatych 
obskakiwały nas, szczekały. Wreszcie zgubiliśmy drogę. 
    Wiking uratował sytuację. Poprowadził nas do pierwszego,  
stojącego na uboczu domku. Zamknęliśmy  drzwi  od  środka  i 
zapalili światło. Trędowatych było sześciu. Obudzili się,  a 
ja przemówiłem do  nich  w  tubylczym  narzeczu.  Pytałem  o 
kokuę. Kokua znaczy dosłownie "pomocnik". W danym  przypadku 
to krajowiec, który jest zdrów, lecz mieszka w  leprozorium* 
[Leprozorium - miejsce, gdzie izoluje  się  trędowatych],  a 
Urząd  Zdrowia    płaci  mu   za   doglądanie   trędowatych, 
opatrywanie ich  ran  i  rozmaite  funkcje  w  tym  rodzaju. 
Pozostaliśmy w domku pilnując jego lokatorów; jednego z nich 
Wiking zabrał na poszukiwanie kokui, którego znalazł wkrótce 
i  przypędził  pod  groźbą  rewolweru.  Kokua  zachował  się 
przyzwoicie. Mnie i Burnleya poprowadził do siedziby Lyte'a. 
Wiking  tymczasem  został  na   straży   w   domku   sześciu 
trędowatych. Nasz przyjaciel mieszkał sam. 
    "Spodziewałem  się,  że  przyjedziecie,  moi  drodzy   - 
powiedział na powitanie. - Nie dotykaj mnie, John.  Cóż  tam 
słychać u Neda, Charleya i  całej  naszej  paczki?  Mniejsza 
zresztą o to. Zdążycie powiedzieć wszystko  później.  Jestem 
gotów do podróży. Ha! Wytrzymałem tutaj  dziewięć  miesięcy. 
Gdzie macie łódź?" 
    Wróciliśmy do tamtego domku, żeby  zabrać  Wikinga.  Ale 
rozpoczął się już alarm. W oknach  migotały  światła,  drzwi 
trzaskały. Umówiliśmy się z góry, że strzelać będziemy tylko 
w  ostatecznej  potrzebie,  toteż  kiedy  nas  zatrzymywano, 
radziliśmy sobie pięściami i kolbami rewolwerów. Jakiś  drab 
chwycił mnie, oplótł rękami. 
    Nie mogłem się wyzwolić, chociaż dwukrotnie  grzmotnąłem 
go w twarz pięścią. Szamotaliśmy  się  przez  chwilę,  potem 
runęliśmy walcząc na ziemi. Bliski byłem ostatecznej klęski, 
kiedy nadbiegł ktoś drugi z latarnią. Ujrzałem  wtedy  twarz 
mego przeciwnika! Ach, jak opisać  tę  ohydę?  Nie  była  to 
właściwie twarz, lecz zgniłe lub  gnijące  szczątki  -  żywa 
padlina  bez  nosa,  bez  ust,  z  jednym  uchem   opuchłym, 
poszarpanym, zwisającym  aż  do  ramienia.  Uległem  panice. 
Jednym chwytem potwór przygarnął mnie do  siebie  i  okropne 
ucho musnęło mój policzek. Wówczas postradałem chyba zmysły. 
Było  to  zbyt  przerażające.   Rewolwerem   zacząłem   tłuc 
napastnika. Nie mam pojęcia, jakim sposobem w chwili,  kiedy 
odskakiwałem już od niego, uczepił się mnie zębami. Cały bok 
dłoni miałem w tych  wstrętnych,  bezwargich  ustach.  Kolbą 
rewolweru gruchnąłem go potężnie pomiędzy oczy. Chwyt  zębów 
zelżał. 
    Cudworth wyciągnął do mnie rękę, a  że  księżyc  świecił 
jasno, zobaczyłem blizny podobne do tych, jakie  zostają  po 
ukąszeniu przez psa. 
    - Nie bał się pan? - zapytałem. 
    - Bałem się. Czekałem siedem  lat.  Widzi  pan,  aż  tak 
długo trwa okres inkubacyjny. Czekałem tutaj, w  Konie,  ale 
trąd nie przyszedł. Cóż, w ciągu tych siedmiu lat  nie  było 
dnia, nie było nocy wolnej od strachu... 
    Głos mu się załamał. Cudworth spojrzał w dół, na skąpane 
w księżycowym blasku morze, a  później  przeniósł  wzrok  ku 
strzelającym w niebo śnieżnym szczytom. 
    - Nie mogłem znieść myśli, że może stracę  to  wszystko, 
że nigdy nie zobaczę Kony. Siedem  lat!  Nie  zaraziłem  się 
jakoś...  Ale dlatego  właśnie  zostałem  starym  kawalerem. 
Byłem zaręczony. Nie odważyłem  się  jednak  na  małżeństwo, 
gdyż dręczyła mnie niepewność.  Narzeczona  nie  mogła  tego 
pojąć. Wyjechała do Stanów, wyszła za mąż. Nigdy jej później 
nie widziałem. 
    Kiedy pozbyłem  się  nareszcie  trędowatego  policjanta, 
usłyszałem  tętent  i  łomot  kopyt,  jak  gdyby  szarżowała 
kawaleria. To był nasz Wiking. Wystraszył się zgiełku i  nie 
marnując czasu  kazał  tym,  poczciwym  trędowatym,  których 
pilnował, osiodłać dla nas cztery konie. Byliśmy  gotowi  do 
drogi. Lyte położył aż trzech  kokuów,  a  wspólnymi  siłami 
wyrwaliśmy Burnleya  dwójce  napastników.  Cała  osada  była 
tymczasem w ruchu, a kiedy umykaliśmy cwałem, ktoś  (zapewne 
Jack  McVeigh,  administrator  Molokai)  otworzył  ogień   z 
winchestera. 
    To była jazda! Konie, siodła i  uździenice  trędowatych, 
ciemno choć oko wykol, gwiżdżące nad głową pociski  i  droga 
wcale nie najlepsza. Na domiar  złego  wierzchowiec  Wikinga 
był mułem, a sam Viking  nie  miał  pojęcia  o  hipice!  Ale 
dotarliśmy jakoś do szalupy  kiedyśmy  odbijali  od  brzegu, 
słychać było tętent koni cwałujących dół stokiem  wzgórz  na 
półwyspie Kalaupapa. 
    Jedzie  pan  do  Szanghaju.  Niech  pan  odszuka  Lyte'a 
Gregory'ego. pracuje tam w  niemieckiej  firmie.  Niech  pan 
zaprosi go  na  obiad,  nie  żałuje  wina,  da  mu  wszystko 
najlepsze. Tylko proszę mu nie pozwolić za  nic  płacić.  Ja 
czekam na rachunek. Lyte potrzebuje  pieniędzy  dla  żony  i 
dzieci, które mieszkają teraz w Honolulu. Wiem  o wszystkim. 
Wysyła rodzinie lwią  część  zarobków,  a  sam  żyje  niczym 
pustelnik. Niech  mu  pan  opowie  o  Konie.  Tutaj  przecie 
zostawił serce. Niech mu pan opowie o Konie  tyle,  ile  pan 
powiedzieć potrafi. 
    
    Przełożył Tadeusz Jan Dehnel 
    
    
    
    Chińczak 
    
    Koral rośnie i palma, a człowiek - umiera. 
    Przysłowie z Tahiti 
    
    Ah-Czo nie rozumiał po francusku. Siedział,  zmęczony  i 
znudzony, w zatłoczonej  sali  sądowej  i  słuchał  długich, 
hałaśliwych przemówień, wygłaszanych po francusku kolejno to 
przez tego, to przez innego z urzędników. Dła Ah-Czo była to 
tylko  pusta  paplanina;  Chińczyk   dziwił   się   głupocie 
Francuzów, którym  potrzeba  było  tyle  czasu  na  wykrycie 
mordercy Czung-Ga - aby go w  końcu  nie  znaleźć.  Każdy  z 
pięciuset robotników  z  plantacji  wiedział,  że  zabójstwo 
popełnił Ah-San, a oto Ah-San  nie  był  nawet  aresztowany. 
Prawda, wszyscy oni umówili  się  potajemnie,  że  nie  będą 
świadczyć przeciwko sobie, ale  przecież  to  takie  proste, 
Francuzi sami powinni odkryć, że to Ah-San zabił. Jacy głupi 
ci Francuzi... 
    Ah-Czo nie zrobił  nic  złego,  nie  miał  więc  żadnych 
powodów do obawy. Nie brał udziału w morderstwie.  Wprawdzie 
był jego świadkiem, a Schemmer, nadzorca plantacji, wpadłszy 
do baraków zaraz po wypadku przyłapał go tam wraz z czterema 
czy pięciu innymi; ale cóż stąd? Czung-Ga dostał  tylko  dwa 
pchnięcia -łatwo więc pojąć, że pięciu czy sześciu ludzi nie 
mogło zadać dwóch ran sztyletem. 
    W każdym razie, gdyby nawet liczyć po jednym  ciosie  na 
człowieka, sprawców mordu byłoby najwyżej dwóch. 
    Tak  rozumował  Ah-Czo  -  podczas  gdy  wraz  ze  swymi 
czterema towarzyszami wyłgiwał się, wypierał  i  wykręcał  w 
zeznaniach. Usłyszeli hałas i, tak jak Schemmer,  przybiegli 
na miejsce. Tylko że przybyli tam przed Schemmerem  -  ot  i 
wszystko. Co prawda Schemmer stwierdził, że na odgłos kłótni 
zatrzymał się przechodząc w pobliżu i stał najmniej  z  pięć 
minut na dworze; że gdy wszedł do baraku - zastał już w  nim 
podsądnych,  którzy  nie  mogli  wejść  tam  przed   chwilą, 
ponieważ  on,  Schemmer,  stał  przed  jedynym  wejściem  do 
baraku.  Ale  czegóż  to  dowodzi?  Ah-Czo  i  czterej  jego 
towarzysze  zeznali,  że  Schemmer  się  myli.   Ostatecznie 
puszczą ich, byli tego pewni. Niepodobna ściąć pięciu  ludzi 
za dwa pchnięcia nożem.    zresztą  żaden  z  cudzoziemskich 
diabłów nie widział zbrodni. Ale ci  Francuzi  są  głupi!  W 
Chinach - Ah-Czo dobrze wiedział - sędzia kazałby wszystkich 
wziąć na tortury i dowiedziałby się prawdy. To przecież taki 
prosty sposób. Lecz ci Francuzi nie stosują tortur -  co  za 
głupcy! W ten sposób nigdy nie dojdą, kto zabił Czung-Ga.
    Lecz Ah-Czo nie wiedział wszystkiego.  Angielska  firma, 
właścicielka plantacji, przetransportowała  na  Tahiti  tych 
pięciuset kulisów, ponosząc wielkie  wydatki.  Akcjonariusze 
wołali o dywidendy,  a  firma  nie  wypłaciła  jeszcze  nic, 
przeto nie życzyła sobie, by jej kosztowni robotnicy nabrali 
zwyczaju wzajemnego zabijania się. A poza tym byli Francuzi, 
którzy kwapią się do narzucania Chińczykom  dobrodziejstw  i 
doskonałości prawa francuskiego. Nic  skuteczniejszego,  niż 
co jakiś czas dobra nauczka, a zresztą do  czego  ma  służyć  
Nowa Kaledonia* [Nowa Kaledonia - wyspa w Melanezji, obecnie 
terytorium zamorskie Francji. Do końca XIX w. miejsce zesłań 
dla skazańców sądowych.], jeśli nie do wysyłania  ludzi,  by 
przeżywali na niej dni swoje w nędzy i utrapieniu, płacąc  w 
ten sposób za to tylko, że są słabi i łagodni? 
    Tego wszystkiego Ah-Czo nie rozumiał.  Siedział  w  sali 
rozpraw i oczekiwał, że sąd da się wywieść  w  pole  i  wyda 
wyrok, który pozwoli  jemu  i  jego  towarzyszom  wrócić  na 
plantację i pracować do wygaśnięcia kontraktów. 
    Wyrok będzie ogłoszony niebawem.  Formalności  dobiegają 
końca, miarkował Ah-Czo.  Nie  było  już  zeznań,  paplanina 
ustała. Diabły francuskie też były znużone  i  najwidoczniej 
czekały na  wyrok.  Oczekujący  wraz  ze  wszystkimi  Ah-Czo 
wrócił  pamięcią  w  przeszłość  -  do  owej   chwili,   gdy 
podpisawszy umowę wsiadł na statek odjeżdżający  do  Tahiti. 
Ciężko było żyć w jego rodzinnej nadmorskiej wiosce; gdy zaś 
podpisał  kontrakt  na   pięcioletnią   pracę   na   Morzach 
Południowych po pięćdziesiąt centów meksykańskich dziennie - 
uważał się za szczęśliwca. 
    Byli w jego wsi mężczyźni harujący cały rok za  dziesięć 
dolarów meksykańskich, były  kobiety,  co  wiązały  sieci  - 
przez cały okrągły rok - za pięć dolarów, i  służące,  co  w 
domach sklepikarza zarabiały po cztery dolary rocznie. A oto 
on, Ah-Czo, ma otrzymywać pięćdziesiąt centów  dziennie,  za 
dzień, za jeden dzień tylko  pobierać  będzie  tę  królewską 
pensję! Cóż z tego, że robota ciężka! Po upływie tych pięciu 
lat powróci do domu - jak było w umowie - i nie  będzie  już 
nigdy potrzebował pracować. 
    Będzie do końca życia człowiekiem bogatym,  będzie  miał 
własny dom, żonę i dzieci, wzrastające w szacunku do  niego. 
Tak... a za domem będzie miał ogródek - miejsce wypoczynku i 
rozmyślań - z    malutkim  basenem  ze  złotymi  rybkami,  z 
zawieszonymi na drzewach dzwoneczkami, które wiatr  porusza; 
a dokoła  ogródka  wysoki  mur,  by  nic  nie  przeszkadzało 
rozmyślaniom i wypoczynkowi. 
    No i odrobił już trzy lata z owych  pięciu.  Dzięki  tym 
zarobkom w swej ojczyźnie byłby już człekiem  zamożnym;  dwa 
tylko lata dzieliły plantację bawełny w  Tahiti  od  miejsca 
wypoczynku i rozmyślań. Ale w tej chwili,  niestety,  Ah-Czo 
traci pieniądze na skutek  tego  nieszczęśliwego  przypadku, 
który zrządził, że był świadkiem sceny  zabójstwa  Czung-Ga. 
Próżnował przez trzy tygodnie w  więzieniu,  a  każdy  dzień 
tych  trzech  tygodni  przynosił  mu  stratę  pięćdziesięciu 
centów. Ale teraz wydadzą wyrok i Ah-Czo wróci nareszcie  do 
pracy. 
    Ah-Czo  miał   dwadzieścia   dwa   lata.   Był   wesoły, 
dobroduszny  i  skory  do  uśmiechu.  Szczupły  jak  wszyscy 
Azjaci, twarz miał okrągłą, okrągłą jak księżyc i jaśniejącą 
łagodnym zadowoleniem,  słodyczą  i  uprzejmością,  co  było 
rzadkie wśród jego współziomków.  Wygląd  jego  nie  kłamał. 
Ah-Czo nigdy nie zakłócał spokoju, nigdy nie brał udziału  w 
awanturach.  W   karty   nie   grał:   zbyt   łagodne   miał 
usposobienie. 
    Ah-Czo zadowalał się rzeczami  drobnymi,  rozrywki  jego 
były proste. Cisza i spokój w chwilach  ochłody  po  znojnym 
skwarze na polu bawełny  sprawiały  mu  niezmierną  rozkosz. 
Mógł przesiadywać godzinami, wpatrując się w samotny kwiat i 
filozofując na  temat  tajemnic  i  zagadek  bytu.  Błękitna 
czapla na skrawku piaszczystego wybrzeża,  srebrzysty  błysk 
latającej ryby lub perłoworóżany zachód  słońca  nad  laguną 
mogły wprawić go w  ekstazę,  tak  że  zapominał  o  szeregu 
nużących dni i o ciężkim bacie Schemmera. 
    Schemmer, Karl Schemmer - było to  brutalne  bydlę.  Ale 
pensję swoją wypracowywał sumiennie. Wyciągał ostatek sił ze 
swych pięciuset niewolników; byli to bowiem niewolnicy -  aż 
do wygaśnięcia kontraktów. 
    Schemmer  ciężko  pracował,  by  wyciskać  siłę  z  tych 
pięciuset spotniałych ciał i zamieniać ją na bele  włochatej 
bawełny  gotowej  do  eksportu.  Jego  pierwotna,   żelazna, 
władcza brutalność potrafiła dokonać takich przemian. 
    Do pomocy miał gruby rzemienny bat, trzy cale szerokości 
i  jard  długi,  z  którym  zawsze  jeździł  i  który   przy 
sposobności spadał  na  nagie  plecy  pochylonego  kulisa  z 
hukiem rewolwerowego wystrzału. Częste były  te  trzaskania, 
gdy Schemmer uganiał po bruzdach polnych. 
    Pewnego razu  w  początkach  pierwszego  roku  robót  na 
plantacji Schemmer zwykłym uderzeniem pięści zabił jednego z 
kulisów. Oczywiście nie  rozgniótł  mu  głowy  jak  skorupki 
jajka,  ale  cios  wystarczył,  by  zniszczyć  to,  co  było 
wewnątrz  i  po  tygodniowej  chorobie  ów  człowiek  umarł. 
Chińczycy nie poskarżyli się francuskim diabłom panującym na 
Tahiti. Woleli się w to nie wdawać. 
    Schemmer - to  był  ich  problem.  Musieli  unikać  jego 
gniewu - jak unikali skorpionów, czyhających  w  trawie  lub 
wpełzających  do  sypialnych  baraków   w   dżdżyste   noce. 
"Chińczaki"   -   tak   bowiem   przezywali   ich    gnuśni, 
brunatnoskórzy wyspiarze - baczyli, by  nie  wywołać  gniewu 
Schemmera, co równało się oddawaniu mu pełnej wiary  znojnej 
pracy. Owo uderzenie Schemmerowej  pięści  kosztowało  firmę 
tysiąc  dolarów,  a  Schemmera  nie  spotkała  za  to  żadna 
nieprzyjemność.  
    Pozbawieni   instynktu   kolonizacyjnego   Francuzi    - 
nieudolnie,   jakby   po   dziecinnemu   bawiący    się    w 
eksploatowanie  bogactw  wyspy  -  radzi   byli   powodzeniu 
angielskiej firmy. Co ich obchodził Schemmer i jego pięść? I 
ten Chińczyk, co umarł? Cóż  -  to  był  tylko  Chińczyk.  A 
zresztą umarł od porażenia słonecznego - jak opiewał  raport 
lekarski. Wprawdzie na Tahiti, odkąd sięgają dzieje,    nikt 
nigdy nie umarł od porażenia  słonecznego,  ale  właśnie  ta 
okoliczność  uczyniła  śmierć  tego   chińskiego   robotnika 
niejako jedyną w swoim rodzaju. Tyle napisał lekarz  w  swym 
sprawozdaniu.  Doktor  był  rzetelny.  Dywidendy  muszą  być 
wypłacane, gdyż w przeciwnym razie lista bankructw na Tahiti 
powiększyłaby się o nowy krach. 
    Niepodobna  zrozumieć  tych  białych  czartów!   Ah-Czo, 
oczekując   ogłoszenia    wyroku,    rozmyślał    nad    ich 
tajemniczością. Nie sposób przeniknąć, co kryje  się  w  ich 
mózgach. Ah-Czo znał niewielu  spośród  nich.  Wszyscy  byli 
jednakowi:  oficerowie  i  marynarze  na  statku,  francuscy 
urzędnicy i biali ludzie na plantacji wraz z Schemmerem. 
    Umysły  ich  pracują  w  sposób  zagadkowy,   niepojęty. 
Wpadają w gniew bez widocznego powodu, a gniew ich -  zawsze 
niebezpieczny. Wówczas są jak  dzikie  bestie.  Przyczepiają 
się do głupstw, a czasem potrafią prześcignąć w pracy  nawet 
Chińczyka.  Nie   zachowują   umiaru   jak   Chińczaki,   to 
obżartuchy;  jedzą  ponad  miarę,  a  piją  jeszcze  więcej. 
Chińczak nigdy nie wie, kiedy im się  co  spodoba,  a  kiedy 
wywoła burzę gniewu. To, co im raz dogodziło, za chwilę może 
sprowadzić wybuch złości. Za  oczami  białych  diabłów  jest 
jakaś  zasłona  ukrywająca  ich   zamysły   przed   wzrokiem 
Chińczaka.  A  poza  tym  ta  straszliwa  zręczność  białych 
diabłów, ta ich  obrotność,  zdolność  tworzenia,  osiągania 
pożądanych    wyników,    podporządkowywania    swej    woli 
wszystkiego, co pełza i  czołga  się,  a  nawet  ujarzmiania 
potęgi żywiołów! 
    Tak, biali ludzie dziwni  są  i  niepojęci.  To  diabły. 
Spójrzcie tylko na Schemmera. 
    Ah-Czo dziwił się, czemu tak długo nie ogłaszano wyroku. 
Żaden z oskarżonych nie podniósł był ręki na Czung-Ga. 
    Zabił go Ah-San, Ah-San przechylił głowę Czung-Ga w  tył 
jednym chwytem za warkocz, a drugą ręką dwukrotnie dźgnął go 
nożem. 
    Siedząc w sali sądowej z  przymkniętymi  oczami,  Ah-Czo 
przeżywał po raz wtóry scenę morderstwa: sprzeczkę, wyzwiska 
padające to z jednej, to z drugiej  strony,  plugawe  obelgi 
rzucane na czcigodnych przodków, przekleństwa ciskane na nie 
spłodzone jeszcze pokolenia, skok Ah-Sana,  gdy  chwytał  za 
warkocz Czung-Ga, dwukrotne pchnięcie nożem, nagłe  otwarcie 
drzwi, wtargnięcie Schemmera, ucieczkę Ah-Sana, świst pejcza 
nadzorcy, gdy pozostałych  zaganiał  w  kąt,  i  wystrzał  z 
rewolweru, który Schemmerowi sprowadził pomoc. 
    Ah-Czo wzdrygnął się przeżywając to  wszystko  na  nowo. 
Smagnięcie  bata  zdarło  mu  trochę  skóry  i  posiniaczyło 
policzek.  Schemmer   wskazał   te   siniaki,   stwierdzając 
tożsamość przesłuchiwanego świadka. Dopiero teraz, po trzech 
tygodniach, Znaki zniknęły. To ci uderzenie! Pół cala  wyżej 
- i byłoby po oku. Lecz już po  chwili  Ah-Czo  zapomniał  o 
całym tym zdarzeniu - przesłoniła  je  wizja  owego  ogródka 
rozmyślań i wypoczynku, który go  czeka  w  przyszłości,  po 
powrocie do kraju. 
    Gdy sędzia ogłaszał  wyrok,  Ah-Czo  miał  wyraz  twarzy 
obojętny; czterej jego towarzysze tak samo. I tacy pozostali 
wszyscy, niewzruszeni nawet wtedy, gdy tłumacz oznajmił  im, 
że sąd wszystkich pięciu uznał winnymi zabójstwa Czung-Ga  i 
że Ah-Czou ma być ścięty, Ah-Czo skazany na dwadzieścia  lat 
więzienia w Nowej Kaledonii, Wong-Li  -  na  dwanaście  lat, 
Ah-Tong,  zaś - na dziesięć. 
    Nie  warto  się  było  tym  przejmować.  Nawet   Ah-Czou 
pozostał bez wyrazu, jak mumia, chociaż to jemu miano  ściąć 
głowę.  Sędzia  dodał  jeszcze  kilka  słów,  a  tłumacz  je 
przełożył:  oto  fakt,  że  Ah-Czou  ma   twarz   najsilniej 
pokaleczoną rzemieniem Schemmera,  tak  dokładnie  umożliwia 
jego  zidentyfikowanie,  że  ponieważ  jeden  człowiek  musi 
umrzeć,  niechże  nim  będzie  właśnie   Ah-Czou.   Podobnie 
okoliczność, że Ah-Czo ma również twarz mocno posiniaczoną - 
co dowodzi niezbicie jego obecności i współudziału w zbrodni 
- zdecydowała o owych dwudziestu  latach  więzienia.  I  tak 
dalej - aż do  dziesięciu  lat  dla  Ah-Tonga,  stopniowanie 
każdego  wyroku  miało  odpowiednie  uzasadnienie.   Niechaj 
Chińczaki zapamiętają tę nauczkę - orzekł sąd na zakończenie 
- niech wiedzą, że na  Tahiti  prawo  będzie  przestrzegane, 
choćby się świat walił! 
    Pięciu Chińczyków odprowadzono z powrotem do  więzienia. 
Nie byli oburzeni ani przybici. Nieprzewidziane  wyroki  nie 
dziwiły ich - do takich rzeczy przywykli obcując  z  białymi 
diabłami. 
    Chińczak mógł oczekiwać od  nich  każdej  niespodzianki. 
Ciężka kara za zbrodnię,  której  nie  popełnili,  nie  była 
bynajmniej dziwniejsza od mnóstwa innych  postępków  białych 
diabłów.   Podczas   następnych   tygodni   Ah-Czo    często 
przypatrywał się Ah-Czou z łagodnym zaciekawieniem. Jego  to 
głowa miała być ścięta na gilotynie, wzniesionej w tym  celu 
na plantacji. Dla niego  nie  będzie  upływających  lat  ani 
ogrodów spokoju.  Ah-Czo  filozofował  i  dumał  o  życiu  i 
śmierci. Co do siebie - nie doznawał niepokoju.  Dwadzieścia 
lat - to raptem dwadzieścia lat. O  tyle  tylko  oddala  się 
jego ogródek - to wszystko. 
    Ah-Czo był młody i miał  we  krwi  cierpliwość  Azjatów. 
Może poczekać dwadzieścia lat - przez ten czas ogień w  jego 
żyłach przygaśnie, co go  jeszcze  snadniej  przysposobi  do 
zażywania  owego  rozkosznego  spokoju  w   swym   ogrodzie. 
Pomyślał o nadaniu mu nazwy, na  przykład:  "Ogród  Porannej 
Ciszy". Myśl ta uszczęśliwiła go na cały dzień  i  natchnęła 
do ułożenia maksymy moralnej o cnocie cierpliwości, która to 
sentencja okazała się wielce pocieszająca - w  szczególności 
dla Wong-Li i Ah-Tonga. Ah-Czou natomiast nie  dbał  o  nią. 
Jego głowa miała  być  odcięta  od  tułowia  w  tak  bliskim 
czasie, że niepotrzebna mu była cierpliwość, by czekać na to 
wydarzenie. 
    Jadł, spał, palił, nie żałując sobie; nie dręczył go też 
powolny bieg czasu. 
    
    Cruchot był  żandarmem.  Przesłużył  dwadzieścia  lat  w 
koloniach - od Nigerii i Senegalu po Morza Południowe -  ale 
te dwadzieścia lat bynajmniej nie wpłynęły  na  rozszerzenie 
jego ciasnego umysłu. Pozostał tak nierozgarnięty i powolnie 
myślący, jaki był za czasów swego  chłopskiego  bytowania  w 
południowej Francji. Znał rygor dyscypliny  i  strach  przed 
władzą: począwszy od Pana Boga aż do sierżanta  żandarmerii; 
jedyną dla niego różnicą była miara  ślepego  posłuszeństwa, 
jakie okazywał.
    W gruncie rzeczy w jego pojęciu sierżant więcej  znaczył 
niż Bóg - z wyjątkiem niedziel, kiedy  Najwyższy  przemawiał 
przez usta swych sług. Zazwyczaj Bóg był bardziej  oddalony, 
gdy sierżant - tuż pod ręką. 
    Ten to Cruchot  otrzymał  od  prezesa  sądu  rozkaz  dla 
dozorcy więzienia - rozkaz  natychmiastowego  wydania  osoby 
Ah-Czou w jego  ręce.  Otóż  zdarzyło  się,  że  pan  prezes 
poprzedniego wieczora podejmował u siebie obiadem kapitana i 
kilku francuskich oficerów marynarki wojennej. Ręka  prezesa 
drżała, gdy pisał rozkaz, a oczy tak go bolały, że poniechał 
odczytania tego, co napisał.  Toć  chodziło  tylko  o  życie 
Chińczaka. I nie zauważył pan  prezes,  że  opuścił  końcową 
literę w nazwisku  Ah-Czou.  Gdy  tedy  Cruchot  przedstawił 
papier dozorcy więzienia - ów wydał mu Ah-Czo. 
    Cruchot  usadowił   więźnia   obok   siebie   na   wózku 
zaprzężonym w parę mułów i odjechał. 
    Ah-Czo radował się, że jest na dworze, w blasku  słońca. 
Siedział obok żandarma  -  i  promieniał.  Rozpromienił  się 
jeszcze bardziej,  widząc,  że  muły  dążą  na  południe,  w 
kierunku Atimaono. To z pewnością Schemmer po niego  posłał. 
Potrzebuje go do pracy. Doskonale, będzie  pracował  pilnie. 
Schemmer nigdy nie będzie miał powodu do niezadowolenia.  
    Dzień był upalny. Pasaty ustały. Muły pociły się. Pocili 
się także żandarm i Ah-Czo, ale Ah-Czo najlepiej znosił  ten 
skwar.  Wszak trzy lata mozolnie pracował pod  tym  słońcem, 
na plantacji. 
    Promieniał  wciąż  i  radował  się;  był  w  tak  dobrym 
humorze, że nawet mało bystry Cruchot zdumiał się. 
    - Jakiś ty zabawny! - rzekł wreszcie.  
    Ah-Czo  kiwnął  głową  potakująco   i   uśmiechnął   się 
radośnie.W  przeciwieństwie do sędziego - Cruchot przemawiał 
do niego w narzeczu kanaka, które Ah-Czo  rozumiał  podobnie 
jak wszyscy Chińczycy, a także i obce diabły. 
    - I czemu się tak śmiejesz? - gderał Crurhot. -  W  taki 
dzień człowiek powinien zalewać się łzami. 
    - Cieszę się, że wyszedłem z więzienia.  
    - Tylko z tego? - Żandarm wzruszył ramionami. 
    - Alboż to nie dosyć? - brzmiała odpowiedź. 
    - A więc nie cieszysz się z tego, że ci utną głowę?  
    Ah-Czo spojrzał na niego z nagłym zmieszaniem i rzekł:  
    - Jakże to? Toć wracam do  Atimaono,  żeby  pracować  na 
plantacji u Schemmera! Czyż nie tam mnie wieziesz?  
    Cruchot w zadumie pogładził wąsiska.  
    - Hm, tak... - mruknął na koniec, smagając batem jednego 
z mułów. - To ty nie wiesz?  
    - O czym? - Ah-Czo zaczynał odczuwać niewyraźny  lęk.  - 
Czy Schemmer nie chce, bym u niego pracował? 
    - Nie po  dzisiejszym  dniu!  -  Cruchot  roześmiał  się 
serdecznie. - Dobry kawał! Widzisz, jutro  niezbyt  będziesz 
zdatny do roboty. Człowiek z uciętą głową pracować chyba nie 
może, jak myślisz, hę? -  Dał  Chińczakowi  szturchańca  pod 
żebro i zachichotał. 
    Ah-Czo milczał;  muły  tymczasem  przekłusowały  milę  w 
upale. Wreszcie zapytał: 
    - Czy Schemmer zetnie mi głowę? 
    Cruchot wyszczerzył zęby, przytakując. 
    - To pomyłka - rzekł Ah-Czo poważnie. -  Ja  nie  jestem 
tym Chińczykiem,  którego  mają  ściąć.  Ja  jestem  Ah-Czo. 
Wielmożny sędzia orzekł, że mam przebyć  dwadzieścia  lat  w 
Nowej Kaledonii. 
    Żandarm uśmiechnął się. To dobry  żart  -  ten  Chińczak 
chce  oszukać  gilotynę.  Muły  minęły  kokosowy   lasek   i 
przemierzyły pół mili  wzdłuż  połyskliwego  jeziora,  zanim 
Ah-Czo przemówił na nowo: 
    - Mówię wam, że ja jestem Ah-Czo. Wielmożny  sędzia  nie 
powiedział, że moja głowa ma być ścięta. 
    - Nie bój  się!  -  rzekł  Cruchot  ze  wspaniałomyślnym 
zamiarem ulżenia więźniowi. - To nie tak trudno umrzeć w ten 
sposób. - Tu prztyknął palcami. - To idzie  szybko.  O  tak. 
Nie to, co powieszenie  na  stryczku,  kiedy  człek  wierzga 
nogami i wykrzywia się  przez  pięć  minut.  To  tak,  jakby 
zarżnąć kurczaka tasakiem. Ucinasz mu łeb - i po  wszystkim. 
Z człowiekiem zupełnie to samo. Ciach! - i  już  koniec.  To 
nie boli. Nie zdążysz nawet pomyśleć, że boli. Nie myślisz w 
ogóle. Głowa twoja odpada, więc nie możesz myśleć. To bardzo 
dobre. Chciałbym tak umrzeć - szybko, ach,  jak  szybko!  Ty 
masz szczęście, że umrzesz taką śmiercią. Bo,  na  przykład, 
mógłbyś dostać trądu,  ciało  odpadałoby  ci  kawałkami,  co 
jakiś czas, palec po palcu, to  u  ręki,  to  znów  u  nogi. 
Znałem człowieka, który poparzył się cały ukropem:  no,  ten 
konał przez dwa  dni. O kilometr  drogi  słyszało  się  jego 
jęki. Ale ty? Jak gładko!    Cyk!  Nóż  spada  ci  na  kark. 
Skończone. Nóż gotów nawet trochę połaskotać. Kto wie? Nigdy 
taki,  co  umarł  w  ten  sposób,  nie  wrócił,  by  o   tym 
opowiedzieć. 
    Ostatnie zdanie Cruchot uznał za świetny dowcip i używał 
na to konto,  trzęsąc  się  ze  śmiechu  przez  pół  minuty. 
Wesołość ta była poniekąd udana, ale żandarm uważał za  swój 
szlachetny obowiązek rozweselić Chińczyka. 
    - Ale powtarzam wam: ja  jestem  Ah-Czo  -  upierał  się 
tamten. - Nie chcę, żeby mi ucięli głowę. 
    Cruchot spochmurniał. Ten  Chińczak  stanowczo  za  dużo 
sobie pozwala. 
    - Ja nie jestem Ah-Czou - zaczął znowu Ah-Czo. 
    - Dość tego  -  przerwał  mu  żandarm.  Wydął  policzki, 
przybierając wyraz surowy. 
    - Ale mówię, że nie  jestem...  -  próbował  bronić  się 
Ah-Czo. 
    - Stul pysk! - wrzasnął Cruchot. 
    Po czym jechali dalej, już w milczeniu. Dwadzieścia  mil 
dzieli Papeete od Atimaono;  ujechali  już  przeszło  połowę 
drogi, gdy Chińczyk odważył się zabrać głos na nowo. 
    - Widziałem was w sali sądowej, kiedy  wielmożny  sędzia 
was badał. Czy pamiętacie, że ten Ah -  Czou,  któremu  mają 
ściąć  głowę,  że  on,  Ah-Czou,  był   wysokim   mężczyzną? 
Spójrzcie teraz na mnie. 
    Ah-Czo powstał raptownie:  Cruchot  zobaczył,  że  kulis 
jest małego wzrostu.  I  w  tej  chwili  w  umyśle  żandarma 
błysnęło wspomnienie postaci Ah-Czou: Ah-Czou był wysoki. 
    Dla żandarma wszystkie chińskie twarze  były  jednakowe. 
Ale  poniędzy wzrostem niskim a wysokim dostrzegał różnicę i 
widział teraz, że ma przy sobie na wózku nie  tego,  którego 
miał wieźć. i Szarpnął gwałtownie za lejce - tak  że  dyszel 
podniósł się,  podnosząc chomąta na mułach. 
    -  Widzicie,  że  to  była  pomyłka   -   rzekł   Ah-Czo 
uśmiechając się uprzejmie. .. : Ale  Cruchot  zamyślił  się. 
Żałował już, że  wstrzymał  muły.  Nie  Wiedział  o  pomyłce 
sędziego i nie  potrafił  się  jej  domyślić,  ale  wiedział 
jedno: że polecono mu przywieźć tego kulisa do Atimaono i że 
jego obowiązkiem jest dostawić go tam.  Cóż,  jeśli  to  nie 
ten, o którego chodzi, i jeśli zetną mu głowę? 
    Ostatecznie to tylko Chińczak - a cóż to jest Chińczak w 
gruncie rzeczy? Poza tym  może  to  wcale  nie  omyłka.  On, 
Cruchot, nie może  wiedzieć,  co  myślą  zwierzchnicy.  Sami 
muszą najlepiej znać swoje sprawy. Kimże on  jest,  by  miał 
myśleć za  innych?  Raz  jeden,  dawno  temu,  spróbował  to 
zrobić, ale sierżant powiedział mu wtedy:  "Cruchot,  jesteś 
dureń! Im prędzej się o tym dowiesz, tym lepiej dla  ciebie. 
Ty nie  masz  myśleć:  masz  słuchać,  a  myślenie  pozostaw 
godniejszym   osobom".   Cruchot   wzdrygnął   się   na   to 
wspomnienie. Otóż  jeżeli  zawróci  do  Papeete  -  odwlecze 
egzekucję w Atimaono; a jeśli w dodatku wróci niepotrzebnie, 
spotka  go  wymówka  od  sierżanta  oczekującego   przybycia 
więźnia; a poza tym w Papeete także go wyłają. 
    Trzasnął z bata i ruszył w  dalszą  drogę.  Spojrzał  na 
zegarek. I tak spóźni się pół  godziny;  sierżant  na  pewno 
będzie  zły.  Popędził  muły.  Im  goręcej  Ah-Czo   nalegał 
wyjaśniając  pomyłkę  -  tym  bardziej  Cruchot  stawał  się 
nieugięty. Świadomość, że wiezie kogoś innego,  niż  należy, 
psuła mu humor. To zaś, iż omyłka  nie  z  jego  była  winy, 
utwierdzało go w przeświadczeniu,  że  zło,  które  spełnia, 
jest słuszne! 
    Aby uniknąć niezadowolenia  sierżanta,  Cruchot  chętnie 
dostarczyłby nawet pół tuzina takich omyłkowych skazańców. 
    Co się tyczy Ah-Czo - z chwilą gdy  żandarm  trzasnął  z 
bicza, groźnie nakazując milczenie - nie pozostawało mu  nic 
innego, jak siedzieć cicho. Długa jazda ciągnęła się dalej w 
zupełnym milczeniu. Ah-Czo zastanawiał  się  nad  osobliwymi 
praktykami cudzoziemskich diabłów. Nie znajdował  klucza  do 
tej  zagadki.  To,  co  robili  z   nim,   było   tak   samo 
niewytłumaczalne,  jak  wszystko  inne.   Tak   oto   przede 
wszystkim uznali  za  winnych  pięciu  niewinnych  ludzi,  a 
następnie chcą uciąć głowę człowiekowi, którego  sami  swymi 
zamroczonymi mózgami  zasądzili  tylko  na  dwadzieścia  lat 
więzienia. A on nic na to poradzić nie może.  Musi  siedzieć 
bezczynnie i przyjąć  to,  co  mu  władcy  życia  i  śmierci 
odmierzą. Zrazu ogarnęła go na chwilę  panika  i  zimny  pot 
wystąpił mu na czoło; lecz  rychło  przemógł  się.  Usiłował 
poddać się losowi, wspominając i powtarzając sobie wyjątki z 
Yin-Czih-Wen (Traktat o Gościńcu Spokoju); lecz zamiast tego 
widział wciąż swój wymarzony ogród rozmyślań  i  wypoczynku. 
Dręczył  go  ten  natłok  myśli,  oddał  się  tedy  wszystek 
marzeniom:  siedział  pośród  drzew,  zasłuchany   w   brzęk 
zawieszonych  na  gałęziach  dzwoneczków.  I  o  dziwo!  Oto 
siedząc tak  w  marzeniach,  mógł  snadnie  rozpamiętywać  i 
przepowiadać sobie ustępy z "Traktatu o Gościńcu Spokoju". 
    Tak więc czas upływał niepostrzeżenie - aż dojechali  do 
Atimaono i muły zatrzymały się  u  samego  podnóża  szafotu, 
gdzie stał zniecierpliwiony sierżant. Ah-Czo  został  szybko 
wprowadzony po drabinie na rusztowanie. Z boku  zobaczył  na 
dole spędzonych wszystkich kulisów z plantacji.  Schemmer  - 
uważając, że ta egzekucja będzie dobrą  lekcją  poglądową  - 
zwołał z pola wszystkich robotników i zmusił ich, by byli na 
tym  widowisku  obecni.  Skoro  Chińczycy  ujrzeli   Ah-Czo, 
poczęli  między  sobą  szeptać.  Spostrzegli  pomyłkę,   ale 
zatrzymali to przy sobie. Snadź te  niepojęte  białe  diabły 
zmieniły  zamiar.   Zamiast   stracić   jednego   niewinnego 
człowieka - wybrały drugiego równie niewinnego. Ah-Czou  czy 
Ah-Czo - jakaż  różnica?  Nigdy  nie  mogli  zrozumieć  tych 
białych psów - tak jak  tamci  ich  nie  rozumieli.  Ach-Czo 
będzie ścięty, ale oni po upływie jeszcze  dwu  lat  niewoli 
powrócą do Chin. 
    Schemmer sam wybudował gilotynę.  Zręczny  był  z  niego 
majster - nie widział nigdy gilotyny, ale Francuzi  wyłożyli 
mu jej zasady. Za jego  to  namową  egzekucję  wyznaczyli  w 
Atimaono zamiast  w  Papeete.  Miejsce  zbrodni  -  dowodził 
Schemmer - jest najodpowiedniejsze do wymierzania kary  i  w 
dodatku pół tysiąca owych Chińczyków z plantacji  otrzyma  w 
ten sposób zbawienną nauczkę. Schemmer dobrowolnie ofiarował 
się też wystąpić w roli kata i  w  tym  właśnie  charakterze 
stał   teraz   na   rusztowaniu,   wypróbowując    sprawność 
skonstruowanego przyrządu. Pień drzewa  bananowego  grubości 
ludzkiej szyi leżał pod gilotyną. Ah-Czo przyglądał się temu 
wszystkiemu  w  osłupieniu.  Niemiec,  kręcąc  małą   korbą, 
wzniósł ostrze ku górze niewielkiego wyciągu. Szarpnięcie za 
koniec mocnego sznura - i nóż spadł błyskawicznie, równiutko 
odcinając krąg z pnia banana. 
    - No, jakże działa? -  zapytał  sierżant  podchodząc  ku 
rusztowaniu. 
    -  Wspaniale  -  brzmiała  radosna  odpowiedź  Schemmera 
-pozwól, że ci zademonstruję. 
    Zakręcił znowu korbą, wznosząc  nóż,  szarpnął  sznur  i 
spuścił klingę z łoskotem na miękkie drzewo. Lecz tym  razem 
przebyła zaledwie dwie trzecie grubości i zatrzymała się. 
    Sierżant zaklął. 
    - Tak to na nic! - rzekł. 
    Schemmer otarł pot z czoła. 
    - Trzeba dać większy ciężar. 
    Podszedłszy  na   skraj   szafotu,   rozkazał   kowalowi 
przynieść dwudziestopięciofuntowy kawał żelaza. Podczas  gdy 
Schemmer zajęty był przytwierdzaniem ciężaru  do  szerokiego 
brzegu klingi, Ah-Czo spojrzał na sierżanta i  uzmawszy,  że 
chwila jest odpowiednia, zaczął: 
    - Wielmożny pan sędzia mówił, że ścięty ma być Ah-Czou. 
    Sierżant   mruknął   coś   niecierpliwie.    Myślał    o 
piętnastomilowej  przejażdżce,   którą   miał   odbyć   tego 
popołudnia ku wysuniętemu pod wiatr krańcowi wyspy,  tudzież 
o Bercie, ładnej Metysce, córce handlarza  pereł  Lafiere'a, 
czekającej na niego u kresu uciążliwej drogi. 
    - Otóż ja nie jestem  Ah-Czou.  Ja  jestem  Ah-Czo.  Pan 
dozorca omylił się. Ah-Czou to  mężczyzna  wysoki,  a  ja  - 
proszę spojrzeć: jestem niski. 
    Sierżant obejrzał się szybko i stwierdził fakt pomyłki. 
    - Schemmer - zawołał rozkazująco - choć tu! 
    Niemiec odburknął coś,  ale  tkwił  dalej  schylony  nad 
robotą  -aż  wreszcie  ku  jego  zadowoleniu  bryła   żelaza 
umocowana została jak należy, Wówczas zapytał: 
    - Czy Chińczyk gotów? 
    - Spójrz na niego - odrzekł sierżant. - Czy to ten? 
    Schemmer zdziwił  się.  Klnąc  siarczyście  przez  kilka 
sekund, patrzał z żalem na własnoręcznie zbudowany przyrząd, 
którego działania tak był ciekaw. 
    - Słuchaj - rzekł  wreszcie  -  niepodobna  odłożyć  tej 
sprawy. Straciłem już  trzy  godziny  pracy  tych  pięciuset 
Chińczaków. Nie mogę tracić  drugich  trzech  godzin,  zanim 
odszukają właściwego skazańca. Doprowadźmy to do końca,  tak 
jak jest. Cóż, to tylko Chińczak. 
    Sierżant  wspomniał  czekającą  go  wycieczkę  i   córkę 
handlarza pereł; bił się z myślami. 
    - Jeśli rzecz  się  wykryje,  winę  poniesie  Cruchot  - 
nalegał Niemiec. - Ale to mało prawdopodobne. W każdym razie 
Ah-Czou nie piśnie ani słówka, to pewne. 
    - To nie wina  Cruchota,  omyłkę  niewątpliwie  popełnił 
dozorca. 
    - No, to skończmy z tym. Nam nic nie mogą zarzucić. Któż 
odróżni jednego Chińczaka od drugiego?  Mamy  powiedzieć  po 
prostu, żeśmy  wykonali  wyrok  ńa  Chińczaku,  którego  nam 
dostawiono. Zresztą ja doprawdy nie  mógłbym  po  raz  drugi 
odrywać od roboty tych wszystkich kulisów. 
    Rozmawiali po francusku, lecz Ah-Czo,  który  ani  słowa 
nie rozumiał, wiedział dobrze, że w tej chwili  rozstrzygano 
jego losy.  Wiedział  także,  iż  decydował  tu  sierżant  - 
wzrokiem tedy zawisł na wargach tego władcy. 
    - W porządku - oznajmił sierżant. - Zaczynaj  egzekucję. 
Przecież to tylko Chińczak. 
    -  Jeszcze  tylko  jedna  próba,  żeby  się  upewnić.  - 
Schemmer  podsunął  pień  banana  pod  nóż   wzniesiony   na 
wierzchołek rusztowania. 
    Ah-Czo  usiłował  przypomnieć  sobie  jakąś  maksymę   z 
"Traktatu o Gościńcu Spokoju". "Żyj w zgodzie" - nawinęło mu 
się, ale jakoś nie widział  możliwości  jej  zastosowania  - 
przecież nie będzie już żył. Ma  umrzeć.  Nie,  to  się  nie 
nadaje, "Wybaczaj złość". Tak, ale tu  nie  było  złości  do 
wybaczania. Schemmer i tamci czynili to wszystko bez złości. 
Dla nich to była robota, która musi być wykonana -  podobnie 
jak karczowanie dżungli, kopanie kanału lub uprawa  bawełny. 
Schemmer szarpnął postronek. Ah-Czo zapomniał o "Traktacie o 
Gościńcu Spokoju", Nóż opadł z brzękiem, zgrabnie odrzynając 
płat drzewa. 
    - Znakomicie! - zawołał  zachwycony  sierżant  zapalając 
papierosa. - Wspaniale, przyjacielu!
    Schemmer był zadowolony z pochwały. 
    - Chodź no, Ah-Czou - rzekł w narzeczu Tahiti.
    - Ale ja nie jestem Ah-Czou... - zaczął Chińczak. 
    - Milcz! - usłyszał w odpowiedzi. -  Jeśli  raz  jeszcze 
gębę otworzysz, to ci łeb rozbiję. 
    Nadzorca pogroził mu zaciśniętą pięścią. Ah-Czo zamilkł. 
Na co zdałoby się protestować? Te  zamorskie  diabły  i  tak 
zrobią, co im się będzie podobało.  Dał  się  przywiązać  do 
pionowej deski o rozmiarach jego postaci. Schemmer zaciągnął 
węzły tak mocno, iż rzemienie werżnęły się boleśnie w  ciało 
Ah-Czo. Ale Ah-Czo nie skarżył się. Ból  nie  potrwa  długo. 
Uczuł, jak deska zmieniła położenie z pionowego na poziome - 
i przymknął powieki. W tej chwili przed oczyma zamajaczył mu 
po raz ostatni widok ogrodu rozmyślań i  wypoczynku.  Wydało 
mu się, że siedzi w owym ogródku wśród  kępy  drzew;  świeży 
wietrzyk powiewa, dzwonki  pobrzękują  łagodnie,  ptaki  też 
czynią swą  wieczorną  wrzawę  przed  spoczynkiem,  a  spoza 
wysokiego muru dociera przytłumiony gwar wiejskiego życia. 
    Wówczas uprzytomnił sobie, że deska leży  nieruchomo,  a 
po ucisku i naprężeniu mięśni  odgadł,  że  położono  go  na 
wznak. Rozwarł powieki. Wprost nad  sobą  ujrzał  zawieszony 
nóż, połyskujący w słonecznym blasku. Widział również ciężar 
dodany z wierzchu, zauważył też, że  jeden  z  zaciągniętych 
ręką Schemmera węzłów rozluźnił  się.  Wtedy  usłyszał  głos 
sierżanta wydającego krótki rozkaz. Ah-Czo śpiesznie zamknął 
oczy. Nie chciał patrzeć, jak nóż będzie opadał,  ale  uczuł 
go - przez jedną krótką chwilę. Wtedy wspomniał  Cruchota  i 
jego słowa. Lecz Cruchot mylił się: nóż nie  łaskotał.  Tyle 
jeszcze pomyślał Ah-Czo - zanim przestał myśleć. 
    
    Przełożył Gabriel Karski 
    
    
    Na kobiercu Makaloa     
    W przeciwieństwie do kobiet większości ras  południowych 
Hawajki starzeją  się  ładnie  i  z  wiekiem  szlachetnieją. 
Chociaż niewiasta siedząca pod drzewem  hau nie uciekała się 
do pomocy szminki czy innych chytrych prób ukrycia tego,  co 
czas spustoszył, sędzia,  właściwy  do  orzekania  w  takich 
sprawach, wszędzie na świecie  prócz  Hawai  nie  dałby  jej 
więcej  niż  lat  pięćdziesiąt.  Ale  jej  dzieci  i   wnuki 
wiedziały i wiedział Roscoe Scandwell, który był  jej  mężem 
od lat czterdziestu, że ma sześćdziesiąt  cztery  lata  i  w 
dniu dwudziestym drugim czerwca skończy sześćdziesiąt  pięć. 
Nie wyglądała  jednak  na  to,  choć  do  czytania  wkładała 
okulary, zdejmowała je zaś, gdy jej wzrok miał powędrować ku 
gromadce dzieci bawiących się na trawniku. 
    Kobieta żyła w warunkach  wspaniałych,  tak  wspaniałych 
jak  starodawne  drzewo  hau  wielkości  domu,  pod   którym 
siedziała niczym w domu, tyle przestronnej wygody zapewniały 
sprzęty ustawione w jego cieniu; w warunkach tak wspaniałych 
jak trawnik, którego zielony kobierzec, po cenie szacunkowej 
dwustu dolarów za stopę, rozpościerał się w kierunku lądu aż 
do bungalowu, nie  mniej godnego, wspaniałego i kosztownego. 
W  kierunku  przeciwnym,   widoczny   spoza   zasłony   palm 
kokosowych stustopowej wysokości, był ocean za grzbietem raf 
ciemnoniebieski i ku horyzontowi przechodzący w niebieski  z 
odcieniem indygo, w lagunie lśniący jedwabistą gamą jaspisu, 
szmaragdu i turmalinu. 
    A był to tylko jeden z sześciu  domów  Marty  Scandwell. 
Jej dom w mieście, w odległym o kilka mil Honolulu, położony 
przy  ulicy  Nuuanu  między  pierwszą  a   drugą   fontanną, 
należałoby raczej nazwać pałacem. Całe zastępy  gości  znały 
wygodę  i  rozkoszną  atmosferę  domu  Marty   na   szczycie 
Tantalusa, domu wśród  pagórkuw  wulkanicznych,  domu  mauka 
(podgórskiego)  i  domu  makai  (nadmorskiego)  na  wielkiej 
wyspie Hawai. Jednakże dom na Waikiki nie  ustępował  tamtym 
ani pod względem piękności, ani  dostojeństwa  czy  luksusu. 
Dwaj japońscy pomocnicy ogrodnika strzygli hibiskusy, trzeci 
ze znajomością rzeczy pielęgnował długi żywopłot z cereusów, 
które miały niedługo obsypać się kwiatami w swym tajemniczym 
nocnym kwitnieniu. Japoński służący w nieskazitelnie  białym 
ubraniu niósł tacę z przyborami  do  herbaty,  za  nim  szła 
japońska pokojówka w stroju narodowym,  śliczna  jak  barwny 
motyl i podobna  do  trzepoczącego  skrzydłami  motyla,  tak 
niecierpliwie pragnęła usłużyć  swej  pani.  Druga  japońska 
pokojówka, z naręczem włochatych ręczników, śpieszyła  przez 
trawnik w  prawo,  ku  kabinom  nadmorskim,  skąd  zaczynały 
wychodzić dzieci w kostiumach kąpielowych. Dalej,  w  cieniu 
palm nad brzegiem oceanu, dwie chińskie niańki  w  ślicznych 
ludowych strojach - białych jiszon i prostych  spodniach,  z 
czarnymi warkoczykami spadającymi na plecy, pilnowały  dwóch 
niemowląt w wózkach. 
    A wszystko to - służba, niańki, wnuczęta -  należało  do 
Marty Scandwell. Podobnie jak do niej należał koloryt  skóry 
wnuków  -nie   pozostawiająca   cienia   wątpliwości   barwa 
hawajska, powstała pod działaniem hawajskiego słońca. Dzieci 
były  zaledwie  w  jednej  ósmej   lub   jednej   szesnastej 
Hawajczykami,  czyli  że  siedem   ósmych   lub   piętnaście 
szesnastych białej krwi, która przepływała  pod  ich  skórą, 
nie    zdołało    jednak    zatrzeć    odrobiny    złotawego 
polinezyjskiego brązu. Mimo  to  tylko  wytrawny  obserwator 
mógłby zauważyć,  że  baraszkujące  dzieci  nie  są  białymi 
czystej  krwi.  Roscoe  Scandwell,  dziadek,   był   w   stu 
procentach biały. Marta była biała w trzech  czwartych,  ich 
liczne córki i synowie - w siedmiu ósmych; wnuki miały  albo 
piętnaście szesnastych białej krwi, albo  siedem  ósmych,  w 
przypadku gdy  ich  ojcowie  czy  matki  posiadające  siedem 
ósmych  białej   krwi   weszli   w   związki   z   podobnymi 
mieszkańcami. Szczep  był  po  obu  stronach  dobry.  Roscoe 
wywodził się w prostej linii z purytanów Nowej Anglii. Marta 
w linii  nie  mniej  prostej  -z  królewskiego  rodu  Hawai, 
którego genealogię sławiono w hawajskich meles na tysiąc lat 
przed przyjęciem pisma. 
    W oddali zatrzymał  się  samochód  i  wysiadła  z  niego 
kobieta, której można by  dać  lat  najwyżej  sześćdziesiąt. 
Szła  przez  trawnik  lekkim  krokiem  dobrze  pielęgnowanej 
kobiety czterdziestoletniej, rzeczywistości miała jednak lat 
sześćdziesiąt osiem. Marta wstała i przywitała ją z hawajską 
serdecznością - objęła, pocałowała w usta, przy czym  twarze 
i nawet  ciała  obu  kobiet  wyrażały  szczerość  i  bezmiar 
niefałszowanego afektu.  Powtarzały  się  w  kółko  okrzyki: 
"siostra Bella" i "siostra  Marta",  przeplatane  bezładnymi 
pytaniami o siebie wzajem i o stryja Tego, brata  Tamtego  i 
ciotkę  Jeszcze  Inną,  aż  wreszcie,  gdy  minęło  pierwsze 
wzruszenie, kobiety - z oczami zwilgotniałymi ze  wzruszenia 
- usiadły spoglądając na siebie ponad filiżankami z herbatą. 
Na pozór mogłoby się zdawać, że ich rozstanie trwało lata. W 
rzeczywistości tylko dwa miesiące dzieliły je od  ostatniego 
widzenia, jedna zaś miała lat  sześćdziesiąt  cztery,  druga 
sześćdziesiąt osiem. Ale wszystko wyjaśniał  fakt,  że  obie 
miały w piersi jedną czwartą  gorącego  słońcem  i  gorącego 
miłością serca Hawai.  
    Dzieci otoczyły ciotkę Bellę ze  wszystkich  stron,  jak 
fale przypływu, i zostały przez nią szczodrze  wycałowane  i 
wyściskane, po czym  w  towarzystwie  opiekunek  odeszły  na 
plażę. 
    - Postanowiłam na kilka dni pojechać  nad  morze.  Pasat 
właśnie przestał wiać - wyjaśniła Marta. 
    - Jesteś tu już dwa tygodnie. -  Bella  uśmiechnęła  się 
czule do młodszej  siostry.  -  Powiedział  mi  o  tym  brat 
Edward. Przyszedł na pokład i koniecznie chciał mnie zawieźć 
wpierw do Ludwika i Doroty, żebym zobaczyła  ich  pierwszego 
syna. Zupełnie oszalał na punkcie tego wnuka. 
    -  Litości  -  zawołała   Marta.   -   Nigdy   bym   nie 
przypuszczała,że to tak długo. 
    - A gdzie Anna? I Małgorzata? - spytała Bella. 
    Marta  wzruszyła  rozłożystymi  ramionami.  Gestem   tym 
wyraziła bezgraniczną i  wszystko  przebaczającą  miłość  do 
dwóch samowolnych i bardzo macierzyńskich córek, które na to 
popołudnie pozostawiły dzieci pod jej opieką. 
    - Małgorzata jest na  zebraniu  Koła  Pracy  Społecznej. 
Zamierzają wysadzić obie strony  Alei  Kalakaua  drzewami  i 
krzewami hibiskusa -  odparła.  -  Anna  ściera  właśnie  na 
drogach opony wartości osiemdziesięciu dolarów po  to,  żeby 
zebrać siedemdziesiąt pięć  dolarów  na  Brytyjski  Czerwony 
Krzyż. Dzisiaj jest ich dzień zbiórki. 
    - Roscoe musi być bardzo dumny  -  powiedziała  Bella  i 
natychmiast  zauważyła  błysk  dumy  w  oczach  siostry.   - 
Dowiedziałam się w San  Francisco  o  pierwszej  dywidendzie 
wypłaconej przez Ho-o-la. Pamiętasz, jak dla dzieci  biednej 
Abbie   kupiłam   tych   akcji   za   tysiąc   dolarów,   po 
siedemdziesiąt pięć centów sztuka? I jak powiedziałam, że je 
sprzedam, jeżeli cena skoczy do dziesięciu dolarów? 
    - Wszyscy się wtedy z ciebie śmieli, i z każdego, kto je 
kupował - przytaknęła Marta. - Ale Roscoe wiedział, co robi. 
Dziś są notowane po dwadzieścia cztery dolary. 
    - Sprzedałam mój pakiet telegraficznie,  ze  statku,  po 
równo dwadzieścia - ciągnęła Bella. - I teraz Abbie  sprawia 
sobie suknie jak szalona. Jedzie z May i Tootsie do Paryża. 
    - A Karol? 
    - Och, nie ma obawy, Karol skończy naturalnie swój Yale* 
[Yale - jeden z najstarszych uniwersytetów amerykańskich  (w 
New Haven, stan Connecticut).] 
    - Co i tak było murowane, a o czym ty wiesz najlepiej. - 
Marta zaatakowała siostrę, w sposób  uroczy  posługując  się 
dwudziestowiecznym żargonem. 
    Bella przyznała  się  do  grzesznego  zamiaru  opłacenia 
kosztu   studiów   uniwersyteckich   syna   swej    szkolnej 
przyjaciółki. Po czym dodała, zadowolona z siebie: 
    -  Ale  zawsze  przyjemniej,  że  zrobią  to   za   mnie 
Ho-o-la-a. Chociaż w pewnym sensie jest to  zasługa  Roscoe, 
ponieważ kupując akcje zaufałam jego  zdaniu.  -  Rozejrzała 
się uważnie, obejmując wzrokiem nie tylko piękno,  wygodę  i 
spokój, które  tutaj  panowały,  lecz  także  ogrom  piękna, 
wygody i spokoju, jakie one roztaczały wokół siebie w oazach 
podobnych do tej, rozsianych po wyspie. 
    - Wszyscy nasi mężowie dali  nam  dobrobyt  stworzony  z 
tego, cośmy im wniosły. 
    -  I  szczęście...  -  zaczęła  Marta,  lecz  urwała   z 
podejrzaną raptownością. 
    -  I  szczęście...  wszystkim  prócz  siostry  Belli   - 
dokończyła Bella przebaczając jej nietakt. 
    - Straszna sprawa to twoje małżeństwo - wyszeptała Marta 
tkliwie, z bezgranicznym współczuciem. - Byłaś  taka  młoda. 
Stryj Robert nie powinien był cię zmuszać. 
    -  Miałam  zaledwie  dziewiętnaście  lat  -  przytaknęła 
Bella. - Ale  nie  można  winić  o  nic  George'a  Castnera. 
Zresztą pomyśl, co on dla mnie  zrobił  jeszcze  zza  grobu. 
Stryj Robert  postąpił  mądrze.    Wiedział,  że  George  ma 
zdolność przewidywania, że jest dalekowzroczny, energiczny i 
wytrwały. Poznał się - a było to pięćdziesiąt lat temu -  na 
wartości  praw  wodnych  Nahala,  których  wtedy  nikt   nie 
doceniał. Ludzie myśleli, że George walczy o kupno pastwisk, 
a on walczył o przyszłość wody. Sama wiesz najlepiej, jak mu 
się  powiodło. Niekiedy bliska jestem uczucia wstydu na myśl  
o moich dochodach. Nie. Nie z winy George'a nasze małżeństwo  
nie ułożyło się szczęśliwie. Gdyby żył, mogłabym być  z  nim 
szczęśliwa aż po dziś dzień. Wiem  o  tym.  -  W  zamyśleniu 
potrząsnęła głową.  -  Nie,  nie  była  to  jego  wina.  Ani 
niczyja. Nawet nie moja. Jeżeli w ogóle można kogoś winić  - 
tu uśmiech tęskny  ciepły pozbawił żądła słowa, które  miała 
wypowiedzieć - jeżeli  można w ogóle kogoś winić,  to  tylko 
stryja Johna. 
    - Stryja Johna! - zawołała Marta ze zdumieniem. - Gdybym 
miała wybrać między jednym a drugim, powiedziałabym,  że  to 
stryj Robert zawinił. Ale stryj John! 
    Uśmiech Belli dowodził, że jest pewna swego. 
    - Przecież to stryj Robert zmusił cię  do  małżeństwa  z 
George'em Castnerem - nalegała Marta. 
    - Słusznie - przytaknęła Bella. - Ale  nie  idzie  tu  o 
męża, tylko o konia. Chciałam pożyczyć konia od stryja Johna 
i stryj  pozwolił. Tak się to wszystko zaczęło. 
    Zapadła cisza  nabrzmiała  uczuciem,  zagadkowa,  a  gdy 
zbliżyły się  płynące  od  strony  plaży  głosiki  dzieci  i 
łagodne upomnienia azjatyckich  służących,  Martę  Scandwell 
przebiegł dreszcz nagle powziętego  śmiałego  postanowienia. 
Kazała dzieciom odejść. 
    -  Uciekajcie,  maleństwa,   uciekajcie.   Babcia   chce 
porozmawiać z ciocią Bellą. 
    Cienkie, słodkie dyszkanty dziecięcych głosów  odpłynęły 
na kraniec trawnika. Marta z dociekliwością  idącą  z  głębi 
serca przejęła się smutnym liniom, które tajona boleść przez 
pół wieku rzeźbiła na twarzy siostry. Obserwowała  te  linie 
od lat blisko pięćdziesięciu.  Teraz  przemogła  delikatność 
hawajskiej natury, aby po raz pierwszy od tylu lat przełamać 
milczenie. 
    - Bello... - zaczęła.  -  Nie  wiedzieliśmy  nic.  Samaś 
nigdy o tym nie wspominała. Ale  zastanawialiśmy  się,  och, 
jakże często... 
    - I nigdy nie pytaliście o  nic  -  wyszeptała  Bella  z 
wdzięcznością. 
    - Za to pytam się teraz... nareszcie. Nadszedł  zmierzch 
naszego  życia.  Posłuchaj  ich  głosów!   Czasem   odczuwam 
przerażenie na myśl, że to są wnuki, moje wnuki,  że  jestem 
ich babką - ja, która zaledwie wczoraj byłam silną,  zdrową, 
beztroską  dziewczyną   dosiadającą   konia,   pływającą   w 
pienistych falach oceanu, zbierającą opihis podczas odpływu, 
przekomarzającą  się  z  wielbicielami.  Teraz,   na   progu 
starości, zapomnijmy o wszystkim prócz tego, że cię  kocham, 
siostro, i że ty mnie kochasz. 
    Oczy obu kobiet zalśniły łzami. Bella wyraźnie  pragnęła 
mówić. 
    - Przypuszczaliśmy, że zawinił George Castner - ciągnęła 
Marta. - I domyślaliśmy się szczegółów. Zimny  był  z  niego 
człowiek, ty byłaś gorącą Hawajką. Musiał być chyba okrutny. 
Zdaniem brata Walcotta bił cię i... 
    - Nie, nie! - przerwała Bella. - George Castner nie  był 
nigdy brutalny, nie był zwierzęciem.  Czasem  żałowałam,  że 
nie jest. Nigdy mnie nie uderzył. Nigdy nie podniósł na mnie 
ręki, nigdy nie podniósł głosu.  Nigdy...  siostro,  czy  mi 
uwierzysz? Och, proszę, uwierz mi...  nigdy  nie  kłóciliśmy 
się, nie wpadali w gniew. Ale jego dom... nasz dom w  Nahala 
był szary. Nie znalazłabyś w  nim  barw  innych  niż  szare, 
posępne, zimne,  a ja przecież jaśniałam wszystkimi kolorami 
słońca i ziemi, krwi i hawajskiej rasy. Bardzo mi było zimno 
w Nahala, szaro i zimno z tym  moim  szarym,  zimnym  mężem. 
Wiesz przecież, Marto, że on był szary. Szary jak Emerson na 
portretach, które widywałyśmy w szkole.  Skórę  miał  szarą. 
Słońce, powietrze, godziny spędzone  w  siodle  nie  zdołały 
przybrązowić mu skóry. A  wewnątrz  był  tak  szary  jak  na 
zewnątrz. 
    Miałam zaledwie dziewiętnaście lat, kiedy  stryj  Robert 
powziął za mnie postanowienie. Jakże mogłam wiedzieć?  Stryj 
Robert rozmawiał ze mną, tłumaczył, jak to  ziemia  hawajska 
przechodzi  stopniowo  w  ręce  haolów  (białych).  Wodzowie 
hawajscy wypuszczali z rąk własność hawajską. Majątki kobiet 
ze znakomitych rodów, które wychodziły  za  mąż  za  haolów, 
rozrastały się zdumiewająco pod zarządem ich białych  mężów. 
Stryj Robert dał mi  za  przykład  dziadka  Rogera  Wiltona, 
który wziął za babką Wilton tę biedną ziemię mauka i dokupił 
grunty, i założył hodowlę Kilohana... 
    - Która już wtedy ustępowała tylko  hodowli  Parkerów  - 
przerwała dumnie Marta. 
    - Stryj Robert powiedział, że gdyby nasz ojciec był  tak  
przewidujący jak nasz dziadek, Kilohana powiększyłaby się  o 
połowę ówczesnej własności Parkerów, dzięki czemu znalazłaby 
się na  pierwszym miejscu. Mówił też,  że  nigdy,  przenigdy 
wołowe mięso nie potanieje. I dodał, że  przyszłością  Hawai 
jest cukier. Było to pięćdziesiąt lat temu i  czas  pokazał, 
ile słuszności miał stryj Roybert. Powiedział mi jeszcze, że 
młody haole, George Castner,  jest  przewidujący  i  zajdzie 
daleko, że w domu jest nas dużo dziewcząt, a grunty Kilohana 
powinny z prawa przejść na chłopców, i że jeśli    wyjdę  za 
George'a, będę miała zapewnioną piękną przyszłość. 
    Miałam tylko dziewiętnaście lat. Dopiero co wróciłam  do 
domu po skończeniu Królewskiej Szkoły Głównej...  bo  działo 
się to, nim nasze dziewczęta zaczęły jeździć  na  studia  do 
Stanów. Ty, siostro Marto, należałaś  do  pierwszych,  które 
otrzymały wykształcenie  na  amerykańskim  kontynencie.  Cóż 
mogłam wiedzieć o miłości i mężczyznach, co mogłam  wiedzieć 
o małżeństwie? Wszystkie kobiety wychodziły za mąż. Było  to 
ich celem  w  życiu.  Matka,  babka...  jak  daleko  sięgnąć 
wstecz, wszystkie miały mężów. Moim celem w życiu było wyjść 
za mąż za George'a Castnera. Tak rzekł stryj Robert w swojej 
mądrości, a ja wiedziałam, że był mądry. Zamieszkałam więc z 
George'em w szarym domu w Nahala. 
    Pamiętasz ten dom. Ani  jednego  drzewa,  tylko  pagórki 
porosłe trawą, za nimi  wysokie  góry,  w  dole  ocean  -  i 
wiatry. Wiatry Waimera i Nahala, oba u nas  wiały,  a  także 
wiatr kona. Ale niewiele bym sobie z nich  robiła,  podobnie 
jak niewieleśmy sobie z nich robili w Kilohana czy  w  Mana, 
gdyby Nahala nie była taka szara i gdyby nie był  szary  mój 
mąż, George. Mieszkaliśmy tam sami. George zarządzał  Nahalą 
dla Glennów, którzy wrócili do  Szkocji.  Otrzymywał  tysiąc 
osiemset dolarów rocznie, a ponadto mięso,  konie,  kowbojów 
do służby i mieszkanie w domu na ranczy... 
    - W tamtych czasach była  to  wysoka  płaca  -  wtrąciła 
Marta. 
    - Dla  George'a  Castnera,  za  usługi,  jakie  oddawał, 
pensja była bardzo licha - broniła go Bella. - Żyłam  z  nim 
trzy lata. Nie zdarzyło się ani razu, żeby rankiem  wstał  z 
łóżka później niż o wpół do piątej. Całą  duszą  był  oddany 
chlebodawcom..   Skrupulatnie   uczciwy   w   rozliczeniach, 
poświęcił im pełną miarkę - albo i więcej -  swego  czasu  i 
energii.  Może  to  właśnie  powiększało  szarzyznę  naszego 
życia. Ale posłuchaj,  Marto.  Z  tysiąca  ośmiuset  dolarów 
odkładał co roku tysiąc sześćset. Pomyśl tylko!  Żyliśmy  we 
dwoje za dwieście dolarów rocznie. Na szczęście nie pił  ani 
nie palił. Musiało nam to starczyć także na  odzienie.  Sama 
szyłam wszystkie swoje suknie. Możesz  je  sobie  wyobrazić. 
Kowboje rąbali drzewo na  opał,  poza  tym  całą  robotę  ja 
wykonywałam. Gotowałam, piekłam, szorowałam... 
    - Ty, która od dzieciństwa  nie  wiedziałaś,  co  to  za 
życie bez służby! - rzekła Marta współczująco. - W  Kilohana 
mieliśmy jej całe zastępy. 
    - Och, najgorsza była ta licha, naga, dokuczliwa  bieda! 
-wykrzyknęła Bella. - Na jak  długo,  na  jak  bardzo  długo 
musiał mi starczyć funt  kawy!  Szczotka  wycierała  się  do 
drewna, zanim George kupił  nową!  I  ta  wołowina!  Pieczeń 
wołowa i wołowina suszona, rano, wieczór  i  w  południe!  I 
owsianka! Nigdy potem nie wzięłam do ust owsianki ani żadnej 
innej kaszy podawanej na śniadanie. 
    Nagle Bella wstała i odeszła kilka kroków. Przez  chwilę 
spoglądała  niewidzącymi  oczami  na  bogactwo   barw   rafy 
koralowej, usiłując odzyskać równowagę.  A  gdy  wróciła  do 
Marty, w postawie  jej  było  znowu  dostojeństwo,  swobodna 
pewność  siebie,  wdzięk,  których   nie   pozbawi   kobiety 
hawajskiej żadne krzyżowanie ras. Bardzo  haole  była  Bella 
Castner, cerę miała jasną i piękną. A jednak gdy wracała  na 
miejsce,  podniesiona  wysoko  głowa,  spokojne   spojrzenie 
podłużnych  brązowych  oczu  pod  królewskimi  łukami  brwi, 
łagodny zarys warg, które po  latach  sześćdziesięciu  ośmiu 
wciąż  świadczyć  mogły  o  słodyczy  dawnych  pocałunków  - 
wszystko to  czyniło  z  niej  istny  wizerunek  Hawajki  ze 
znakomitego, prastarego rodu,  nie  zatarty  mimo  obfitości 
białej krwi. Wyższa była  niż  jej  siostra  Marta  i  chyba 
bardziej majestatyczna.  
    - Wiesz, wszyscy nas znali z ubogiej kuchni  -  zaśmiała 
się Bella pogodnie. - Odległość  z  Nahala  do  najbliższego 
osiedla ludzkiego wynosiła wiele  mil.  Niekiedy  zapóźnieni 
podróżni  albo  tacy,  których  złapała  w   drodze   burza, 
zajeżdżali do nas na noc. Wiesz, Marto, jaka była wtedy -  i 
jest nadal -  obfitość  wszystkiego  na  wielkich  ranczach. 
Jakże ludzie się z nas śmiali! "Więc co z tego? -  zapytywał 
George. - Oni żyją  chwilą  obecną,  dniem  dzisiejszym.  Za 
dwadzieścia lat, Bello, przyjdzie kolej  na  nas.  Oni  będą 
dokładnie tym, czym są  dzisiaj.  Będą  jedli  nam  z  ręki. 
Trzeba będzie ich wtedy żywić,  będą  tego  potrzebowali.  A 
wtenczas my ich nakarmimy do syta, bo będziemy bogaci...  aż 
ci się boję powiedzieć, jak  bardzo  bogaci.  Ale  wiem,  co 
wiem, a ty musisz mi zaufać". 
    George miał rację. W dwadzieścia lat później  -  chociaż 
on tego nie dożył - mój dochód  wzrósł  do  tysiąca  dolarów 
miesięcznie. Ach, nawet nie wiem, ile  wynosi  obecnie!  Ale 
wtedy  miałam  zaledwie  dziewiętnaście  lat,  mówiłam  więc 
George'owi: "Dzisiaj! Dzisiaj! Przecież my  żyjemy  dzisiaj. 
Za dwadzieścia lat może  już  nas  nie  będzie  na  świecie. 
Potrzebna mi nowa szczotka. I jest w sprzedaży tani  gatunek 
kawy,  tylko  o  dwa  centy  na  funcie  droższy   od   tego 
okropieństwa, które pijemy. Dlaczego nie mogę  smażyć  jajek 
na maśle - dzisiaj?  Tak  bardzo  pragnęłabym  mieć  chociaż 
jeden nowy obrus. A nasza pościel! Wstyd  mi,  kiedy  ścielę 
łóżka gościom, chociaż Bóg świadkiem, że nieczęsto  odważają 
się u nas zatrzymać". 
    "Cierpliwości, Bello - odpowiadał  George.  -  Niedługo, 
najwyżej za kilka lat, ci którzy teraz niechętnie siadają  u 
naszego stołu czy sypiają w naszej pościeli, dumni będą, gdy 
ich  do  siebie  zaprosimy...  ci,   którzy   tego   dożyją. 
Pamiętasz, jak to było ze Stevensem, kiedy umarł  w  zeszłym 
roku? Żył szeroko, wesoło, przyjaciel wszystkich, tylko wróg 
siebie samego. Ludzie w Kohala musieli go pochować  na  swój 
koszt, bo nie zostawił nic  prócz  długów.  Przekonasz  się, 
innych czeka to samo. Weź na przykład twojego brata Hala.  W 
tym tempie nie pożyje dłużej niż pięć lat, a  ponadto  łamie 
serce swoim stryjom. Albo taki książę  Lilolilo.  Przelatuje 
koło mnie jak burza, za nim na koniach z pół  setki  silnych 
kanaków, którym na lepsze by wyszło,  gdyby  wzięli  się  do 
pracy i pomyśleli o przyszłości, bo  książę  Lilolilo  nigdy 
nie zostanie królem Hawai. Nie dożyje tego." 
    George miał rację. Brat  Hal  umarł.  Umarł  też  książę 
Lilolilo. Ale George nie we wszystkim miał rację. On,  który 
nie pił ani nie palił, nigdy nie nadużywał siły  ramienia  w 
miłosnym uścisku ani nie tracił sekundy czasu na dotyk  warg 
w pocałunku dłuższym niż  najbardziej  przelotne  muśnięcie, 
który wstawał zawsze przed pianiem koguta i zasypiał,  zanim 
wypaliła się jedna dziesiąta nafty w lampie, który nigdy nie 
myślał o  śmierci,  umarł  przed  bratem  Halem  i  księciem 
Lilolilo. 
    "Bądź cierpliwa, Bello - mówił stryj  Robert.  -  George 
Castner jest człowiekiem z przyszłością. Dobry zrobiłem  dla 
ciebie wybór. Twoje obecne  utrapienia  są  utrapieniami  na 
drodze  do  ziemi  obiecanej.  Hawajczycy  nie  będą  zawsze 
rządzili Hawajami. Tak jak pozwolili, aby bogactwo  wymknęło 
im się z rąk, tak też  wypuszczą  z  rąk  władzę.  Władza  i 
ziemia zawsze idą w parze. Nadejdą wielkie zmiany,  wybuchną 
rewolucje - nikt nie wie, ile i jakiego rodzaju.  Ale  jedno 
jest pewne: w końcu haole zdobędą ziemię i władzę.  A  wtedy 
ty zostaniesz pierwszą damą Hawai, co tak  jest  niewątpliwe 
jak to, że George Castner zostanie wielkorządcą  Hawai.  Tak 
zapisane jest w księgach.  Dzieje  się  tak,  wszędzie  tam, 
gdzie haole wiodą spór  z  ustępliwszymi  rasami.  Ja,  twój 
stryj Robert, który jestem pół Hawajczykiem  i  pół  białym, 
wiem, co mówię. Cierpliwości, Bello, cierpliwości". 
    "Kochana Bello" - mówił stryj John. A ja wiedziałam,  że 
w  sercu ma dla mnie czułość. Bogu dzięki, nigdy nie radził, 
żebym była cierpliwa. Wiedział. Był bardzo mądry.  Ludzki  i 
pełen serca, dlatego mądrzejszy niż stryj  Robert  i  George 
Castner, którzy poszukiwali rzeczy materialnych, nie  ducha, 
którzy woleli wpisywać pozycje do księgi głównej niż zliczać 
uderzenia serca przy sercu,  którzy  woleli  sumować  długie 
kolumny  cyfr   niż   wspominać   uściski   czy   pieszczotę 
spojrzenia, słowa, dotyku. "Kochana  Bello"  -  mówił  stryj 
John.  Stryj  John  wiedział.  Słyszeliśmy  wszyscy  o  jego 
miłości do księżniczki Naomi. Był wiernym kochankiem. Kochał 
tylko ten jeden jedyny raz. Ludzie mówili, że po jej śmierci 
zdziwaczał. To prawda. Miał tylko tę jedną miłość  w  życiu. 
Pamiętasz jego pokoik w domu w Kilohana, którego  progu  nie 
wolno nam było przekraczać?  Przekonaliśmy  się  dopiero  po 
śmierci stryja Johna, że  było  to  miejsce  poświęcone  jej 
pamięci. "Kochana Bello" -  mówił tylko i  nie  dodawał  nic 
więcej, ale ja wiedziałam, że on wie. 
    A miałam  zaledwie  dziewiętnaście  lat  i  krew  miałam 
gorącą od hawajskiego słońca, mimo  że  w  trzech  czwartych 
byłam biała. I nie znałam w  życiu  nic  prócz  wspaniałości 
dzieciństwa  spędzonego  w  Kilohana,  prócz   wykształcenia 
zdobytego w Królewskiej Szkole  Głównej  w  Honolulu,  prócz 
mojego szarego męża  w  Nahala  z  jego  szarymi  kazaniami, 
stosującego w praktyce nakazy trzeźwości i  oszczędności,  i 
prócz dwóch bezdzietnych stryjów, z których jeden  odznaczał 
się chłodną zdolnością  przewidywania,  drugi  miał  złamane 
serce i  był  zatopionym  w  marzeniach  kochankiem  zmarłej 
księżniczki. 
    Wyobraź sobie ten szary dom! Ja, która znałam beztroskę, 
uciechy, dźwięczącą śmiechem radość życia  w  Kilohana  i  u 
Parkerów w starym Mana, i w Puuwaawaa!  Pamiętasz  przecież. 
Żyliśmy  w  tamtych  czasach  w  feudalnym  przepychu.   Czy 
uwierzysz, czy zdołasz mi uwierzyć, Marto, że  moja  maszyna 
do  szycia  w  Nahala  była  jedną  z  tych,  które  pierwsi 
misjonarze przywieźli na  Wyspy?  Taki  maleńki,  zwariowany 
przyrząd z kółkiem poruszanym ręką! 
    Robert i John dali George'owi za mnie w posagu każdy  po 
pięć tysięcy dolarów. Ale George  prosił,  żeby  to  zostało 
tajemnicą. Tylko my  czworo  wiedzieliśmy  o  tej  sumie.  I 
podczas gdy ja szyłam sobie na  mojej  zwariowanej  maszynie 
tanie holoki, on kupował ziemię - wiesz, te grunty w  górnym 
Nahalu - kawałek po  kawałku,  przy  czym  każdą  transakcję 
poprzedzały najzaciętsze targi prowadzone z miną człowieka w 
skrajnej  nędzy.  Dzisiaj  sam  kanał  Nahala  przynosi   mi 
czterdzieści tysięcy na rok. 
    Ale czy było warto? Cierpiałam niedostatek.  Ach,  gdyby 
choć raz oszalały z miłości George zgniótł  mnie  w  uścisku 
swych ramion! Gdyby choć raz poświęcił mi pięć minut z czasu 
przeznaczonego  na  własną  pracę  czy  obowiązki   względem 
chlebodawców! Niekiedy miałam ochotę krzyczeć albo  chlusnąć 
mu w twarz tę wieczną owsiankę z miski, albo cisnąć o ziemię 
maszynę do szycia i zatańczyć na niej hula -  tylko  po  to, 
żeby on wybuchnął, żeby wpadł w gniew, żeby stał się ludzki, 
brutalny, żeby  był  wreszcie  człowiekiem,  a  nie  szarym, 
zimnym półbogiem. 
    Tragiczny wyraz prędko znikł z twarzy Belli.  Roześmiała 
się szczerze na wspomnienie czegoś wesołego. 
    - Kiedy wpadałam w taki nastrój, George przypatrywał  mi 
się z powagą, z powagą badał mi  puls  i  oglądał  język,  z 
powagą odmierzał porcję oleju rycynowego, z powagą kazał  mi 
się  kłaść  wcześniej  do  łóżka,  obkładał  mnie   gorącymi 
fajerkami i zapewniał, że rano poczuję się lepiej.  Wcześnie 
do  łóżka!  Nasze  najdłuższe,  szaleńcze  wprost   wieczory 
kończyły się o dziewiątej! Zazwyczaj szliśmy spać  o  ósmej. 
Oszczędność nafty. W Nahala nie jadaliśmy obiadów. Pamiętasz 
ten długi stół w Kilohana, przy którym podawano obiady?  Ale 
my z George'em jadaliśmy tylko kolacje. A potem on siadał po 
jednej stronie stołu,  tuż  przy  lampie,  i  przez  godzinę 
czytał stare,  pożyczone  pisma,  aja  siadałam  po  drugiej 
stronie i cerowałam jego skarpetki i bieliznę. Nosił  zawsze 
takie tandetne, liche rzeczy. A kiedy on kładł się spać,  ja 
także szłam do łóżka. Byłoby to marnotrawstwo  nafty,  gdyby 
tylko jedno miało z niej korzystać. George przygotowywał się 
do  spania  zawsze  w  ten  sam  sposób:  nakręcał  zegarek, 
zapisywał do dziennika stan pogody  w  tym  dniu,  zdejmował 
buty - niezmiennie najpierw prawy, potem lewy -  i  ustawiał 
je jeden obok drugiego na podłodze w nogach łóżka, po swojej 
stronie. 
    Nie znałam nigdy tak czystego człowieka.  Nigdy  po  raz 
drugi nie wkładał tej samej bielizny. Ja robiłam pranie. Był 
aż boleśnie czysty. Golił się dwa razy dziennie.  Używał  do 
mycia dwa razy więcej wody niż kanakowie. Pracował za  dwóch 
haole. I pierwszy dostrzegł przyszłość wód Nahala. 
    - I dał ci bogactwo, ale nie dał  szczęścia  -  wtrąciła 
Marta. 
    - Czym jest właściwie bogactwo, siostro Marto? Mój  nowy 
pierce-arrow przyjechał ze mną na  statku.  Trzeci  w  ciągu 
dwóch lat. Ale czymże są  wszystkie  samochody  i  wszystkie 
bogactwa świata w porównaniu z kochankiem -  z  tym  jedynym 
kochankiem, towarzyszem, z którym chce się żyć,  pracować  u 
jego boku, cierpieć, weselić się, z tym  jedynym  mężczyzną, 
mężem, kochankiem... 
    Głos Belli rozpłynął  się  w  ciszy.  Siostry  siedziały 
milcząc,  podczas  gdy  przez  trawnik  kuśtykała   ku   nim 
staruszka z kijem w ręku, zdeformowana, skurczona, pochylona 
pod ciężarem stuletniego życia. Jej oczy - a raczej  szparki 
obwiedzione  zwiędłą  skórą  -  były  bystre   niczym   oczy 
ichneumona. Przysiadła najpierw u stóp  Belli  i  w  czystej 
hawajskiej mowie mamrotała śpiewnie bezzębnymi wargami mele, 
pochwalną pieśń na cześć  Bellii  i  jej  przodków,  dodając 
zaimprowizowane powitanie na Hawajach, dokąd  Bella  wróciła 
przez wielkie morze z dalekiej Kalifornii. Podczas gdy stara 
kobieta mamrotała swą  pieśń,  jej  zręczne  palce  masowały 
obciągnięte jedwabnymi pończochami nogi  Belli,  od  kostki, 
poprzez łydkę, do kolana i uda. 
    Oczy obu sióstr jaśniały wilgotnym blaskiem,  gdy  stara 
służąca z kolei powtarzała swoje mele i masowała nogi Marty, 
i potem, gdy rozmawiały z nią w starodawnej mowie i zadawały 
odwieczne pytania o zdrowie i  wiek,  i  pra-prawnuków.  Ona  
masowała je, kiedy były jeszcze dziećmi  w  wielkim  domu  w 
Kilohana, podobnie jak przez niezliczone pokolenia kobiety z 
jej rodu masowały kobiety z ich rodu. Gdy ta  krótka  wizyta 
dobiegła końca, Marta odprowadziła staruszkę  przez  trawnik 
do bungalowu,  gdzie  włożyła  jej  do    ręki  pieniądze  i 
nakazała  dumnym,   pięknym   japońskim   pokojówkom   podać 
zniszczonej przez wiek Hawajce poi, które robi się z korzeni 
lilii wodnej, iamaka, czyli rybę  surową,  tłuczone  orzechy  
kukui i wreszcie limu, potrawę z morskich wodorostów, miękką  
nawet dla kogoś bezzębnego, lekką i  aromatyczną.  Objawiały 
się  tu starodawne więzy feudalne,  wierność  poddanego  dla 
pana i odpowiedzialność, do jakiej poczuwał się pan względem 
poddanego. Marta, która ze swoją anglosaską krwią była biała 
w trzech czwartych, pozostała Hawajką pełnej krwi w tym,  że 
pamiętała i zachowywała niemal zapomniane  zwyczaje  dawnych 
dni. 
    Gdy Marta wracała przez trawnik pod  drzewo  hau,  Bella 
podziwiała wzrokiem wzruszającą autentyczność  jej  postaci, 
jej rysy. Pocałowała  ją  serdecznie.  Marta  była  odrobinę 
niższa od Belli, ale tylko odrobinę, i sylwetkę  miała  może 
mniej  majestatyczną,  za   to   o   proporcjach   pięknych, 
szlachetnych,   o   kształtach   raczej   złagodzonych   niż 
wyostrzonych   przez   wiek;   jej   ciało    polinezyjskiej 
naczelniczki rodu zachwycało żywością pod  fałdami  na  wpół 
obcisłej, pięknie układającej się w ruchu, czarnej jedwabnej 
holoku, obszytej czarną koronką i  droższej  niż  najdroższy 
paryski model. 
    Gdy  siostry  podjęły  przerwaną   rozmowę,   obserwator 
zdołałby zauważyć zdumiewające  podobieństwo  ich  czystych, 
prostych profilów, szerokich  kości  policzkowych,  wysokich 
czół, bogactwa  stalowych  włosów,  ślicznych  ust,  których 
kształt wyrzeźbiły dziesięciolecia świadomej, wysublimowanej 
dumy, i pięknych, cienkich łuków brwi nad  równie  pięknymi, 
podłużnymi oczami. Ręce obu kobiet, prawie nie  zmienione  i 
nie zniekształcońe przez wiek, zachwycały smukłością długich 
zwężońych  ku  końcowi  palców,  miłośnie   wymasowanych   i 
ukształtowanych w dzieciństwie przez stare  Hawajki  podobne 
tej, która właśnie jadła poi, iamaka i limu. 
    - Żyłam tak przez rok - podjęła Bella  -  i  czy  wiesz, 
Marto,   stopniowo    wszystko    zaczęło    się    układać. 
Przywiązywałam się  po  trochu  do  George'a,  mojego  męża. 
Kobiety już są takie. Przynajmniej ja byłam taka. Bo  George 
był dobry, sprawiedliwy. Miał wszystkie odwieczne,  rzetelne 
cnoty purytanina. Zaczęłam więc przywiązywać się  do  niego, 
lubić go... nawet chyba  kochać.  I  gdyby  stryj  John  nie 
pożyczył mi tego  konia,  na  pewno  szczerze  bym  George'a 
pokochała i do końca żyła z  nim  szczęśliwie...  Naturalnie 
byłoby to życie bez uniesień... 
    Widzisz,  nie  znałam  mężczyzn   innych,   ciekawszych, 
lepszych. Zaczęłam  z  radością  spoglądać  na  niego  ponad 
stołem, gdy czytał w  krótkiej  przerwie  między  kolacją  a 
spaniem, z radością  łowiłam  uchem  i  wsłuchiwałam  się  w 
stukot kopyt jego konia, gdy wieczorem  wracał  do  domu  po 
całodziennym objeździe ranczy. A jego  skąpe  pochwały  były 
prawdziwymi   pochwałami   i   przenikały   mnie   dreszczem 
szczęścia.  Tak,  Marto,  rumieniłam  się   słuchając   jego 
pedantycznych,  sprawiedliwych  pochwał  za  rzecz  zrobioną 
dobrze czy słusznie. 
    I wszystko  by  się  ułożyło,  żylibyśmy  zgodnie  przez 
resztę naszego życia, gdyby  George  nie  musiał  wsiąść  na 
statek i pojechać do Honolulu. W interesach. Miał jechać  na 
dwa tygodnie lub dłużej, najpierw w sprawach Glennów,  potem 
w swoich własnych, żeby zakupić nową ziemię w górze  Nahala. 
Czy wiesz, że kupił ogromny  szmat  dzikiej  i  pagórkowatej 
ziemi - bezwartościowej, gdyby nie woda - a także sam  dział 
wodny, po śmiesznej cenie pięć i dziesięć centów za akr? 
    Powiedział wtedy,  że  potrzebna  mi  odmiana.  Chciałam 
pojechać z nim do Honolulu. Ale wziąwszy pod uwagę  wydatki, 
zdecydował, że pojadę do Kilohana.  Mój  pobyt  w  domu  nie 
tylko nic nie kosztował, ale co więcej, dawał oszczędności w 
wydatkach na skromne pożywienie dla mnie  w  Nahala,  dzięki 
czemu George mógł kupić więcej ziemi.  A  w  Kilohana  stryj 
John zgodził się pożyczyć mi konia. 
    Och, przez pierwsze dni czułam się w domu  jak  w  raju. 
Początkowo wprost trudno mi było  uwierzyć,  że  na  świecie 
istnieje tyle jedzenia. Marnotrawstwo w kuchni  przygnębiało 
mnie. Dopatrywałam się go na każdym kroku, tak wzięłam sobie 
do serca nauki George'a. Ach, w  pomieszczeniach  kuchennych 
krewni i powinowaci  służby  jadali  lepiej  niż  myśmy  się 
kiedykolwiek żywili z George'em. Pamiętasz, jak  to  było  u 
nas w Kilohana i jak było u Parkerów -  młody  wół  bity  do 
każdego posiłku i ryby słodkowodne przynoszone przez  gońców 
z  jeziora  Waipio  i  Kiholo,  i  wszystkie   najlepsze   i 
najrzadsze przysmaki sezonu... 
    I miłość, miłość okazywana  tak,  jak  myśmy  ją  umieli 
okazywać w rodzinie! Wiesz, co dla nas znaczył stryj John. A 
poza nim był brat Walcott i brat Edward, i wszystkie młodsze 
siostry prócz ciebie i Sally, bo byłyście w szkole, i ciotka 
Elżbieta, i ciotka Janet z mężem i dziećmi,  którzy  właśnie 
przyjechali w odwiedziny. Ach, to nieustanne obejmowanie się 
i nieustanne pieszczoty, wszystko, za czym  tęskniłam  przez 
pełne znoju dwanaście miesięcy. Byłam tego spragniona. Byłam 
jak niedobitek z  zatopionej  łodzi,  który  upada  a  piach 
wybrzeża chłepce słodką wodę  w  pienistych  źródełkach    u 
korzeni palm. 
    I oni przyjechali konno z Kawaihae, gdzie zeszli na  ląd 
z królewskiego jachtu, wspaniała, tłumna kawalkada.  Jechali 
parami, w girlandach kwiatów, młodzi, szczęśliwi, weseli, na 
koniach z ranczy Parkerów. Było ich trzydzieścioro, a z nimi 
setka kowbojów z ranczy i tyleż samo  ich  własnych  sług  - 
królewski dwór w objeździe.  Mówię  naturalnie  o  objeździe 
księżniczki Lihue, rozpalonej gorączką umierającej,  o  czym 
wszyscyśmy wiedzieli, na straszne suchoty. Ale  towarzyszyli 
księżniczce  jej  siostrzeńcy,   książę   Lilolilo,   witany 
wszędzie  jako  przyszły  władca,  i  młodsi  jego   bracia, 
Kahekili i Kamalau. Była tam także Ella Higginsworth,  która 
utrzymywała - i słusznie - że w żyłach jej  płynie  krew  po 
przodkach Kauai tak znakomita, jaką nie może się  poszczycić 
panująca rodzina. Była Dora Niles i Emiły  Lowcroft...  ach, 
po cóż wyliczać je wszystkie! Z Ellą Higginsworth  dzieliłam 
pokój w Królewskiej Szkole Głównej. Orszak odpoczywał u  nas 
przez godzinę. Nie częstowaliśmy ich luau, bo luau czekało u 
Parkerów; podawaliśmy tylko piwo  i  mocniejsze  napoje  dla 
mężczyzn, dla kobiet lemoniadę,  pomarańcze  i  orzeźwiające 
arbuzy. 
    Obejmowałyśmy się i ściskały z  Ellą  i  z  księżniczką, 
która mnie pamiętała, i z innymi dziewczętami  i  kobietami. 
Ella przemówiła za mną do  księżniczki  i  księżniczka  sama 
mnie zaprosiła na objazd. Miałam przyłączyć się  do  nich  w 
Mana, skąd wyruszali za dwa dni. Uderzyło mi to wszystko  do 
głowy, byłam jak szalona - ja,  po  roku  niewoli  w  szarej 
Nahala. Wciąż jeszcze miałam dziewiętnaście lat i właśnie za 
tydzień kończyłam dwadzieścia. 
    Nie przeczuwałam tego,  co  miało  nastąpić.  Tak  byłam 
zajęta  kobietami,  że  nie  zwróciłam  uwagi  na  Lilolilo. 
Widziałam go  tylko  z  daleka,  wysoki  i  krzepki  górował 
postacią  nad  innymi   mężczyznami.   Nigdy   jeszcze   nie 
uczestniczyłam w książęcym objeździe. Widywałam  świtę,  gdy 
podejmowano ją w Kilohana i Mana,  ale  byłam  za  młoda  na 
objazd, a potem przyszła szkoła i małżeństwo. Wiedziałam, co 
mnie czeka - dwa tygodnie w raju  i  pustka  przez  następne 
dwanaście miesięcy w Nahala. 
    Poprosiłam stryja Johna, żeby mi  pożyczył  wierzchowca, 
to jest naturalnie trzy wierzchowce, bo musiałam  zabrać  ze 
sobą kowboja do posług i luzaka. Nie  było  wtedy  dróg  ani 
samochodów. Ach, Marto, ten mój  wierzchowiec!  Nazywał  się 
Hilo. Nie pamiętasz  go.  Byłaś  wtedy  w  szkole,  a  zanim 
wróciłaś w następnym roku, Hilo skręcił kark i zabił jeźdźca 
podczas łowienia dzikich stad. Słyszałaś  na  pewno...  taki 
młody oficer amerykańskiej marynarki.                                             
    - Porucznik Bowsfield - przytaknęła Marta. 
    - Hilo! Byłam pierwszą kobietą, która go dosiadła.  Miał 
trzy lata, prawie cztery, dopiero niedawno ujeżdżony. Sierść 
miał tak czarną i tak wspaniale żywą, że  zapalające  się  w 
niej błyski  otaczały  go  niczym  pancerz  z  roziskrzonego 
srebra. Był najroślejszym wierzchowcem na ranczy,  potomkiem 
Królewskiego Pioruna i  dzikiej  klaczy,  złapanym  zaledwie 
przed kilku tygodniami. Nigdy  nie  widziałam  tak  pięknego 
konia.  Miał  krągły,  mocno   wiązany   tułów   wierzchowca 
stworzonego do górskich jazd, pierś szeroką, wypukłą,  a  do 
tego rasowy łeb i szyję smukłą, lecz mocną, i uszy  wrażliwe 
- nie za małe, bo to by dowodziło krnąbrności,  ani  nie  za 
duże, bo to wskazywałoby na muli upór.  Nogi  i  kopyta  też 
miał piękne, bez skazy - pewne i mocne, o pęcinie długiej  i 
sprężystej, dzięki czemu był dla jeźdźca cudem wygody. 
    - Pamiętam, jak książę Lilolilo mówił stryjowi  Johnowi, 
że jesteś najlepiej jeżdżącą konno niewiastą na  Hawajach  - 
wtrąciła  Marta.  -  Było  to  w  dwa  lata  później,  kiedy 
wróciłam już ze szkoły do domu,  a  ty  wciąż  mieszkałaś  w 
Nahala. 
    - Lilolilo tak powiedział! - wykrzyknęła Bella.  Światło 
zabłysło nagle  w  jej  podłużnych,  brązowych  oczach,  gdy 
przerzuciła  w  myślach  most  ponad  przestrzenią  lat   do 
kochanka nieżyjącego już bez mała  pół  wieku.  Z  delikatną 
skromnością, wrodzoną wszystkim kobietom hawajskim,  pokryła 
spontaniczny wybuch uczucia panegirykiem na cześć Hilo. 
    - Och, kiedy galopował ze mną pod  górę  lub  w  dół  po 
trawiastych  stokach,   było   to   jak   cudowny   bieg   z 
przeszkodami, bo w długich susach nie dotykał prawie trawy - 
skakał jak jeleń, jak foksterier, jak królik.  I  brykał,  i 
tańczył, i hulał! Był wierzchowcem godnym  generała,  godnym 
Napoleona lub Kitchenera. A oczu  nie  miał  wcale  dzikich, 
tylko  takie...  takie  łobuzerskie,   inteligentne.   jakby 
cieszył się z jakiego żartu i miał ochotę śmiać się albo  go 
powtórzyć. Poprosiłam więc stryja Johna,  żeby  mi  pożyczył 
Hilo. Stryj John spojrzał na mnie,  jak  wpatrywałam  się  w 
niego, a chociaż nic nie powiedział, czułam, że  jego  serce 
mówi "droga Bello", i wiedziałam też, że gdy patrzy na mnie, 
przed oczyma staje mu obraz księżniczki  Naomi.  Stryj  John 
przyrzekł dać mi Hilo. I tak się zaczęło. 
    Ale  stryj  nalegał,  żebym  wpierw   sama   wypróbowała 
wierzchowca. Był trudny, wspaniały i trudny. Nie był  jednak 
przewrotny, złośliwy. Wymykał mi się wciąż, ale ani razu nie 
dałam mu tego poznać. Nie bałam  się  go  i  to  mi  pomogło 
wyczuć  jego  nastrój,  dzięki  czemu  odpędziłam  od  niego 
wszelką myśl, że ma nade mną przewagę. 
    Zastanawiałam się często, czy stryj John przewidywał to, 
co miało nastąpić.  Wiem,  że  gdy  jechałam  do  Mana,  aby 
połączyć się z orszakiem księżniczki, myśl  taka  nawet  nie 
powstała mi w głowie. Ach, radosne były to dni! Pamiętasz, z 
jakim  przepychem  podejmowali  gości   starzy   Parkerowie. 
Polowanie z włócznią na  dziki,  polowania  ze  strzelbą  na 
stada dzikiego  bydła,  objeżdżanie  i  cechowanie  koni.  W 
pomieszczeniach dla służby tłok,  kowboje  zjechali  się  ze 
wszystkich stron. I przybyły dziewczęta z Waimea i z Waipio, 
z Konokaa i Paauilo - widzę je dotąd, jak siedzą  w  długich 
rzędach na szczycie murku otaczającego zagrodę do ujeżdżania 
koni i przygotowują leis dla kowbojów, swoich  kochanków.  I 
te noce, wonne noce, śpiew mele w powietrzu, tańczenie  hula 
i pary miłosne  przechadzające  się  pod  drzewami  wielkich 
ogrodów Mana... 
    I książę... - Bella  umilkła.  Przez  długą  chwilę  jej 
wciąż piękne, drobne  zęby  wgryzały  się  głęboko  w  dolną 
wargę,  a  niewidzące  oczy  błądziły  po  dalekim  szafirze 
horyzontu, podczas gdy starała się  odzyskać  panowanie  nad 
sobą. Kiedy napięcie minęło, przeniosła wzrok na siostrę. 
    - Był księciem, Marto.  Widziałaś  go  w  Kilohana,  gdy 
wróciłaś z seminarium. Mógł zachwycić oczy każdej kobiety... 
tak. I każdego mężczyzny. Miał lat  dwadzieścia  pięć,  wiek 
świetnej, męskiej dojrzałości, a był wspaniały  i  królewski 
nie  tylko  ciałem,  ale  i  duchem.   Jakkolwiek   szalonym 
rozrywkom  się  oddawał,  jakkolwiek  zuchwałym   i   dzikim 
zabawom,  nie  zapominał  nigdy,  że  pochodzi   z   rodziny 
królewskiej i że wszyscy jego przodkowie byli władcami -  aż 
do tego pierwszego  i  wysławianego  w  genealogiach,  który 
przeprawił się na podwójnych czółnach na Tahiti i Raiate i z 
powrotem. Był  pełen  wdzięku,  czarujący,  dobry,  uczynny, 
przyjacielski, ale także  surowy,  szorstki,  groźny,  kiedy 
zbyt go podrażniono.  Trudno  mi  to  wyrazić  słowami.  Był 
mężczyzną, mężczyzną w każdym calu i księciem w każdym calu, 
z domieszką swawoli chłopięcej i z domieszką  żelaza,  która 
uczyniłaby go dobrym i silnym władcą Hawajów -gdyby  zasiadł 
na tronie.                     
    Widzę go jeszcze takim, jakim ujrzałam go wtedy, tamtego 
pierwszego dnia, kiedy dotknęłam jego ręki i  rozmawiałam  z 
nim... zaledwie kilka nieśmiałych słów wypowiedzianych przez 
kobietę od roku poślubioną szaremu haole  w  szarej  Nahala. 
Było to przed pół wiekiem - pamiętasz, Marto, że nasi młodzi 
mężczyźni nosili wtedy białe buty i spodnie, białe  jedwabne 
koszule i oszałamiająco barwne hiszpańskie szarfy wiązane  w 
pasie - i przez pół wieku ten jego obraz nie zbladł w  mojej 
pamięci. Lilolilo stał pośrodku gromadki osób na trawniku, a 
ja szłam z Ellą Higginsworth, która miała mnie  przedstawić. 
Właśnie w tym momencie księżniczka Lihue rzuciła Elli  jakąś 
żartobliwą uwagę i Ella przystanęła, aby  jej  odpowiedzieć, 
mnie pozostawiwszy o krok wysuniętą naprzód. 
    Jego wzrok zatrzymał się na mnie przypadkiem, gdy stałam 
tak samotna, zmieszana i onieśmielona. Och,  jakże  wyraźnie 
go  widzę,  z  głową  odrzuconą  nieco  do  tyłu,  w   pozie 
wyniosłej,   swobodnej,   władczej,   a   tak   jednocześnie 
beztroskiej i tak dla niego charakterystycznej.  Nasze  oczy 
spotkały się. Pochylił ku  mnie  głowę  czy  też  raczej  ją 
wyprostował. I nie wiem, co się wtedy stało. Czy  to  on  mi 
rozkazał? Czy ja go posłuchałam? Nie wiem.  Wiem  tylko,  że 
wyglądałam pięknie,  z  włosami  przybranymi  wonnym  maile, 
odziana we wspaniałe holoku, które stryj John mi pożyczył  z 
sanktuarium księżniczki Naomi; i wiem również,  że  zaczęłam 
iść ku niemu poprzez  trawnik  Mana  i  że  on  ruszył  mnie 
naprzeciw. Szliśmy tak ku sobie poprzez trawnik,  sami,  jak 
gdybyśmy szli ku sobie przez karty księgi życia. 
    Czy byłam bardzo  piękna,  siostro  Marto,  kiedy  byłam 
młoda? Nie wiem. Nie wiem. Ale w tej chwili  jedynej,  kiedy 
wraz z nim zbliżała się do mnie i przenikała mi  serce  cała 
jego uroda, cała majestatyczna męskość, zbudziło się we mnie 
nagle poczucie własnego piękna... Jakże mam to wyrazić? Było 
to tak, jak gdyby w nim  zrodzona  doskonałość  przeniesiona 
została we mnie i mnie udoskonaliła. 
    Czy byłam piękna, bardzo piękna,  siostro  Marto,  kiedy 
miałam dziewiętnaście lat, niespełna dwadzieścia? 
    Marta, sześćdziesięcioczteroletnia Marta,  spojrzała  na 
Bellę, która  miała  lat  sześćdziesiąt  osiem,  i  szczerze 
przytaknęła. A w duchu wyraziła podziw dla tego,  co  w  tej 
chwili widziała:  szyja  Belli,  wciąż  pełna  i  kształtna, 
dłuższa  niż  szyja  przeciętnej  Hawajki,   istna   kolumna 
majestatycznie podpierająca jej  królewską  głowę;  twarz  i 
wysokich kościach policzkowych, o szlachetnym  czole;  włosy 
gęste, wysoko upięte, połyskujące srebrną patyną lat,  wciąż 
w lokach,  kontrastujące  ostro  z  czystą  linią  cienkich, 
czarnych brwi i głębokich, brązowych oczu.  Wzrok  Marty,  w 
skromnym onieśmieleniu na widok tego, co ujrzała,  przesunął 
się w dół, poprzez  wspaniały  zarys  piersi  i  szlachetne, 
czyste linie ciała  aż  ku  stopom  obciągniętym  w  jedwab, 
obutym  w  pantofelki  na   wysokich   obcasach   -   małym, 
kształtnym, o łuku niemal hiszpańskim i  doskonale  foremnym 
podbiciu.  
    - Kiedy jest się młodym w czas jednej jedynej  młodości! 
- zaśmiała się Bella. - Lilolilo był księciem. Nauczyłam się 
na pamięć jego rysów i wszystkich zmian, jakim  podlegały... 
potem, podczas naszych  bajkowych  dni  i  nocy  nad  wodami 
rozśpiewanych  jezior,  nad  oceanem  szemrzącym  sennie   w 
pienistych zalewach i na górskich ścieżkach.  Poznałam  jego 
piękne, śmiałe oczy i czarne,  proste  brwi,  poznałam  nos, 
który ponad wszelką wątpliwość zdradzał rasę  Kamehameha,  i 
każdą najmniejszą, najdrobniejszą linię  w  pięknym  zarysie 
jego warg. Nie ma ust  piękniejszych  nad  usta  Hawajczyka, 
Marto. 
    Jego ciało... Był królem między  atletami,  od  wijących 
się  niesfornie  włosów  aż  po  kostki  nóg   mocnych   jak 
zbrązowiała stal.   Wczoraj  nazwano  przy  mnie  jednego  z 
wnuków  Wilderów  "księciem  Harvardu".  Litości!  Czym   by 
nazwali, czym by mogli nazwać mojego Lilolilo, gdyby  stanął 
obok tego chłopca Wilderów i całej jego drużyny z Harvardu! 
    Bella   umilkła   i   oddychała   głęboko,    zaciskając 
jednocześnie   piękne,   małe   dłonie    spoczywające    na 
rozłożystym,   obciągniętym   jedwabiem   podołku.   I   gdy 
przeżywała tak od nowa dni spędzone ze swym księciem,  przez 
skórę jej twarzy przebił się delikatny rumieniec  i  ciepłem 
rozświetlił oczy. 
    - No więc... zgadłaś, Marto? - spytała Bella z zuchwałym 
wzruszeniem ramion, spoglądając siostrze prosto  w  oczy.  - 
Wyruszyliśmy z  rozbawionej  Mana  i  rozpoczęliśmy  radosny 
objazd -ścieżkami zastygłej lawy do Kiholo, gdzie pływaliśmy 
i łowili ryby, ucztowali i spali leżąc na gorącym piasku pod 
palmami. Dalej do Puuwaawaa; gdzie znowu polowanie na  dziki 
z włóczniami i łowienie stad na  lasso,  i  łowy  na  dzikie 
barany z górskich pastwisk. Potem jeszcze dalej przez ziemię 
Kona, dalej na mauka, do pałacu królewskiego w Kailua, dalej 
kąpiel w wodach Keauho,  dalej  nad  zatoką  Kealakekua,  do 
Napoopoo, do Honaunau. I wszędzie ludzi wychodzący na  drogę 
z rękami pełnymi darów - kwiaty i  owoce,  ryby  i  mięsiwo. 
Serca  ich  były  przepełnione  miłością  i  pieśnią,  głowy 
pochylone w ukłonie należnym członkom królewskiego rodu,  na 
ustach mieli okrzyki radosnego zdumienia lub śpiewne mele  o 
dawnych i niezapomnianych dniach. 
    Co byś na moim miejscu zrobiła,  siostro  Marto?  Wiesz, 
jacy my jesteśmy,  my...  Hawajczycy.  Wiesz,  jacy  byliśmy 
przed pół wiekiem. Lilolilo był zachwycający. Ja - niebaczna 
na wszystko. Lilolilo mógł sam  zbudzić  w  każdej  kobiecie 
zuchwalstwo. Ja byłam zuchwała podwójnie,  bo  szara,  zimna 
Nahala  pobudzała  mnie  do  szaleństwa.   Wiedziałam.   Nie 
łudziłam się ani przez chwilę. Nie miałam nadziei. W tamtych 
czasach  o  rozwodzie  nikomu  się  nawet  nie  śniło.  Żona 
George'a Castnera nie mogła zostać  królową  Hawai  ,  nawet 
gdyby tak prędko nie  wybuchły  zapowiedziane  przez  stryja 
Roberta rewolucje i gdyby Lilolilo został królem. Ale ja nie 
myślałam o tronie. Jedyne królestwo, jakiego mogłam pragnąć, 
to życie u boku Lilolilo jako jego żona i  towarzyszka.  Nie 
zrobiłam tego błędu. Nie sięgałam po rzecz niemożliwą i  nie 
snułam złudnych marzeń. 
    Samo powietrze wokół nas  było  przepojone  miłością.  A 
Lilolilo był najprawdziwszym kochankiem.  Przyozdabiał  mnie 
wciąż nowymi lei, jego  gońcy  przynosili  dla  mnie  lei  z 
dalekich ogrodów różanych  Mana...  pewnie  je  pamiętasz... 
pięćdziesiąt  mil  po  ścieżkach  zastygłej  lawy  i   przez 
pastwiska, ale w swych posłaniach z kory bananowej tak  były 
świeże i lśniące od rosy, jak w chwili zrywania. Miały  jard 
długości, a ich  maleńkie  różowe  pączki  wyglądały  niczym 
ńawleczone  na  nić  neapolitańskie  korale.  Podczas  luau, 
podczas nigdy nie kończących się luau  kazał  mi  siadać  na 
swoim kobiercu Makaloa, na  książęcym  kobiercu,  który  był 
tabu dla  wszystkich  innych  śmiertelników,  chyba  że  sam 
Lilolilo sobie tego życzył lub raczył zezwolić, aby ktoś  na 
nim usiadł. I zanurzałam palce w jego własnej pa  wai  holoi 
(miseczce  do  płukania  palców),  gdzie  w  ciepłej  wodzie 
pływały płatki  wonnych  kwiatów.  I  niebaczna  na  to,  że 
wszyscy widzą tę bezgraniczną łaskawość, sięgałam do jego pa 
paakai po szczypty czerwonej soli, po limu, po tarte orzechy 
kukui i pieprz chili i do jego  ipu  kai  (miseczka  na  sos 
rybny) z drzewa kou, z której sam  wielki  Kamehameha  jadał 
podczas  wielu  podobnych  objazdów.  I  to  samo  było   ze 
wszystkimi najrzadszymi  przysmakami,  przeznaczonymi  tylko 
dla niego i księżniczki - z nelu i ake,  z  palu  i  alaala. 
Jego kahili wachlowały  mi  ciało,  jego  służba  była  moją 
służbą i on był mój. A ja od stóp  szczęśliwa  aż  po  włosy 
przybrane kwiatami byłam kobietą kochaną. 
    Ponownie  drobne  zęby  Belli  przygryzły  dolną  wargę, 
ponownie spojrzała pustym wzrokiem ku  morzu  -  i  ponownie 
zdołała zapanować nad sobą i swymi wspomnieniami. 
    - Jechaliśmy dalej i dalej, przez  Kona,  przez  Kau,  z 
Hoopuloa i Kapua do Honuapo i Punaluu - całe życie zamknięte 
w dwóch krótkich tygodniach. Kwiat kwitnie tylko raz. To był 
mój czas kwitnienia. Lilolilo u mego boku, ja na  wspaniałym 
Hilo - królowa nie Hawai, lecz Lilolilo i miłości. Mówił, że 
jestem kruchą bańką piękna  i  barwy  na  czarnym  grzbiecie 
lewiatana, że  jestem  delikatną  kroplą  rosy  na  dymiącym 
grzbiecie  strumienia  lawy,  tęczą   mknącą   na   chmurach 
burzowych... 
    Bella ponownie umilkła. 
    - Nie będę ci powtarzała, co mi jeszcze mówił - rzekła z 
powagą.  -  Powiem  tylko,  że  to,  co  mówił,  było  samym 
płomieniem miłości i samą istotą piękna, i  że  układał  dla 
mnie hula o  naszych  nocach  pod  rozgwieżdżonym  niebem  i 
śpiewał  je  w  obecności  wszystkich,  gdy   podczas   uczt 
leżeliśmy na matach, ja na jego kobiercu Makaloa... 
    I dalej jechaliśmy do Kilauea.. sen tak  prędko  dobiegł 
końca. Wrzuciliśmy naturalnie  do  krateru  bulgocącej  lawy 
naszą ofiarę dla Pele, bogini ognia - lei z  kwiatów  maile, 
ryby, twarde poi owinięte w  wilgotne  liście  ti.  I  znowu 
dalej  przez  starodawną   Puna,   ucztowaliśmy,   śpiewali, 
tańczyli w Kohoualea, w Kamaili  i  Opihikao,  pływaliśmy  w 
słodkich jeziorach Kalapana. I w końcu  dotarliśmy  do  Hilo 
nad brzegiem oceanu. 
    Tu nadszedł koniec. Nigdyśmy o tym nie  mówili.  Był  to 
koniec uznany przez nas oboje bez słów.  Jacht  czekał  już. 
Spóźniliśmy się o wiele dni. Honolulu  wzywało  do  powrotu, 
wieść  głosiła,  że  król   jest   coraz   bardziej   pupule 
(pomieszany), że misjonarze katoliccy i  protestanccy  knują 
spiski, że zapowiadają się kłopoty z Francją. I podobnie jak 
przed dwoma tygodniami  wylądowali  w  Kawaihae  roześmiani, 
rozśpiewani i przystrojeni  kwiatami,  tak  też  wyjeżdżali. 
Wesołe było to rozstanie, towarzyszyły mu śmiech i igraszki, 
tysiące  ostatnich  poleceń,  upomnień  i  żartów.   Kotwicę 
podniesiono  przy   wtórze   pieśni   książęcych   śpiewaków 
zebranych na górnym pokładzie, a wtedy my, w dużych czółnach 
i welbotach, ujrzeliśmy, jak pierwszy podmuch wiatru  wydyma 
żagle i jak powiększa się przestrzeń między nami. 
    Podczas tego podniecenia i zamieszania  Lilolilo,  który 
musiał żegnać się z wielu i  z  wielu  wymieniać  żartobliwe 
słowa, stanął przy burcie, pochylił się i spojrzał mi prosto 
w twarz. Na głowie miał moje lei  z  kwiatów  ilima,  przeze 
mnie uplecione i przeze mnie włożone. I nagle ci na  jachcie 
zaczęli rzucać do łodzi lei, każde  swojemu  wybrańcowi  czy 
wybrance. Nie oczekiwałam niczego,  nie  miałam  nadziei.  A 
choć  łudziłam  się   cząstką   gorąco   pragnącego   serca, 
wiedziałam jednak, że moja wesoła i dumna twarz nie  zdradza 
nic. Lilolilo uczynił to, co  musiał  uczynić.  Od  początku 
wiedziałam, że tak postąpi.  Patrząc  mi  wciąż  szczerze  i 
uczciwie w oczy, zdjął z głowy moje  piękne  lei  z  kwiatów 
ilima i rozerwał je  na  dwoje.  Widziałam,  że  jego  wargi 
poruszają  się  i  bezdźwięcznie  wypowiadają  jedno  jedyne 
słowo: "pau". Koniec. Spoglądając wciąż na mnie rozerwał lei 
jeszcze raz na pół i rzucił drobne ułamki nie mnie, tylko  w 
morze, w powiększającą się między nami przestrzeń. Pau.  Był 
to koniec... 
    Bella długo błądziła pustym wzrokiem po linii horyzontu. 
Marta nie śmiała na głos wyrazić  współczucia,  które  łzami 
napełniło jej oczy. 
    - Tego jeszcze dnia ruszyłam w drogę powrotną.  Jechałam 
starą, trudną ścieżką  wzdłuż  wybrzeża  Hamakua  -  podjęła 
Bella głosem początkowo  osobliwie  suchym  i  szorstkim.  - 
Pierwszy  dzień  nie  był  bardzo  ciężki.  Opanowała   mnie 
drętwota. Tak byłam przepełniona cudownością  tego,  o  czym 
miałam zapomnieć, iż nie zdawałam sobie jeszcze  sprawy,  że 
muszę o tym zapomnieć. Noc spędziłam w  Laupahoehoe.  Wiesz, 
przypuszczałam, że nie  zmrużę  oka.  A  tymczasem  zmęczona 
konną jazdą, wciąż odrętwiała, spałam całą noc jak nieżywa. 
    Ach, ale ten  dzień  następny  w  podmuchach  wichury  i 
ulewnym deszczu! Wiatr dął, deszcz zacinał. Ścieżka była nie 
do przebycia.  Konie  co  chwila  się  potykały.  Początkowo 
kowboj, którego  stryj  John  pożyczył  mi  razem  z  końmi, 
sprzeciwiał się i protestował, potem zrezygnowany jechał  za 
mną potrząsając bezustannie głową i mamrocząc pod nosem,  że 
jestem pupule. Luzaka  zostawiliśmy  w  Kukuihaele.  Ścieżkę 
Błotną przebyliśmy wpław jak rzekę błota.  W  Waimea  kowboj 
musiał zmienić konia. Ale mój Hilo trzymał się dzielnie.  Od 
świtu do północy siedziałam w siodle, aż wreszcie w Kilohana 
stryj John zdjął mnie  z  konia,  wniósł  do  domu,  obudził 
kobiety, kazał im  rozebrać  mnie  i  wymasować,  poił  mnie 
grzanym winem palmowym, które sprowadziło sen i zapomnienie. 
Wiem, że musiałam  mówić  przez  sen,  bredzić.  Stryj  John 
zapewne wszystkiego się domyślił. Ale nigdy nie powiedział o 
tym nikomu ani słowa, nawet mnie. Jakiekolwiek miał domysły, 
zamknął je w uświęconym pokoju księżniczki Naomi. 
    Pozostały mi niejasne strzępy wspomnień tamtego  dnia  - 
rozpaczliwy,  oszalały  bunt   przeciwko   losowi...   włosy 
rozpuszczone,  rozwiane  na  wietrze,   ociekające   wodą... 
nieprzerwane strumienie łez mieszające się  ze  strumieniami 
ulewy...  namiętne  wybuchy   żalu   do   świata   złego   i 
przewrotnego... bicie rękami w łęk siodła... szorstkie słowa 
rzucane  kowbojowi.  Pamiętam,  jak  kłułam  ostrogami  boki 
biednego, wspaniałego Hilo. Prosto z serca wydzierała mi się 
modlitwa, aby rozwścieczony koń stanął dęba i zwalił się  na 
mnie, i zmiażdżył moje ciało, na  zawsze  je  oszpecił  albo 
zrzucił mnie z siodła poza ścieżkę, skąd stoczyłabym  się  w 
dół palis (przepaści). Wtedy  przy  moim  imieniu  zostałoby 
wypisane pau tak nieodwołalne, jak nieodwołalne było pau  na 
wargach Lilolilo, gdy darł lei z kwiatów ilima. I wrzucał je 
do morza... 
    George,  mój  mąż  przebywał  w  Honolulu  dłużej,   niż 
zamierzał. Kiedy wrócił do Nahale, czekałam  już  na  niego. 
Objął mnie z namaszczeniem, pocałował przelotnie W  usta,  z 
powagą obejrzał mój język, postawił  diagnozę  i  posłał  do 
łóżka  z  gorącymi  fajerkami  i  porcją  oleju  rycynowego. 
Weszłam z powrotem w szare życie  Nahala,  jakbym  weszła  w 
mechanizm zegara i stała się jednym z jego kółek czy  zębów, 
obracających się z  nieuchronną,  bezlitosną  regularnością. 
George wstawał z łóżka co dzień o czwartej trzydzieści, a  o 
piątej siedział już na koniu.  I  piliśmy  wciąż  tę  ohydną 
tanią kawę, jedliśmy tę wieczną owsiankę i na zmianę  świeżą 
wołowinę i suszoną, świeżą wołowinę  i  suszoną.  Gotowałam, 
piekłam, szorowałam. Kręciłam kółko zwariowanej  maszyny  do 
szycia i robiłam  sobie  tanie  holoku.  Co  wieczór,  przez 
bezkresną wieczność dwóch jeszcze lat, siadywałam  naprzeciw 
niego po drugiej stronie stołu i do godziny ósmej  cerowałam 
tanie skarpetki i tandetną bieliznę, podczas gdy  on  czytał 
pisma  sprzed   roku,   bo   był   zbyt   skąpy,   żeby   je 
zaprenumerować. A potem przychodziła  pora  spania  -  naftę 
trzeba przecież oszczędzać. -  I  George  nakręcał  zegarek, 
zapisywał stan pogody w dzienniku,  zdejmował  buty,  wpierw 
prawy, potem lewy, i ustawiał jeden obok drugiego  w  nogach 
łóżka, po swojej stronie. 
    Ale teraz George nie stawał mi się  coraz  bliższy,  jak 
wtedy, zanim księżniczka Lihue zaprosiła mnie  na  objazd  i 
zanim stryj John pożyczył mi konia. Bo widzisz, Marto, tamto 
by się nie  zdarzyło,  gdyby  stryj  John  mi  odmówił.  Ale 
poznałam miłość i poznałam Lilolilo. Jakie wic  widoki  mógł 
mieć. Teraz  George  na  zdobycie  mojej  miłości  i  mojego 
szacunku? Przez następne dwa  lata  w  Nahala  byłam  umarłą 
kobietą, która  w  jakiś  sposób  poruszała  się  i  mówiła, 
piekła, szorowała, cerowała skarpetki i oszczędzała nafty... 
Doktorzy powiedzieli, że  zaziębił  się  przez  tę  tandetną 
bieliznę, kiedy  podczas  nawałnic  zimowych  wyprawiał  się 
wciąż do górskich źródeł Nahala. 
    A jak umarł, nie odczułam smutku. Mój smutek  trwał  już 
nazbyt długo. Nie odczułam także radości. Radość moja umarła 
nad brzegiem oceanu, kiedy Lilolilo rzucił do  morza  lei  z 
kwiatów ilima. Lilolilo umarł w  miesiąc  po  George'u.  Nie 
widziałam go już nigdy, odkąd rozstaliśmy się w  Hilo.  Och, 
niejednego miałam potem wielbiciela.  Ale  byłam  jak  stryj 
John. Kochać mogłam tylko raz. Stryj John  miał  w  Kilohana 
miejsce poświęcone swojej Naomi, ja przez  pięćdziesiąt  lat 
miałam w sercu miejsce  poświęcone  memu  Lilolilo.  Jesteś, 
siostro Marto, pierwszą osobą, której  pozwoliłam  wejść  do 
tego miejsca... 
    Samochód objechał półkole podjazdu i stanął.  Wysiadł  z 
niego mąż Marty i zaczął iść ku nim  przez  trawnik.  Roscoe 
Scandwell -prosty jak trzcina, smukły, siwowłosy,  o  pełnej 
wdzięku  żołnierskiej  postawie  -  należał   do   "Wielkiej 
Piątki", która dzięki powiązaniom interesów  rozstrzygała  o 
losach Hawai. Chociaż pochodził z Nowej Anglii i był czystej 
krwi białym, pocałował Bellę - z całego serca,  objąwszy  ją 
ramionami po hawajsku. Jego bystry wzrok powiedział  mu,  że 
miały tu miejsce kobiece zwierzenia; ale mimo śladów głęboko 
przeżywanych  wzruszeń  Roscoe  dostrzegł,  że  opromieniony 
dojrzałą mądrością zapanował między kobietami łagodny, cichy 
spokój. 
    - Elisie przyjeżdża  z  maleństwami.  Dostałem  od  nich 
depeszę wysłaną ze statku - oznajmił  pocałowawszy  żonę  na 
przywitanie. 
    - Zatrzymają się u nas kilka dni i pojadą potem dalej do 
Maui. 
    - Zamierzałam umieścić cię w pokoju różowym -  planowała 
na głos Marta Scandwell.  -  Ale  myślę,  że  lepiej  będzie 
umieścić tam Elsie z dziećmi i niańkami, więc ty  dostaniesz 
pokój królowej Emmy. 
    - Mieszkałam tam ostatnim razem i przyznaję, że go  wolę 
- powiedziała Bella. 
    Roscoe Scandwell wiedział wszystko o hawajskiej  miłości 
i hawajskim sposobie  okazywania  miłości.  Wysoki,  smukły, 
wytworny między  dwiema  postaciami  kobiet  o  szlachetnych 
proporcjach,  opasał   ramionami   ich   pełne   kibicie   i 
poprowadził je do domu. 
    
    Przełożyła Krystyna Tarnowska 
    
    
    
    
    Dom Mapuhiego 
    
    Mimo ociężałości swojej sylwetki "Aorai" manewrowała bez 
trudu na lekkim wietrze i kapitan podprowadził ją blisko  do 
atolu, zanim zatrzymał statek tuż przed wirami  przybrzeżnej 
kipieli. Atol Hikueru spoczywał płasko na morzu. Był to krąg 
miałkiego  piasku  koralowego,   który   miał   sto   jardów 
szerokości, dwadzieścia mil w obwodzie, a wynurzał  się  nad 
powierzchnię o trzy  do  pięciu  stóp.  Na  dnie  olbrzymiej 
szklistej laguny znajdowało się wiele muszli perłowych  i  z 
pokładu szkunera można było dojrzeć, poprzez wąski pierścień 
atolu, zajętych swą pracą nurków. 
    Jednakże laguna nie miała wejścia  odpowiedniego  choćby 
dla handlowego szkunera. Przez kręty i  płytki  kanał  mogły 
się  przy  pomyślnej  bryzie  przedostać  kutry,   natomiast 
szkunery stawały na zewnątrz  i  wysyłały  tylko  pomniejsze 
łodzie. 
    "Aorai" spuściła zgrabnie szalupę, do  której  wskoczyło 
pół tuzina śniadych marynarzy odzianych tylko  w  szkarłatne 
przepaski biodrowe. Chwycili  za  wiosła.  Na  rufie  łodzi, 
opodal rudla,  stał  młody  człowiek  w  białym  tropikalnym 
ubraniu   znamionującym   Europejczyka.    Ale    nie    był 
stuprocentowym    Europejczykiem.    Złociste    dziedzictwo 
Polinezji objawiało się w słonecznej  pozłocie  jego  skóry, 
rzucało złote blaski i  lśnienia  poprzez  migotliwy  błękit 
oczu. Był to Raoul, Aleksander Raoul, najmłodszy  syn  Marie 
Raoul, bogatej pół-Kreolki, właścicielki sześciu  handlowych 
szkunerów podobnych do "Aorai". 
    Szalupa przecięła wir  kłębiący  się  tuż  u  wejścia  i 
prując zbełtane piany przypływu,  torowała  sobie  drogę  do 
zwierciadlanego zacisza laguny. 
    Młody Raoul wyskoczył na biały piasek  i  uściskał  dłoń 
rosłego krajowca. Ów miał wspaniały  tors  i  ramiona,  lecz 
kikut prawej ręki, z wystającą na kilka  cali  zbielałą  już 
kością, świadczył o spotkaniu z rekinem, które położyło kres 
karierze  nurka  i  uczyniło  zeń  pochlebcę  i   intryganta 
ubiegającego się o drobne łaski. 
    - Słyszałeś, Alek? - brzmiały  jego  pierwsze  słowa.  - 
Mapuhi znalazł perłę - ale jaką perłę! Nigdy  nie  wyłowiono 
podobnej na Hikueru ani  na  wszystkich  Paumotach,  ani  na 
całym świecie. Odkup ją od niego. Ma ją jeszcze. I pamiętaj, 
że ja pierwszy powiedziałem ci o tym. Mapuhi  jest  głupi  i 
możesz ją dostać tanio. Masz trochę tytoniu? 
    Raoul skierował swe kroki prosto przez  plażę  w  stronę 
chaty stojącej pod drzewem pandanowym.  Był  konwojentem  na 
szkunerze swojej matki i miał za zadanie  przetrząsnąć  całe 
Paumoty w poszukiwaniu zasobów kopry* [Kopra - suszone jądra 
orzechów kokosowych.], muszli i pereł, w które obfitowały. 
    Był jeszcze młodym konwojentem;  dopiero  po  raz  drugi 
wyruszył w tym  charakterze  i  gryzł  się  potajemnie  swym 
brakiem doświadczenia  w  ocenianiu  pereł.  Kiedy  jednakże 
Mapuhi pokazał perłę, Raoulowi udało się  opanować  pierwsze 
wrażenie i zachować  na  twarzy  niedbały,  kupiecki  wyraz. 
Albowiem na widok perły doświadczył  wstrząsu.  Była  wielka 
jak gołębie  jajo,  doskonale  kulista,  a  w  jej  białości 
opalizowały promiennie wszystkie dookolne  barwy.  Ta  perła 
była żywa. Nigdy nie widział  nic  podobnego.  Kiedy  Mapuhi 
opuścił mu ją na dłoń, Raoula zdumiał jej ciężar.  Świadczył 
on,  że  perła  jest  dobra.  Obejrzał  ją  starannie  przez 
kieszonkową lupę. Była bez  jednej  plamki  czy  skazy.  Jej 
czystość  jakby  się  roztapiała  w   powietrzu,   rzekłbyś, 
ulatywała mu z dłoni. 
    W cieniu wydawała się miękko świetlista, błyszczała niby 
łagodny księżyc. Była tak przezroczyście biała, że kiedy  ją 
wpuścił do szklanki z wodą, odnalazł ją nie bez  trudu.  Tak 
prosto i szybko osunęła się na dno, iż wiedział, że jej waga 
jest wyśmienita. 
    - No, a co chcesz za nią? - spytał z udaną obojętnością. 
    - Chcę... - zaczął Mapuhi,  a  za  nim,  tuż  przy  jego 
ciemnym obliczu, smagłe twarze  dwóch  kobiet  i  dziewczyny 
przytakiwały jego  żądaniom.  Wszystkie  pochylone  były  do 
przodu, ożywiało je hamowane podniecenie, oczy  ich  chciwie 
błyszczały. 
    - Chcę dom - mówił Mapuhi. - Musi  mieć  dach  z  blachy 
cynkowej i ośmiokątny zegar z  wagami.  Musi  być  długi  na 
sześć sąźni, z gankiem  dokoła.  W  środku  musi  mieć  duży 
pokój, a w nim okrągły stół i ośmiokątny zegar  na  ścianie, 
Muszą tam być cztery sypialnie,  po  dwie  z  każdej  strony 
dużego pokoju, a w każdej sypialni musi być  łóżko  żelazne, 
dwa krzesła i umywalnia. A na tyłach musi być kuchnia, dobra 
kuchnia, z garnkami i patelniami,  i  piecem.  A  ty  musisz 
zbudować ten dom na mojej wyspie, którą jest Fakarava. 
    - I to wszystko? - zapytał z niedowierzaniem Raoul. 
    - Musi być maszyna do szycia - odezwała się Tefara, żona 
Mapuhiego. 
    -  Nie  zapominaj  o  ośmiokątnym  zegarze  z  wagami  - 
dorzuciła Nauri, jego matka. 
    - Tak, to wszystko - rzekł Mapuhi. 
    Młody Raoul roześmiał się. Śmiał się długo,  serdecznie. 
Lecz śmiejąc  się  rozwiązywał  skrycie  pamięciowe  zadanie 
arytmetyczne. Nigdy w życiu nie budował domu i. Jego pojęcia 
o budownictwie były  mgliste.  Śmiejąc  się  obliczał  koszt 
podróży na Tahiti po  materiały,  koszt  samych  materiałów, 
drogi powrotnej na Fakaravę,  wyładunku  i  wreszcie  budowy 
domu.  Wyniosłoby  to  jakieś  cztery  tysiące   francuskich 
talarów, z pewną marżą na wszelki  wypadek;  cztery  tysiące 
francuskich talarów równały się dwudziestu tysiącom franków. 
To było niemożliwe. Gdzież mógł się  dowiedzieć,  jaka  jest 
wartość podobnej perły? Dwadzieścia tysięcy franków to  była 
masa pieniędzy - i na dobitkę pieniędzy jego matki. 
    - Mapuhi - powiedział - jesteś wielkim  głupcem.  Oznacz 
cenę w pieniądzach. 
    Ale Mapuhi potrząsnął głową, a trzy głowy powtórzyły  za 
nim ten ruch. 
    - Ja chcę mieć dom - powiedział. -  Musi  być  długi  na 
sześć sążni, z gankiem dokoła... 
    - Tak, tak - przerwał mu Raoul. - Już  słyszałem  o  tym 
twoim  domu,  ale  nic  z  tego.  Dam  ci   tysiąc   talarów 
chilijskich. 
    Cztery głowy dały społem milczący znak przeczenia. 
    - I sto talarów chilijskich w towarach. 
    - Ja chcę dom... - zaczął Mapuhi. 
    - Na co ci dom? -  zapytał  Raoul.  -  Pierwszy  huragan 
zmiecie go precz. Powinieneś o tym pamiętać.  Kapitan  Raffy 
mówi, że właśnie zanosi się na huragan. 
    - Nie na Fakaravie - odrzekł Mapuhi. - Tam  ląd  jest  o 
wiele wyższy. Na tej  wyspie,  owszem.  Każdy  huragan  może 
zmieść Hikueru. Ale ja będę miał dom na Fakaravie. Musi  być 
długi na sześć sążni, z gankiem dokoła... 
    I Raoul znowu słuchał opowieści o  domu.  Strawił  kilka 
godzin na próbach wybicia Mapuhiemu  z  głowy  tej  obsesji, 
jednakże  matka  i  żona  oraz  córka,  Ngakura,   umacniały 
Mapuhiego w owym  postanowieniu.  Raoul,  słuchając  po  raz 
dwudziesty szczegółowego opisu upragnionego domu, spostrzegł 
poprzez otwarte drzwi, że na plaży wylądowała druga  szalupa 
z jego szkunera. Marynarze nie wypuszczali z rąk wioseł,  co 
wskazywało, że śpieszno im wracać. Pierwszy  oficer  "Aorai" 
wyskoczył na brzeg, zamienił parę słów z jednorękim tubylcem 
i  szybkim  krokiem  poszedł  ku   Raoulowi.   Dzień   nagle 
poszarzał, kiedy szkwał zasnuł tarczę słońca. Poprzez lagunę 
Raoul mógł dostrzec  zbliżającą  się  po  wodzie  złowróżbną 
pręgę wiatru. 
    - Kapitan Raffy powiada, żebyś  pan  stąd  zwiewał  czym 
prędzej - rzekł na powitanie oficer. - Jeżeli są  tu  jakieś 
muszle, może uda nam się zabrać je później; takie jest  jego 
zadanie.   Barometr   spadł   do    dwudziestu    dziewięciu 
siedemdziesiąt. 
    Podmuch wiatru uderzył  w  rosnące  przy  chacie  drzewo 
pandanowe i przedarł się przez  sąsiednie  palmy,  strącając 
kilka  dojrzałych  orzechów  kokosowych,  które  z   głuchym 
dudnieniem spadły na ziemię.  A  potem  z  oddali  nadleciał 
deszcz, zbliżając  się  wraz  z  szumem  zawiei,  od  której 
zakurzyły się pofałdowane w skiby wody laguny.  Gdy  rozległ 
się ostry grzechot pierwszych kropel o liście, Raoul  zerwał 
się na równe nogi. 
    -  Tysiąc  talarów  chilijskich  na  stół,   Mapuhi!   - 
powiedział. - I dwieście w towarach. 
    - Ja chcę dom.. - zaczął tamten. 
    - Mapuhi! - wrzasnął  Raoul  starając  się  przekrzyczeć 
wichurę. - Jesteś głupcem! 
    Wypadł z chaty i razem z  oficerem  począł  brnąć  przez 
plażę w stronę łodzi. Nie mogli jej dojrzeć.  Podzwrotnikowa 
ulewa przesłoniła wszystko dokoła; widzieli tylko piasek pod 
stopami i rozeźlone małe fale laguny, które kąsały  i  rwały 
brzeg. Z owego potoku wynurzyła się  jakaś  postać.  Był  to 
Huru-Huru, jednoręki krajowiec. 
    - Dostałeś perłę?! - krzyknął w ucho. 
    - Mapuhi to dureń! - odkrzyknął mu Raoul i  w  następnej 
chwili zniknęli sobie z oczu pośród strumieni wody. 
    W  pół   godziny   później   Huru-Huru,   wypatrując   z 
nadmorskiej strony  atolu,  zauważył,  że  obie  łodzie  już 
wciągnięto i "Aorai"  obraca dziób w stronę  pełnego  morza. 
Opodal inny szkuner, dopiero co  przyniesiony  z  oceanu  na 
skrzydłach szkwału, zatrzymał się właśnie i  spuszczał  łódź 
na wodę.  Znał  ten  statek.  Była  to  "Orohena",  własność 
Torikiego, kupca-mieszańca, który sam sobie był konwojentem, 
a teraz zapewne znajdował się na  rufie  szalupy.  Huru-Huru 
zachichotał. Wiedział, że Mapuhi jest  winien  Torikiemu  za 
towary dostarczone zeszłego roku.
    Szkwał przeleciał. Rozgorzało palące  słońce,  a  laguna 
znów wygładziła się niczym zwierciadło.  Jednakże  powietrze 
było kleiste jak szlam, a  jego  brzemię  ciążyło  płucom  i 
utrudniało oddychanie. 
    - Słyszałeś  nowiny,  Toriki?  -  zapytał  Huru-Huru.  - 
Mapuhi znalazł perłę. Nigdy nie wyłowiono  takiej  perły  na 
Hikueru ani gdziekolwiek indziej na Paumotach, ani na  całym 
świecie.  Mapuhi  do  głupiec.  Poza  tym  jest  ci   winien 
pieniądze. Pamiętaj, że ja pierwszy  ci  powiedziałem.  Masz 
trochę tytoniu? 
    - I  Toriki  poszedł  do  Mapuhiego,  do  jego  chaty  z 
sitowia. Był  to mężczyzna o władczym  wejrzeniu,  przy  tym 
dość głupi. Obrzucił niedbałym spojrzeniem przecudną perłę - 
patrzał tylko przez chwilę - i równie niedbale wpuścił ją do 
kieszeni. 
    - Masz szczęście - rzekł. - To ładna perła.  Otworzę  ci 
kredyt u siebie. 
    - Ja chcę dom - zaczął  stropiony  Mapuhi.  -  Musi  być 
długi na sześć sąźni... 
    - Gadaj do  swojej  babci!  -  uciął  kupiec.  -  Chcesz 
spłacić długi: ot, czego  chcesz.  Byłeś  mi  dłużny  tysiąc 
dwieście chilijskich talarów. W porządku: niceś mi  już  nie 
winien. Jesteśmy kwita. Poza  tym,  skredytuję  ci  dwieście 
chilijskich. Jeżeli po powrocie na Tahiti uda mi się  dobrze 
sprzedać tę perłę, dam ci kredyt jeszcze na sto -  razem  na 
trzysta. Ale pamiętaj: tylko wtedy, gdy ją dobrze  sprzedam. 
Bo mogę na niej stracić. 
    Mapuhi,  zatroskany,  skrzyżował  ręce  i  siedział   ze 
spuszczoną głową. Zrabowano  mu  jego  perłę.  Zamiast  domu 
spłacił dług. Nie miał się czym pochwalić. 
    - Jesteś głupi - powiedziała Tefara. 
    - Jesteś głupi - powtórzyła Nauri, jego matka. -  Po  co 
mu dałeś perłę do ręki? 
    - A co miałem zrobić? - bronił się Mapuhi.  -  Byłem  mu 
winien pieniądze. Wiedział, że mam perłę. Same  słyszałyście 
jak  prosił,  żebym  mu  ją  pokazał.  Ja  mu  nie  mówiłem. 
Wiedział. Ktoś inny dał  mu  znać.  A  ja  mu  byłem  winien 
pieniądze. 
    - Mapuhi jest głupi - powtórzyła z kolei Ngakura. 
    Miała dwanaście lat i niewiele jeszcze rozumiała. Mapuhi 
pofolgował sobie dając jej w ucho kuksańca,  od  którego  aż 
się zatoczyła. Tefera i Nauri wybuchnęły  płaczem,  a  potem 
jęły znów zasypywać go wymówkami, jak  to  mają  w  zwyczaju 
kobiety. 
    Huru-Huru, czatując na  plaży,  ujrzał  trzeci  szkuner, 
który zatrzymał się u wejścia na lagunę i spuścił łódź.  Był 
to  "Hira",  słusznie  tak  zwany,   albowiem   należał   do 
niemieckiego Żyda nazwiskiem  Levy,  największego  handlarza 
pereł, "Hira" zaś był to tahitański bóg rybaków i złodziei. 
    - Słyszałeś już nowiny? - zapytał  Huru-Huru,  gdy  Levy 
otyły mężczyzna o ciężkich, asymetrycznych  rysach,  wysiadł 
na plaży. - Mapuhi znalazł  perłę.  Nigdy  nie  było  takiej 
perły na Hikueru ani  na  całych  Paumotach,  ani  na  całym 
świecie. Mapuhi jest głupi. Sprzedał ją Torikiemu za  tysiąc 
czterysta chilijskich;  podsłuchiwałem  pod  drzwiami,  więc 
wiem. Toriki też  jest  głupi.  Możesz  ją  tanio  od  niego 
odkupić. Pamiętaj, że to ja ci pierwszy  powiedziałem.  Masz 
trochę tytoniu? 
    - Gdzie jest Toriki? 
    - Pije absynt w domu  kapitana  Lyncha.  Siedzi  tam  od 
godziny. 
    I oto kiedy Levy z Torikim popijali absynt spierając się 
o  perłę  Huru-Huru   podsłuchał,   że   zgodzono   się   na 
zdumiewającą cenę dwudziestu pięciu tysięcy franków. 
    W tym  właśnie  czasie  zarówno  "Orohena",  jak  "Hira" 
podpłynęły tuż do brzegu i poczęły raz po  raz  dawać  ognia 
oraz sygnalizować jak opętane. Trzej mężczyźni  wybiegli  na 
dwór w sam czas, by ujrzeć, jak szkunery  robią  pośpiesznie 
zwrot i odpływają od lądu, spuszczając grot-żagle i  kliwry* 
[Kliwer - trójkątny żagiel na przednim maszcie], w  ucieczce 
przed zajadłym szkwałem, który gnał  oba  statki  daleko  po 
zbielałych wodach. Wreszcie przesłonił je deszcz. 
    - Wrócę, jak to się skończy - rzekł Toriki. - Lepiej się 
stąd wynosić. 
    - Pewnie  barometr  znowu  spadł  -  powiedział  kapitan 
Lynch. 
    Był to siwobrody kapitan okrętu,  nazbyt  już  stary  do 
służby,  który  doszedł  do  wniosku,  że  jedynym  sposobem 
ułożenia sobie jako  tako  stosunków  z  własną  astmą  jest 
zamieszkanie na Hikueru. Wszedł  do  domu,  by  spojrzeć  na 
barometr. 
    - Boże drogi! - usłyszeli jego okrzyk i rzucili  się  do 
wnętrza,  gdzie  razem  z  nim  wpatrywali  się   w   tarczę 
barometru, który wskazywał dwadzieścia dziewięć dwadzieścia. 
    Znów wyszli, tym razem po to, by z niepokojem  rozejrzeć 
się po niebie i morzu. Szkwał przeleciał,  lecz  niebo  było 
wciąż zachmurzone. Można było dojrzeć szkunery,  do  których 
dołączył  się  trzeci,  wracające  pod  wszystkimi  żaglami. 
Zmiana kierunku wiatru skłoniła je  do  poluźnienia  halsów* 
[Hals - lina służąca do wyciągania  dolnego  żagla],  ale  w 
pięć minut później, od nagłego podmuchu z przeciwnej  strony 
żagle wszystkich trzech statków  przylgnęły  do  masztów,  a 
mężczyźni zebrani  na  brzegu  dostrzegli,  jak  liny  bomów 
rozluźniają się i opadają. 
    Huk fal walących o brzeg był donośny, głuchy i złowrogi; 
rozpoczynała się potężna chwiejba. W oczach trzech  mężczyzn 
rozdarła niebo straszliwa  błyskawica  rozświetlając  ponury 
dzień; grzmot potoczył się dziko dokoła. 
    Toriki i Levy ruszyli biegiem do szalup, przy  czym  ten 
drugi podkłusowywał niczym wystraszony hipopotam. Kiedy obie 
ich  łodzie  wyrwały  się  z  przesmyku,  minęły  wpływającą 
szalupę  z  "Aorai".  Na  rufie,  zachęcając  wioślarzy   do 
wysiłku, siedział Raoul. Nie mógł się  uwolnić  od  myśli  o 
perle i zawracał, aby  wyrazić  zgodę  na  postawione  przez 
Mapuhiego warunki.
    Wylądował na plaży pośród gromowej nawałnicy, która była 
tak nieprzenikniona, że zderzył się z  Huru-Huru,  zanim  go 
zdążył zobaczyć. 
    - Za późno! - wrzasnął Huru-Huru. - Mapuhi  sprzedał  ją 
Torikiemu  za  tysiąc  czterysta   chilijskich,   a   Toriki 
odprzedał Levy'emu za dwadzieścia pięć  tysięcy  franków.  A 
Levy sprzeda ją we  Francji  za  sto  tysięcy.  Masz  trochę 
tytoniu? 
    Raoul poczuł ulgę. Skończyły się  zmartwienia  z  perłą. 
Nie musiał już się trapić, jakkolwiek jej nie  dostał.  Tyle 
że nie wierzył temu Huru-Huru. Mapuhi mógł sprzedać perłę za 
tysiąc czterysta chilijskich, ale żeby Levy, który znał  się 
na perłach zapłacił dwadzieścia pięć tysięcy  franków,  tego 
już było za wiele. Raoul postanowił wypytać  o  to  kapitana 
Lyncha, lecz kiedy  przybył  do  domu  sędziwego  marynarza, 
zastał go zapatrzonego w barometr szeroko rozwartymi oczyma. 
    - Ile on pokazuje? - zapytał niespokojnie kapitan Lynch. 
Przetarł okulary i znowu wpatrzył się w przyrząd. 
    - Dwadzieścia dziewięć i dziesięć -  odczytał  Raoul.  - 
Nigdy jeszcze nie widziałem, żeby opadł tak nisko. 
    - No pewnie! - żachnął się kapitan. -  Pięćdziesiąt  lat 
spędziłem na morzach,  pływając  od  małego,  a  też  czegoś 
podobnego nie widziałem. Słuchaj pan! 
    Przez  chwilę  stali  bez  ruchu,  a  fale   huczały   i 
potrząsały domem. Potem wyszli na dwór. Szkwał przeminął.  O 
milę  ujrzeli  pozbawioną  wiatru  "Aorai",  którą  wściekle 
miotały potężne bałwany toczące się  dostojnym  orszakiem  z 
północo-wschodu i wściekle  chlaszczące  o  koralowy  brzeg. 
Marynarz z załogi szalupy  wskazał  na  ujście  przesmyku  i 
pokiwał głową. Raoul spojrzał w tę stronę i ujrzał biały mąt 
piany i bryzgów. 
    - Zdaje się, że dziś  przenocuję  u  pana,  kapitanie  - 
rzekł, po  czym  obrócił  się  do  marynarza  i  nakazał  mu 
wciągnąć szalupę na  brzeg  oraz  poszukać  schronienia  dla 
siebie i towarzyszy. 
    - Równe dwadzieścia dziewięć -  oznajmił  kapitan  Lynch 
wracając od barometru z krzesłem w ręku. 
    Usiadł  i   zapatrzył   się   na   wspaniałe   widowisko 
rozgrywające się na morzu. Słońce wyszło zza chmur wzmagając 
jeszcze duszność; w powietrzu wciąż panował  martwy  spokój. 
Fale nadal piętrzyły się coraz bardziej. 
    - W głowę zachodzę, skąd biorą się takie fale! - mruknął 
z rozdrażnieniem Raoul. - Nie ma wiatru, a mimo  to,  spójrz 
pan tylko... o, patrz na tę, co idzie! 
    Olbrzymia fala, długa na całe mile,  niosąca  dziesiątki 
tysięcy ton wody, runęła na wątły atol i  targnęła  nim  jak 
trzęsienie ziemi. Kapitan Lynch drgnął. 
    - Boże! - wykrzyknął, uniósł się z krzesła  i  opadł  na 
powrót. 
    - Ależ nie ma wiatru! - upierał się Raoul. - Rozumiałbym 
to, gdyby jednocześnie wiał wiatr. 
    - Niebawem będziesz pan miał i wiatr, możesz  się  o  to 
nie martwić - brzmiała ponura odpowiedź. 
    Obaj mężczyźni siedzieli w milczeniu. Pot występował  im 
na  całe  ciało  tysiącami  drobniutkich   kropelek,   które 
zbiegały się tworząc pęcherzyki  wilgoci,  te  zaś  z  kolei 
łączyły się w strumyczki i  ściekały  na  ziemię.  Z  trudem 
chwytali  powietrze,  co  było  szczególnie  uciążliwe   dla 
starego  mężczyzny.  Jedna  z  fal  wdarła  się  na   plażę, 
przeszorowała między pniami palm kokosowych  i  cofnęła  się 
niemal od stóp obu mężczyzn. 
    - Grubo ponad najwyższy poziom wody -  zauważył  kapitan 
Lynch. - A mieszkam tutaj od lat jedenastu.  -  Spojrzał  na 
zegarek. - Trzecia godzina. 
    Obok  nich  przeciągnęli  posępnie  jakiś  mężczyzna   i 
kobieta, za którymi podążała  bezładna  ciżba  dzieciaków  i 
kundli. Zatrzymali się przed  domem  i  po  dłuższej  chwili 
wahania usiedli na piasku. W kilka minut później  przywlokła 
się z przeciwnej  strony  inna  rodzina,  której  członkowie 
unosili ze sobą najróżniejszy dobytek. Niebawem paręset osób 
wszelkiego wieku i płci zebrało się wokół siedziby kapitana. 
Ten zawołał jedną z przybyłych, kobietę z niemowlęciem  przy 
piersi, i dowiedział  się,  że  jej  dom  właśnie  zmieciony 
został do laguny. 
    Punkt ten był  najwyższym  wzniesieniem  na  przestrzeni 
wielu mil, natomiast w licznych miejscach po lewej i  prawej 
ręce olbrzymie bałwany przerwały już wąski  pierścień  atolu 
wwalając się do laguny. Pierścień ów  miał  dwadzieścia  mil 
obwodu,  lecz  nigdzie  szerokość  jego   nie   przekraczała 
pięćdziesięciu sążni. Sezon poławiania pereł był w  pełni  i 
krajowcy ze wszystkich okolicznych wysp, nawet tak odległych 
jak Tahiti, zebrali się na Hikueru. 
    - Jest tutaj tysiąc dwieście osób,  mężczyzn,  kobiet  i 
dzieci -ozwał się kapitan Lynch. - Ciekawe, ile  ich  będzie 
jutro rano. 
    - Ale  dlaczego  nie  wieje?  To  chciałbym  wiedzieć  - 
powiedział Raoul. 
    - Nie martw się pan, nie martw; niedługo  już  przyjdzie 
bieda. 
    Właśnie gdy kapitan Lynch wymawiał te  słowa,  olbrzymia 
wodna masa  runęła  na  atol.  Morska  woda,  na  trzy  cale 
głęboka, zapieniła się  pod  ich  krzesłami.  Stłumiony  jęk 
przerażenia wydarł się z piersi rozlicznych  kobiet.  Dzieci 
załamując  rączki  wpatrywały  się  w  ogromne   bałwany   i 
krzyczały żałośnie.  Koty  i  kury  brodziły  wystraszone  w 
wodzie, po czym jak na komendę uciekły  na  złamanie  karku, 
szukając schronienia na dachu domu kapitana. Jakiś  tubylec, 
który niósł w  koszyku  kilka  nowo  narodzonych  szczeniąt, 
wdrapał się na palmę kokosową  i  uwiązał  go  na  wysokości 
dwudziestu stóp. Na dole rzucała  się  w  wodzie  ich  matka 
skamląc i poszczekując. 
    A słońce wciąż świeciło promiennie i martwa cisza  wciąż 
trwała. Obaj Europejczycy siedzieli i obserwowali morze oraz 
szaleńczą huśtawkę "Aorai". Kapitan  Lynch  spoglądał,  póki 
mógł, na przepotężne góry wody, które się niosły  ku  niemu. 
Wreszcie zasłonił rękami twarz,  by  nie  patrzeć,  a  potem 
wszedł do domu. 
    -   Dwadzieścia   osiem   sześćdziesiąt   -   powiedział 
spokojnie, gdy wrócił. 
    Przez rękę miał przerzucony zwój cienkiej  liny.  Pociął 
go na dwusążniowe kawałki,  jeden  wręczył  Raoulowi,  drugi 
zatrzymał dla siebie, resztę zaś rozdał kobietom doradzając, 
by każda wybrała sobie drzewo i wdrapała się na nie. 
    Lekki powiew przyleciał z północnego wschodu,  a  Raouł, 
uczuwszy jego tchnienie na policzku,  doznał  jakby  otuchy. 
Widział, że "Aorai" stawia żagle i zaczyna odpływać od lądu; 
pożałował, że nie jest tam, na pokładzie. Statek wymknie się 
w każdym razie, natomiast co się tyczy atolu...  Wdarła  się 
nowa fala i omal nie zwaliła go z  nóg;  wybrał  więc  sobie 
drzewo. Potem przypomniał sobie o  barometrze  i  pobiegł  z 
powrotem do domu. Spotkał kapitana Lynha, który  zawrócił  w 
tym samym celu, i obaj weszli razem. 
    -  Dwadzieścia  osiem  dwadzieścia  -  powiedział  stary 
marynarz. - Niezłe tu będzie piekło... A to co znowu? 
    Wydało się,  że  powietrze  przepełnia  jakiś  pęd.  Dom 
zadrżał i zatrząsł się, a obaj mężczyźni  usłyszeli  potężny 
szum. Zadzwoniły  szyby  w  oknach.  Dwie  pękły  i  podmuch 
wleciał do wnętrza, uderzając  w  nich,  aż  się  zachwiali. 
Drzwi naprzeciw trzasnęły tak silnie, że wypadł zamek. Biała 
gałka klamki osypała się kawałkami na podłogę. Ściany pokoju 
wydęły się  niby  raptownie  napompowany  balonik.  A  potem 
usłyszeli nowy odgłos przypominający grzechot karabinów, gdy 
bryzgi fal poczęły siec ścianę domu. Kapitan Lynch  spojrzał 
na  zegarek.  Była  godzina  czwarta.  Nałożył  kurtkę     z 
włochatego sukna, zdjął barometr ze ściany i  wsunął  go  do 
obszernej kieszeni. Nowa fala  zadudniła  ciężko  o  dom,  a 
lekki budyneczek pochylił się, przekręcił o ćwierć obrotu  w 
posadach i osiadł, przy czym podłoga legła skośnie pod kątem 
dziesięciu stopni. 
    Raoul wyszedł pierwszy. Pochwycił go  wiatr,  okręcił  i 
popchnął naprzód. Raoul zauważył, że dmie teraz od  wschodu. 
Z  olbrzymim  wysiłkiem  rzucił  się  na  piasek,  skulił  i 
przywarł doń mocno.  Przewalił  się  przezeń  kapitan  Lynch 
porwany  wiatrem  niczym  źdźbło  trawy.  Dwaj  majtkowie  z 
"Aorai" puścili  palmę  kokosową,  której  się  uczepili,  i 
przyszli  im  z   pomocą,   brnąc   pod   wiatr,   nachyleni 
nieprawdopodobnym  skosem,  walcząc  zaciekle  o  każdy  cal 
drogi. 
    Stary kapitan  miał  zesztywniałe  członki  i  nie  mógł 
wdrapać  się  na  drzewo,  toteż  marynarze  związali  razem 
kawałki lin  i  poczęli  stopniowo,  po  kilka  stóp  naraz, 
windować Lyncha na górę, po czym umocowali  go  na  szczycie 
palmy, o pięćdziesiąt stóp ponad ziemią. Raoul  okręcił  swą 
linę wokół pnia sąsiedniego drzewa i stał  patrząc,  co  się 
dzieje. 
    Wicher był straszliwy. Raoulowi nigdy się nie śniło,  że 
może dąć tak mocno. Przetoczył się bałwan i  zmoczył  go  do 
kolan, nim spłynął do laguny. Słońce  zniknęło  i  zapanował 
ołowiany  półmrok.  Raoula  zacięło  kilka  kropel   deszczu 
niesionego przez wiatr. Przypominało  to  uderzenie  śrutem. 
Prysk słonej piany chlasnął go w twarz. Był jak  trzaśnięcie 
ręką.  Policzki  szczypały  Raoula,  a  mimowolne  łzy  bólu 
napłynęły mu do piekących oczu. 
    Kilkuset krajowców wdrapało się na drzewa; kiedy indziej 
rozśmieszyłyby go te grona ludzkich owoców,  które  obsiadły 
szczyty palm. Był rodem z Tahiti, sam  więc  też  zgiął  się 
wpół, objął oburącz palmę, wparł stopy w powierzchnię pnia i 
począł się wspinać. Na górze zastał już dwie kobiety,  dwoje 
dzieci oraz mężczyznę. Jedna z  dziewczynek  przyciskała  do 
piersi kota. 
    Ze  swego  napowietrznego  schronienia   przesłał   ręką 
pozdrowienie kapitanowi Lynchowi, a  ów  chwacki  patriarcha 
odpowiedział mu w podobny sposób. Raoula  przeraziło  niebo. 
Zniżyło się znacznie - właściwie wydawało się, że zwisa  tuż 
nad głową - a jego ołowiana barwa przemieniła się w czerń. 
    Wiele ludzi pozostało jeszcze na ziemi; skupieni  wokoło 
pni drzew, trzymali się  ich  kurczowo.  Kilka  takich  grup 
modliło się, a w jednej modłami kierował mormoński* [Mormoni 
-  sekta  religijna,  utworzona  w  1830  r.   w   Ameryce.] 
misjonarz.  Do  uszu  Raoula  doleciał  przedziwny   dźwięk, 
rytmiczny, zwiewny, niczym najdelikatniejszy głos  dalekiego 
świerszcza; trwał ledwie chwilę, lecz w owej chwili  nasunął 
mu niejasną myśl  o  niebie  i  niebiańskiej  muzyce.  Raoul 
rozejrzał się  i  spostrzegł  u  stóp  innego  drzewa  sporą 
gromadkę ludzi  trzymających  się  lin  i  siebie  nawzajem. 
Zauważył, że  ich  twarze  i  wargi  poruszają  się  zgodnym 
rytmem. Nie dobiegły doń żadne słowa, lecz  Raoul  wiedział, 
że śpiewają hymny. Wicher dął  coraz  potężniej.  Raoul  nie 
umiał rozumowo określić jego siły,  albowiem  ta  zawierucha 
dawno już przekroczyła wszystko, co  znał  z  doświadczenia; 
niemniej czuł,  że  dmie  coraz  mocniej.  Nieopodal  drzewo 
wyrwane zostało z korzeniami, strząsając brzemię uczepionych 
doń istot ludzkich. Fala przeszorowała przez spłacheć piasku 
i wszyscy ci ludzie zniknęli. Stało  się  to  błyskawicznie. 
Raoul dojrzał brązowe ramię i czarną głowę rysującą  się  na 
tle pienistej laguny. W następnej chwili i to zginęło  mu  z 
oczu.  Inne  wyrwane  drzewa  krzyżowały  się  w  powietrzu, 
niesione jak zapałki. Raoula  zdumiewała  potęga  nawałnicy. 
Jego własna palma  chwiała  się  nie  bezpiecznie;  jedna  z 
kobiet zaczęła zawodzić przyciskając do siebie  dziewczynkę, 
która tuliła do piersi kota. 
    Mężczyzna, trzymając drugie  dziecko,  dotknął  ramienia 
Raoula i wskazał przed siebie. Raoul spojrzał w tę stronę  i 
zobaczył mormoński kościółek toczący się błędnie o sto  stóp 
od niego. Orkan wyrwał go z posad i wspomagany  przez  fale, 
uniósł go i gnał w stronę laguny. Straszliwa ściana    wodna 
chwyciła budynek,  okręciła  nim  i  cisnęła  na  kępę  palm 
kokosowych. Pęki ludzkich owoców osypały się z drzew  niczym 
dojrzałe orzechy. Ustępująca  fala  ukazała  ich  na  ziemi: 
niektórzy leżeli  nieruchomo,  inni  wili  się  i  skręcali. 
Dziwnie przypominali mrówki.  Raoul  nie  był  wstrząśnięty. 
Wzniósł się już ponad potworność. Zauważył jako  rzecz  samo 
przez się zrozumiałą, że następny bałwan oczyścił  piasek  z 
ludzkich szczątków. Trzeci z  kolei,  przerastający  ogromem 
wszystko, co Raoul  dotąd  widział,  zepchnął  kościółek  do 
laguny, gdzie  ten  spłynął  i  zniknął  w  mroku,  na  wpół 
zatopiony, przywodząc na myśl arkę Noego. 
    Raoul poszukał  wzrokiem  domku  kapitana  Lyncha  i  ze 
zdumieniem  stwierdził,  że  i  on   zniknął.   Niewątpliwie 
wszystko  działo  się  błyskawicznie.  Zauważył,  że  liczni 
ludzie, którzy siedzieli na drzewach, poschodzili  teraz  na 
ziemię. Wiatr zyskał jeszcze na sile. Raoul mógł  to  poznać 
po własnym drzewie. Już się nie chwiało, nie kłoniło  tam  i 
na powrót. Trwało teraz prawie bez ruchu, przygięte  wichrem 
pod ostrym  kątem  i  tylko  drżało.  Ale  to  drżenie  było 
przerażające, przypominało wibrację kamertonu czy piły. Jego 
szybkość  czyniła  je  tak  strasznym.  Aczkolwiek  korzenie 
drzewa jeszcze nie puszczały, nie mogło ono długo  wytrzymać 
takiego naporu. Coś musiało w nim trzasnąć. 
    O, jeszcze jedno poszło. Nie widział,  jak  pękało,  ale 
teraz zobaczył szczątek, pień złamany przez pół. Nie  sposób 
było wiedzieć, co się dzieje, jeśli się  na  to  wprost  nie 
patrzało. Trzask drzew i jęki  ludzkiej  rozpaczy  ginęły  w 
potężnej  zawierusze.  Akurat  patrzył  w  stronę   kapitana 
Lyncha,  kiedy  to  się  stało.  Ujrzał  jak   pień   palmy, 
przetrącony w połowie, rozszczepia  się  bezgłośnie.  Korona 
drzewa,  wraz  z  trzema  marynarzami  z  "Aorai"  i  starym 
kapitanem, poszybowała nad laguną. Nie spadła,  lecz  mknęła 
przez  powietrze,  niby  garść  plew.  Śledził  jej  lot  na 
przestrzeni stu jardów;  runęła  w  wodę.  Wytężył  wzrok  i 
wydało mu się, iż widzi, jak kapitan Lynch macha mu, ręką na 
pożegnanie. 
    Raoul nie czekał dłużej. Dotknął ramienia krajowca i dał 
mu znak, że ma zejść na ziemię.  Ten  chciał  tak  postąpić, 
lecz  jego  kobiety  były   sparaliżowane   strachem,   więc 
postanowił zostać z nimi. Raoul owinął linę dookoła  pnia  i 
zsunął się na dół. Słona  woda  chlusnęla  mu  przez  głowę. 
Zatrzymał oddech  i  rozpaczliwie  uczepił  się  liny.  Fala 
spłynęła i Raoul, osłonięty pniem drzewa,  odetchnął  znowu. 
Umocował pewnie linkę, po czym znów go zalała fala. Jedna  z 
kobiet zsunęła się do niego, mężczyzna zaś pozostał na górze 
z drugą, dwiema dziewczynkami i kotem. 
    Młody konwojent zauważył już przedtem, że  grupki  ludzi 
przywartych do pni innych drzew topnieją ustawicznie.  Teraz 
zobaczył  z  bliska,  jak  to  się  dzieje.  Musiał  wytężać 
wszystkie siły, by się utrzymać,  natomiast  kobieta,  która 
się doń przyłączyła słabła wyraźnie. Za każdym  wychynięciem 
z fali ze zdziwieniem stwierdzał, że on sam wciąż jeszcze tu 
jest, a w następnej chwili  zdumiewał  się,  że  jest  i  ta 
kobieta. Wreszcie wynurzył się z wody już  tylko  on  jeden. 
Podniósł głowę. Górna  część  drzewa  zniknęła  również.  Na 
połowie pierwotnej jego wysokości drżał rozszczepiony koniec 
pnia. Raoul był teraz bezpieczny. Korzenie wytrzymały,  choć 
drzewo postradało koronę. 
    Począł wdrapywać się na pień. Osłabł tak, że posuwał się 
z wolna, a fala za falą dosięgała go,  nim  zdołał  wydostać 
się wyżej. Wreszcie przywiązał się do pnia i  cały  zakrzepł 
wewnętrznie, gotując się na spotkanie  nocy  i  niewiadomego 
losu. 
    Czuł się bardzo samotny w mroku.  Chwilami  wydawało  mu 
się,  że  nadszedł  koniec  świata  i   że   jest   ostatnim 
człowiekiem, jaki pozostał przy życiu. Wichura wzmagała  się 
ciągle. Wzmagała się z  godziny  na  godzinę.  Gdzieś  około 
jedenastej,   jak   sobie   obliczył,   stała   się    wręcz 
niewiarygodna. Była to jakaś straszliwa  potworność,  wyjąca 
furia, zwarta ściana, co uderzała i  przechodziła,  ale  nie 
przestawała uderzać i przechodzić - ściana bez  końca.  Miał 
złudzenie, że sam stał się lekki i ulotny, że to on  jest  w 
ruchu,  że  z  niepojętą  szybkością   gnany   jest   wskroś 
bezkresnej masy. Wicher nie  był  już  ruchomym  powietrzem. 
Stał się dotykalny jak woda czy rtęć. Raoul  miał  wrażenie, 
że mógłby chwycić ten wiatr i drzeć go na  płaty  jak  mięso 
ubitego wołu, że mógłby uczepić się go, zawisnąć na nim  jak 
człowiek trzymający się skały. 
    Wiatr dławił go. Nie sposób było obrócić się ku niemu  i 
oddychać, gdyż wtłaczał się w usta i nozdrza, rozdymał płuca 
niczym pęcherze. W takich chwilach wydawało się Raoulowi, że 
jego ciało obrzmiewa od wypełniającego  je  zbitego  piachu. 
Oddychać mógł tylko przywierając ustami do pnia.  Bezustanny 
napór wiatru wyczerpywał  go.  Znużenie  ogarniało  ciało  i 
mózg. Nie  mógł  już  patrzeć,  nie  mógł  już  myśleć,  był 
półprzytomny. Świadomość wypełniała mu jedna myśl: w i  ę  c  
t o j e s t h u r a g a n. Ta myśl powracała od od czasu  do 
czasu. Była jak wątły, migocący co chwila płomyk.  Ze  stanu 
odrętwienia wracał do tego jednego: w i ę c t  o  j  e  s  t 
h u r a g a n. A potem znów zapadał w odrętwienie. 
    
    Najwyższe  natężenie  huraganu  trwało   od   jedenastej 
wieczorem do trzeciej nad  ranem,  a  właśnie  o  jedenastej 
trzasło drzewo, na którym siedział  Mapuhi  wraz  ze  swoimi 
kobietami. Mapuhi wypłynął na powierzchnię laguny, trzymając 
kurczowo swą córkę Ngakurę. 
    Jedynie wyspiarz z Mórz  Południowych  mógł  przetrzymać 
podobną  udrękę.  Drzewo  pandanowe,  którego  się  uczepił, 
przetaczało się w pianie i kipieli; tylko trzymając się go i 
wyczekując odpowiedniej  chwili, kiedy  indziej  zaś  szybko 
zmieniając uchwyt, był  zdolny  wynurzać  własną  i  Ngakury 
głowę ponad powierzchnię, w odstępach dość krótkich, by  nie 
utracić tchu. Jednakże i powietrze było właściwie wodą, gdyż 
wypełniała je kurzawa pian i potoki deszczu, który siekł pod 
kątem prostym do pionu. 
    Do pierścienia piasku po  drugiej  stronie  laguny  było 
dziesięć mil. Tam pnie  drzew  miotane  przez  wodę,  belki, 
szczątki kutrów  i  domów  pozabijały  dziewięć  dziesiątych 
nieszczęsnych istot ludzkich, które ocalały z  przeprawy  na 
drugi brzeg. Na wpół utopieni, do cna  wyczerpani,  ciśnięci 
zostali w ów obłędny moździerz  żywiołów  i  roztłuczeni  na 
bezkształtne  mięso.  Ale  Mapuhi  miał  szczęście.   Dzięki 
kaprysowi losu przypadła mu w udziale  ta  jedna  szansa  na 
dziesięć. Wynurzył się na piasek krwawiąc z rozlicznych ran. 
Ngakura miała lewą rękę  złamaną,  zmiażdżone  palce  prawej 
dłoni,  policzek  i  czoło   rozdarte   do   kości.   Mapuhi 
przytrzymując  córkę  uchwycił  się  jakiegoś  pnia,   który 
jeszcze się ostał, i z jękiem łykał powietrze;  wody  laguny 
oblewały go do kolan, chwilami nawet do pasa. 
    O trzeciej nad ranem stos pacierzowy  huraganu  pękł.  O 
piątej wiała już tylko silna morka. O szóstej zaległa martwa 
cisza  i  zaświeciło  słońce.  Morze  opadło.   Na   jeszcze 
zbełtanym skraju  laguny  Mapuhi  ujrzał  zgruchotane  trupy 
tych, którym nie udało się dotrzeć do lądu. Tefara  i  Nauri 
były  niewątpliwie  wśród  nich.   Mapuhi   poszedł   plażą, 
oglądając zwłoki i natrafił  na  żonę  leżącą  do  połowy  w 
wodzie.  Siadł  przy  niej  i  zapłakał  wydając   ochrypłe, 
zwierzęce okrzyki będące wyrazem pierwotnego  bólu.  Wówczas 
jego żona poruszyła się niespokojnie  i  jęknęła.  Przyjrzał 
się  jej  uważnie.  Była  nie  tylko  żywa,  ale  nawet  nie 
skaleczona. Po prostu spała.  I  jej  również  przypadła  ta 
jedna szansa na dziesięć. 
    Z   tysiąca   dwustu   krajowców,   którzy   byli   żywi 
poprzedniego wieczora, zostało zaledwie  trzystu.  Misjonarz 
mormoński i żandarm spisywali ocalałych.  W  lagunie  walały 
się trupy. Nie ostał się ani jeden dom czy szałas. Na  całym 
atolu nie utrzymał się kamień na kamieniu. Przetrwała  jedna 
pięćdziesiąta palm kokosowych, a i te były potrzaskane,  nie 
został na nich ani jeden orzech.  Nie  było  słodkiej  wody. 
Płytkie  studzienki,  do  których   przesączała   się   woda 
deszczowa,  pełne  były  soli.  Z  laguny  wyłowiono   kilka 
przemoczonych worków mąki. Ci, co ocaleli, wykrawali i jedli 
miazgę ze zwalonych palm kokosowych. Tu i ówdzie wpełzali do 
małych jam wygrzebanych w  piasku  i  przykrytych  kawałkami 
blachy dachowej.
    Misjonarz  sporządził  prymitywny  aparat  destylacyjny, 
lecz nie mógł przedestylować  wody  dla  trzystu  osób.  Pod 
koniec drugiego dnia Raoul kąpiąc się w lagunie zauważył, że 
jego pragnienie trochę  zelżało. Krzykiem oznajmił tę  wieść 
i po chwili trzystu mężczyzn, kobiet i dzieci stało  już  po 
szyję w lagunie, próbując wchłaniać wodę  przez  skórę.  Ich 
zmarli unosili się wokół na powierzchni albo jeszcze  leżeli 
na dnie i wówczas po nich  deptano.  Trzeciego  dnia  ludzie 
pogrzebali zabitych  i  zasiedli  w  oczekiwaniu  na  statki 
ratownicze. 
    Tymczasem  Nauri,  którą  huragan  oderwał  od  rodziny, 
przeżyła własną burzliwą przygodę. Uczepiwszy się  chropawej 
deski, która raniła i  siniaczyła  jej  ciało  szpikując  je 
drzazgami,  ciśnięta  została  z  atolu  prosto  w  morze  i 
uniesiona na falach. Tutaj pod  niewiarygodnym  naporem  gór 
wody wypuściła z rąk deskę. Była  już  starą  kobietą  około 
sześćdziesiątki, ale urodziła się na Paumotach i całe  życie 
spędziła nad morzem. Gdy tak płynęła w ciemnościach,  dusząc 
się, dławiąc, walcząc o każdy haust  powietrza,  uderzył  ją 
mocno w ramię orzech kokosowy. W jednej chwili powzięła plan 
i chwyciła ów orzech. W ciągu następnej godziny wyłowiła ich 
jeszcze siedem. Związane razem utworzyły coś w  rodzaju  boi 
ratunkowej, która chroniła Nauri od utonięcia,  jednocześnie 
zagrażając jej stłuczeniem na miazgę. Nauri była  pulchna  i 
na  jej  ciele  łatwo  robiły  się  sińce;  miała   jednakże 
doświadczenie z huraganami i modląc się do swego  rekinowego 
boga o ochronę przed rekinami, czekała, kiedy wiatr wreszcie 
ustanie. Ale o trzeciej nad ranem była już  tak  zamroczona, 
że nie wiedziała, co się dzieje. Nie wiedziała też nic  i  o 
szóstej, kiedy zapanowała owa martwa  cisza.  Nagły  wstrząs 
przywrócił jej świadomość w chwili, gdy woda rzuciła  ją  na 
piasek. Wryła się weń,  odartymi  ze  skóry,  rozkrwawionymi 
dłońmi i stopami, wczepiła się zaciekle, by nie dać się zmyć 
ustępującej fali i trwała tak, póki nie  znalazła  się  poza 
zasięgiem wody. 
    Wiedziała, gdzie jest. Ten ląd nie mógł być niczym innym 
jak małą wysepką Takokota. Nie miała  ona  laguny.  Nikt  na 
niej nie mieszkał. Wyspa Hikueru znajdowała się o piętnaście 
mil. Nauri nie mogła jej dojrzeć, ale wiedziała, że leży ona 
w kierunku południowym. 
    Mijały dnie, a Nauri żywiła  się  orzechami  kokosowymi, 
które ją utrzymały na powierzchni. Dostarczały jej napoju  i 
pokarmu. Jednakże nie piła tyle, ile jej było potrzeba,  ani 
nie jadła tyle, ile pragnęła. Ratunek  był  dosyć  wątpliwy. 
Widziała na horyzoncie dymy parowców ratowniczych, ale  czyż 
można było spodziewać się, by któryś z nich przypłynął na tę 
samotną, nie zamieszkaną wysepkę? 
    Od samego początku  nękały  ją  trupy.  Morze  z  uporem 
wyrzucało ciała na skrawek piasku, ona zaś  z  uporem,  póki 
jej sił starczało, wrzucała zwłoki na powrót w morze,  gdzie 
szarpały je i pożerały rekiny. Kiedy zbrakło jej sił,  trupy 
ułożyły się wokół plaży  w  koszmarną  girlandę.  Nauri  zaś 
cofnęła się od nich najdalej, jak mogła, a nie było to  zbyt 
daleko. 
    Dziesiątego dnia skończył się ostatni orzech kokosowy  i 
Nauri  usychała  z  pragnienia.  Powlokła  się  po   piasku, 
szukając orzechów. Przedziwna rzecz: tyle trupów unosiło się 
w wodzie, natomiast nie  było  widać  ani  jednego  orzecha. 
Przecież w morzu musiało pływać więcej orzechów niż zwłok! W 
końcu dała za wygraną i legła zupełnie wyczerpana. Przyszedł 
koniec. Nie pozostało nic prócz oczekiwania na śmierć. 
    Ocknąwszy się z odrętwienia, powoli  uświadomiła  sobie, 
że wpatruje się w  pasmo  piaskoworudych  włosów  na  głowie 
jakiegoś trupa. Morze wyrzuciło ciało w jej stronę, a  potem 
odciągnęło je z powrotem. Zwłoki  przekręciły  się  i  Nauri 
ujrzała, że nie mają twarzy. A jednak było coś  znajomego  w 
tym pasmie  piaskoworudych  włosów.  Minęła  godzina.  Nauri 
usiłowała rozpoznać trupa. Czekała na śmierć i było dla niej 
rzeczą małej wagi, jakim człowiekiem mogła niegdyś  być  owa 
potworność. 
    Jednakże  po  upływie  godziny   usiadła   z   wolna   i 
przypatrzyła się ciału. Niezwykle duży bałwan cisnął je poza 
zasięg pomniejszych fal.  Tak,  nie  myliła  się:  to  pasmo 
rudych włosów mogło należeć tylko do  jednego  człowieka  na 
Paumotach. Był nim  Levy,  niemiecki  Żyd,  człowiek,  który 
kupił perłę i uwiózł ją na swym statku "Hira".  Jedna  rzecz 
była oczywista: "Hira"  zatonął.  Handlarza  pereł  zdradził 
patron jego statku, bóg rybaków i złodziei. 
    Podczołgała się do martwego  mężczyzny.  Koszulę  zdarła 
zeń  woda  i  Nauri  ujrzała  skórzany  pas  na   pieniądze, 
okalający jego brzuch. Powstrzymała oddech  i  szarpnęła  za 
sprzączki. Ustąpiły  łatwiej,  niż  myślała,  więc  popełzła 
śpiesznie po piasku, wlokąc pas za sobą.  Rozpinała  kolejno 
jego kieszenie; były puste. Gdzież mógł włożyć tę  perłę?  W 
ostatniej kieszeni znalazła ją - pierwszą  i  jedyną  perłę, 
jaką Levy zakupił na tej wyprawie.  Odpełzła  jeszcze  kilka 
kroków, ażeby  uniknąć  smrodu  wydzielanego  przez  pas,  i 
obejrzała ją. Była to ta sama, którą znalazł  Mapuhi,  którą 
zrabował  mu  Toriki.  Zważyła  perłę  na   dłoni   i   jęła 
pieszczotliwie turlać ją tam i z powrotem.  Nie  widziała  w 
niej jednak żadnego istotnego piękna.  Widziała  tylko  dom, 
który Mapuhi, Tefara i ona sama  wybudowali  w  myślach  tak 
pieczołowicie.  Ilekroć  spojrzała  na  perłę,   oczom   jej 
ukazywał  się  ów  dom  ze  wszystkimi  szczegółami,  aż  po 
ośmiokątny zegar na ścianie. Dla tego warto było żyć. 
    Oddarła pasek ze swego ahu i uwiązała sobie mocno  perłę 
na szyi. Następnie poszła plażą, dysząc i stękając; z uporem 
szukała orzechów kokosowych. Rychło znalazła jeden, a potem, 
kiedy się rozejrzała, i drugi. Rozbiła orzech,  wypiła  jego 
spleśniały sok, wyjadła  miąższ  aż  po  ostatnią  kruszynę. 
Nieco później znalazła uszkodzoną  łódkę  wydrążoną  w  pniu 
drzewnym. Nie miała ona wysięgnika* [Wysięgnik (outrigger) - 
urządzenie przymocowane do jednej lub  obu  burt  czółen  na 
Morzach   Południowych   dla   zabezpieczenia   się    przed 
wywróceniem.  Składa  się  ono  z   dwóch   lekkich   drzewc 
połączonych drzewcem poprzecznym.],  ale  Nauri  pełna  była 
najlepszych nadziei i zanim  dzień  się  skończył,  znalazła 
wysięgnik. Każde znalezisko było dobrą  wróżbą.  Perła  była 
talizmanem. 
    Późnym popołudniem spostrzegła unoszącą  się  na  wodzie 
drewnianą skrzynkę. Gdy ją wywlokła na brzeg, w skrzynce coś 
brzękło i okazało się,  że  wewnątrz  jest  dziesięć  puszek 
łososia.  Przedziurawiła  jedną  uderzając  nią  o   krawędź 
czółna. Wybiwszy otwór wypiła cały sos. Potem spędziła kilka 
godzin na  wydobywaniu  mięsa;  tłukła  puszkę  o  czółno  i 
wyciskała łososia po kawałku. 
    Osiem  następnych  dni  czekała  na  ratunek.  Tymczasem 
przytwierdziła  wysięgnik  do  czółna,  używając   do   tego 
wszystkich włókien kokosowych, jakie mogła znaleźć, a  także 
resztek swojego ahu. Łódka była pęknięta i Nauri  nie  mogła 
jej uszczelnić, ale włożyła do niej  czerpak  sporządzony  z 
łupiny  orzecha  kokosowego.  Najtrudniej  było  z  wiosłem. 
Kawałkiem blachy z puszki  ucięła  sobie  włosy  przy  samej 
skórze. Uplotła z nich powrósło i przywiązała nim  deskę  ze 
skrzynki do złamanego  kija  od  miotły,  długiego  na  trzy 
stopy.  Zębami  udarła  z  desek  kliny,  którymi   umocniła 
wiązanie. 
    Osiemnastego dnia  o  północy  zepchnęła  łódkę  poprzez 
przybrzeżne fale i wyruszyła w drogę  powrotną  na  Hikueru. 
Była starą kobietą. Na skutek ciężkich przejść straciła cały 
tłuszcz, tak że została  na  niej  nieledwie  sama  skóra  i 
kości, i trochę włóknistych  mięśni.  Czółno  było  spore  i 
trzeba by trzech krzepkich mężczyzn, by nim  wiosłować.  Ale 
Nauri robiła to sama jedna, za  pomocą  naprędce  skleconego 
wiosła.  Na  dobitkę  łódka  przeciekała  fatalnie  i  Nauri 
trzecią część czasu poświęcała na usuwanie z niej wody. 
    Kiedy się zrobił jasny dzień, daremnie szukała  wzrokiem 
Hikueru.  W  tyle  Takokota  skryła  się  już  za  krawędzią 
morskiego  horyzontu.  Słońce  paliło  nagie  ciało   Nauri, 
zmuszając je do oddawania całej wilgoci.  Zostały  jej  dwie 
puszki  łososia;  w  ciągu  dnia  wybiła  w  nich  dziury  i 
wysączyła płyn. Nie mogła tracić czasu na wyciąganie  mięsa. 
Trafiła  na  prąd  płynący  w  kierunku  zachodnim  i   choć 
usiłowała posuwać się na południe, znosiło ją ku zachodowi. 
    Wczesnym  popołudniem,  stanąwszy  w  czółnie,   ujrzała 
Hikueru. Znikła cała obfitość jej palm kokosowych.  Zaledwie 
tu i ówdzie, w znacznych odstępach od  siebie,  mogła  Nauri 
dostrzec postrzępione kikuty drzew.  Widok  lądu  dodał  jej 
otuchy. Była bliżej, niż przypuszczała. Prąd znosił ją wciąż 
na zachód. Poczęła mu się opierać wiosłując dalej.  Kliny  w 
wiązaniach wiosła obluzowały się, toteż  co  chwila  traciła 
czas na ich wbijanie. A jeszcze to czerpanie wody. Z  trzech 
godzin jedną musiała poświęcić na to, by odłożywszy  wiosło, 
opróżniać czółno. A  przez  cały  ten  czas  znosiło  ją  na 
zachód. 
    Gdy słońce zachodziło, Hikueru  znajdowała  się  o  trzy 
mile w kierunku południowo-wschodnim. Była pełnia  księżyca; 
o ósmej dwie mile dzieliły Nauri od lądu, który leżał prosto 
na wschód. Zmagała się jeszcze  godzinę,  lecz  ziemia  była 
wciąż równie daleko. Nauri dostała się w sam  środek  prądu; 
łódka była za duża, wiosło nazbyt prymitywne, za wiele czasu 
i sił trwoniła na wylewanie wody.  Poza  tym  była  ogromnie 
wyczerpana i słabła coraz bardziej. Na przekór jej  wysiłkom 
czółno dryfowało na zachód. 
    Westchnieniem  zaniosła  modlitwę  do  swego  rekinowego 
boga,  zsunęła  się  przez  burtę  i  poczęła  płynąć.  Woda 
orzeźwiła ją nieco: czółno szybko zostało w tyle. Po upływie 
godziny ląd zbliżył się wyraźnie.  A  potem  przyszedł  lęk. 
Wprost przed oczami Nauri, o  niecałe  dwadzieścia  stóp  od 
niej, przecięła wodę ogromna płetwa. Nauri popłynęła  wprost 
na nią, a płetwa z wolna odsunęła się, skręciła  w  prawo  i 
poczęła zataczać wokół niej krąg.  Nauri  nie  spuszczała  z 
niej oka i płynęła dalej. Gdy płetwa znikła, Nauri  położyła 
się na wodzie twarzą do dołu i patrzała. Płetwa ukazała  się 
znowu i  Nauri  zaczęła  płynąć.  Potwór  był  leniwy  -  to 
widziała jasno. Bez wątpienia dobrze się  pożywił  od  czasu 
huraganu. Nauri wiedziała, że gdyby był głodny, rzuciłby się 
na nią bez wahania. Miał piętnaście stóp długości i  zdawała 
sobie  sprawę,  że  jednym  kłapnięciem  paszczy  mógłby  ją 
rozciąć na dwoje. 
    Nie miała jednak czasu do stracenia.  Czy  płynęła,  czy 
nie, prąd i tak rwał od wybrzeża. Minęło pół godziny i rekin 
zaczął  się  rozzuchwalać.  Widząc,  że   Nauri   nie   jest 
niebezpieczna,   podsunął   się   bliżej,   zataczał   coraz 
ciaśniejsze koła i  bezczelnie  łypał  na  nią  przepływając 
mimo. Wiedziała doskonale, że wcześniej czy później  zbierze 
się na odwagę i zaatakuje. Postanowiła sama uczynić pierwszy 
krok. Obmyśliła sobie czyn  zgoła  rozpaczliwy.  Była  starą 
kobietą, samotną pośród morza, osłabłą z głodu i utrudzenia, 
a jednak znalazłszy się w obliczu  owego  morskiego  tygrysa 
postanowiła, że musi uprzedzić jego  skok  rzucając  się  na 
niego. 
    Płynęła dalej; czekała stosownej chwili. Na koniec rekin 
przepłynął gnuśnie obok, zaledwie o osiem stóp. Rzuciła  się 
nagle ku niemu, udając, że atakuje.  Rekin  dziko  strzepnął 
ogonem w ucieczce, a jego skóra, ostra jak  tarka,  dotknęła 
jej ręki, rozharatała ją od  łokcia  do  ramienia.  Zatoczył 
szybki, poszerzający się krąg i zniknął jej wreszcie z oczu. 
    
                             *
    
    W jamie wygrzebanej  w  piasku  i  przykrytej  kawałkiem 
blachy dachowej  leżeli  Mapuhi  i  Tefara  wiodąc  ze  sobą 
dysputę. 
    - Gdybyś był mnie posłuchał - nastawała  Tefara  po  raz 
tysięczny - i schował perłę,  a  nikomu  nie  pisnął  słowa, 
miałbyś ją teraz. 
    - Ale przecież Huru-Huru był przy mnie, kiedy otworzyłem 
muszlę. Czyż nie powtarzałem  ci  tego  wciąż  i  wciąż  bez 
końca? 
    - A teraz nie będziemy już mieli domu.  Raoul  mówił  mi 
dzisiaj, że gdybyś nie sprzedał perły Torikiemu... 
    - Nie sprzedałem mu jej. Toriki ją zrabował. 
    -... że gdybyś nie sprzedał perły,  byłby  ci  dał  pięć 
tysięcy francuskich  talarów,  co  wynosi  dziesięć  tysięcy 
chilijskich. 
    - Bo rozmawiał ze swoją matką - wyjaśnił Mapuhi.  -  Ona 
ma oko do pereł. 
    - A teraz perła stracona - narzekała Tefara. 
    - Spłaciłem nią dług Torikiemu. W ten  sposób  zarobiłem 
swoje tysiąc dwieście. 
    - Toriki nie żyje! - krzyknęła. - Nikt nie wie,  co  się 
stało z jego szkunerem. Rozbił się razem z "Aorai" i "Hirą". 
Czy Toriki da ci te obiecane trzysta talarów  kredytu?  Nie, 
bo Toriki nie żyje. A gdybyś nie znalazł perły,  czy  byłbyś 
mu dzisiaj winien tysiąc dwieście? Nie, bo Toriki nie  żyje, 
a nie można płacić nieboszczykom. 
    - Ale Levy  nic  nie  zapłacił  Torikiemu  -  powiedział 
Mapuhi.  Dał  mu  kawałek  papieru,  za  który  miał  dostać 
pieniądze w Papeete, a teraz Levy nie żyje i  już  nie  może 
zapłacić; i Toriki także nie żyje, a papier zginął  razem  z 
nim, a perła zginęła z Levy'm. Masz rację, Tefaro. Straciłem 
perłę i nic za nią nie dostałem. Ale teraz  już śpijmy. 
    Nagle podniósł dłoń i  jął  nasłuchiwać.  Z  zewnątrz  w 
doleciał odgłos podobny do  ciężkiego,  bolesnego  dyszenia. 
Czyjaś ręka poczęła  gmerać  koło  maty,  która  służyła  za 
drzwi. 
    - Kto tam? - krzyknął Mapuhi. 
    - Nauri  -  dobiegła  jego  uszu  odpowiedź.  -  Możecie 
powiedzieć, gdzie jest mój syn, Mapuhi? 
    Tefara wrzasnęła i uczepiła się ręki męża. 
    - Upiór! - wybełkotała. - Upiór! 
    Twarz Mapuhiego stała się przeraźliwie  żółta.  Przywarł 
bezwładnie do żony. 
    - Zacna kobieto  -  wyjąkał  usiłując  zmienić  głos.  - 
Dobrze  znam  twego  syna.  Mieszka  po  wschodniej  stronie 
laguny. 
    Z zewnątrz  dobiegło  westchnienie.  Mapuhi  już  zaczął 
triumfować. Oszukał upiora. 
    - Ale skąd ty przychodzisz, stara kobieto? - zapytał. 
    - Z morza - brzmiała zgnębiona odpowiedź. 
    - Wiedziałam! Wiedziałam! -  krzyknęła  Tefara  kołysząc 
się w miejscu. 
    - Odkąd to Tefara zlega na spoczynek  w  obcym  domu?  - 
usłyszeli poprzez matę głos Nauri. 
    Mapuhi z  przerażeniem  i  wyrzutem  spojrzał  na  żonę. 
Zdradził ich jej głos. 
    - I odkąd mój syn, Mapuhi, wypiera się starej  matki?  - 
ciągnął duch. 
    - Nie, nie... Ja nie... Mapuhi nie wyparł się ciebie!  - 
zawołał. - Ja nie jestem... Mapuhi. Mówię ci, że on  mieszka 
na wschodnim krańcu laguny. 
    Ngakura siadła na posłaniu i wybuchnęła  płaczem.  Matka 
poczęła drgać. 
    - Co robisz? - zapytał Mapuhi. 
    - Wchodzę - zabrzmiał głos Nauri. 
    Brzeg maty uniósł się. Tefara spróbowała dać  nurka  pod 
koc,  ale  Mapuhi  trzymał  się  jej.  Musiała  się   czegoś 
przytrzymać. Zmagając się z sobą, drżąc  na  całym  ciele  i 
szczękając zębami, wpatrywali się wychodzącym z Orbit oczyma 
w matę, która podnosiła się z wolna.  Ujrzeli  Nauri,  która 
ociekając wodą morską, bez ahu wpełzła do wnętrza. Odturlali 
się w tył i poczęli wyrywać sobie :koc  Ngakury,  by  zakryć 
nim głowy. 
    -  Mógłbyś  dać  starej  matce  łyk  wody  -  powiedział 
żałośliwie duch. 
    - Daj jej łyk wody - rozkazała Tefara drżącym głosem. 
    -  Daj  jej  łyk  wody  -  Mapuhi  przekazał   polecenie 
Ngakurze. 
    Wspólnymi siłami wypchnęli Ngakurę spod koca.  W  minutę 
później Mapuhi zerknął i zobaczył, że  duch  pije.  A  kiedy 
zjawa  wyciągnęła  drżącą  rękę  i  położyła  ją  na   dłoni 
Mapuhiego, ten poczuł jej ciężar i  nabrał  przeświadczenia, 
że to nie upiór. Wówczas wylazł spod koca, ciągnąc  za  sobą 
Tefarę. W kilka minut później słuchali już opowieści  Nauri. 
Kiedy zaś wspomniała o  Levy'm  i  opuściła  perłę  na  dłoń 
Tefary, nawet ta pogodziła się z  faktem,  że  jej  teściowa 
jest istotą z krwi i kości. 
    - Rano sprzedasz perłę Raoulowi za pięć tysięcy franków. 
    - A dom? - zaoponowała Nauri. 
    - Raoul zbuduje dom - odparła Tefara. - Mówi, że  będzie 
kosztował cztery tysiące. Prócz tego da tysiąc  kredytu,  co 
jest dwa tysiące chilijskich. 
    - I dom będzie długi na sześć sąźni? - spytała Nauri. 
    - Tak - odrzekł Mapuhi. - Sześć sążni. 
    - A w środkowym pokoju będzie ośmiokątny zegar? 
    - Będzie; i okrągły stół też.  
    - To dajcie mi coś zjeść, bo jestem głodna - powiedziała 
z zadowoleniem Nauri. - A potem pójdziemy  spać,  bo  jestem 
znużona. Jutro pogadamy  jeszcze  o  domu,  zanim  sprzedamy 
perłę. Lepiej będzie wziąć ten tysiąc gotówką. Pieniądze  są 
zawsze lepsze niż  kredyt,  jak  się  chce  nabyć  towar  od 
kupców. 
    
    Przełożył Bronisław Zieliński 
    
        
    
    
    
    Straszliwy Archipelag 
    
    Moľna powiedzie† bez przesady,  iľ  Archipelag  Salomona 
jest grupĄ wysp srodze upoledzonych. 
    NiewĄtpliwie jednak istniejĄ na wiecie miejsca  jeszcze 
gorsze. W kaľdym  razie  archipelag  ten  musi  si(c)  wydawa† 
naprawd(c) straszliwy ľ˘todziobowi pozbawionemu przyrodzonego 
daru rozumienia twardego ľycia i twardych ludzi. 
    PrawdĄ  jest,  ľe  malaria  i  czerwonka   grasujĄ   tam 
ustawicznie, szerzĄ si(c) wstr(c)tne choroby sk˘rne, a powietrze 
przesyca  trucizna,  kt˘ra  przenika  we   wszystkie   pory, 
zadrapania lub skaleczenia i sieje zoliwe czyraki.  PrawdĄ 
jest, ľe wielu silnych m(c)ľczyzn, kt˘rym uda si(c)  nie  umrze† 
na tych wyspach, wraca ze zrujnowanym zdrowiem do rodzinnych 
kraj˘w. PrawdĄ jest takľe, iľ tubylcy z Archipelagu Salomona 
to stado dzikus˘w wiecznie zgodniaych  mi(c)sa  ludzkiego  i 
zwariowanych na  punkcie  zbierania  ludzkich  g˘w.  W  ich 
poj(c)ciu najwspanialszym wyczynem  sportowym  jest  zaskoczy†  
odwr˘conego plecami czowieka i  zr(c)cznym  ciosem  tomahawka 
przeciĄ† mu kr(c)gosup u podstawy czaszki. PrawdĄ jest, iľ na 
niekt˘rych wyspach - na  przykad  na  Malaicie  -  rachunek 
strat i zysk˘w w wzajemnych stosunkach mi(c)dzy lud«mi oblicza 
si(c) ilociĄ  zab˘jstw.  Zakonserwowane  gowy  sĄ  obiegowym 
rodkiem wymiany, a  gowy  biaych  majĄ  niezwykle  wysokĄ 
cen(c). Bardzo cz(c)sto kilkanacie wiosek sp(c)dza swe  trzody  i 
tuczy je miesiĄc po miesiĄcu, dop˘ki jaki waleczny wojownik 
nie  upomni  si(c)  o  nagrod(c)   prezentujĄc   gow(c)   biaego 
czowieka, wieľo ci(c)tĄ, zbroczonĄ jeszcze posokĄ. 
    Wszystko to jest szczerĄ prawdĄ. SĄ jednak biali, kt˘rzy 
sp(c)dzili  na  Wyspach  Salomona  po   dwadziecia   lat,   a 
opuciwszy je, cierpiĄ na nostalgi(c). Czowiek musi by† tylko 
ostroľny, no i mie† ut szcz(c)cia, ľeby  ľy†  dugo  na  tym 
archipelagu. Musi takľe by† osobnikiem  waciwego  gatunku. 
Na duszy winien mie† wypalone pi(c)tno  niepokonanego  biaego 
czowieka. Musi by† niepokonany. Musi mie† wzniosĄ  pogard(c) 
dla drobiazg˘w, niezmiernĄ pewno† siebie i  rasowy  egoizm, 
kt˘ry rodzi wiar(c), ľe jeden biay  jest  lepszy  od  tysiĄca 
czarnych w kaľdy powszedni  dzieä,  a  przy  niedzieli  moľe 
sobie  poradzi†  nawet  z  dwoma  tysiĄcami.  Takie  wanie 
przymioty uczyniy biaego czowieka niepokonanym. I jeszcze 
jedno: biay, kt˘ry pragnie by†  niepokonany,  powinien  nie 
tylko gardzi† podlejszymi nacjami, a  o  sobie  mie†  bardzo 
wysokie mniemanie, lecz cierpie† r˘wnieľ na brak  wyobra«ni. 
Nie  moľe  zbyt  dobrze  rozumie†  instynkt˘w,  obyczaj˘w  i 
proces˘w mylowych ludzi czarnych, ľ˘tych  czy  brunatnych, 
bo nie takĄ  metodĄ  biaa  rasa  wydeptaa  sw˘j  kr˘lewski 
gociniec dokoa wiata. 
    Bertie Arkwright nie m˘g uchodzi† za niepokonanego. By 
wraľliwy, delikatny, posiada zbyt bujnĄ wyobra«ni(c).  Ugina 
si(c) pod brzemieniem zewn(c)trznego wiata. Zanadto dociekliwie 
studiowa otoczenie. Dlatego wanie Archipelag Salomona by 
ostatnim na wiecie miejscem, do kt˘rego winien  wybra†  si(c) 
Bertie Arkwright. Nie  wybra  si(c)  tam  zresztĄ  na  stae. 
Uwaľa, ľe pi(c)ciotygodniowy pobyt pomi(c)dzy rejsami  parowc˘w 
zupenie zaspokoi zew  pierwotnoci,  kt˘rym  drgay  struny  
jego duszy. Tak przynajmniej, cho† w innych sowach,  Bertie 
informowa turystki z "Makembo". Turystki wielbiy bohatera, 
same bowiem (jako ľe damy) miay jedynie zeznawa† spokoju na 
pokadzie   parowca,   kt˘ry   przemierza   szlaki    wodne 
archipelagu. 
    "Makembo" wi˘z r˘wnieľ innego pasaľera, lecz  na  niego 
turystki  nie  zwracay  uwagi.  By  to   may,   zasuszony 
czeczyna o ogorzaej na mahoä,  zwi(c)dej  cerze.  Nazwisko, 
pod  jakim  figurowa  na  licie  podr˘ľnych,   nie   miao 
znaczenia, lecz na jego drugie nazwisko  -  Kapitan  Malu  - 
zaklinali si(c) tubylcy i od Nowego Hanoweru po  Nowe  Hebrydy 
straszyli nim nieznone dzieciaki. Kapitan Malu panowa  nad 
dzikimi lud«mi i dzikimi obyczajami, a z malarii i trud˘w, z 
trzasku snider˘w i wistu batog˘w, kt˘rymi  posugiwali  si(c) 
nadzorcy rob˘t, wydusi okrĄge pi(c)† milion˘w  pod  postaciĄ 
trepang˘w, drzewa sandaowego, muszel perowych,  szylkretu, 
orzecha amerykaäskiego, kopry, teren˘w zdatnych pod  upraw(c), 
faktorii i plantacji.  May  palec  Kapitana  Malu,  zamany 
niegdy, by bardziej niepokonany niľ  cay  Arkwright.  Ale 
turystki opieray swe sĄdy jedynie na pozorach, a Bertie by 
niewĄtpliwie przystojnym m(c)ľczyznĄ. 
    Mody chwat rozmawia  w  palarni  z  Kapitanem  Malu  i 
zwierzy mu si(c), iľ chce zobaczy† srogie,  ociekajĄce  krwiĄ 
ľycie Archipelagu Salomona. Kapitan  Malu  przyzna,  ľe  to 
zamiar chwalebny i  ambitny.  Ale  Bertie  zainteresowa  go 
dopiero po kilku dniach, kiedy  zapragnĄ  pokaza†  mu  sw˘j 
pistolet kalibru 44. Objania dziaanie automatu i na pokaz 
wsunĄ magazynek do kolby. Nast(c)pnie szarpnĄ w ty  paszcz 
lufy. 
    - Widzi pan, jaka to prosta  historia  -  m˘wi.  -  Tym 
ruchem  aduje  si(c)  broä,  a  takľe  napina  iglic(c).  Teraz 
wystarczy nacisnĄ†  cyngiel  osiem  razy,  tak  szybko,  jak 
chodzi palec. Ale bezpiecznik! Wanie bezpiecznik podoba mi 
si(c)  najbardziej.  Dziaa  niezawodnie,  pod  gwarancjĄ!   - 
Zr(c)cznie wyciĄgnĄ magazynek. - Sam pan chyba widzi, jaka to 
bezpieczna sztuka. 
    -ciskajĄc w r(c)ku pistolet zwr˘ci wylot  lufy  w  stron(c) 
brzucha Kapitana Malu. Ten  przyglĄda  si(c)  spokojnie,  nie 
odwraca b(c)kitnych oczu. 
    -  Czy  nie  zechciaby  pan  celowa†  w  jakim   innym 
kierunku? - poprosi. 
    - Aleľ nic nie grozi! - uspokoi go  Bertie.  -  WyjĄem 
magazynek. Rozumie pan, broä nie jest nabita. 
    - Broä jest zawsze nabita. 
    - Ale nie ten pistolet. 
    - W kaľdym razie prosz(c) skierowa† go w innĄ stron(c). 
    Kapitan Malu m˘wi cicho,  chodnym,  opanowanym  tonem, 
lecz ani na chwil(c) nie oderwa  wzroku  od  lufy  pistoletu. 
Wreszcie wylot zwr˘ci si(c) w bok i  linia  celowania  ulega 
zmianie. 
    - Zakad o pi(c)† funt˘w, ľe broä nie  jest  naadowana  - 
zaproponowa ľywo Bertie.  
    Jego towarzysz pokr(c)ci gowĄ. 
    - Wi(c)c panu dowiod(c)! 
    B(c)rtie  przyoľy   pistolet   do   wasnej   skroni   i 
najwidoczniej mia zamiar nacisnĄ† cyngiel. 
    -  Chwileczk(c)  -  powiedzia  spokojnie   Kapitan   Malu 
si(c)gajĄc po pistolet. - Wol(c) najpierw sprawdzi†. 
    Wycelowa w morze i  nacisnĄ  cyngiel.  HuknĄ  strza. 
Automat szcz(c)knĄ sucho i gorĄca, dymiĄca uska  stukn(c)a  o 
deski pokadu. Bertie otworzy usta ze zdumienia. 
    - Tylko raz pociĄgnĄem w ty paszcz  lufy,  prawda?  - 
wyjani bez przekonania.  -  Musz(c)  przyzna†,  ľe  ze  mnie 
dureä. 
    Zachichota sabo i usiad na leľaku. Krew odpyn(c)a  mu 
z twarzy, pod oczyma wystĄpiy sine  kr(c)gi.  Donie  trz(c)sy 
si(c), nie byy w stanie podnie†  do  ust  papierosa.  Bertie 
ugiĄ si(c)  pod  brzemieniem  wiata  zewn(c)trznego.  Zobaczy 
siebie rozciĄgni(c)tego na pokadzie spryskanym  przez  wasny 
m˘zg. 
    - Do... doprawdy.. - wyjĄka. - Doprawdy... 
    - Pi(c)kna broä - orzek Kapitan Malu  zwracajĄc  pistolet 
wacicielowi. 
    Komisarz kolonii, kt˘ry wraca na  "Makembo"  z  Sydney, 
zezwoli, by parowiec zawinĄ  do  Ugi  i  wysadzi  na  lĄd 
misjonarza. W Ugi za sta na redzie kecz "Arla",  dowodzony 
przez kapitana Hansena.  "Arla"  wchodzi  w  skad  licznej 
flotylii Kapitana Malu. Na propozycj(c) i zaproszenie Kapitana 
Malu Bertie wstĄpi na pokad "Arli",  by  jako  go†  wziĄ† 
udzia  w  czterodniowym  rejsie  rekrutacyjnym  u  wybrzeľy 
Malaity. Nast(c)pnie kecz mia  dostarczy†  modego  zucha  do 
plantacji  Reminge,  naleľĄcej  r˘wnieľ  do  Kapitana  Malu. 
Arkwright m˘gby tam sp(c)dzi† tydzieä i odpynĄ†  do  Tulagi, 
siedziby wadz kolonijnych, gdzie pozostaby  w  gocinie  u 
komisarza.  Ponadto  Kapitan  Malu   wysunĄ   dwie   dalsze 
propozycje,  kt˘re  koäczĄ  jego  osobistĄ  rol(c)  w   naszej 
opowieci. Adresatem  jednej  z  nich  by  kapitan  Hansen, 
drugiej - pan Harriwell,  administrator  plantacji  Reminge. 
Propozycje nie r˘ľniy si(c) treciĄ. 
    Chodzio o to, by pan Bertram Arkwright zobaczy surowe, 
krwawe ľycie Wysp Salomona. Podobno Kapitan  Malu  napomknĄ 
przy sposobnoci, ľe skrzynka  szkockiej  whisky  przypadnie 
temu, kto szczeg˘lnie efektownie zaprezentuje gociowi wyľej 
wspomniane surowe i krwawe ľycie. 
    
    - Tak, ze Swartza zawsze  by  frajer.  Zabra  czterech 
swoich majtk˘w do Tulagi, gdzie mieli dosta† baty... rozumie 
pan, oficjalnĄ chost(c).  P˘«niej  wraca  z  nimi  welbotem* 
[Welbot - duga i wĄska ˘d« wiosowa.]. Wia silny wiatr  i 
˘d« fikn(c)a koza niedaleko  plaľy.  Tylko  Swartz  utonĄ. 
Oczywicie czysty przypadek. 
    - Przypadek? Naprawd(c)? - zapyta  Bertie  bez  wi(c)kszego 
zainteresowania, gdyľ gapi si(c) wanie na stojĄcego u steru 
czarnego marynarza. 
    Ugi zostao za rufĄ. Kecz "Arla" sunĄ  po  spokojnym  w 
lecie morzu w stron(c) poroni(c)tych  dľunglĄ  wzg˘rz  Malaity. 
Sternik, kt˘ry tak przyciĄga  wzrok  Arkwrighta,  mia  nos 
przekuty wielkim †wiekiem. Na szyi nosi sznurek guzik˘w od 
spodni, a w  zdobiĄcych  uszy  otworach  n˘ľ  do  otwierania 
puszek, zamanĄ rĄczk(c) szczoteczki do z(c)b˘w, glinianĄ fajk(c), 
mosi(c)ľne k˘ko budzika i kilka pustych gilz winchesterowych. 
Na piersiach dyndaa zawieszona  na  dugiej  lince  po˘wka 
porcelanowego   talerza.   Okoo    czterdziestu    podobnie 
przystrojonych  krajowc˘w   wa(c)sao   si(c)   po   pokadzie. 
Pi(c)tnastu z nich naleľao do zaogi. Reszt(c) stanowili wieľo 
zwerbowani rekruci. 
    - Oczywicie by  to  czysty  przypadek  -  zabra  gos 
porucznik  Jacobs,  szczupy,  ciemnooki  m(c)ľczyzna,   kt˘ry 
sprawia wraľenie raczej profesora  niľ  ľeglarza.  -  Johny 
Bedip mia bardzo podobnĄ histori(c). Wi˘z kilku chopc˘w  po 
laniu, a ci wywr˘cili mu ˘d«. Ale Johny  umia  pywa†  nie 
gorzej niľ oni. Dw˘ch czarnych uton(c)o.  ChodzĄ  plotki,  ľe 
uľywa bosaka i rewolweru. Oczywicie i to by przypadek. 
    - Takie przypadki  sypiĄ  si(c)  jak  z  r(c)kawa  -  podjĄ 
szyper. -Widzi pan ten okaz przy sterze, panie Arkwright? To 
ludoľerca. P˘ roku temu przy  pomocy  caej  zaogi  utopi 
˘wczesnego kapitana "Arli".  Zrobili  to,  drogi  panie,  na 
pokadzie, o tam, na rufie, przy bezanľaglu* [Bezanľagiel  - 
ľagiel pierwszy od rufy.]. 
    - Pokad by w ohydnym stanie - dorzuci porucznik. 
    - Czy mam rozumie†... - zaczĄ Bertie. 
    - Tak, tak! To byo przypadkowe  utoni(c)cie  -  dokoäczy 
kapitan Hansen. 
    - Ale... ale... na pokadzie?  
     - Na pokadzie. W zaufaniu pozwol(c)  sobie  poinformowa† 
pana, ľe zaoga uľya siekiery. 
    - Ta paäska obecna zaoga? 
    Kapitan Hansen skinĄ gowĄ. 
    -  Dawny  szyper  zawsze  by  nieostroľny  -   wyjani 
porucznik. - C˘ľ, odwr˘ci si(c) plecami i zaraz go dostali. 
    - Widzi pan, jestemy tutaj  bezradni  -  poskarľy  si(c) 
Hansen.  -  W  kaľdym  wypadku  wadze  bardziej  faworyzujĄ 
czarnych niľ biaych.  Nie  moľe  pan  wystrzeli†  pierwszy. 
Pierwszy strza musi pan ustĄpi† czarnemu, bo inaczej wadze 
nazwĄ to morderstwem, a  pan  pow(c)druje  na  Fidľi.  Dlatego 
wanie zdarza si(c) tak wiele przypadkowych utoni(c)†. 
    Steward oznajmi,  ľe  obiad  podany.  Szyper  zszed  z 
gociem do messy, pozostawiajĄc swemu pomocnikowi  straľ  na 
pokadzie. 
    - Miej no pan na  oku  tego  czarnego  szatana  Auiki  - 
rzuci poľegnalnĄ przestrog(c). - Od kilku dni nie  podoba  mi 
si(c) jego mina. 
    - Tak jest - odpar porucznik. 
    Pod koniec obiadu  szyper  by  w  poowie  opowieci  o 
napadzie na "Scottish Chiefs". 
    - Tak - m˘wi - to by najpi(c)kniejszy statek na  naszych 
wodach. Ale  straci  sztagi*  [Sztagi  -  liny  suľĄce  do 
podtrzymywania maszt˘w wzduľ  osi  pionowej  statku.]  i  w 
mgnieniu oka osiad na rafie. Obskoczyy go pirogi tubylc˘w. 
Na pokadzie byo  pi(c)ciu  biaych  i  zaoga  -  dwudziestu 
zuch˘w z Santa Cruz i Samoa. Tylko supercargo* [Supercargo - 
przedstawiciel  armatora  zajmujĄcego  si(c)   zaadunkiem   i 
wyadunkiem statku, jak  r˘wnieľ  zaopatrzeniem.]  uszed  z 
ľyciem. Aha! Statek wi˘z  takľe  sze†dziesi(c)ciu  rekrut˘w. 
Wszyscy   zostali   kai-kai.   Nie   rozumie   pan?   Bardzo 
przepraszam.  Chciaem  powiedzie†,   ľe   wszyscy   zostali 
poľarci. Takľe "James Edwards", elegancko oľaglowany... 
    Na pokadzie Jacobs zaklĄ siarczycie. Odpowiedzia  mu 
ch˘r dzikich wrzask˘w. Trzykrotnie wypali rewolwer. P˘«niej 
co gono chlupn(c)o w wod(c). Kapitan Hansen skoczy na  trap 
i po drodze byskawicznym  ruchem  doby  pistoletu.  Bertie 
patrzy jak urzeczony. Ale by przezorny. Zawaha  si(c),  nim 
wychyli gow(c) spod daszka nad trapem. Nic  si(c)  jednak  nie 
dziao.  Porucznik  drľa  ze  wzburzenia,  w  r(c)ku  trzyma 
rewolwer. Raz podskoczy i odwr˘ci  si(c)  gwatownie,    jak 
gdyby od tyu zagraľao mu niebezpieczeästwo.
    - Jeden z tubylc˘w wypad  za  burt(c)  -  m˘wi  dziwnym, 
zdawionym gosem. - Nie umia pywa†. 
    - Kt˘ry? - zapyta szyper. 
    - Auiki. 
    -  Ale...  prosz(c)  pan˘w!  Przecieľ  ja..  ja  syszaem 
strzay...  -  Bertie  drľa  z  podniecenia,  bo   wietrzy 
przygod(c), i to przygod(c) szcz(c)liwie zakoäczonĄ. 
    Porucznik zwr˘ci si(c) gniewnie w jego stron(c). 
    - ťgarstwo -  warknĄ.  -  Nie  byo  ľadnych  strza˘w. 
Czarny wypad za burt(c). 
    Kapitan  Hansen  mierzy   gocia   t(c)pym,   nieruchomym 
wzrokiem. 
    - Zdawao mi si(c)... - zaczĄ Bertie. 
    - Strzay? -  m˘wi  zadumany  szyper.  -  Strzay?  Czy 
sysza pan jakie strzay, Jacobs? 
    - Nic podobnego. 
    Hansen spojrza triumfujĄco na gocia i powiedzia: 
    - Czysty przypadek. Idziemy do messy,  panie  Arkwright. 
Skoäczymy obiad. 
    Tej nocy go† spa  w  kajucie  kapitaäskiej  -  ciasnej 
kom˘rce oddzielonej od messy. PrzedniĄ gr˘d«  zdobi  stojak 
na broä, a ponadto nad kojĄ wisiay trzy karabiny. Pod  kojĄ 
bya wielka szuflada. Arkwright otworzy jĄ i  zobaczy,  iľ 
zawiera  amunicj(c),   dynamit   i   kilka   pudeek   sponek 
detonujĄcych. Wola usiĄ† na awce  po  przeciwnej  stronie 
kabiny.  Na  maym  stoliczku  w  widocznym  miejscu   leľa 
dziennik pokadowy "Arli". Bertie nie wiedzia, ľe t(c) ksi(c)g(c) 
sporzĄdzi na  jego  cze†  Kapitan  Malu,  toteľ  czyta  z 
zainteresowaniem  o  dw˘ch  majtkach,  kt˘rzy   dwudziestego 
pierwszego wrzenia wypadli za burt(c) i uton(c)li. Ach,  dobrze 
rozumia, co si(c), za tym  kryje,  umia  juľ  czyta†  mi(c)dzy 
wierszami. Dalej dowiedzia si(c),  ľe  welbot  "Arli"  zosta 
ostrzelany z nadbrzeľnej dľungli w  Su'u  i  straci  trzech 
ludzi,  ľe  szyper  przyapa  kucharza,  kt˘ry  gotowa   w 
kambuzie ludzkie mi(c)so kupione przez zaog(c) na wybrzeľu Fui; 
ľe podczas sygnalizowania przypadkowy wybuch dynamitu  zabi 
jednego  majtka.  Bertie  czyta  o   nocnych   walkach,   o 
ucieczkach  z  port˘w  witem,  o  napadach  tubylc˘w  wr˘d 
poroni(c)tych mangrowcami bagien i atakach flotylli  pir˘g  w 
zatokach lub cieninach. Z nuľĄcĄ jednostajnociĄ  powtarza 
si(c) wciĄľ ten sam zapis: mier† z powodu  czerwonki.  Bertie 
przerazi si(c), gdy odkry, ľe dwaj biali,  podobnie  jak  on 
gocie kapitana, umarli na t(c) chorob(c). 
    - Wie pan co - powiedzia nazajutrz kapitanowi Hansenowi 
- przejrzaem paäski dziennik pokadowy. 
    Szyper przypomnia sobie, ľe zostawi dziennik na stole, 
i bardzo si(c) zirytowa. 
    - Wszystkie wypadki czerwonki to, widzi pan,  taka  sama 
bujda jak te wasze przypadkowe  utoni(c)cia  -  ciĄgnĄ  mody 
chwat. - Co waciwie ma oznacza† czerwonka? 
    Hansen zesztywnia  zrazu,  jak  gdyby  chcia  gniewnie 
zaprotestowa†. Wkr˘tce  jednak  podda  si(c)  z  wdzi(c)kiem  i 
wyrazi szczery podziw dla bystroci gocia. 
    -  Widzi  pan,   panie   Arkwright,   sprawa   tak   si(c) 
przedstawia: Wyspy Salomona  majĄ  opini(c)  pod  psem.  Coraz 
trudniej zwerbowa† tutaj biaego. Przypu†my, ľe kto zosta 
zabity. Firma musiaaby paci† zote g˘ry, ľeby  odpowiednim 
czowiekiem zapeni† wolne  miejsce.  Ale  jeľeli  przyczynĄ 
mierci jest  choroba,  wszystko  w  porzĄdku.  Nowicjuszom, 
niestraszne  choroby.   ˝aden   nowicjusz   nie   chce   by† 
zamordowany. Kiedy zajmowaem miejsce dawnego szypra "Arli", 
byem przekonany, ľe umar na czerwonk(c).  No  i  stao  si(c). 
Podpisaem kontrakt. 
    - C˘ľ -  wtrĄci  Jacobs  -  zbyt  cz(c)sto  zdarzajĄ  si(c) 
przypadkowe utoni(c)cia. To nieadnie wyglĄda.  A  wszystkiemu 
winne nasze wadze.  Biaemu  nie  wolno  broni†  si(c)  przed 
czarnymi. 
    - Tak. Pami(c)ta pan los  "Princess"  i  tego  porucznika, 
Amerykaäca -  zabra zn˘w gos szyper. - Na  pokadzie  byo 
pi(c)ciu  biaych,  w   ich   liczbie   przedstawiciel   wadz 
kolonialnych. Kapitan, ten agent i supercargo wybrali si(c) na 
lĄd dwoma szalupami. Czarni  wymordowali  ich  do  nogi.  Na 
pokadzie zosta porucznik, drugi oficer i  zaoga  -  mniej 
wi(c)cej  pi(c)tnastu  chopc˘w,  Samoaäczyk˘w  i  Tongaäczyk˘w. 
Zgraja dzikich  uderzya  na  nich  od  wybrzeľa.  Porucznik 
widzia na wasne oczy,  jak  drugi  oficer  i  caa  zaoga 
zgin(c)li w pierwszym szturmie. Porwa trzy pasy z amunicjĄ  i 
dwa  winchestery  i  wdrapa  si(c)  na  saling*   [Saling   - 
poprzeczne   drzewce   przy   poĄczeniu   masztu   z   jego 
przeduľeniem.]. On jeden ocala, wi(c)c trudno go  gani†,  ľe 
wpad w istnĄ furi(c). Wali z jednego  karabinu,  aľ  karabin 
zupenie  si(c)  rozgrza.  P˘«niej  wali  z   drugiego.   Na 
pokadzie czarno byo od tubylc˘w. Porucznik oczyci  pole. 
Strzela, kiedy przeskakiwali burty. Strzela teľ, kiedy  co 
tchu brali si(c) do wiose. Zacz(c)li skaka† w wod(c), ratowa† si(c) 
wpaw. Porucznik wpad w furi(c), toteľ ubi jeszcze kilku.  A 
ile za to dosta? 
    - Siedem lat na Fidľi - syknĄ porucznik. 
    - Wadze orzeky, ľe  nie  mia  prawa  strzela†,  kiedy 
napastnicy znale«li si(c) w wodzie - dokoäczy kapitan Hansen. 
    -  Dlatego  teraz  ludzie  umierajĄ   na   czerwonk(c)   - 
zakonkludowa Jacobs. 
    - Dziwne, dziwne rzeczy - powiedzia Bertie. 
    Odczuwa  gorĄce  pragnienie,  by  rejs  jak  najrychlej 
dobieg koäca. 
    Po poudniu wda si(c)  w  pogaw(c)dk(c)  z  czarnym,  kt˘rego 
wskazano mu jako  ludoľerc(c).  Dzikus  nazywa  si(c)  Sumasai. 
Sp(c)dzi trzy lata na pewnej plantacji w Queenslandzie.  Zna 
Samoa,  Fidľi,  a  takľe  Sydney.  Jako  majtek  odbywa  na 
szkunerach rekrutacyjnych rejsy  do  Nowej  Brytanii,  Nowej 
Irlandii, Nowej Gwinei, na Wyspy  Admiralicji.  Sumasai  by 
ľartownisiem i pokpiwa z zachowania obecnego  szypra.  Tak! 
Zjad w ľyciu mn˘stwo  ludzi.  Ilu?  Nie  potrafi  dokadnie 
sobie przypomnie†. Byli  wr˘d  nich  takľe  biali.  SmakujĄ 
doskonale, jeľeli nie sĄ chorzy. Raz Sumasai  zjad  chorego 
biaego czowieka. 
    - Moja sowo! - zawoa na to wspomnienie. -  Ja  po  ta 
biaa czowiek chora, bardzo chora. Moja brzuch  boli,  boli 
bardzo, bardzo! 
    Bertie  zadrľa  i  spyta   o   gowy.   Tak!   Sumasai 
przechowuje na lĄdzie  kilkanacie  g˘w.  SĄ  w  doskonaym 
stanie -  wysuszone  na  soäcu,  uw(c)dzone  w  dymie.  Jedna 
naleľaa do szypra pewnego szkunera.  Ma  dugie  bokobrody. 
Sumasai got˘w jĄ sprzeda† za dwa funty.  Gowy  czarnych  sĄ 
taäsze:  kosztujĄ  po  funcie.  Sumasai   ma   par(c)   g˘wek 
dzieci(c)cych. SĄ  w  gorszym  stanie.  Moľe  je  odstĄpi†  po 
dziesi(c)† szyling˘w sztuka. 
    Zakoäczywszy rozmow(c) Bertie usiad na belce  nad  trapem 
obok czarnego majtka cierpiĄcego  na  jakĄ  ohydnĄ  chorob(c) 
sk˘rnĄ. OdsunĄ si(c) piesznie i na zapytanie, co by  to  by† 
mogo, otrzyma odpowied«, ľe  trĄd.  Pobieg  do  kabiny  i 
wyszorowa si(c) antyseptycznym mydem. Do  wieczora  szorowa 
si(c) wiele razy, bo wszyscy czarni na  keczu  mieli  zoiwe 
czyraki takiego lub innego pochodzenia. 
    "Arla" zarzuci kotwic(c) w maej zatoczce  por˘d  bagien 
porosych  mangrowcami.  Nadburcia  przystrojono  podw˘jnymi 
zasiekami drutu kolczastego. WyglĄdao to powaľnie, a  kiedy 
Bertie zobaczy, ľe od lĄdu odbijajĄ pirogi  pene  dzikus˘w 
zbrojnych w dziryty, uki, strzay i snidery -  gor(c)cej  niľ 
dotychczas zapragnĄ, by rejs skoäczy si(c) wreszcie. 
    Pierwszego wieczora czarni niech(c)tnie opuszczali pokad. 
    Kilku postawio si(c) porucznikowi, kiedy kaza im  wraca† 
na lĄd. 
    - Nie martw si(c) pan, zaraz ich  przegoni(c)  -  powiedzia 
kapitan Hansen i zniknĄ pod pokadem. 
    Niebawem wyszed  stamtĄd  i  pokaza  gociowi  adunek 
dynamitu uwieszony na haczyku od w(c)dki. Czasami si(c)  zdarza, 
ľe owini(c)ta w papier butelka chlorodyny z  przyczepionym  do 
paczki nieszkodliwym lontem moľe wystrychnĄ† kogo na dudka. 
Tym  razem  oszukaa  Arkwrighta.  Oszukaa  teľ   tubylc˘w. 
Kapitan Hansen zapali lont i  haczyk  wetknĄ  w  przepask(c) 
biodrowĄ na plecach jednego z  opornych  dzikus˘w,  ten  za 
zapaa tak gwatownĄ t(c)sknotĄ do lĄdu, ľe nie  przyszo  mu 
na myl zrzuci† opaski. Skoczy w kierunku  dzioba,  a  lont 
sycza i dymi za nim czarni ust(c)powali mu  z  drogi  i  jak 
szaleni skakali  przez  kolczaste  druty  do  morza.  Bertie 
skamienia ze zgrozy. Tak samo  skamienia  kapitan  Hansen. 
Zapomnia o dwudziestu pi(c)ciu rekrutach, kt˘rym wypaci  po 
trzydzieci szyling˘w zaliczki! Wszyscy wyskoczyli za  burt(c) 
wraz z osiadymi na wyspie krajowcami, a ostatni poszed ich 
ladem nieszcz(c)nik udekorowany syczĄcĄ flaszkĄ chlorodyny. 
    Bertie  nie  widzia  wybuchu  butelki,  ale   przytomny 
porucznik  rzuci  za  ruf(c)  prawdziwy  adunek  dynamitu  w 
chwili, gdy to nie mogo juľ skrzywdzi† nikogo.  Wobec  tego 
pan Arkwright z czystym sumieniem przysiĄgby  przed  kaľdym 
sĄdem morskim,  iľ  w  jego  oczach  rozszarpao  na  sztuki 
czarnego. 
    Ucieczka dwudziestu pi(c)ciu  rekrut˘w  kosztowaa  "Ar(c)" 
czterdzieci funt˘w gotowiznĄ, ľe  za  tubylcy  zbiegli  do 
dľungli, nie byo nadziei  na  ich  odzyskanie.  Wobec  tego 
szyper i jego pomocnik wzi(c)li si(c) do topienia trosk w zimnej 
herbacie. Zimna herbata bya nalana do  butelek  po  whisky, 
toteľ Bertie nie  wiedzia,  iľ  pijĄ  cakiem  nieszkodliwy 
trunek. Widzia za to, ľe strasznie si(c) upili i sysza  ich 
dugĄ, penĄ  kwiecistych  wyraľeä  k˘tni(c).  Spierali  si(c), 
czemu  przypisa†  mier†  wysadzonemu   dynamitem   dzikusa: 
czerwonce  czy  przypadkowemu   utopieniu.   Kiedy   posn(c)li 
wreszcie i zacz(c)li chrapa†, Bertie - jedyny  biay  w  peni 
wadz umysowych -trwoľnie czuwa  do  rana,  bo  l(c)ka  si(c) 
napaci z lĄdu, jak i buntu zaogi. 
    Trzy nast(c)pne dni "Arla" sta na  redzie  i  przez  trzy 
nast(c)pne wieczory szyper i  porucznik  z  lubociĄ  zapijali 
zimnĄ herbat(c) obarczajĄc  wachtĄ  gocia.  Nie  wĄtpili,  ľe 
moľna mu ufa†, on za by r˘wnie pewien,  iľ  jeli  wyľyje, 
doniesie Kapitanowi Malu o pijatykach. P˘«niej kecz zarzuci 
kotwic(c) u wybrzeľa wyspy Guadalcanar,  w  pobliľu  plantacji 
Reminge. Bertie stanĄ  na  plaľy  z  westchnieniem  ulgi  i 
ucisnĄ doä administratora. Pan  Harriwell  by  got˘w  na 
jego przyj(c)cie. 
    - Prosz(c) si(c) tylko nie przejmowa†, ľe moi  koledzy  majĄ 
troch(c) rzadkie miny - m˘wi poufnie, odciĄgnĄwszy go na bok. 
- KrĄľĄ pogoski o buncie. Musz(c) przyzna†, ľe zaobserwowaem 
kilka podejrzanych objaw˘w, ale moim zdaniem to tylko gupia 
gadanina. 
    - Ilu... ilu czarnych jest na...  plantacji?  -  zapyta 
Bertie truchlejĄc ze strachu. 
    -  W  danej  chwili  zatrudniamy  czterystu   -   odpar 
beztrosko administrator - ale  we  trzech,  oczywicie  przy 
pomocy drogiego pana, szypra i porucznika "Arli",  doskonale 
sobie poradzimy. 
    Bertie odwr˘ci si(c), by  zawrze†  znajomo†  z  niejakim 
McTavischem, magazynierem, ten wszakľe prawie nie zwr˘ci na 
to uwagi, bo z wielkim zapaem prosi o dymisj(c). 
    - Sowo daj(c), panie Harriwel - m˘wi - nie  mog(c)  zosta† 
duľej, naprawd(c) nie mog(c).  Jestem  ľonaty.  Knuje  si(c)  co 
zego. Wida† to tak wyra«nie, jak nos  na  paäskiej  twarzy. 
B(c)dzie bunt czarnych. Powt˘rzy si(c) masakra z Hohono. 
    - Co to znaczy "masakra z  Hohono"?  -  zapyta  Bertie, 
kiedy magazynier da si(c) przekona†, iľ powinien  wytrwa†  do 
koäca miesiĄca. 
    - Ach, Mc Tavisch m˘wi o  plantacji  Hohono  na  wyspie 
Ysabel - wyjani administrator. -  Dzicy  zatukli  tam  na 
lĄdzie  pi(c)ciu  biaych,  opanowali   szkuner,   zamordowali 
kapitana i porucznika, a p˘«niej caĄ zgrajĄ poľeglowali  na 
Malait(c). Od poczĄtku twierdziem, ľe  w  Hohono  biali  byli 
nieostroľni. Nas nie zaskoczĄ we nie. Bardzo prosz(c),  panie 
Arkwright, niech pan pozwoli dalej i  spojrzy,  jaki  pi(c)kny 
mamy widok z werandy. 
    Bertie niewiele widzia. Zbyt zaj(c)a  go  myl,  jak  by 
dosta† si(c) do Tulagi, pod dach komisarza.  Jeszcze  si(c)  nad 
tym zastanawia, gdy bardzo  blisko,  tuľ  za  jego  plecami 
huknĄ karabinowy wystrza. 
    W tej samej chwili pan Harriwell wciĄgnĄ  go  do  sieni 
tak gwatownie, ľe omal nie zwichnĄ mu r(c)ki. 
    - Ach, drogi panie! O wos si(c) panu nie oberwao - m˘wi 
administrator obmacujĄc gocia, by sprawdzi†, czy  nie  jest 
ranny. - Nie potrafi(c) wyrazi†,  jak  mi  przykro.  Ale  skĄd 
mogo mi przyj† do gowy co podobnego? W biay dzieä! 
    Bertie poblad.
    - Poprzedniego administratora sprzĄtn(c)li wanie w  taki 
spos˘b  -  dorzuci  swoje  McTavish.  -  C˘ľ  to   by   za 
sympatyczny facet! Obryzga m˘zgiem caĄ  werand(c).  Zauwaľy 
pan chyba  ciemnĄ  plam(c)  mi(c)dzy  schodkami  a  wejciem  do 
domu... 
    -  Bertie  dojrza  do  wypicia  cocktailu,  kt˘ry   pan 
Harriwell wymiesza dlaä i  przyprawi.  Nim  jednak  zdĄľy 
umoczy† usta, wszed  do  pokoju  jegomo†  w  bryczesach  i 
owijaczach. 
    - Co znowu? - zapyta administrator spojrzawszy na twarz 
nowo przybyego. - Rzeka wystĄpia z brzeg˘w? 
    - Niech diabli porwĄ rzek(c)!  Chodzi  o  czarnych.  Jeden 
wyskoczy z gĄszczu trzciny cukrowej i wygarnĄ do mnie. By 
nie dalej niľ dwanacie st˘p, ale strzela z biodra  i  mia 
karabin snidera. Jedno chciabym wiedzie†: gdzie zdoby tego 
snidera? Ach, bardzo przepraszam. Mio mi pozna† pana, panie 
Arkwright. 
    -  Pan  Brown   jest   moim   pomocnikiem   -   wyjani 
administrator. - No, moľe si(c) nareszcie napijemy! 
    - Ale skĄd czarny mia snidera?  -  dopytywa  Brown.  - 
Zawsze byem przeciwny magazynowaniu tych pukawek w domu. 
    - SĄ przecieľ na  miejscu  -  powiedzia  pan  Harriwell 
troch(c) juľ zirytowany. 
    Brown umiechnĄ si(c) z powĄtpiewaniem. 
    -  Chod«cie  ze   mnĄ,   sprawdzimy   -   zawoa   jego 
zwierzchnik. 
    Bertie uda si(c) r˘wnieľ do kantoru, gdzie pan  Harriwell 
wskaza triumfalnie duľĄ  skrzyni(c)  ustawionĄ  w  zakurzonym 
kĄcie. 
    - W takim  razie,  gdzie  ten  drab  zdoby  snidera?  - 
powt˘rzy Brown sw˘j refren. 
    W tej chwili  McTavish  uni˘s  skrzyni(c).  Administrator 
skoczy i zerwa wieko. Skrzynia bya  pusta.  Spojrzeli  na 
siebie w penym grozy milczeniu. Harriwell bezradnie opuci 
r(c)ce. McTavish zaklĄ. 
    - Od wiek˘w dowodz(c)  -  warknĄ  -  ľe  nie  wolno  ufa† 
suľbie domowej. 
    - Sprawa wyglĄda powaľnie - przyzna administrator. -Ale 
i tak poradzimy sobie. Tym ľĄdnym krwi ajdakom  trzeba  da† 
po nosie. ZechcĄ panowie przej† z karabinami do jadalni,  a 
pan,  panie  Brown,  niech   przygotuje   czterdzieci   lub 
pi(c)†dziesiĄt  adunk˘w  dynamitu.  Lonty  majĄ  by†   dobrze 
osadzone, kr˘tkie. Damy im nauczk(c). A teraz,  prosz(c)  pan˘w, 
obiad na stole. 
    Bertie nie cierpia ryľu z curry* [Curry - bardzo  ostra 
przyprawa indyjska.], tak si(c)  wi(c)c  zoľyo,  ľe  tylko  on 
zaatakowa  apetyczny  omlet.  SprzĄta  wanie  resztki  z 
talerza,  kiedy  Harriwell  naoľy  sobie  porcj(c)   omletu. 
Skosztowa pierwszy k(c)s i zaczĄ plu† gono. 
    - To juľ  drugi  raz  -  oznajmi  McTavish  zowr˘ľbnym 
tonem. 
    Harriwell plu jeszcze i parska. 
    - Co... co drugi raz? - wykrztusi Arkwright. 
    - Trucizna - pada odpowied«. - Kucharz b(c)dzie wisia. 
    - W taki spos˘b  skoäczy  buchalter  na  Cape  Marsh  - 
powiedzia Brown. - Strasznie  si(c)  m(c)czy.  Podobno  ci  na 
"Jessie" syszeli jego wrzaski z odlegoci trzech mil. 
    - Kucharza okuj(c) w kajdany  -  syknĄ  administrator.  - 
Chwaa Bogu, spostrzeglimy si(c) w por(c). 
    Bertie siedzia jak skamieniay.  Twarz  mu  poszarzaa. 
Chcia co  powiedzie†,  lecz  doby  tylko  nieartykuowany 
bekot. Wszystkie oczy  zwr˘ciy  si(c)  niespokojnie  w  jego 
stron(c).  - To niemoľliwe! Powiedz pan, ľe to  niemoľliwe!  - 
zawoa McTavish zdawionym gosem. 
    -  Tak!  Jadem  omlet!  Bardzo  duľo!  Peen  talerz  - 
wybuchnĄ Bertie nagle, jak nurek, kt˘ry odzyska dech. 
    Na  p˘  godziny  zapada  przeraľajĄca  cisza.   Bertie 
wyczyta wyrok w oczach towarzyszy. 
    - C˘ľ, moľe  omlet  nie  by  jednak  zatruty  -  bĄknĄ 
pos(c)pnie Harriwell. 
    - Trzeba zawoa† kucharza - odezwa si(c) Brown. 
    Niebawem wszed do jadalni kucharz - krzywo umiechni(c)ty 
czarny z †wiekiem tkwiĄcym w nosie i rozmaitymi  ozdobami  w 
podziurawionych uszach. 
    - Suchaj, Wi-wi, co to takiego? -  ryknĄ  Harriwell  i 
wskaza omlet oskarľajĄcym gestem. 
    Wi-wi by oczywicie wystraszony i srodze zakopotany. 
    - Kai-kai,  ona  dobra  bardzo,  bardzo  -  odpowiedzia 
potulnie. 
    - Kaľ mu pan  zje†  -  zaproponowa  magazynier.  -  To 
niezawodna pr˘ba. 
    Harriwell nabra penĄ yľk(c) i rzuci  si(c)  na  Murzyna, 
ten za uciek w popochu. 
    - Sprawa przesĄdzona - zawyrokowa powaľnie Brown.  -Nie 
chcia je†. 
    - Panie Brown, moľe pan b(c)dzie askaw oku† go w  kajdany 
- rozkaza administrator i pogodnie zwr˘ci si(c)  do  gocia. 
-Wszystko w porzĄdku, drogi panie. Juľ komisarz  zajmie  si(c) 
tym ptaszkiem. ťajdak b(c)dzie wisia, jeľeli pan umrze. 
    - Niech si(c) panu nie zdaje, ľe nasze wadze sĄ znowu tak 
skore - zaoponowa McTavish. 
    - Aleľ panowie, panowie - j(c)knĄ Bertie. - Pomylcie  na 
razie o mnie! 
    Harriwell wzruszy ramionami. 
    - Bardzo mi przykro, drogi panie, ale to jaka  tubylcza 
trucizna. Nikt nie zna antydot˘w na tubylcze trucizny. Niech 
pan spr˘buje si(c) uspokoi†, jeľeli za... 
    Ostry huk dw˘ch wystrza˘w przerwa rozmow(c).  Po  chwili 
wr˘ci Brown. Naadowa karabin i zasiad do stou.  
    - Kucharz nie  ľyje  -  oznajmi.  -  Malaria.  Zupenie 
niespodziewany atak. 
    - M˘wiem wanie panu Arkwrightowi, ľe nie ma antydot˘w 
na tubylcze trucizny... 
    - Z wyjĄtkiem dľinu - dokoäczy Brown. 
    Harriwell nazwa  si(c)  bezmylnym  osem  i  skoczy  po 
flaszk(c) dľinu. 
    - Ostroľnie, przyjacielu, ostroľnie! - ostrzega gocia, 
kt˘ry  jednym  haustem  wypi  dwie  trzecie  szklanki   «le 
oczyszczonej okowity, a teraz  dawi  si(c)  i  krztusi,  bo 
piekielny trunek pali mu gardo, aľ zy spyway po twarzy. 
    Harriwell zmierzy  Arkwrightowi  t(c)tno  i  temperatur(c), 
uda, ľe bada go troskliwie i zaczĄ powĄtpiewa†, czy  omlet 
by zatruty.  Brown  i  McTavish  przytakn(c)li  szefowi,  ale 
Bertie wyczu nieszczerĄ nut(c) w ich gosie. Straci apetyt i 
ukradkiem  liczy  t(c)tno  pod  osonĄ  stou.  Nie   ulegao 
wĄtpliwoci, ľe bio coraz szybciej, lecz  Bertie  zapomnia 
przypisa† to wypitemu dľinowi.  McTavish  z  winchesterem  w 
r(c)ku wyszed na werand(c), by rozejrze† si(c) w sytuacji. 
    - GromadzĄ si(c) przed barakiem kuchennym -  brzmia  jego 
meldunek. - MajĄ bez  liku  snider˘w.  Moim  zdaniem  trzeba 
przekra† si(c) na tyy baraku i uderzy†  na  nich  z  flanki. 
Proponuj(c), panowie, ľebymy zaatakowali  pierwsi.  P˘jdziesz 
ze mnĄ, Brown. 
    Harriwell posila si(c) z apetytem, a  Bertie  stwierdzi, 
ľe puls ma szybszy o pi(c)†  uderzeä  na  minut(c).  Zerwa  si(c) 
jednak, kiedy gruchn(c)y  strzay.  Por˘d  trzasku  snider˘w 
sycha† byo szybki ogieä winchester˘w Browna  i  McTavisha. 
Kanonadzie akompanioway piekielne wrzaski i wycia. 
    - Zmusili ich do ucieczki  -  powiedzia  administrator, 
gdy krzyki i wrzaski zacz(c)y cichnĄ† w oddali. 
    Ledwie  Brown  i  McTavish  zdĄľyli  wr˘ci†  do   stou, 
magazynier wyruszy znowu na zwiady. 
    - MajĄ dynamit! - zameldowa. 
    - Zaatakujemy ich wi(c)c dynamitem! - rzuci Harriwell. 
    Gospodarze uzbroili si(c) w zapalone cygara i  wepchnĄwszy 
w kieszenie po kilka  lasek  dynamitu,  skoczyli  do  drzwi. 
W˘wczas zdarzyo si(c) nieszcz(c)cie.  Koledzy  winili  za  nie 
p˘«niej McTavisha, a on sam przyzna,  iľ  szturm  by  moľe 
nieco  zbyt  zacieky.  W  kaľdym  razie  pierwszy   adunek 
eksplodowa pod domem, kt˘ry uni˘s si(c) jednym naroľnikiem i 
osiad z powrotem na podmur˘wce. Poowa porcelany spada  ze 
stou, a nakr(c)cany  raz  na  tydzieä  zegar  stanĄ.  RyczĄc 
mciwie trzej bohaterowie znikn(c)li w ciemnoci nocy. Zacz(c)o 
si(c) bombardowanie. 
    Kiedy wr˘cili, nie  zastali  gocia  w  jadalni.  Biedak 
zawl˘k si(c) do  kantoru,  zabarykadowa  drzwi  i  runĄ  na 
podog(c). Dr(c)czyy go skĄpane w dľinie koszmary. TysiĄce razy 
umiera  okropnĄ  mierciĄ,  a  wok˘  staczano  bohaterskie 
walki. Rano wypeznĄ na werand(c). 
    Byo mu niedobrze po dľinie i  cierpia  na  b˘l  gowy, 
przekona si(c) jednak,  ľe  soäce  nie  zgaso  i  B˘g  jest 
prawdopodobnie w niebie, poniewaľ gospodarze  ľyli  i  nawet 
nie odnieli ran. 
    Harriwell nalega, by Bertie pozosta nieco duľej, lecz 
ten postanowi niezwocznie wr˘ci† "ArlĄ" do  Tulagi,  gdzie 
trzyma  si(c)  blisko  komisarskiej  rezydencji  aľ  do  dnia 
odejcia najbliľszego parowca. Na tym  statku  byy  r˘wnieľ 
turystki. Bertie zn˘w uchodzi za bohatera,  a  na  Kapitana 
Malu - jak zwykle - damy nie  zwracay  uwagi.  Ale  Kapitan 
Malu wyekspediowa z Sydney dwie skrzynki szkockiej  whisky, 
najlepszej, jakĄ  dysponowa  tamtejszy  rynek.  Nie  by  w 
stanie  osĄdzi†,  kto  efektowniej   zaprezentowa   modemu 
Arkwrightowi ľycie  na  straszliwym  archipelagu  -  kapitan 
Hansen czy pan Harriwell. 
    
    przeoľy Tadeusz Jan Dehnel 
    
    
    
    Poganin 
    
    ZetknĄem si(c) z  nim  po  raz  pierwszy  podczas  burzy. 
Chociaľ jednak burza zastaa nas  na  tym  samym  szkunerze, 
dostrzegem go dopiero wtedy, gdy statek rozlecia  si(c)  pod 
nami w kawaki. Musiaem niewĄtpliwie widywa† go i  przedtem 
wraz z pozostaymi  czonkami  tubylczej  zaogi,  lecz  nie 
zdawaem sobie sprawy z jego istnienia, gdyľ "Petite Jeanne" 
bya wyra«nie  przeadowana.  Opr˘cz  omiu  czy  dziesi(c)ciu 
marynarzy-tubylc˘w,  biaego  kapitana,  jego   zast(c)pcy   i 
konwojenta  oraz  szeciu  pasaľer˘w   kabinowych,   zabraa 
wypywajĄc z Rangiroa bodaj osiemdziesi(c)ciu pi(c)ciu pasaľer˘w 
pokadowych, krajowc˘w z wysp Paumotu i Tahiti  -  m(c)ľczyzn, 
kobiet i dzieci, obadowanych pudami i towarem, nie  m˘wiĄc 
juľ o matach do spania, kocach i tobokach z odzieľĄ. 
    Wanie minĄ by sezon poowu pere na wyspach  Paumotu 
i wszyscy wracali na Tahiti. W  kabinach  byo  nas  szeciu 
handlarzy pere: dw˘ch Amerykan˘w,  Ah-Czun  (najbielszy  ze 
wszystkich znanych  mi  Chiäczyk˘w),  jeden  Niemiec,  jeden 
polski ˝yd i wreszcie ja na dopenienie p˘ tuzina. 
    Sezon uda si(c) doskonale. Powodu do  narzekaä  nie  mia 
ani ľaden z nas, ani teľ nikt spor˘d osiemdziesi(c)ciu pi(c)ciu 
pasaľer˘w pokadowych.  Wszystkim  si(c)  poszcz(c)cio,  toteľ 
oczekiwalimy z ut(c)sknieniem odpoczynku w Papeete, obiecujĄc 
sobie sp(c)dzi† tam wiele miych chwil. 
    "Petite Jeanne"  bya  niewĄtpliwie  przeciĄľona.  Miaa 
tylko  siedemdziesiĄt ton pojemnoci i z caĄ pewnociĄ  nie 
powinna bya d«wiga† na swym pokadzie ani dziesiĄtej cz(c)ci 
zabranego tumu. Wn(c)trze miaa wypenione po brzegi muszlami 
perowymi i koprĄ. Nawet  kantorek  zapchany  by  muszlami. 
Zakrawao na  cud,  ľe  w  tych  warunkach  marynarze  mogli 
jeszcze obsugiwa† statek. Nie  moľna  byo  przecisnĄ†  si(c) 
przez pokad. Przechodzili  ,  wi(c)c  tam  i  z  powrotem  po 
por(c)czy nad burtĄ. 
    W nocy stĄpali po  piĄcych,  kt˘rzy  -  przysiĄgbym  - 
zalegali podog(c) podw˘jnĄ warstwĄ. A jeszcze na dobitk(c) byy 
tam winie i kury, i worki korzeni yamu, a wszelkie  moľliwe 
miejsca  obwieszone  byy  sznurami  orzech˘w  kokosowych  i 
p(c)kami banan˘w. Po obu bokach, mi(c)dzy olinowaniem przedniego 
i g˘wnego masztu, przeciĄgni(c)to sznury na takiej wysokoci, 
iľ ledwie moľna byo manewrowa† przednim bomem, a z  kaľdego 
z nich zwisao co najmniej pi(c)†dziesiĄt p(c)k˘w banan˘w. 
    Wszystko zapowiadao ci(c)ľkĄ przepraw(c), nawet gdyby udao 
nam si(c) odby† podr˘ľ w ciĄgu  dw˘ch,  trzech  dni,  co  byo 
moľliwe przy sprzyjajĄcym wietrze poudniowo-wschodnim.  Ale 
pasat  nie  chcia  dĄ†.  Po  pierwszych  pi(c)ciu   godzinach 
skoäczy ostatecznie  na  kilkunastu  urywanych  podmuchach. 
Przez caĄ noc i nast(c)pny dzieä trwaa cisza - dobrze znana, 
olepiajĄca i szklista cisza, w czasie kt˘rej  sama  myl  o 
ogarni(c)ciu jej  wzrokiem  wystarcza,  by  przyprawi†  o  b˘l 
gowy. 
    Na  drugi  dzieä   zmar   jeden   krajowiec   z   Wyspy 
Wielkanocnej, kt˘ry wyr˘ľni si(c) w tym  sezonie  na  lagunie 
jako doskonay nurek. Okazao si(c), ľe  bya  to  ospa,  cho† 
doprawdy nie mog(c) pojĄ†, skĄd moga dosta†  si(c)  na  pokad, 
skoro na lĄdzie przed opuszczeniem Rangiroa nie  syszelimy 
o ľadnym wypadku tej choroby. Niemniej  fakt pozosta faktem 
- ospa: jeden zgon  i  trzech  dalszych  ludzi    powalonych 
chorobĄ. 
    Nie  byo  ľadnej  rady.  Nie  moglimy  ani  odizolowa† 
chorych, ani zaopiekowa† si(c)  nimi.  Bylimy  stoczeni  jak 
ledzie w beczce. Nie pozostawao nam nic innego, jak  tylko 
gni† i umiera†. -cile biorĄc, takie byo nasze pooľenie do 
chwili, gdy noc oddzielia nas  od  pierwszego  miertelnego 
wypadku. W ciĄgu tej nocy zast(c)pca kapitana, konwojent i ˝yd 
z Polski wymkn(c)li si(c) wraz z czterema krajowcami na wielkiej 
odzi wielorybniczej. Od tej  pory  such  o  nich  zaginĄ. 
Nast(c)pnego  ranka   kapitan   czym   pr(c)dzej   przedziurawi 
pozostae odzie - i marny by nasz los. 
    Dnia tego nastĄpiy dwa zgony, nazajutrz trzy, potem za 
liczba ich podskoczya do omiu. Godny uwagi by  spos˘b,  w 
jaki  przyjmowalimy  te  wieci.   Krajowcy   na   przykad 
pogrĄľali si(c) w niemym, t(c)pym przeraľeniu. Kapitan,  Francuz 
nazwiskiem Oudouse, sta si(c)  wielce  nerwowy  i  gadatliwy. 
Dosta nawet  drľĄczki.  By  to  wielki,  otyy  m(c)ľczyzna, 
najmniej dwiecie funt˘w ľywej wagi, kt˘ry wkr˘tce  zamieni 
si(c) w okaz trz(c)sĄcej si(c) jak galareta g˘ry tuszczu. 
    Niemiec, obaj Amerykanie i  ja  zakupilimy  cay  zapas 
szkockiej  whisky   i   pogrĄľylimy   si(c)   w   pijaästwie. 
Wymylilimy  pi(c)knĄ  teori(c),  kt˘ra   gosia,   ľe   skoro 
przesiĄkniemy na wylot alkoholem, kaľdy zarazek ospy, ledwie 
si(c) zetknie z naszymi  ciaami,  spali  si(c)  natychmiast  na 
popi˘. Teoria ta znalaza zresztĄ potwierdzenie w  faktach, 
cho† musz(c) przyzna†, ľe choroba nie tkn(c)a r˘wnieľ  kapitana 
Oudouse i Ah-Czuna, cho† Francuz nie pi  wcale,  a  Ah-Czun 
ogranicza si(c) do jednej porcji napoju dziennie. 
    Pogoda  bya  pi(c)kna.  Soäce,  wst(c)pujĄce   wanie   w 
odchylenie p˘nocne, wiecio wprost  nad  naszymi  gowami. 
Nie  byo  wiatru,  z  wyjĄtkiem   cz(c)stych   kr˘tkotrwaych 
szkwa˘w, kt˘re  d(c)y  wciekle  przez  pi(c)†  minut  do  p˘ 
godziny, po czym zatapiay nas w potokach ulewy.  Po  kaľdym 
takim  szkwale  straszliwe  soäce  ukazywao   si(c)   znowu, 
wydobywajĄc k(c)by pary z zalanych pokad˘w. 
    Para  ta  nie  bya  przyjemna.  By  to  opar   mierci 
przesycony milionami zarazk˘w. Si(c)galimy po w˘dk(c),  ilekro† 
opar ten poczyna si(c) wznosi† znad trup˘w i  umierajĄcych  - 
powtarzalimy  t(c)  czynno†  jeszcze  parokrotnie,  stosujĄc 
szczeg˘lnie mocnĄ mieszank(c). Z  reguy  teľ  wypijalimy  po 
kilka dodatkowych porcji za kaľdym  razem,  gdy  przerzucano 
przez burt(c) nieboszczyk˘w na pastw(c) rojĄcym si(c) wok˘ statku 
rekinom. 
    Przeľylimy w ten spos˘b tydzieä, aľ wreszcie  wyczerpa 
si(c) zapas whisky. I dobrze  si(c)  stao,  gdyľ  w  przeciwnym 
razie nie byoby mnie  dzi  na  tym  wiecie.  Trzeba  byo 
zaiste  by†  zupenie  trze«wym,  by  przetrzyma†   to,   co 
nastĄpio potem - z czym chyba zgodzi si(c) kaľdy, gdy wspomn(c) 
nawiasem, ľe tylko dwom ludziom to si(c) udao. Drugim z  tych 
ludzi by wanie poganin - przynajmniej takie  miano  nada 
mu kapitan Oudouse w chwili, gdym po raz pierwszy zda sobie 
spraw(c) z jego istnienia. Nie uprzedzajmy jednak wypadk˘w. 
    Pod koniec tygodnia, gdy cae grono handlarzy pere byo 
z braku alkoholu  trze«we,  przypadkowo  rzuciem  okiem  na 
barometr wiszĄcy u zejcia do kabin. Przeci(c)tny  wska«nik  w 
okolicy wysp Paumotu  wynosi  29.90,  podlegajĄc  normalnym 
wahaniom w granicach od 29.85 do 30.00, a  nawet  do  30.05; 
teraz  jednak  ujrzaem,  ľe  barometr  opad  na  29.62,  a 
wiadomo†  ta  wystarczaa   do   otrze«wienia   najbardziej 
pijanego handlarza pere,  jaki  kiedykolwiek  zajmowa  si(c) 
spalaniem zarazk˘w ospy w szkockiej whisky. 
    Gdy  zwr˘ciem   na   to   uwag(c)   kapitanowi   Oudouse, 
dowiedziaem si(c), ľe juľ od kilku godzin  obserwowa  ciĄgy 
spadek cinienia. Niewiele moľna byo  tu  uczyni†,  ale  t(c) 
odrobin(c) wykona on doskonale, jeli zwaľy† okolicznoci,  w 
jakich   si(c)   znajdowalimy.   -ciĄgnĄ   lekkie    p˘tna, 
pozostawiajĄc  tylko  ľagiel  sztormowy,   rozpostar   liny 
ratunkowe i oczekiwa wiatru. Omyka jego polegaa  na  tym, 
co zrobi juľ po nadejciu wiatru. Pooľy  statek  na  lewy 
bok, co byoby waciwym manewrem na  poudnie  od  r˘wnika, 
gdybymy - a w tym tkwio sedno rzeczy - nie znajdowali  si(c) 
na samym szlaku huraganu. 
    A wanie znajdowalimy si(c) na samym jego szlaku. Mogem 
to atwo pozna† po staym  wzmaganiu  si(c)  wiatru  i  r˘wnie 
staym opadaniu  barometru,  Chciaem,  by  kapitan  obr˘ci 
statek i puci go z  wiatrem  aľ  do  czasu,  gdy  barometr 
zatrzyma  si(c),  a  potem   dopiero   uoľy   go   w   dryf. 
Sprzeczalimy si(c) tak dugo, aľ dosta napadu histerii, lecz 
nie  ustĄpi.  Najgorsze  byo  to,  ľe  nie  mogem  zyska† 
poparcia ze strony reszty handlarzy  pere.  Wiedziaem,  ľe 
nie   przyznawali   mi    ľadnych    praw    do    pouczania 
wykwalifikowanego ľeglarza. 
    Oczywicie fala wznosia si(c) straszliwie wraz z wiatrem. 
Nigdy nie zapomn(c) trzech pierwszych fal, kt˘re wdary si(c) na 
pokad "Petite Jeanne". Popada ona w bezwad,  jak  to  si(c) 
cz(c)sto zdarza statkom w dryfie, a w tych warunkach  pierwsza 
fala dokonaa prawdziwego spustoszenia.  Z  lin  ratunkowych 
korzysta† mogli tylko silni i zdrowi, lecz i oni niewiele  z 
nich mieli poľytku, kiedy kobiety i dzieci, banany i orzechy 
kokosowe, winie i puda z towarem,  chorzy  i  dogorywajĄcy 
zmiatani byli wzduľ pokadu  w  rozwrzeszczanej,  j(c)czĄcej, 
zwartej masie. 
    Druga fala zalaa pokad "Petite Jeanne" aľ do  por(c)czy. 
˝e za rufa jej opada, a dzi˘b wzni˘s si(c) ku  niebu,  cay 
ten nieszcz(c)sny kĄb ludzi i bagaľu  zaczĄ  si(c)  zsuwa†  do 
tyu. By to  ľywy  potok.  Lecieli  gowĄ  naprz˘d,  nogami 
naprz˘d, bokiem, koziokujĄc, skr(c)cajĄc si(c), tarzajĄc, wijĄc 
i  wzajemnie  zgniatajĄc.  Od  czasu  do  czasu  ten  i   ˘w 
przytrzyma si(c) na chwil(c) jakiego uchwytu lub sznura,  lecz 
ci(c)ľar napierajĄcych cia wnet go odrywa i znosi. 
    Zauwaľyem czowieka, kt˘ry  gowĄ  i  klatkĄ  piersiowĄ 
zderzy si(c) ze supem suľĄcym do umocowywania lin po prawej 
stronie pokadu. Czaszka  jego  rozprysa  si(c)  jak  skorupa 
jaja. WidzĄc, na co si(c) zanosi, wskoczyem  na  dach  kabiny 
pokadowej, a stamtĄd wprost  na  g˘wny  maszt,  Ah-Czun  i 
jeden   z   Amerykan˘w   chcieli   mnie   naladowa†,   lecz 
wyprzedziem ich o jeden skok. Amerykanin  zosta  zmieciony 
poza ruf(c)  jak  worek.  Ah-Czun  uchwyci  si(c)  rĄczki  koa 
sterowego i przypad do niego. Lecz  jaka  zwalista  vahine 
(kobieta)  z  Raratonga  -   musiaa   waľy†   ze   dwiecie 
pi(c)†dziesiĄt funt˘w - opara si(c) o Chiäczyka  zarzucajĄc  mu 
rami(c)   wok˘      szyi,    Zapa    wtedy    drugĄ    r(c)kĄ 
wyspiarza-sternika, lecz  wanie  w    tej  chwili  szkuner 
przechyli si(c) silnie na prawy bok. 
    Potok cia i wody, rwĄcy wzduľ lewego  chodnika  mi(c)dzy 
kabinĄ a por(c)czĄ, zmieni nagle kierunek i skr(c)ci w  prawo. 
Wylecieli wszyscy -  vahine,    Ah-Czun  i  sternik;  dabym 
gow(c), ľe gdy Chiäczyk wypada za burt(c), posa mi w  drodze 
do otchani umiech peen filozoficznej rezygnacji. 
    Trzecia fala  -  najpot(c)ľniejsza  ze  wszystkich  -  nie 
wyrzĄdzia  juľ  tak  wielkich  szk˘d.  Kiedy  wtargn(c)a  na 
statek, prawie wszyscy byli  juľ  na  linach.  Na  pokadzie 
pozostao wszystkiego z tuzin dyszĄcych, na p˘  zatopionych 
i  na  p˘  oguszonych  nieszcz(c)nik˘w  toczĄcych  si(c)   na 
wszystkie strony lub usiujĄcych doczoga† si(c) w  bezpieczne 
miejsce. Fala zniosa ich  z  pokadu  wraz  z  wrakami  dwu 
ostatnich szalup. Mnie wraz z pozostaymi handlarzami  pere 
udao  si(c)  w  przerwie  mi(c)dzy  dwiema  falami   sprowadzi† 
kilkanacie kobiet i dzieci do kabin i  zatrzasnĄ†  za  nimi 
pokryw(c).   Niewiele   to   zresztĄ   pomogo   tym   biednym 
stworzeniom. 
    A   wiatr?   Na   podstawie    caego    dotychczasowego 
dowiadczenia nigdy bym nie uwierzy, ľe wiatr moľe dĄ†  tak 
silnie: Niepodobna tego opisa†. Czy moľna opisa† koszmar?  A 
wiatr by wanie potwornym koszmarem. Zrywa nam  odzieľ  z 
cia, dosownie - zrywa. Nie ľĄdam, bycie mi uwierzyli. Po 
prostu opowiadam o tym, co widziaem i  odczuem  na  sobie. 
Chwilami sam w to nie wierz(c). Przeľyem to i do† na  tym  - 
cho† trudno uwierzy†,  by  kto  m˘g  stawi†  czoa  takiej 
wichurze  i   uj†   z   ľyciem.   Byo   to   potworne,   a 
najpotworniejszy ze wszystkiego by fakt, ľe  wiatr  wzmaga 
si(c) i wzmaga bez ustanku. 
    Wyobra«cie sobie niezliczone  miliony  czy  biliony  ton 
piasku. Wyobra«cie sobie, ľe cay ten piasek p(c)dzi naprz˘d z 
szybkociĄ dziewi(c)†dziesi(c)ciu, stu, stu  dwudziestu  mil  na 
godzin(c) lub jeszcze  chyľej,  z  szybkociĄ  nieograniczonĄ. 
Wyobra«cie sobie dalej, ľe piasek ten - cho† niedostrzegalny 
i niedotykalny - zachowuje cay ci(c)ľar i  zwarto†  waciwe 
piaskowi. Gdy wam si(c) to uda, moľe zyskacie sabe poj(c)cie  o 
istocie owego wichru. 
    ZresztĄ  por˘wnanie  z  piaskiem  nie   jest   waciwe. 
Pomylcie raczej o bocie - niedostrzegalnym, niedotykalnym, 
a mimo to ci(c)ľkim. Ale i to  nie  wystarcza.  Pomylcie,  ľe 
kaľda czĄsteczka powietrza zamienia si(c) w grudk(c)  bota.  A 
teraz wyobra«cie sobie  nap˘r  nieogarnionego  mn˘stwa  tych 
grudek. Nie - to przekracza  moje  moľliwoci.  Mowa  ludzka 
moľe si(c) nadawa† do wyraľania zwykych rzeczy, ale nigdy nie 
zdoa odda† obrazu owej niesamowitej zawieruchy.  Trzeba  mi 
byo trzyma† si(c) pierwotnego zamiaru  nie  podejmowa†  pr˘by 
opisu. 
    Powiem tylko tyle: fala, kt˘ra  najpierw  si(c)  wzniosa, 
teraz zostaa zmiaľdľona przez wiatr.  Co  wi(c)cej,  wydawao 
si(c), ľe  paszcza  huraganu  wessaa  w  siebie  cay  ocean, 
porywajĄc  go  w  t(c)  cz(c)†  przestrzeni,   kt˘rĄ   przedtem 
zajmowao powietrze. 
    ˝agle nasze oczywicie  dawno  przepady.  Lecz  kapitan 
Oudouse  posiada  na  "Petite  Jeanne"  co,  czego   nigdy 
przedtem nie widziaem na szkunerze M˘rz  Poudniowych  -  a 
mianowicie kotew morskĄ. By to stoľkowaty worek  p˘cienny, 
kt˘rego wlot utrzymywany by stale w stanie  otwartym  przez 
olbrzymiĄ obr(c)cz ľelaznĄ. Kotew  morska  olinowana  bya  na 
podobieästwo latawca,  dzi(c)ki  czemu  prua  wod(c)  tak,  jak 
latawiec pruje  powietrze,  z  pewnĄ  wszakľe  r˘ľnicĄ.  Oto 
pozostawaa ona tuľ  pod  powierzchniĄ  oceanu  w  pooľeniu 
pionowym. Duga lina Ączya jĄ z kolei ze szkunerem. Dzi(c)ki 
temu urzĄdzeniu "Petite Jeanne" ustawiona  bya  dziobem  do 
wiatru i do fali - jeli moľna byo nazwa† to falĄ. 
    Pooľenie nasze byoby wzgl(c)dnie pomylne, gdyby nie to, 
ľe znajdowalimy si(c) na  samym  szlaku  huraganu.  Wprawdzie 
wiatr wyrwa nasze ľagle z rabant, zmi˘t stengi i  poplĄta 
cae olinowanie, lecz mimo to bylibymy  wyszli  z  przygody 
obronnĄ r(c)kĄ, gdyby oko huraganu nie zbliľao si(c) wprost  ku 
nam. Dugotrway nap˘r wichru wprawi mnie w stan  zupenego 
upadku;  czuem  si(c)  oguszony,  oniemiay  i   jak   gdyby 
sparaliľowany i wydaje mi si(c),  ľe  miaem  wanie  da†  za 
wygranĄ, gdy uderzyo w nas ognisko burzy. Ciosem  tym  bya 
bezwzgl(c)dna martwota. Powietrza nie mĄci  nawet  najlľejszy 
powiew. Wraľenie byo niemal bolesne. 
    Nie  zapominajcie  o  tym,   ľe   przez   wiele   godzin 
pozostawalimy  w  stanie   straszliwego   napi(c)cia   mi(c)ni 
przeciwstawiajĄcych si(c) potwornemu naciskowi wiatru. A teraz 
nagle nap˘r ten usta. Pami(c)tam, iľ czuem  si(c)  wtedy  tak, 
jak  gdybym  cay  nabrzmiewa  i  mia  si(c)   lada   chwila 
rozlecie†. Zdawao si(c), ľe kaľdy z atom˘w mego ciaa odpycha 
wszystkie pozostae jego atomy,  dĄľĄc  niepowstrzymanie  do 
wyrwania si(c) w przestrzeä. Trwao to  jednak  tylko  chwil(c). 
Sza juľ ku nam zagada. 
    Pod  nieobecno†  wiatru  i  cinienia  morze  powstao. 
Skakao, wyrywao si(c), wznosio wprost ku chmurom.  Zwaľcie, 
ľe ze wszystkich kierunk˘w wiata ten niepoj(c)ty wiatr dĄ  w 
stron(c) orodka ciszy. W rezultacie zewszĄd  niepowstrzymanie 
napyway fale. Nie byo wiatru, kt˘ry by  stawi  im  op˘r. 
Strzelay w g˘r(c) jak szpunty wybijane z  dna  beczki  penej 
wody. Nie byo w nich  ľadnego  porzĄdku,  ľadnej  staoci. 
Byy  to  przewrotne,  oszalae  fale.  Miay  co   najmniej 
osiemdziesiĄt st˘p wysokoci. Nie byy w og˘le  falami.  Nie 
przypominay ľadnych fal, kt˘re  kiedykolwiek  widziao  oko 
ludzkie.                                              
    Byy  po  prostu  pachtami,   potwornie   chlustajĄcymi 
pachtami wody, wyrastajĄcymi  na  osiemdziesiĄt  st˘p.  Czy 
doprawdy  tylko  osiemdziesiĄt?  Z  pewnociĄ  byy  jeszcze 
wyľsze. Przeskakiway ponad szczytami maszt˘w. WyglĄday jak 
nurty potopu, jak wybuchy. Byy pijane. Paday byle gdzie  i 
byle jak.  RoztrĄcay  si(c)  wzajemnie  i  zmagay  ze  sobĄ. 
Zwieray si(c) i waliy jedna na drugĄ, by potem nagle rozpa† 
si(c) na tysiĄce oddzielnych wodospad˘w. Nie moľna  byo  tego 
orodka  burzy  por˘wna†  z  ľadnym  obrazem  oceanu,   jaki 
kiedykolwiek powsta w wyobra«ni ludzkiej. By to  zam(c)t  po 
trzykro†    zbetany,  ostateczne  rozprz(c)ľenie.   Bya   to 
piekielna czelu† obĄkanego morskiego ľywiou. 
    A co  si(c)  stao  z  "Petite  Jeanne"?  Nie  umiem  tego 
okreli†. Poganin wyzna mi p˘«niej, ľe i on  nie  wiedzia. 
Zostaa dosownie rozdarta  na  p˘,  potargana  w  strz(c)py, 
zdruzgotana  na  miazg(c),  rozniesiona  w  py   strzaskanego 
drewna,   unicestwiona.   Kiedy   odzyskaem    przytomno†, 
znajdowaem si(c) w wodzie, pynĄc  odruchowo  -  cho†  bliski 
byem zatoni(c)cia. Nie zdawaem sobie  sprawy,  jak  si(c)  tam 
dostaem. W pami(c)ci zosta mi tylko obraz  rozlatujĄcej  si(c) 
"Petite Jeanne", co musiao zbiec si(c) z chwilĄ nagej utraty 
przeze mnie wiadomoci. Oto jednak byem teraz w  wodzie  i 
nie  pozostawao  mi  nic  innego,  jak  szuka†  najlepszego 
wyjcia, cho† w tym "najlepszym" niewiele byo otuchy. Wiatr 
dĄ znowu, a fala bya znacznie niľsza i bardziej wyr˘wnana, 
z czego wywnioskowaem, ľe orodek  burzy  zosta  juľ  poza 
mnĄ. Na szcz(c)cie nie  byo  w  pobliľu  rekin˘w.  Widocznie 
huragan rozproszy ľarocznĄ zgraj(c), kt˘ra  otaczaa  ginĄcy 
statek i ľywia si(c) trupami. 
    Byo  koo  poudnia,  gdy  "Petite  Jeanne"   przestaa 
istnie†, a w jakie dwie godziny  p˘«niej  fale  zniosy  ku 
mnie jednĄ z jej klap wylotowych. Pada  rz(c)sisty  deszcz  i 
jedynie   wyjĄtkowo   pomylnemu    zbiegowi    okolicznoci 
zawdzi(c)cza†  mogem  to  spotkanie.  Kr˘tki  odcinek   linki 
zwiesza si(c) z uchwytu klapy. Uprzytomniem sobie  wtedy, ľe 
pozosta mi co najmniej jeden dzieä ľycia,  jeľeli  ľaracze 
nie powr˘cĄ. Po upywie trzech godzin, a  moľe  nawet  nieco 
p˘«niej - gdy leľaem przywarty  do  klapy  i  usiowaem  z 
zamkni(c)tymi  oczyma  skupi†  uwag(c)  na   nieatwym   zadaniu 
wdychania niezb(c)dnej do utrzymania  si(c)  przy  ľyciu  iloci 
powietrza  bez  jednoczesnego  wchoni(c)cia  nadmiaru   wody, 
groľĄcego mi zatopieniem.  O uszy moje, jak mi si(c)  zdawao, 
obi si(c)  szmer  gos˘w.  Deszcz  usta,  a  wiatr  i  morze 
przedziwnie szybko  si(c)  uspokoiy.  W  odlegoci  najwyľej 
dwudziestu st˘p ode mnie, na drugiej  pokrywie  podobnej  do 
mojej, dostrzegem kapitana Oudouse i Poganina.  Walczyli  o 
posiadanie klapy, a w kaľdym razie walczy Francuz. 
    -  Paien  noir!*  [Paien   noir!   (franc.)   -   czarny 
poganinie!]  -  usyszaem  jego  okrzyk,   a   jednoczenie 
ujrzaem, jak kopnĄ kanaka.
    Kapitan utraci  cay  sw˘j  przyodziewek,  z  wyjĄtkiem 
but˘w, ci(c)ľkich chodak˘w: Toteľ cios  okaza  si(c)  wyjĄtkowo 
dotkliwy, zwaszcza iľ trafi Poganina w usta  i  podbr˘dek, 
na p˘ go oguszajĄc. Spodziewaem si(c), ľe wyspiarz  odpaci 
mu naleľycie, lecz on pynĄ tylko bezradnie, w  bezpiecznej 
odlegoci  dziesi(c)ciu  st˘p  od  napastnika.  Ilekro†  fala 
znosia go w pobliľe klapy, Francuz nie puszczajĄc jej z rĄk 
kopa go obu nogami.  Za  kaľdym  razem  obdarza  przy  tym 
kanaka mianem czarnego poganina. 
    - ˝ebym ci(c) tylko m˘g dosta†, z przyjemnociĄ utopibym 
ci(c), ty biay bydlaku! - wrzasnĄem. 
    JedynĄ przyczynĄ, dla kt˘rej  tego  nie  zrobiem,  byo 
moje  wyczerpanie.  Sama  myl  o  wysiku,  jakiego  by  to 
wymagao, przyprawiaa  mnie  o  mdoci.  Przywoaem  wi(c)c 
wyspiarza do siebie  i  odstĄpiem  mu  cz(c)†  mojej  klapy. 
Owiadczy mi, ľe nazywa si(c) Otoo i ľe pochodzi z Bora Bora, 
najbardziej wysuni(c)tej na zach˘d spor˘d Wysp  Towarzyskich. 
Jak si(c) dowiedziaem p˘«niej, pierwszy zdoby owĄ  klap(c),  a 
dopiero  po  pewnym  czasie  spotka  kapitana   Oudouse   i 
zaofiarowa mu na niej  miejsce,  w  nagrod(c)  za  co  zosta 
przep(c)dzony kopniakami. 
    W ten spos˘b zetknĄem si(c) po raz pierwszy z  Otoo.  Nie 
mia bojowego ducha. By  istotĄ  czuĄ,  penĄ  sodyczy  i 
delikatnoci, cho† mierzy blisko sze† st˘p i obdarzony by 
mi(c)niami godnymi gladiatora. Nie mia bojowego  ducha,  ale 
nie by teľ tch˘rzem. Mia serce lwa, a  w  dalszych  latach 
byem  wiadkiem,  jak  naraľa  si(c)  na  niebezpieczeästwa, 
kt˘rym ja sam nigdy  bym  si(c)  nie  omieli  stawi†  czoa. 
Chodzi mi o podkrelenie, ľe cho† nie pali si(c)  do  burd  i 
wystrzega si(c) ich wywoywania - nigdy nie uchodzi  z  pola 
walki, gdy awantura juľ si(c) zacz(c)a. Ale, gdy Otoo  wkracza 
na widowni(c), musieli si(c) wszyscy dobrze mie†  na  bacznoci, 
jak ľeglarze na komend(c) "Strzeľ si(c)  mielizny!".  Nigdy  nie 
zapomn(c) nauczki, kt˘rĄ dosta od niego Bill  King.  Zdarzyo 
si(c) to na  niemieckich  Samoa.  Bill  King  obwoany  zosta 
mistrzem Marynarki Amerykaäskiej w wadze  ci(c)ľkiej.  By  to 
kawa draba, istny goryl, jeden z tych pi(c)ciarzy, co  to  z 
uderzeniem ci(c)ľkim  i  pewnym  ĄczĄ  niepoledniĄ  zwinno† 
ramion. On to wszczĄ sprzeczk(c) z Otoo i  zdĄľy  kopnĄ†  go 
dwukrotnie  i  raz  zdzieli†  pi(c)ciĄ,  nim  Otoo  uzna  za 
konieczne stanĄ† do walki.  Caa  sprawa  nie  trwaa  nawet 
czterech  minut, po upywie kt˘rych  nieszcz(c)sny  Bill  King 
znalaz  si(c)  w  posiadaniu   czterech   p(c)kni(c)tych   ľeber, 
zamanego przedramienia i wybitej  opatki.  Otoo  nie  mia 
poj(c)cia  o  naukowych  zasadach   walki.   By   po   prostu 
zapanikiem z urodzenia, Bill King straci wi(c)c prawie  trzy 
miesiĄce na wylizanie si(c) ze skutk˘w  tej  pr˘bki  zdolnoci 
przeciwnika, jaka przypada mu w udziale owego popoudnia na 
plaľy w Apia. 
    Zn˘w  jednak  wybiegem  naprz˘d.   Korzystalimy   wi(c)c 
wsp˘lnie    z  naszej  klapy  wylotowej.  Zmienialimy   si(c) 
kolejno,  przy  czym  jeden  z  nas  leľa  na  pokrywie   i 
odpoczywa, drugi za, zanurzony  po kark, trzyma  si(c)  jej 
oburĄcz. Przez cae dwie doby, przebywajĄc  na  przemian  na 
klapie i w wodzie, pyn(c)limy tak  po  oceanie.  Pod  koniec 
byem juľ przewaľnie nieprzytomny, chwilami  za  syszaem, 
jak Otoo bekota lub majaczy w  swym  ojczystym  narzeczu. 
Okoliczno†, ľe bylimy stale zanurzeni, ustrzega nas przed 
mierciĄ z pragnienia, cho† woda morska  wesp˘  ze  soäcem 
wprawiy w przedziwny stan, poredni mi(c)dzy zamarynowaniem a 
poraľeniem sonecznym. 
    W koäcu Otoo uratowa mi ľycie. Kiedy bowiem  odzyskaem 
przytomno†, leľaem na piasku w odlegoci dwudziestu  st˘p 
od morza, osoni(c)ty przed  blaskiem  soäca  kilkoma  li†mi 
palmy kokosowej.  Tylko  Otoo  m˘g  mnie  tam  zaciĄgnĄ†  i 
obdarzy† cieniem. Leľa teraz koo mnie. Straciem powt˘rnie 
wiadomo†, a gdym zn˘w przyszed do  siebie,  otaczaa  nas 
chodna, gwia«dzista  noc,  Otoo  przyciska  do  mych  warg 
rozupany orzech kokosowy z napojem. 
    Bylimy jedynymi ocalaymi rozbitkami z "Petite Jeanne". 
Kapitan Oudouse  musia  ulec  wyczerpaniu,  gdyľ  po  kilku 
dniach fale wyniosy na wybrzeľe jego  klap(c).  Po  sp(c)dzeniu 
wraz z Otoo tygodnia wr˘d krajowc˘w  na  atolu,  zostalimy 
zabrani na pokad francuskiego krĄľownika,  kt˘ry  przywi˘z 
nas na Tahiti. Zanim tak to si(c) stao,  zdĄľylimy  zamieni† 
si(c) imionami. Na morzach Poudnia obrzĄdek ten wiĄľe z  sobĄ 
m(c)ľczyzn cilej niľ braterstwo krwi. Inicjatywa wysza  ode 
mnie, Otoo za przyjĄ mĄ propozycj(c) z  oznakami  najwyľszej 
radoci. 
    - Dobrze si(c) stao - rzek  w  tahitaäskim  narzeczu.  - 
Albowiem przez  dwa  dni  towarzyszylimy  sobie  na  ustach 
mierci. 
    - -mier† jednak zajĄkn(c)a si(c) widocznie -  zauwaľyem  z 
umiechem. 
    - Dokonae dzielnego czynu, panie  -  odrzek  -  toteľ 
mier† nie bya na tyle poda, by przem˘wi†. 
    - Dlaczego nazywasz mnie panem? - zapytaem z  odcieniem 
obrazy. - Przecieľ zamienilimy  si(c)  imionami.  Jestem  dla 
ciebie Otoo, a ty dla mnie Charley - i  po  wszystkie  czasy 
stosunek nasz si(c) nie zmieni. Tak chce obyczaj. A nawet  gdy 
umrzemy, jeli dane nam b(c)dzie rozpoczĄ† nowe  ľycie  gdzie 
poza gwiazdami i sklepieniami niebios, ty nadal b(c)dziesz dla 
mnie Charley, a ja dla ciebie Otoo. 
    - Tak, panie - odpowiedzia z oczami rozpromienionymi  i 
penymi czuej radoci. 
    - I zn˘w to samo! - krzyknĄem oburzony. 
    - Czyľ to, co wypywa z mych ust, ma jakie znaczenie? - 
broni si(c). - Przecieľ to tylko usta.  A  w  mylach  zawsze 
b(c)d(c) ci(c) zwa Otoo. Ilekro† pomyl(c) o sobie, ty b(c)dziesz  we 
mnie  obecny.  Kiedykolwiek  ludzie  zawoajĄ  na  mnie   po 
imieniu, ty b(c)dziesz we mnie obecny, a ponad niebem  i  poza 
gwiazdami nie przestaniesz nazywa† si(c) dla  mnie  Otoo.  Czy 
teraz dobrze, panie? 
    Ukryem umiech i powiedziaem, ľe juľ dobrze. 
    Rozstalimy si(c) w Papeete. Ja pozostaem tam, by  wr˘ci† 
do si, on za uda si(c) na kutrze na swĄ rodzinnĄ wysp(c) Bora 
Bora. Po szeciu tygodniach wr˘ci. 
    Zdziwiem si(c), poniewaľ  opowiada  mi  dawniej  o  swej 
ľonie  oraz  o  zamiarze  powrotu  do  niej   na   stae   i 
zaprzestania morskich podr˘ľy. 
    - DokĄd si(c) wybierasz, panie? -  zapyta  po  pierwszych 
pozdrowieniach. 
    Wzruszyem ramionami. Odpowied« na to pytanie  nie  bya 
atwa. 
    - W szeroki wiat - odparem. - W  wiat,  na  wszystkie 
morza i wszystkie wyspy na morzach. 
    - P˘jd(c) z tobĄ - powiedzia po prostu. - ˝ona  moja  nie 
ľyje. 
    Nie miaem nigdy brata, ale sĄdzĄc z tego,  co  byo  mi 
wiadome o braciach innych ludzi, wĄtpi(c) czy ktokolwiek  mia 
kiedy brata, kt˘ry byby mu bliľszy niľ Otoo dla  mnie.  By 
mi bratem, lecz r˘wnoczenie ojcem i matkĄ. I jeszcze  jedno 
wiem dobrze: dzi(c)ki niemu staem  si(c)  rzetelnym  i  lepszym 
czowiekiem. Mao mi zaleľao  na  innych  ludziach,  ale  w 
oczach Otoo musiaem ľy† uczciwie. Przez   wzglĄd  na  niego 
nie miaem si(c) splami†.  Upatrywa  we  mnie  ideau,  cho† 
obawiam si(c), ľe przyczyniy si(c) do  tego  g˘wnie  mio†  i 
cze†, jakimi mnie darzy. Byway za chwile,  kiedy  staem 
juľ na samym progu otchani piekielnej i bybym  si(c)  w  niĄ 
stoczy, gdyby nie powstrzyma mnie  wzglĄd  na  Otoo.  Jego 
duma ze mnie przenikaa stopniowo w mojĄ  istot(c)  -  tak  ľe 
wreszcie jednĄ z g˘wnych zasad mego post(c)powania staa  si(c) 
troska, by tej jego dumy nie umniejszy†. 
    Nie od razu oczywicie  zdaem  sobie  spraw(c)  z  uczu†, 
jakie ľywi dla mnie. Nie sĄdzi  nigdy  mego  post(c)powania, 
nie pozwala  sobie  na  ľadnĄ  ocen(c)  -  dopiero  z  czasem 
zawitaa w mym  umyle  wiadomo†  tych  wyľyn,  na  kt˘re 
zostaem przezeä wyniesiony, i poczĄem rozumie†, jak wielki 
b˘l mogem mu zada†, gdybym nie dorasta do przypisywanej mi 
miary. 
    Przez siedemnacie lat stale bylimy razem.  Przez  cay 
ten  czas  sta  u  mego  boku,  czuwajĄc,   kiedy   spaem, 
piel(c)gnujĄc mnie w chorobie, opatrujĄc moje  rany,  a  nawet 
otrzymujĄc je w mej obronie. ZaciĄga si(c) na te same co i ja 
statki i po spou przemierzalimy Ocean Spokojny od Hawai po 
przylĄdek Sydney i od cieniny  Torres  do  wysp  Galapagos. 
Przew(c)drowalimy szmat wiata  od  Nowych  Hebryd˘w  i  Wysp 
Liniowych aľ  po  wielkĄ  r˘wni(c)  zachodniĄ,  zawadzajĄc  po 
drodze o Luizjady,  NowĄ  Brytani(c),  NowĄ  Irlandi(c)  i  Nowy 
Hanower.  Trzykrotnie  rozbilimy  si(c)  -  przy  Archipelagu 
Gilberta, por˘d wysp  Santa  Cruz  i  w  okolicy  Fidľi.  A 
handlowalimy   i   zarabialimy   wsz(c)dzie,   gdzie   tylko 
dostrzeglimy moľliwo† zysku w perach, muszlach perowych, 
w  w˘knach  kokosowych,  mi(c)czakach  jadalnych,  szylkrecie 
morskim lub wyawianiu wrak˘w. 
    Zacz(c)o si(c) to w  Papeete,  kiedy  Otoo  owiadczy,  ľe 
zamierza towarzyszy† mi przez wszystkie  morza  i  wyspy  na 
morzach. 
    W owym czasie, w Papeete istnia  klub,  gdzie  zbierali 
si(c) handlarze  pere,  kupcy  i  kwiat  opryszk˘w  z  caego 
obszaru M˘rz Poudniowych. Grao si(c) tam ostro, a pio t(c)go. 
Jeli mnie pami(c)† nie myli, wracaem stamtĄd  o  p˘«niejszej 
porze, niľby tego wymagaa przyzwoito†  i  dobre  obyczaje. 
Bez wzgl(c)du na to jednak, o kt˘rej godzinie opuszczaem klub 
- Otoo zawsze czeka, by  mnie  odprowadzi†  bezpiecznie  do 
domu. 
    Z poczĄtku umiechaem  si(c)  tylko;  potem  zaczĄem  go 
aja†. Wreszcie owiadczyem  mu  prosto  z  mostu,  ľe  nie 
potrzebuj(c) niaäki - i p˘«niej przez jaki czas nie widywaem 
go, gdy wychodziem z  klubu.  Zupenie  przypadkowo,  mniej 
wi(c)cej po tygodniu, odkryem,  iľ  odprowadza  mnie  nadal, 
przemykajĄc si(c)  chykiem  mi(c)dzy  cieniami  mangowc˘w.  C˘ľ 
mogem na to poradzi†? Pami(c)tam jednak, co zrobiem. 
    Oto poczĄem coraz wczeniej  wraca†  do  domu.  W  noce 
dľdľyste i  burzliwe,  gdy  szaleästwo  i  zabawa  kwity  w 
najlepsze, przeladowaa mnie uporczywie myl o tym, ľe Otoo 
odbywa swĄ ponurĄ wart(c) pod  ociekajĄcymi  wodĄ  mangowcami. 
Doprawdy, pod jego wpywem staem si(c) lepszym czowiekiem. A 
jednak nie mia on w sobie nic ze wi(c)toszka. Nie  zna  teľ 
wcale zasad chrzecijaäskiej moralnoci. Wszyscy  tubylcy  z 
wyspy Bora Bora  byli  chrzecijanami,  on  jednak  pozosta 
poganinem, jedynym niewierzĄcym  na  wyspie  -  bezwzgl(c)dnym 
materialistĄ, wyznajĄcym poglĄd, ľe  po  mierci  przestanie 
ľy†.  Wierzy  wyĄcznie  w  uczciwĄ   gr(c)   i   prawo†   w 
post(c)powaniu. Drobne podostki byy w jego mniemaniu  niemal 
r˘wnie  godne  pot(c)pienia,  jak  wyuzdane  zab˘jstwo.  SĄdz(c) 
nawet, ľe wyľej ceni morderc(c) niľ maego kr(c)tacza. 
    Co   si(c)   tyczy   mnie   osobicie,   sprzeciwia   si(c) 
wszystkiemu, co mogo mi zaszkodzi†. Hazardowi nie mia  nic 
do zarzucenia - sam  zresztĄ  uprawia  go  z  zapaem.  Ale 
wysiadywanie w spelunkach p˘«nĄ nocĄ jak  mi  to  tumaczy, 
zagraľao zdrowiu. Bywa wiadkiem, ľe ludzie nie dbajĄcy  o 
siebie umierali na gorĄczk(c). Nie by abstynentem  i  ch(c)tnie 
pokrzepia si(c) czym mocnym, ilekro† wypadao  mu  moknĄ†  w 
czasie pracy na odzi. Ale  by  zwolennikiem  umiarkowanego 
uľytkowania trunk˘w. Widzia wiele ludzi, kt˘rych pociĄg  do 
kieliszka przyprawi o zgon lub haäb(c). 
    Dobro moje zawsze leľao mu na sercu. Juľ z g˘ry  myla 
za mnie, rozwaľa moje zamierzenia  i  przejmowa  si(c)  nimi 
bardziej niľ  ja  sam.  Z  poczĄtku,  kiedy  nie  wiedziaem 
jeszcze,  jak  dalece  moje  sprawy  go   obchodzĄ,   musia 
odgadywa† me zamiary - jak to zdarzyo  si(c)  na  przykad  w 
Papeete,  gdy  omal  nie  zwiĄzaem  si(c)    sp˘kĄ  z   do† 
podejrzanym rodakiem wciĄgajĄcym mnie do jakich interes˘w z 
guanem. Nie wiedziaem, ľe by ajdakiem, i nie  wiedzia  o 
tym  nikt  z  biaych  w  Papeete.  Otoo  r˘wnieľ  nie   by 
wtajemniczony w jego sprawki, lecz widzĄc  nasze  zbliľenie, 
dokona wywiadu na wasnĄ r(c)k(c). Wielu ľeglarzy-krajowc˘w  ze 
wszystkich kraäc˘w m˘rz obija si(c) po wybrzeľu  Tahiti,  Otoo 
wi(c)c ľywiĄc tylko  podejrzenia,  gada  z  nimi  dop˘ty,  aľ 
zebra dostateczny materia obciĄľajĄcy.  A  historia  ľycia 
Randolfa  Watersa  bya  zaiste  bogata.  Nie  dawaem   jej 
poczĄtkowo wiary, gdy Otoo mi jĄ opowiedzia.  Kiedy  jednak 
wygarnĄem wszystko Watersowi, zamilk od  razu,    po  czym 
spakowa  manatki  i  ulotni  si(c)  na   pierwszym   parowcu  
zdĄľajĄcym do Auckland. 
    Musz(c) przyzna†, ľe z poczĄtku czuem do Otoo pewnĄ uraz(c)  
o wcibianie nosa  w  moje  sprawy.  Wiedziaem  jednak,  ľe 
powoduje  nim  cakowita   bezinteresowno†,   wkr˘tce   za 
zmuszony byem uzna† jego rozsĄdek i dyskrecj(c). Mia  zawsze 
otwarte oczy na wszystko, Co mogo mi  da†  widoki  wielkiej 
wygranej, a czyni to   w  spos˘b  r˘wnie  przenikliwy,  jak 
dalekowzroczny. Po pewnym    czasie  zosta  mym  doradcĄ  i 
doszo do tego, ľe lepiej ode mnie orientowa  si(c)  w  moich 
interesach. Z pewnociĄ dba o mojĄ korzy†  wi(c)cej  niľ  ja 
sam. Odznaczaem si(c) wtedy szerokĄ    beztroskĄ  modoci  i 
przekadaem romantyzm ľycia nad  dolary,  a  przygod(c)  -nad 
wygodnĄ kwater(c). Dobrze si(c) wi(c)c stao, ľe znalazem  kogo, 
kto si(c) o mnie troszczy. Zdaj(c) sobie spraw(c) teraz, ľe gdyby 
nie Otoo, nie bybym doľy chwili obecnej. 
    Spor˘d  wielu  przeľy†  opowiem  tu  jedno  tylko,  dla 
przykadu.  Miaem  juľ  pewne  dowiadczenie  w  werbowaniu 
krajowc˘w,  zanim  zajĄem  si(c)  poowem  pere  na  wyspach 
Paumotu. Przebywalimy wraz z Otoo na piaszczystym  wybrzeľu 
Samoa - leľĄc w˘wczas dosownie na piasku i pod wozem -  gdy 
trafia mi si(c) sposobno† racy w charakterze  werbownika  na 
brygu zajmujĄcym si(c) wspomnianym procederem. Otoo  zaciĄgnĄ 
si(c) na ten bryg jako zwyky marynarz, a przez nast(c)pne sze† 
lat, na tyluľ co najmniej statkach, tuklimy si(c)  razem  po 
najdzikszych wertepach Melanezji.  Otoo  pilnowa  tego,  by 
zawsze by† szlakowym wiolarzem w mej odzi.
    W poszukiwaniu rĄk roboczych mielimy zwyczaj wysadzania 
werbownika z odzi na  wybrzeľe.  ť˘d«  ochronna  spoczywaa 
zawsze na  wiosach  w  odlegoci  paruset  st˘p  od  lĄdu, 
podczas gdy  ˘d«  werbownicza,  r˘wnieľ  gotowa  do  drogi, 
czuwaa na wodzie przy samym brzegu. Kiedy  udawaem  si(c)  z 
towarami na lĄd,  opuszczajĄc  me  zwyke  miejsce  u  steru 
odzi, Otoo natychmiast przesiada si(c) ze  szlaku  na  ruf(c), 
gdzie w fadach p˘tna  leľa  zawsze  w  pogotowiu  karabin 
Winchestera.  Zaoga  odzi  bya  uzbrojona   w   pistolety 
spoczywajĄce w ukryciu pod  p˘ciennĄ  zasonkĄ  zwieszajĄcĄ 
si(c)  z  kraw(c)ľnicy.  Kiedy  biedziem  si(c)  z  k(c)dzierzawymi 
ludoľercami, namawiajĄc ich i zach(c)cajĄc do  podj(c)cia  pracy 
na  plantacjach  Queenslandu,  Otoo  peni  czujnĄ   straľ. 
Niejednokrotnie z cicha rzuca  mi  ostrzeľenia,  gdy  tylko 
dostrzeg jaki podejrzany  ruch  lub  czajĄcĄ  si(c)  zdrad(c). 
Kiedy indziej szybki strza  z  jego  r(c)ki,  kt˘rym  powali 
tubylca, dociera do mnie jako pierwszy  znak  ostrzegawczy. 
Gdy za umykaem  ku  morzu,  zawsze  czeka  z  wyciĄgni(c)tĄ 
doniĄ, by uatwi† mi skok do odzi. 
    Pami(c)tam, ľe pewnego razu - gdymy  naleľeli  do  zaogi 
"Santa Anna" - ˘d« nasza osiada  na  mieli«nie  wanie  w 
chwili rozpocz(c)cia si(c)  powaľnych  kopot˘w.  ť˘d«  ochronna 
rzucia  si(c)  nam  na  pomoc,  ale  gromada  kilkudziesi(c)ciu 
krajowc˘w skoäczyaby z nami przed jej przybyciem. Otoo  da 
susa na brzeg,  zanurzy  obie  r(c)ce  w  towarach  i  poczĄ 
rozrzuca†  na  wszystkie  strony  tytoä,  paciorki,  noľe  i 
perkaliki.                                            
    Bya to pokusa zbyt silna dla k(c)dzierzawych g˘w.  Zanim 
zdĄľyli pozbiera† owe skarby, wyciĄgni(c)ta  z  mielizny  ˘d« 
zdoaa wraz z caĄ zaogĄ oddali† si(c)  od  brzegu  o  dobre 
kilkadziesiĄt st˘p. W ciĄgu za nast(c)pnych  czterech  godzin 
udao  mi  si(c)  zwerbowa†  na  tymľe  wybrzeľu   trzydziestu 
ch(c)tnych do pracy krajowc˘w. 
    Przygoda, o kt˘rej teraz opowiem,  zdarzya  mi  si(c)  na 
wyspie Malaita, kt˘ra jest najdzikszym zakĄtkiem  wschodniej 
cz(c)ci Archipelagu   Salomona. Wydawao si(c), iľ  tubylcy  sĄ 
usposobieni wyjĄtkowo ľyczliwie. SkĄd za mielimy  wiedzie† 
o tym, ľe caa wioska od dw˘ch lat z g˘rĄ  zbieraa  skadki 
na zakup gowy biaego czowieka?  Te  gagany  zajmujĄ  si(c) 
nagminnie poowem g˘w, a w  szczeg˘lnej  cenie  majĄ  gowy 
biaych. Toteľ szcz(c)liwemu zdobywcy mia przypa† w udziale 
cay wynik zbi˘rki. Jak juľ wspomniaem,  powitany  zostaem 
tak przyja«nie, ľe oddaliem si(c) od odzi ponad sto krok˘w w 
gĄb lĄdu. 
    Otoo ostrzega mnie bezskutecznie i jak to zwykle bywao 
w podobnych wypadkach, wpadem w opay. 
    Zanim si(c) spostrzegem, z porosego  mangrowiĄ  bagienka 
wyfrun(c)a ku mnie chmara pocisk˘w, a w tym co najmniej tuzin 
celnych. WziĄem nogi za pas, lecz potknĄwszy si(c) o jednĄ  z 
w˘czni, kt˘ra utkwia mi g(c)boko w  ydce,  upadem.  Wtedy 
wszyscy  krajowcy  rzucili  si(c)  za  mnĄ,   a   kaľdy   mia 
wachlarzowaty toporek na dugiej r(c)kojeci, kt˘rego zadaniem 
byo  odrĄba†  mi  gow(c).  Ch(c)†  zdobycia  nagrody  tak  ich 
zalepia, ľe w popiechu wzajemnie na  siebie,  wpadali.  W 
tym zam(c)cie uniknĄem szcz(c)liwie kilku cios˘w, rzucajĄc si(c) 
jak ryba w prawo i w lewo po piasku. 
    Wtedy wkroczy na scen(c) Otoo - zapanik  co  si(c)  zowie. 
Cudem jakim zaopatrzy si(c) w ci(c)ľkĄ pak(c), kt˘ra w  zwartym 
spotkaniu bya broniĄ stokro†  skuteczniejszĄ  od  strzelby. 
Dosta si(c) w sam gĄszcz napastnik˘w, wskutek czego nie mogli 
go zaku† w˘czniami - nie m˘wiĄc juľ o tomahawkach, kt˘re w 
tych warunkach tylko im zawadzay. Walczy o  moje  ľycie  z 
furiĄ godnĄ legendarnych wiking˘w. Wprawa, z jakĄ posugiwa 
si(c) pakĄ, bya zadziwiajĄca.  Czaszki  rozupyway  si(c)  na 
ksztat przejrzaych pomaraäcz. Gdy jednak odepchnĄwszy caĄ 
gromad(c) porwa mnie w ramiona i rzuci si(c) p(c)dem  ku  morzu, 
nie ustrzeg si(c) pierwszych ran. Wpad do odzi  z  czterema 
pociskami w ciele, chwyci winchestera i nie  zmarnowa  ani 
jednego strzau. Kiedy dobilimy do szkunera, zaj(c)limy  si(c) 
opatrywaniem ran. 
    Siedemnacie lat  sp(c)dzilimy  razem.  Zawdzi(c)czaem  mu 
wszystko. Gdyby nie  on,  bybym  dzi  konwojentem  statku, 
owcĄ niewolnik˘w lub moľe tylko wspomnieniem.  
    - Wydajesz wszystko, co masz - rzek mi pewnego dnia - a 
potem dopiero rozglĄdasz si(c) za nowym  zarobkiem.  ťatwo  ci 
teraz zarobi†. Ale kiedy zestarzejesz  si(c)  i  nie  b(c)dziesz 
mia odoľonego grosza,  znikĄd  go  nie  zdob(c)dziesz.  Wiem 
dobrze, panie, jak to bywa. PrzyglĄdaem si(c)  ľyciu  biaych 
ludzi. Na wybrzeľu roi si(c) od starc˘w,  kt˘rzy  kiedy  byli 
teľ modzi i zarabiali nie gorzej od ciebie.  Teraz  sĄ  juľ 
starzy, a nie majĄc nic polujĄ na modych przybysz˘w, kt˘rzy 
by zechcieli zaprosi† ich na w˘dk(c). 
    Czarni  chopcy  -  m˘wi  dalej  -  sĄ  na  plantacjach 
niewolnikami.  ZarabiajĄ  po  dwadziecia  dolar˘w  rocznie. 
HarujĄ. Dozorca nie  ma  ci(c)ľkiej  pracy.  Dosiada  konia  i 
pop(c)dza czarnych robotnik˘w. Dostaje za to  tysiĄc  dwiecie 
dolar˘w rocznie. Ja jestem marynarzem na szkunerze. Zarabiam 
pi(c)tnacie dolar˘w miesi(c)cznie -i to dzi(c)ki temu, ľe  jestem 
dobrym marynarzem. Pracuj(c) ci(c)ľko. Kapitan ma wszystkiego  w 
br˘d i popija piwo z dugich flaszek. Nigdy  nie  widziaem, 
by ciĄgnĄ  lin(c)  lub  wziĄ  si(c)  do  wiosa.  Zarabia  sto 
pi(c)†dziesiĄt   dolar˘w   miesi(c)cznie.   Ja   jestem    tylko 
marynarzem, a on jest nawigatorem. SĄdz(c)  panie,  ľe  byoby 
bardzo dobrze, gdyby wyuczy si(c) nawigacji. 
    W ten spos˘b  Otoo  da  mi  bod«ca  do  nauki.  Na  mym 
pierwszym szkunerze pywa jako m˘j zast(c)pca i bardziej  ode 
mnie by dumny  z  mego  dow˘dztwa.  Potem  zaczĄ  z  innej 
beczki: 
    - Kapitan jest dobrze patny, panie, ale prowadzi  tylko 
cudzy  statek,  nigdy  wi(c)c  nie   moľe   si(c)   uwolni†   od 
odpowiedzialnoci. Najlepiej  zarabia  waciciel  -  a  ten 
przecieľ nie rusza si(c) z lĄdu, otoczony jest suľbĄ i obraca 
tylko swymi pieni(c)dzmi. 
    - Wszystko to prawda, ale szkuner kosztuje pi(c)†  tysi(c)cy 
dolar˘w,  i  to  w  dodatku  stary  szkuner  -  odparem.  - 
Zestarzej(c) si(c), nim zdoam zaoszcz(c)dzi† takĄ sum(c). 
    - Biali ludzie mogĄ szybciej  dorobi†  si(c)  pieni(c)dzy  - 
ciĄgnĄ    dalej,  wskazujĄc  na  wybrzeľe  porose  palmami 
kokosowymi. 
    Dziao si(c) to na Wyspach Salomona, gdymy pyn(c)li wzduľ 
wschodniego   wybrzeľa   Gwadalkanaru,   gromadzĄc   adunek 
orzech˘w kokosowych. 
    - Dwie mile  dzielĄ  ujcie  tej  rzeki  od  nast(c)pnego. 
R˘wnina si(c)ga tam daleko w  gĄb  lĄdu.  Nie  ma  ona  teraz 
ľadnej wartoci. A za rok - kto wie? - lub moľe za dwa  lata 
ludzie zapacĄ adny grosz za t(c) ziemi(c).  Warunki  lĄdowania 
sĄ dobre. Duľe parowce mogĄ stawa† tuľ obok na redzie. Jeli 
chcesz, kupisz od starego wodza  cay  ten  szmat  kraju  na 
cztery mile w gĄb  za  jakie  dziesi(c)†  tysi(c)cy  waeczk˘w 
tytoniu, dziesi(c)† butelek  whisky  i  jeden  pistolet  -  co 
wszystko razem kosztowa† ci(c) b(c)dzie okoo stu dolar˘w. Potem 
zarejestrujesz  akt  kupna  u  komisarza,  a  za  par(c)   lat 
sprzedasz to i zostaniesz wacicielem statku. 
    Posuchaem tej rady, a jego sowa sprawdziy si(c),  cho† 
dopiero po trzech latach. Nast(c)pny interes dotyczy  Ąk  na 
Gwadalkanarze - dwudziestu tysi(c)cy akr˘w przej(c)tych od rzĄdu 
w wieczystĄ dzierľaw(c) za symboliczny  czynsz.  Trzymaem  t(c) 
dzierľaw(c) dokadnie przez trzy miesiĄce, po czym  odstĄpiem 
jĄ pewnej sp˘ce za ci(c)ľkie  pieniĄdze.  Otoo  umia  zawsze 
trafnie przewidywa† i w por(c)  dostrzec  wszelkĄ  okazj(c).  Za 
jego  to  sprawĄ  zajĄem  si(c)   wydobyciem   wraka   statku 
"Doncaster", zdobywajĄc na przetargu koncesj(c) za sto funt˘w, 
a zarabiajĄc na czysto trzy tysiĄce po potrĄceniu  wszelkich 
wydatk˘w. On takľe nam˘wi mnie na kupno plantacji  w  Sawai 
oraz na interes z orzechami kokosowymi na wyspie Upolu. 
    Nie ľeglowalimy juľ tyle co za dawnych lat. Byem na to 
zbyt zamoľny. Oľeniem si(c) i  moja  stopa  ľyciowa  wzrosa. 
Otoo jednak pozosta zawsze ten sam - kr(c)ci si(c) po mym domu 
lub przesiadywa z drewnianĄ fajkĄ w z(c)bach,  w  p˘koszulku 
za szylinga na grzbiecie i w lawa-lawa za cztery szylingi na 
l(c)d«wiach.  Nie  mogem  w  ľaden  spos˘b  nakoni†  go   do 
wydawania pieni(c)dzy. Za wszystkie  dobrodziejstwa  moľna  mu 
byo odpaci† wyĄcznie miociĄ - B˘g mi wiadkiem, ľe nikt 
z nas mu jej nie szcz(c)dzi. 
    Dzieci po prostu go uwielbiay. Gdyby za  atwo  ulega 
zym wpywom, moja ľona z pewnociĄ by go popsua,  albowiem 
dogadzaa mu, w czym tylko si(c) dao. 
    Dzieci!  Wszak  on  pierwszy   kierowa   ich   drobnymi 
kroczkami na cieľce ľycia.  Zaczyna  od  nauki  chodzenia, 
opiekowa si(c) nimi w chorobie, a potem  kolejno  wyprowadza 
je na lagun(c) i zamienia w istoty  ziemnowodne,  gdy  ledwie 
wyrosy z okresu raczkowania. W  zakresie  obyczaj˘w  ryb  i 
sposob˘w ich owienia przekaza im zas˘b wiadomoci o  wiele 
przewyľszajĄcy m˘j wasny. To samo dotyczyo lasu.  W  wieku 
siedmiu lat Tom wiedzia wi(c)cej o drzewach, niľ mnie  si(c)  o 
nich nio.  MajĄc  sze†  lat  Mary  potrafia  przej†  po 
-liskiej  Skale  bez  zmruľenia  oka,  cho†  wielu   silnych 
m(c)ľczyzn nie odwaľyoby si(c) na ten ryzykowny krok. Kiedy za 
Frank osiĄgnĄ ten san wiek, umia juľ wyawia† monety z dna 
morskiego, nurkujĄc na g(c)boko† trzech sĄľni. 
    - Moi rodacy z Bora Bora nie lubiĄ pogan, bo wszyscy  sĄ 
chrzecijanami, a ja zn˘w nie lubi(c) chrzecijan z Bora  Bora 
-rzek do mnie pewnego razu,  gdy  chciaem  go  skoni†  do 
wydania  cz(c)ci  pieni(c)dzy,  kt˘re  mu   si(c)   bezsprzecznie 
naleľay, i usiowaem nam˘wi† go,  aby  odwiedzi  rodzinnĄ 
wysp(c) na jednym z naszych szkuner˘w; obmyliem t(c) podr˘ľ  w 
nadziei doprowadzenia Otoo do szczyt˘w rozrzutnoci. 
    Wspomniaem o naszych szkunerach,  cho†  w  owym  czasie 
byy one prawnie tylko  mojĄ  wasnociĄ.  Walczyem  z  nim 
dugo o to, by zgodzi si(c) wej† ze mnĄ do sp˘ki. 
    - Bylimy  wsp˘lnikami  od  dnia  rozbicia  si(c)  "Petite 
Jeanne" -odpowiedzia mi w koäcu. - Jeli jednak serce twoje 
tego pragnie, moľemy sp˘k(c) naszĄ  zalegalizowa†.  Cho†  nie 
mam nic do roboty, wydatki moje sĄ znaczne. Duľo jem, pij(c) i 
pal(c), a wiem przecieľ co to kosztuje. Nie  pac(c)  za  gr(c)  w 
bilard, bo gram na twoim  stole.    Ale  mimo  to  pieniĄdze 
pynĄ.  ťowienie  ryb  na  w(c)dk(c)  jest  rozrywkĄ  bogaczy  - 
poniewaľ cena haczyk˘w i linki  bawenianej  jest  zawrotna. 
Tak jest; musimy zosta†  prawnymi  udziaowcami.  Potrzebuj(c) 
pieni(c)dzy i b(c)d(c) je otrzymywa od prokurenta w biurze. 
    Odpowiednie  dokumenty  zostay   wi(c)c   sporzĄdzone   i 
wpisane,  gdzie  naleľy.  Po  roku   jednak   musiaem   si(c) 
poskarľy†. 
    - Charley - rzekem - jeste wstr(c)tnym starym  oszustem, 
obrzydliwym sknerĄ i n(c)dznym pazem. Przecieľ tw˘j udzia  w 
zyskach za ostatni  rok  si(c)ga  tysi(c)cy  dolar˘w.  Prokurent 
dor(c)czy mi ten oto wykaz. Wynika z niego, ľe w  ciĄgu  roku 
pobrae  wszystkiego   osiemdziesiĄt   siedem   dolar˘w   i 
dwadziecia cent˘w. 
    - A czy mi si(c) co naleľy? - zapyta z niepokojem. 
    -   Powiadam   ci   przecieľ,   ľe   cae   tysiĄce    - 
odpowiedziaem.  Twarz  jego  rozpogodzia  si(c),  jak  gdyby 
dozna niezmiernej ulgi.  - To dobrze - rzek.  -  Dopilnuj, 
by prokurent cile oblicza mojĄ naleľno†. Gdy  mi  b(c)dzie 
potrzebna, zaľĄdam jej - i  nie  moľe  wtedy  zabraknĄ†  ani 
centa. Bo gdyby czego brakowao - doda gro«nie po chwili - 
trzeba to b(c)dzie ciĄgnĄ† prokurentowi z jego pobor˘w. 
    A przez cay  ten  czas,  jak  si(c)  o  tym  dowiedziaem 
p˘«niej, jego testament, sporzĄdzony notarialnie i  czyniĄcy 
mnie jedynym spadkobiercĄ, spoczywa  w  kasie  pancernej  u 
amerykaäskiego konsula. 
    Musia jednak nadej† kres, jak to  bywa  ze  wszystkimi 
zwiĄzkami ludzkimi. Stao si(c) to na Salomonach, gdzie za dni 
naszej   burzliwej   modoci   dokonywalimy   najdzikszych 
wybryk˘w. Odwiedzilimy je raz  jeszcze  -  w  zasadzie  dla 
sp(c)dzenia wakacji, a przy tej okazji chcielimy rzuci† okiem 
na nasze posiadoci na  wyspie  Floryda  i  zbada†  warunki 
poowu pere w cieninie  Mboli.  Stan(c)limy  na  kotwicy  w 
pobliľu  Savo,   dokĄd   wybralimy   si(c)   w   poszukiwaniu 
miejscowych ciekawostek. 
    Okolice Savo pene sĄ rekin˘w. K(c)dzierzawi krajowcy majĄ 
zwyczaj wrzucania zmarych do morza, co  oczywicie  zach(c)ca 
rekiny do uwaľania przylegych w˘d za ich rewir owiecki.  W 
drodze powrotnej na statek  wypado  mi  posuľy†  si(c)  maĄ 
przeadowanĄ  tubylczĄ  ˘deczkĄ,  kt˘ra  w  pewnej   chwili 
wywr˘cia si(c). Byo w niej pr˘cz  mnie  czterech  wyspiarzy. 
Szkuner  sta  w  odlegoci  stu  kilkudziesi(c)ciu   krok˘w. 
Woaem  wanie,  by   spuszczono   ˘d«,   gdy   jeden   z 
k(c)dzierzawych  poczĄ   wrzeszcze†.   Zauwaľyem,   ľe   co 
szarpn(c)o go kilkakrotnie w gĄb, wciĄgajĄc jednoczenie  do 
wody i t(c) cz(c)† ˘dki, kt˘rej si(c) trzyma. Nast(c)pnie  puci 
r(c)k(c) i zniknĄ. Sta si(c) upem ľaracza. 
    Trzej pozostali czarni usiowali wydrapa† si(c) z toni  na 
dno   ˘dki.   Pr˘bowaem   przeszkodzi†   im    rykiem    i 
przekleästwami, a najbliľszego zdzieliem  pi(c)ciĄ,  ale  na 
nic to si(c)  nie  zdao.  Toczyli  si(c)  bez  pami(c)ci.  ť˘dka 
tymczasem zdolna bya utrzyma† conajwyľej  jednego  z  nich. 
Pod ci(c)ľarem caej tr˘jki pogrĄľya si(c) i odchylia na  bok, 
zrzucajĄc ich z powrotem w odm(c)t. 
    Porzuciwszy  upin(c)  poczĄem  pynĄ†  ku  szkunerowi  w 
nadziei, ľe spuszczona zeä ˘d« wyowi mnie po drodze. Jeden 
z tubylc˘w postanowi mi  towarzyszy†  i  pyn(c)limy  tak  w 
milczeniu obok siebie, od czasu do czasu zanurzajĄc twarze w 
wodzie, by si(c) przekona†, czy nie goniĄ nas  rekiny.  Krzyki 
czowieka pozostawionego przy ˘dce day  nam  zna†  o  jego 
losie. ZaglĄdaem  wanie  pod  wod(c),  gdy  wielki  ľaracz 
przepynĄ tuľ pode mnĄ. Mierzy co najmniej szesnacie st˘p 
dugoci. Widziaem, jak si(c) caa sprawa odbya. Chwyci  on 
wyspiarza  za  pas  i  pociĄgnĄ  za   sobĄ,   podczas   gdy 
nieszcz(c)nik - z gowĄ i  ramionami  utrzymujĄcymi  si(c)  nad 
powierzchniĄ  wody  -  wydawa  rozdzierajĄce   krzyki.   Po 
przebyciu w ten spos˘b kilkuset  st˘p  zosta  wciĄgni(c)ty  w 
g(c)bin(c). 
    PynĄem uparcie naprz˘d i miaem nadziej(c),  ľe  by  to 
moľe ostatni z uganiajĄcych si(c) za zdobyczĄ rekin˘w. Okazao 
si(c) wszakľe, ľe pozosta jeszcze jeden. Czy  naleľa  on  do 
tej gromady, kt˘ra poprzednio napada  krajowc˘w,  czy  moľe 
poľywi si(c) dobrze gdzie indziej - tego nie wiem.  Do†,  ľe 
nie okazywa takiego  popiechu  jak  jego  towarzysze.  Nie 
mogem teraz pynĄ† tak szybko jak  dotychczas, gdyľ znacznĄ 
cz(c)† wysiku musiaem powi(c)ci† na  ledzenie  drapieľnika. 
Obserwowaem go, gdy po raz pierwszy  przystĄpi  do  ataku. 
Udao mi si(c) szcz(c)liwie trafi† go w nos obu r(c)kami, i  cho† 
sia zderzenia omal mnie nie zatopia, uwolniem si(c) odeä na 
jaki czas. Nagle zawr˘ci  i  poczĄ  mnie  znowu  okrĄľa†. 
Uratowaem si(c) ponownie, stosujĄc tĄ samĄ  sztuczk(c).  Trzeci 
napad zakoäczy si(c)  dla  obu  stron  niepowodzeniem.  Rekin 
uchyli si(c) w chwili, gdy moje r(c)ce wanie miay  mu  opa† 
na  nos,  lecz  chropowata  jego  sk˘ra  (miaem  na   sobie 
p˘koszulek bez  r(c)kaw˘w)  obdara  mi  do  ľywego  jedno  z 
ramion, od okcia aľ po bark. 
    Uznaem  si(c)  wtedy  za  pokonanego  i   straciem   juľ 
nadziej(c). Od szkunera dzielio mnie wciĄľ  jeszcze  dwiecie 
st˘p.  Wypatrywa  z  twarzĄ  w   wodzie   nowego   natarcia 
drapieľnika, gdy wtem brĄzowe ciao przepyn(c)o mi(c)dzy nami. 
By to Otoo. 
    - Pyä do szkunera, panie!  -  zawoa.  Gos  jego  by 
wesoy jak gdyby caa sprawa bya drobnostkĄ. - Znam si(c)  na 
rekinach. Rekin to m˘j brat. 
    Posuchaem go pynĄc z wolna dalej,  podczas  gdy  Otoo 
okrĄľa mnie, trzymajĄc si(c) stale pomi(c)dzy  mnĄ  a  rekinem, 
starajĄc si(c) udaremni† jego ataki i dodajĄc mi otuchy. 
    - Blok  d«wigu  nie  dziaa,  ale  spuszczajĄ  juľ  liny 
ratunkowe  -  objani  mnie  po  upywie  chwili,  po  czym 
zanurzy si(c), by odparowa† nowy atak. 
    Kiedy szkuner oddalony by ode mnie ledwie o trzydzieci 
st˘p, byem juľ u kresu si.  Ledwie  mogem  si(c)  porusza†. 
Rzucono ku nam liny z pokadu, ale wciĄľ jeszcze nie si(c)gay 
one do nas. Rekin przekonawszy si(c),  iľ  nie  odnosi  ľadnej 
szkody, nabra  odwagi.  Kilkakrotnie  by  juľ  o  wos  od 
pochwycenia mnie, zawsze jednak Otoo w samĄ  por(c)  przybywa 
na ratunek. Rzecz prosta - Otoo m˘g si(c) ocali†  bez  trudu. 
Nie opuszcza mnie jednak. 
    - ˝egnaj, Charley! Juľ po mnie! - wyszeptaem  ostatkiem 
tchu. 
    Czuem zbliľajĄcy si(c) koniec. Wiedziaem, ľe lada chwila 
wyrzuc(c) ramiona i p˘jd(c) na dno.  Otoo  jednak  wymia  mnie 
m˘wiĄc: 
    - Pokaľ(c) ci nowĄ sztuk(c). Rekin b(c)dzie si(c) mia z pyszna! 
    Przedosta si(c) za mnie, w kierunku  skĄd  wanie  rekin 
mnie atakowa. 
    - Troch(c) bardziej w lewo! - krzyknĄ  mi  po  chwili.  - 
Jest tam juľ lina na wodzie. Na lewo, panie, na lewo! 
    Zmieniem kierunek i pruem wod(c)  na  lepo.  Byem  juľ 
bliski utraty przytomnoci. Gdy  doä  moja  chwycia  lin(c),  
posyszaem krzyk z pokadu. Odwr˘ciem  si(c)  i  spojrzaem. 
Nie byo ladu Otoo. Niebawem wyoni si(c) z wody. Obie  r(c)ce 
odci(c)te mia w przegubie, a z kikut˘w tryskaa krew. 
    - Otoo! - zawoa mi(c)kko. W zwr˘conych  ku  mnie  oczach 
dostrzegem t(c) samĄ mio†, kt˘ra drgaa w jego gosie. 
    Dopiero wtedy, u samego kresu tylu  wsp˘lnie  przeľytych 
lat, nazwa mnie po raz pierwszy i jedyny tym imieniem. 
    - ˝egnaj, Otoo! - krzyknĄ. 
    A potem  porwany  zosta  w  gĄb,  gdy  tymczasem  mnie 
wciĄgni(c)to na pokad, gdzie zemdlaem w obj(c)ciach kapitana. 
    Tak zginĄ Otoo, kt˘ry  ocali  mnie  i  wyprowadzi  na 
czowieka,  a  w  koäcu  raz  jeszcze  uratowa  mi   ľycie. 
Spotkalimy si(c) w paszczy huraganu, a rozstalimy w  paszczy 
rekina - z siedemnastu latami  koleľeästwa  porodku,  i  to 
koleľeästwa tak cisego, jakie - miem to twierdzi† - nigdy 
nie Ączyo dotĄd czowieka brĄzowego z biaym. Jeli Jehowa 
ze swego  wysokiego  tronu  czuwa  nad  najmarniejszĄ  nawet 
ptaszynĄ,  chyba  niepolednie  miejsce  w  Jego  kr˘lestwie 
zajmie Otoo, jedyny poganin z Bora Bora. 
    
    Przeoľy Zygmunt Glinka 
    
    
    
    Dom pychy 
    
    Percival Ford sam  waciwie  nie  wiedzia,  po  co  tu 
przyszed. Nie  taäczy.  Wojskowych  nie  darzy  nadmiernĄ 
sympatiĄ.  Rzecz  prosta,  zna  cae   towarzystwo,   kt˘re 
posuwao nogami i kr(c)cio  si(c)  w  taäcu  tam,  na  szerokim 
nadmorskim lanai* [Lanai - weranda  lub  taras  (na  Wyspach 
Hawajskich).]: oficer˘w  w  wieľo  wykrochmalonych  biaych 
mundurach, cywil˘w ubranych na biao lub czarno,  kobiety  z 
obnaľonymi ramionami. Po dw˘ch  latach  postoju  w  Honolulu 
dwudziesty puk odchodzi do nowego garnizonu na  Alasce,  a 
Percival  Ford,  jako  jedna  z  waľnych  figur  na  Wyspach 
Hawajskich, nie m˘g uniknĄ† znajomoci z  oficerami  i  ich 
ľonami. 
    Ale przepa† dzielia  znajomo†  od  sympatii.  Pukowe 
panie budziy  w  Fordzie  lekki  dreszcz  przeraľenia.  Pod 
ľadnym wzgl(c)dem nie przypominay  kobiet  w  jego  gucie  - 
podstarzaych matron, starych panien, dziewic  w  okularach, 
nad wyraz statecznych os˘b wszelkiego wieku, a takie wanie 
kobiety  spotyka  na  zebraniach  komitet˘w:   kocielnego, 
bibliotecznego i opieki  nad  przedszkolem.  Te  same  panie 
przychodziy do niego upraszajĄc o datki i dobre rady.  Mia 
wadz(c) nad nimi dzi(c)ki swej wyľszoci  umysowej,  wielkiemu 
bogactwu i wybitnej pozycji jakĄ  zajmowa  wr˘d  handlowej 
arystokracji hawajskiej.  Takich  kobiet  nie  ba  si(c)  ani 
troch(c). Ich pe†  nie  bya  wyzywajĄca.  Ot˘ľ  to  wanie. 
Odczuwao si(c) w nich co innego i  co  wi(c)cej  zarazem  niľ 
natarczywĄ pospolito†. Ford by czowiekiem wybrednym,  sam 
dobrze o tym  wiedzia.  Toteľ  oficerskie  damy,  z  goymi 
r(c)kami i obnaľonymi plecami, o miaym wejrzeniu, tryskajĄce 
ľyciem, pene wyzywajĄcej kobiecoci, raziy  jego  wraľliwĄ 
natur(c).  
    Nie lepszego zdania by o oficerach, kt˘rzy ľycie  brali 
lekko,  pili,  palili  i  kl(c)li,  manifestujĄc   najbardziej 
przyziemne potrzeby ciaa w spos˘b nie mniej bezwstydny  niľ 
ich  kobiety.  Percival  Ford  czu   si(c)   zawsze   «le   w 
towarzystwie wojskowych. Ich teľ nic do niego nie  ciĄgn(c)o. 
Mia wciĄľ wraľenie, ľe si(c) zeä wymiewajĄ poza jego plecami 
albo litujĄ si(c) nad nim, albo ledwie go tolerujĄ.  Poza  tym 
zdawao mu si(c),  ľe  sama  ich  blisko†  uwypuklaa  jakie 
wasne jego niedostatki, ľe  zwracajĄ  uwag(c)  na  takie  swe 
cechy, kt˘rych on nie posiada  -  i  chwali†  Boga,  ľe  nie 
posiada. Brrr! Tacy sami jak ich ľony! 
    W gruncie rzeczy Percival Ford nie zdradza ani nadmiaru 
m(c)skoci, ani  cech  zniewiecienia.  Wystarczyo  na  niego 
spojrze†, by zrozumie†, skĄd si(c)  to  brao.  Zbudowany  by 
dobrze,  nie  wiedzia,  co  to  choroba,  a  nawet   lekkie 
niedomaganie, ale nie dostawao mu ľywotnoci. Jego organizm 
by bierny. Jeli w czyich ľyach  kipi  gorĄca  krew,  nie 
wykarmi ona  i  nie  wymodeluje  takiej  dugiej,  pociĄgej 
twarzy,   takich   wĄskich   warg,   chudych   policzk˘w   i 
widrujĄcych oczek. Strzecha wos˘w koloru ziemi,  sztywnych 
i rzadkich, wiadczya o jaowoci swej gleby, podobnie  jak 
nos,  chudy,  delikatnie  rze«biony,  przypominajĄcy  dzi˘b. 
Cienka krew Percivala  Forda  nie  dodawaa  mu  animuszu  i 
pozwalaa na jednĄ tylko nami(c)tno†, a bya niĄ  cnota.  Jak 
ľy† uczciwie - oto nad czym Ford rozmyla i co go dr(c)czyo. 
Jego natura poľĄdaa dobrych uczynk˘w tak samo,  jak  ludzie 
ze zwykej gliny pragnĄ kocha† i by† kochani. 
    Ford siedzia pod drzewami algaroba,  mi(c)dzy  tarasem  a 
brzegiem  morza.  Powi˘d  oczyma  po  taäczĄcych,  a  potem 
odwr˘ci gow(c) ku morzu i  ponad  agodnie  pluszczĄcĄ  falĄ 
patrzy na Krzyľ Poudnia, pynĄcy nisko  nad  widnokr(c)giem. 
Irytoway go nagie ramiona kobiet. Gdyby mia  c˘rk(c),  nigdy 
by nie pozwoli na co  podobnego,  przenigdy!  Ale  myl  o 
c˘rce bya czystĄ abstrakcjĄ.  Nie  towarzyszyo  jej  ľadne 
wyobraľenie. Nie widzia c˘rki, ľywej kobiety,  z  r(c)kami  i 
plecami. UmiechnĄ si(c) na samĄ myl o maľeästwie. Mia lat 
trzydzieci pi(c)†, o mioci  nie  wiedzia  nic  z  wasnego 
dowiadczenia,  ale  ľywi  w  tej  sprawie  nader   trze«we 
poglĄdy. Mio† to instynkt zwierz(c)cy.  Oľeni†  si(c)  potrafi 
kaľdy. ˝enili si(c) Japoäczycy i chiäscy kulisi, w pocie czoa 
pracujĄcy na plantacjach trzciny cukrowej i polach ryľowych. 
˝enili si(c) nieodmiennie przy pierwszej lepszej  sposobnoci. 
A to dlatego, ľe ľyli na tak niskim poziomie.  Nic  lepszego 
nie mieli do  roboty.  Podobnie  jak  ci  oficerowie  i  ich 
kobiety. Ale on, Percival Ford, inne, wyľsze  cele  mia  na 
widoku. R˘ľni si(c) od nich - od nich wszystkich. Znalaz si(c) 
na tym wiecie w spos˘b, kt˘ry napawa go dumĄ.  Nie  wydaa 
go na wiat pospolita mio† maľeäska. Zrodzio go wzniose 
poczucie obowiĄzku i gorĄce umiowanie  Sprawy.  Ojciec  nie 
oľeni si(c) z mioci. Uczucie do kobiety  byo  szaleästwem, 
kt˘re  nigdy  nie  zmĄcio   ducha   Izaaka   Forda.   Kiedy 
odpowiedzia na gos wzywajĄc go, by poszed mi(c)dzy pogan  i 
ni˘s im sowo boľe, nie o maľeästwie  myla  i  nie  ľony 
pragnĄ. Pod tym wzgl(c)dem Percival  podobny  by  do  Izaaka 
Forda,  swego  rodziciela.  Ale  UrzĄd  Misyjny   oszcz(c)dnie 
gospodarowa   funduszami.   Z   waciwĄ    Nowej    Anglii 
przezornociĄ dobrze wszystko zmierzy i zwaľy, nim w koäcu 
orzek, iľ misjonarze ľonaci sĄ, przeci(c)tnie  rzecz  biorĄc, 
mniej kosztowni a bardziej wydajni. Wobec czego UrzĄd  kaza 
oľeni† si(c) Izaakowi Fordowi.  Co  wi(c)cej,  zaopatrzy  go  w 
ľon(c),  innĄ  ľarliwĄ  dusz(c),  kt˘rej  ani  w   gowie   byo 
maľeästwo, pragn(c)a bowiem  li  tylko  czyni†  dzieo  boľe 
wr˘d pogan. Po raz pierwszy ujrzeli si(c) w  Bostonie.  UrzĄd 
ich spiknĄ i wszystko zaatwi. W tydzieä p˘«niej, juľ jako 
para maľeäska, wyruszyli w dugĄ  podr˘ľ  dokoa  przylĄdka 
Horn. 
    Percival Ford szczyci si(c) tym, ľe  pochodzi  z  takiego 
zwiĄzku. Urodzony na wyľynach,  uwaľa  si(c)  za  arystokrat(c) 
ducha.  By  dumny  z  ojca.  Uczucie  to   stanowio   jego 
nami(c)tno†. Prosta,  surowa posta† ojca napawaa  go  pychĄ. 
Na biurku postawi sobie miniaturk(c) tego ľonierza  Pana.  W 
sypialni wisia portret Izaaka Forda z czas˘w, kiedy  ojciec 
suľy w Monarchii jako premier. A by nim nie  dlatego,  by 
poľĄda  zaszczyt˘w i  bogactw  tego  wiata,  lecz  jedynie 
dlatego, iľ jako premier, a potem bankier m˘g  tym  wi(c)ksze 
usugi odda† sprawie  duszpasterstwa  wr˘d  pogan.  Niemcy, 
Anglicy i caa reszta zgrai  handlarzy  pokpiwaa  z  Izaaka 
Forda twierdzĄc, ľe kupczy zbawieniem duszyczek. Ale on, syn 
Izaaka,  inaczej  patrzy  na  te  sprawy.   Kiedy   tubylcy 
wyzwolili  si(c)  nagle  z  ustroju  feudalnego,   nie   majĄc 
najmniejszego poj(c)cia, co to jest  wasno†  ziemi,  zacz(c)li 
wyzbywa† si(c) za bezcen grunt˘w, wanie  Izaak  Ford  stanĄ 
mi(c)dzy tumem spekulant˘w a ich upem i objĄ  w  posiadanie 
rozlege i ľyzne ziemie. Nic dziwnego, ľe  zgraja  handlarzy 
nie wspomina go dobrze. A  przecieľ  Izaak  Ford  nigdy  nie 
uwaľa  swoich  olbrzymich  bogactw  za  osobistĄ  wasno†. 
Uwaľa si(c) za  sug(c)  boľego.  Z  dochod˘w  budowa  szkoy, 
szpitale, kocioy. Nie jego wina, ľe cukier, po  gwatownym 
spadku  cen,  dawa  czterdzieci  procent  na  czysto,   ľe 
zaoľony  przez  niego   bank   m˘g   sobie   pozwoli†   na 
sfinansowanie   kolei   ľelaznej,   ľe,    mi(c)dzy    innymi, 
pi(c)†dziesiĄt tysi(c)cy akr˘w pastwiska w Oahu, za kt˘re  swego 
czasu Ford paci po dolarze za akr, rodzio potem osiem ton 
cukru z akra co osiemnacie miesi(c)cy. O nie, Izaak Ford  by 
ponad wszelkĄ wĄtpliwo† postaciĄ bohaterskĄ, godnĄ stanĄ† - 
tak  w  skrytoci  ducha  myla  Percival  -  obak  pomnika 
Kamehameha i przed gmachem sĄdu. Izaak Ford odszed  z  tego 
wiata, ale on,  jego  syn,  prowadzi  dalej  zboľne  dzieo 
r˘wnie twardĄ, jeli nie tak samo wietnĄ r(c)kĄ. 
    Zn˘w spojrza na lanai.  "Jaka jest r˘ľnica - pyta  sam 
siebie - mi(c)dzy bezwstydnym hula  taäczonym  przez  Hawajki, 
przepasane girlandĄ z traw, a tymi  plĄsami  wydekoltowanych 
kobiet mej wasnej rasy? Czy jest jaka istotna r˘ľnica, czy 
teľ sĄ to tylko dwa stopnie tego samego bezwstydu?" 
    Podczas gdy waľy w  mylach  ten  problem,  jaka  r(c)ka 
spocz(c)a na jego ramieniu. 
    - Halo, Ford, co ty tu robisz? - Czy to  troch(c)  nie  za 
wesoe dla ciebie? 
    - Staram si(c) by† pobaľliwy, nawet gdy widz(c), co si(c)  tu 
dzieje, doktorze Kennedy - odpar Percival z powagĄ. - SiĄd« 
na chwil(c). 
    Doktor  Kennedy  usiad  i  gono  klasnĄ  w   donie. 
Natychmiast zjawi si(c) biao ubrany kelner Japoäczyk. 
    Doktor zam˘wi whisky z wodĄ sodowĄ, po czym zwr˘ci si(c) 
do milionera: 
    - Tobie oczywicie, nie proponuj(c). 
    - Owszem, teľ  bym  si(c)  czego  napi  -  odrzek  Ford 
stanowczym tonem. Doktor zrobi wielkie oczy, kelner czeka. 
- Prosz(c) lemoniad(c). 
    Doktor,  widzĄc,  ľe  Ford  zaľartowa  sobie  z  niego, 
rozemia si(c)  serdecznie  i  popatrzy  na  muzykant˘w  pod 
drzewem hau.                                          
    - Co to? Orkiestra "Aloha". Zdawao mi si(c), ľe we wtorki 
wieczorem grajĄ  zawsze  w  Hotelu  Hawajskim.  Co  tu  si(c) 
pokiebasio. 
    Przez chwil(c) zatrzyma wzrok  na  jednym  z  muzykant˘w,  
grajĄcym na gitarze i  piewajĄcym  hawajskĄ  piosenk(c)  przy 
wt˘rze wszystkich instrument˘w. Twarz  doktora  spowaľniaa, 
kiedy patrzy na piewaka, i pozostaa powaľna, gdy  zwr˘ci 
si(c) do swego towarzysza. 
    - Suchaj, Ford -  powiedzia  -  czy  nie  uwaľasz,  ľe 
m˘gby  juľ  zostawi†  w  spokoju  Joe  Garlanda?   Podobno 
sprzeciwie si(c) wnioskowi Komisji Popierania Rozwoju  Wysp, 
kt˘ra chce wysa† Garlanda do  Stan˘w  w  zwiĄzku  z  ofertĄ 
sprzedaľy nart wodnych.  Chciaem  o  tym  z  tobĄ  pom˘wi†. 
SĄdziem, ľe ch(c)tnie by si(c) stĄd pozby. Skoäczyoby si(c) to 
przeladowanie. 
    - Przeladowanie? - Brwi  Percivala  Forda  uniosy  si(c) 
pytajĄco. 
    - Nazwij to, jak chcesz - ciĄgnĄ  Kennedy.  -  Szczue 
tego biedaka caymi latami. Przecieľ to nie jego  wina.  Sam 
musisz przyzna†. 
    -  Nie  jego  wina?  -  Cienkie  wargi  Percivala  Forda 
ciĄgn(c)y si(c) mocno. - Joe Garland to rozpustnik  i  wakoä. 
Nigdy  grosza nie szanowa. 
    - Ale to jeszcze nie  pow˘d,  ľeby  mu  tak  depta  po 
pi(c)tach. Obserwuj(c) ci(c) od poczĄtku. Pierwszym twoim  krokiem 
po powrocie ze studi˘w byo wylanie Garlanda z plantacji, na 
kt˘rej pracowa jako przychodni luna.. Ty, wielki  milioner, 
i on, zarabiajĄcy sze†dziesiĄt dolar˘w miesi(c)cznie! 
    - Nie by to wcale m˘j pierwszy krok -  odpar  Percival 
Ford  apodyktycznym   tonem,   jakiego   zwyk   uľywa†   na 
posiedzeniach  komitet˘w.  -  Ostrzegaem  go.  ZarzĄdzajĄcy  
plantacji twierdzi, ľe Garland jest zdolnym robotnikiem. Pod 
tym wzgl(c)dem nic przeciwko niemu nie miaem. Szo mi  o  to, 
co robi po pracy. Burzy moje dzieo, zanim udao mi si(c)  je 
zbudowa†.  Jakiľ  sens  miay  moje  szkoy   niedzielne   i 
wieczorowe oraz kursy krawieckie, kiedy  wieczorami  zjawia 
si(c) Joe Garland ze swoim wiecznym piekielnym brzdĄkaniem  na 
gitarze  i  ukulele,  pi  na  zab˘j  i  taäczy  hula!   Po 
udzieleniu mu ostrzeľenia poszedem do niego  -  nigdy  tego 
nie  zapomn(c)  -  poszedem  do  robotniczych  barak˘w.   By 
wiecz˘r. Juľ z daleka syszaem, ľe piewajĄ hula.  A  potem 
zobaczyem  tam  dziewczyny,   bezwstydne,   taäczĄce   przy 
ksi(c)ľycu, te same dziewcz(c)ta, nad kt˘rymi  tyle  pracowaem, 
ľeby je nauczy† czystego, cnotliwego  ľycia.  Trzy  z  nich, 
pami(c)tam  doskonale,  wanie  ukoäczyy   szko(c)   misyjnĄ. 
Oczywicie zwolniem Joe Garlanda. Wiem, ľe to samo robi  w 
Hilo. Ludzie m˘wili, ľe si(c) wtrĄcam  do  nie  swoich  spraw, 
kiedy przekonaem Masona i Fitcha, by wyrzucili go z  pracy. 
Ale sami misjonarze mnie o to prosili. Garland niszczy  ich 
dzieo swym zym przykadem. 
    - P˘«niej,  kiedy  pracowa  na  kolei,  twojej  wasnej 
kolei, wyrzucono go bez ľadnego powodu - naciera Kennedy. 
    - Wcale nie - pada szybka odpowied«. - Wezwaem  go  do 
mego gabinetu i rozmawiaem z nim p˘ godziny. 
    - Wyrzucie go za nier˘bstwo? 
    - Za niemoralne ľycie, prosz(c) szanownego pana. 
    Doktor rozemia si(c) sarkastycznie. 
    - Kto, u diaba, da ci prawo ferowania wyrok˘w? Czy to, 
ľe jeste obszarnikiem, daje ci wadz(c)  nad  niemiertelnymi 
duszami tych, kt˘rzy  uginajĄ  kark˘w  na  twoich  gruntach? 
Jestem twoim lekarzem domowym. Czy mam  si(c)  spodziewa†,  ľe 
jutro zadekretujesz, bym przesta pi† whisky z wodĄ  sodowĄ, 
bo inaczej popadn(c)  w  nieask(c)?  Ba!  Bierzesz  ľycie  zbyt 
serio, m˘j  drogi.  Poza  tym,  kiedy  Joego  przyapali  na 
szmuglu (nie pracowa juľ wtedy  u  ciebie)  i  przysa  ci 
kartk(c) z probĄ, ľeby zapaci za niego grzywn(c), pozostae 
guchy  na  prob(c)  i  chopak  musia  odby†  kar(c)  szeciu 
miesi(c)cy ci(c)ľkich rob˘t na rafach. Pomyl, wystawie go  na 
pastw(c) losu. Brutalnie odepchnĄe  od  siebie.  A  przecieľ 
pami(c)tam dzieä, kiedy przyszede do szkoy. Mymy mieszkali 
w internacie, ty przychodzie tylko na lekcje.  Trzeba  ci(c) 
byo ochrzci†. Trzy razy nura do basenu  pywackiego  -  jak 
pami(c)tasz,  taka  bya   przepisowa   porcja   dla   kaľdego 
nowicjusza. A ty si(c) cofnĄ. Powiedziae,  ľe  nie  umiesz 
pywa†. Bye wystraszony, histeryzowae... 
    -  Tak,  wiem  -  wycedzi  Percival   Ford.   -   Byem 
wystraszony. I skamaem, bom umia pywa†... Ale si(c) baem. 
    - Czy pami(c)tasz, kto ci(c) wtedy  broni?  Kto  kama  za 
ciebie wi(c)cej niľ ty sam? Kto przysi(c)ga, ľe  na  pewno  nie 
umiesz pywa†? Kto skoczy do  basenu  i  wyciĄgnĄ  ci(c)  po 
pierwszym zanurzeniu i kogo za to chopcy omal nie  utopili, 
bo zdĄľyli zauwaľy†, ľe jednak u m i e s z pywa†?   
    - Oczywicie, wiem o tym - odpar  Ford  chodno  -  ale 
jeden szlachetny uczynek w  modych  latach  nie  rozgrzesza 
caego p˘«niejszego ľycia wypenionego zymi post(c)pkami. 
    - Garland nie zrobi ci nigdy nic zego, to  znaczy  nie 
uczyni tego osobicie, bezporednio? 
    - Nie - brzmiaa odpowied« Percivala  Forda.  -  Dlatego 
wanie moje stanowisko jest bez zarzutu. Nie mam  do  niego 
ľadnych pretensji osobistych. Jest niedobrym czowiekiem,  i 
tyle. Jego ľycie jest ze... 
    - Inaczej m˘wiĄc, nie zgadza si(c) z twoim poglĄdem na to, 
jak trzeba ľy† - przerwa doktor.
    - Niech ci b(c)dzie. To nie  ma  znaczenia.  Joe  nic  nie 
robi.... 
    - Z tej prostej przyczyny,  ľe  wyp(c)dzasz  go  z  kaľdej 
pracy.                                                  
    - Jest niemoralny...  
    - Eee, daj spok˘j, Ford, WciĄľ ta sama piosenka.  Jeste 
nieodrodnym dzieckiem Nowej Anglii. Garland  to  p˘-kanaka. 
Twoja krew jest letnia,  jego  -  gorĄca.  ˝ycie  co  innego 
znaczy dla ciebie, a co innego dla Garlanda. On idzie  przez 
ľycie miejĄc si(c), piewajĄc i  taäczĄc,  radosny,  ľyczliwy 
ludziom, naiwny jak dziecko, kaľdemu przyjaciel.  Ty  jeste 
objazdowa ambona, przyja«niĄ darzysz tylko ludzi prawych,  a 
kto jest prawym czowiekiem, ty wiesz najlepiej. A kt˘ľ  wie 
naprawd(c)? Ty wiedziesz ľywot pustelnika,  Joe  Garland  ľyje 
zdrowo.  Kt˘ry z was wi(c)cej ma z ľycia? Za  to,  ľe  ľyjemy, 
otrzymujemy zapat(c). Kiedy paca jest zbyt n(c)dzna,  czowiek 
rzuca robot(c). Oto,  moľesz  mi  wierzy†,  przyczyna  kaľdego 
wiadomego samob˘jstwa. Joe Garland umarby z  godu,  gdyby 
mia ľy† z pensji jakĄ tobie paci ľycie! On jest,  widzisz, 
z innej gliny, A ty takľe zamorzyby si(c) na mier†,  gdyby 
mia z ľycia to co on: piew, mio†... 
    - ˝Ądz(c), jeli aska - przerwa Ford. 
    Doktor Kennedy umiechnĄ si(c). 
    - Dla ciebie sowo mio† nie oznacza  nic  wi(c)cej  poza 
tym, co o nim wyczyta w sowniku. Ale mioci  prawdziwej, 
czystej jak rosa, czuej i drľĄcej - nie  znasz.  Jeli  B˘g 
stworzy ciebie i mnie, jeli stworzy m(c)ľczyzn  i  kobiety, 
to - moľesz mi  wierzy†  -  stworzy  takľe  mio†.  Wr˘†my 
jednak do rzeczy. Pora, ľeby przesta szczu† Joe  Garlanda. 
To niegodne ciebie, tch˘rzliwe. Powiniene poda† mu r(c)k(c). 
    - Czemuľ to ja, a nie ty na przykad? - zapyta Ford.  - 
Dlaczego ty nie podasz mu r(c)ki? 
    - Owszem, pomagaem mu i wanie teraz staram si(c) pom˘c. 
Usiuj(c) nakoni†  ci(c),  by  nie  odrzuci  wniosku  Komisji 
zalecajĄcej wysanie go do Stan˘w. Prac(c) w Hilo u  Masona  i 
Fitcha teľ ja mu znalazem. Sze† razy wystaraem mu  si(c)  o 
posad(c) i sze† razy ty  go  przep(c)dzie.  Mniejsza  z  tym. 
Pami(c)taj  tylko  o  jednym  -  odrobina  szczeroci  ci  nie 
zaszkodzi - to brzydko cudzĄ  winĄ  obarcza†  Joe  Garlanda. 
Wiesz dobrze, ľe jeste tu osobĄ najmniej powoanĄ.  Dobrego 
smaku,  m˘j  stary,   to   nie   dowodzi.   To   po   prostu 
nieprzyzwoito†. 
    - Nie rozumiem, do czego  zmierzasz  -  odpar  Percival 
Ford.   -   Op(c)taa   ci(c)   jaka   m(c)tna   teoria   naukowa 
dziedzicznoci i nieodpowiedzialnoci  osobistej.  Ale  jaka 
teoria moľe uwolni† od odpowiedzialnoci za ze post(c)pki Joe 
Garlanda,  a  jednoczenie  uczyni†  odpowiedzialnym  za  te 
post(c)pki mnie,  i  to  w  wyľszym  stopniu  niľ  kogokolwiek 
innego, niľ  samego  Garlanda  -  tego  ani  rusz  nie  mog(c) 
zrozumie†. 
    - Co mi si(c) zdaje, ľe tylko subtelno† i dobry smak nie 
pozwalajĄ ci mnie zrozumie† - parsknĄ doktor. - Wszystko to 
bardzo pi(c)knie, moľna ze wzgl(c)d˘w towarzyskich  o    pewnych 
rzeczach nie m˘wi†, ale ty posunĄe si(c) dalej. 
    - A c˘ľ ja ukrywam? BĄd« askaw powiedzie†. 
    Doktor Kennedy by zy.  Rumieäce  po  normalnej  porcji 
whisky nagle znacznie mu pociemniay.  - Nie przyznajesz si(c) 
do syna twego ojca - powiedzia. 
    - C˘ľ to ma znaczy†? 
    - Do kro†set tysi(c)cy, czowieku! Powiedziaem  ci  chyba 
cakiem wyra«nie. Ale  chcesz,  prosz(c)  bardzo:  syn  Izaaka 
Forda... Joe Garland - tw˘j brat. 
    Percival Ford  milcza.  Na  jego  twarzy  malowaa  si(c) 
irytacja  i  zgorszenie.  Kennedy  przyglĄda   mu   si(c)   z 
zaciekawieniem. Min(c)o kilka dugich minut. Doktor  zmiesza 
si(c) i przestraszy. 
    - M˘j Boľe! - zawoa. - Nie powiesz mi  chyba,  ľe  nie 
wiedziae o tym. 
    Jak  gdyby  w  odpowiedzi   policzki   Percivala   Forda 
zbielay. 
    - To potworny ľart - odezwa si(c) - potworny. 
    Doktor opanowa si(c). 
    - Wszyscy o tym wiedzĄ - zaczĄ. - Mylaem, ľe ty takľe 
wiesz. A jeli byo inaczej, pora by  si(c)  dowiedzia.  Rad 
jestem, ľe miaem okazj(c) otworzy† ci oczy. Joe Garland i  ty 
jestecie bra†mi - przyrodnimi bra†mi. 
    - To kamstwo! - krzyknĄ Ford.  -  Sam  nie  wiesz,  co 
m˘wisz. MatkĄ  Joe  Garlanda  bya  Eliza  Kunilio.  (Doktor 
skinĄ gowĄ). Pami(c)tam jĄ dobrze, miaa staw z  kaczkami  i 
zagon taro. Ojcem by Joseph Garland, znany  nygus.  (Doktor 
potrzĄsnĄ  gowĄ).  Umar  jakie  dwa,  trzy  lata   temu. 
Alkoholik.  Dlatego   i   Joe   jest   ladaco.   Oto   twoja 
dziedziczno†. 
    - I nikt ci nie powiedzia? - zapyta po chwili doktor z 
nutĄ zdziwienia. 
    - Doktorze Kennedy, powiedzia pan strasznĄ  rzecz.  Nie 
mog(c) tego puci† mimo  uszu.  Albo  pan  przedstawi  dowody, 
albo... 
    - Sam si(c) przekonaj. Odwr˘† si(c) i  popatrz.  Widzisz  go 
teraz z profilu. Sp˘jrz na jego nos. To  nos  Izaaka  Forda. 
Tw˘j jest sabszĄ odbitkĄ  ojcowskiego.  Patrz.  Linie  nosa 
Garlanda sĄ grubsze, poza tym wszystko si(c) zgadza. 
    Percival  Ford  patrzy  na  mieszaäca,  kt˘ry  gra  na 
gitarze  pod    drzewem  hau.  Zdawao  mu  si(c),  ľe  dozna 
przywidzenia i patrzy na widmo wasnej osoby. Rys  po  rysie 
olepia  nieodpartym  podobieästwem.  Nie,  to  raczej  on, 
Percival Ford,  by  cieniem  tego  muskularnego,  doskonale 
zbudowanego m(c)ľczyzny. A rysy jednego  i  drugiego  wyra«nie 
przypominay Izaaka Forda. I nikt mu o tym  nie  powiedzia^! 
Dobrze zna^ twarz ojca. Miniatury, portret i fotografie ojca 
przesuwa^y mu si(c) w pami(c)ci i raz po raz dostrzega^ w twarzy 
muzykanta wyra«ne lub  ukryte  podobieästwa.  Tylko  dzie^em 
szatana mog^o by† to  odtworzenie  surowego  oblicza  Izaaka 
Forda  w  mi(c)kkich  i  zmys^owych  rysach  Garlanda.   Nagle 
muzykant odwr˘ci si(c) ku nim. Percivalowi bysn(c)a myl,  ľe 
oto widzi ojca nieboszczyka, kt˘ry patrzy naä z  twarzy  Joe 
Garlanda. 
    - To drobiazg - sysza jakby z daleka gos  doktora.  - 
Swego czasu wszystko si(c) tu  przemieszao.  Sam  wiesz,  jak 
byo. Patrzye na to przez cae ľycie. Marynarze polubiali 
kr˘lowe, podzili ksi(c)ľniczki, i tam dalej. Zwyka  to  bya 
rzecz na Wyspach Hawajskich. 
    - Ale nie dla mojego ojca - przerwa Percival Ford. 
    - Ano wanie  -  Kennedy  wzruszy  ramionami.  -  Sia 
kosmiczna, instynkt ľycia. Stary Izaak Ford by  czowiekiem 
sztywnym jak drut i  tak  dalej.  Wiem,  ľe  stao  si(c)  co 
niepoj(c)tego, najbardziej niepoj(c)tego dla Izaaka. On sam  nie 
wi(c)cej z tego rozumia niľ  ty.  Instynkt  ľycia,  i  basta. 
Pami(c)taj  o  jednym:  Izaak  Ford  mia  w  ľyach  odrobin(c) 
niespokojnej krwi i Joe Garland odziedziczy jĄ wraz z caym 
instynktem ľycia i siĄ kosmicznĄ, a  ty  przejĄ  po  ojcu 
wszystkĄ krew ascety. Jeli wi(c)c  masz  krew  zimnĄ,  dobrze 
uoľonĄ i posusznĄ, to jeszcze nie pow˘d, ľeby si(c)  boczy 
na Joe Garlanda. Kiedy Joe obraca wniwecz twoje dzieo,  nie 
wolno ci zapomnie†, ľe to Izaak Ford stoi po obu stronach  i 
jednĄ r(c)kĄ niszczy to,  co  zrobi  drugĄ.  Powiedzmy  sobie 
szczerze: ty jeste prawĄ r(c)kĄ Izaaka, a Joe Garland lewĄ. 
    Percival Ford nic nie odpowiedzia. Doktor Kennedy wypi 
reszt(c) whisky, o kt˘rej  zapomnia  w  czasie  rozmowy.  Zza 
tarasu da si(c) sysze† haaliwy klakson samochodu wzywajĄcy 
doktora. 
    - Jest m˘j w˘z -  powiedzia  wstajĄc  doktor.  -  Musz(c) 
jecha†.  Przykro  mi,  ľe  tak  si(c)  przejĄ  tym,  co   ci 
powiedziaem, ale swojĄ drogĄ dobrze si(c) stao. Wiedz jedno: 
Izaak Ford mia tylko odrobin(c)  bujnej  krwi  i  ta  krew  w 
caoci dostaa si(c) Joe Garlandowi. I jeszcze  jedno.  Jeli 
lewa r(c)ka twego ojca podniesie si(c) na  ciebie,  nie  obcinaj 
jej. ZresztĄ Joe to r˘wny chopak. Szczerze  m˘wiĄc,  gdybym 
mia wybiera†, z kt˘rym z was wolabym mieszka† na bezludnej 
wyspie, wybrabym Joego. 
    Mae,  bose  dzieci  baraszkoway  obok  w  trawie,  ale 
Percival Ford ich nie widzia. Wpatrywa  si(c)  uporczywie  w 
piewaka pod drzewem hau.  Przesiad  si(c)  nawet,  ľeby  by† 
bliľej  niego.  Urz(c)dnik  z  portu  przechodzi  w  pobliľu, 
pow˘czĄc starymi nogami, kt˘re odmawiay mu  posuszeästwa. 
Od czterdziestu  lat  mieszka  na  Wyspach.  Percival  Ford 
kiwnĄ  na  niego.  Stary  podszed  z  wielkim  szacunkiem. 
Zdziwi si(c), ľe Percival Ford by askaw go zauwaľy†. 
    - John - zaczĄ  Ford.  -  Chc(c)  si(c)  od  ciebie  czego 
dowiedzie†. Siadaj, prosz(c). 
    Urz(c)dnik usiad niezgrabnie, oszoomiony niespodziewanym 
zaszczytem. Przymruľy oczy, spojrza na Forda i wyjĄka: 
    - Tak, panie prezesie, dzi(c)kuj(c). 
    - Suchaj, John, kim jest Joe Garland? 
    John wpatrzy si(c) w niego, zmruľy oczy, chrzĄknĄ i nic 
nie powiedzia. 
    - Gadaj - rozkaza Percival Ford. - Kim on jest? 
    - Pan prezes ľartuje sobie ze mnie -  zdoa  wykrztusi† 
stary. 
    - Pytaem cakiem serio. 
    Urz(c)dnik cofnĄ si(c). 
    - Czyľby  pan  nie  wiedzia?  -  Pytanie  to  byo  juľ 
odpowiedziĄ. 
    - Chc(c) si(c) dowiedzie†. 
    - Ot˘ľ Joe... - zaczĄ John i  bezradnie  rozejrza  si(c) 
wok˘. - A moľe  lepiej  by  si(c)  pan  spyta  kogo  innego? 
Wszyscy myleli, pan wie. Mymy zawsze... 
    - Tak, m˘w dalej. 
    - Mymy zawsze myleli, ľe wanie dlatego  pan  si(c)  go 
czepia. 
    Fotografie i miniatury Izaaka Forda roiy  si(c)  w  m˘zgu 
jego syna. Duch Izaaka Forda zdawa si(c) unosi† w powietrzu. 
    - Dobrej nocy ľycz(c) - dosysza Percival i zobaczy,  ľe 
urz(c)dnik chce pokutyka† dalej. 
    - John! - krzyknĄ. 
    John wr˘ci i stanĄ  przy  nim,  mrugajĄc  powiekami  i 
nerwowo oblizujĄc wargi. 
    - I nie powiedziae mi. 
    - Ach, o Garlandzie? 
    - Tak, o Garlandzie. Kim on jest? 
    - Jest paäskim bratem,  panie  prezesie.  M˘wi(c)  to,  co 
powie kaľdy. 
    - Dzi(c)kuj(c), John. Dobranoc. 
    - To pan nie wiedzia? - zapyta stary.  Najgorsze  mia  
za sobĄ i ch(c)tnie by teraz zosta. 
    - Dzi(c)kuj(c), John. Dobranoc - powt˘rzy Ford. 
    - Tak jest, panie prezesie,  dzi(c)kuj(c),  panie  prezesie. 
Zanosi si(c) na deszcz. Dobranoc, panie prezesie. 
    Z czystego nieba  przypr˘szonego  gwiazdami  i  powiatĄ 
ksi(c)ľyca spad nagle deszcz, drobny  i  lekki  jak  mgieka. 
Nikt nie zwr˘ci  na  to  uwagi.  Dzieci  dalej  bawiy  si(c) 
biegajĄc boso po trawie i skaczĄc na piasek. Deszczyk szybko 
przelecia.  Na  poudniowym  wschodzie   Diamentowa   Gowa 
rysowaa si(c) ostro czarnĄ plamĄ w ksztacie greckiej wazy na 
tle wygwieľdľonego  nieba.  Senne  fale  przypywu  pryskay 
pianĄ na piasek i rosiy muraw(c). Daleko widniay  w  wietle 
Ksi(c)ľyca  czarne  plamki   g˘w   pywak˘w.   Zamilk   ch˘r 
piewajĄcy  walca  i  wr˘d  ciszy,  gdzie  pod   drzewami, 
zabrzmia  kobiecy  miech,  krzyk  mioci.  Percival  Ford 
wzdrygnĄ  si(c)  i  przypomnia  sobie  sowa  doktora.  Przy 
cz˘nach wyciĄgni(c)tych na piasek ujrza tubylc˘w, m(c)ľczyzn i 
kobiety,  spoczywajĄcych  leniwie  niby  "zjadacze  lotosu". 
Niewiasty byy w  biaych  holoku.  Na  tle  jednego  holoku 
ujrza czarnĄ gow(c) sternika wspartĄ na  kobiecym  ramieniu. 
Nieco dalej, w miejscu gdzie pasmo piasku rozszerzao si(c)  u 
wejcia do laguny, Ford dostrzeg park(c) idĄcĄ rami(c) w rami(c). 
Kiedy podeszli do owietlonego lanai, zauwaľy,  ľe  kobieta 
uwolnia si(c) od  m(c)skiego  ramienia,  kt˘re  obejmowao  jej 
kibi†. Gdy go mijali, Ford  pozna  w  m(c)ľczy«nie  znajomego 
kapitana, a w niej  -  c˘rk(c)  majora,  i  skinĄ  im  gowĄ. 
Instynkt ľycia - ot˘ľ to, wietnie powiedziane. I znowu spod 
ciemnego drzewa algaroba rozleg si(c) kobiecy  miech,  kt˘ry 
by  krzykiem  mioci.  Obok  fotela  Forda  przesza  bona 
Japonka. Prowadzia za r(c)k(c) i strofowaa bosego  chopczyka, 
kt˘ry musia juľ i† do ˘ľka.  -piewajĄcy  cicho  i  sodko 
zanucili hawajskĄ pieä  miosnĄ.  Oficerowie  i  ich  damy, 
objĄwszy si(c), zn˘w sun(c)li i wirowali na lanai. I jeszcze raz 
zamiaa si(c) kobieta pod drzewem algaroba. 
    Percivalowi Fordowi wszystko to bardzo si(c) nie podobao. 
Irytowa go miosny miech  kobiety  i  sternik,  co  zoľy 
gow(c) na biaym holoku, i pary, kt˘re spaceroway na  brzegu 
morza, i oficerowie taäczĄcy z paniami,  i  gosy  piewak˘w 
opiewajĄce mio†, i jego brat, kt˘ry piewa  wraz  z  nimi 
pod drzewem hau. Najbardziej jednak  draľni  go  ˘w  miech 
kobiecy. Dziwne myli przyszy mu do gowy. By synem Izaaka 
Forda i co si(c) przytrafio ojcu, zdarzy† si(c) moľe synowi. Na 
myl o tym poczu na policzkach  blady  rumieniec  i  dozna 
uczucia dojmujĄcego wstydu. Przeraľeniem napawao go to,  co 
mia w krwi. To tak, jakby si(c)  nagle  dowiedzia,  ľe  jego 
ojciec by tr(c)dowaty i ľe on sam moľe mie† we  krwi  zarazek 
tej strasznej choroby. Izaak Ford, surowy  ľonierz  Pana  - 
stary obudnik! Czymľe si(c) r˘ľni od byle nygusa? Dom pychy, 
wzniesiony przez Percivala Forda, wali mu si(c) na gow(c). 
    Mijay  godziny,  towarzystwo  pukowe  miao   si(c)   i 
taäczyo, hawajska orkiestra graa,  Percival  Ford  mocowa 
si(c) z problemem, kt˘ry nagle go przytoczy. Oparszy okie† 
o st˘, skoni gow(c) na r(c)k(c). Sprawia wraľenie  znudzonego 
obserwatora, lecz po cichu odmawia  pacierze.  W  przerwach 
mi(c)dzy taäcami wojskowi, ich panie i cywile  podchodzili  do 
niego i co tam uprzejmie  brz(c)czeli.  A  kiedy  wracali  na 
taras, Ford podejmowa walk(c) w miejscu, gdzie jĄ przerwa. 
    ZaczĄ skada† na nowo idea Izaaka Forda, kt˘ry mu  si(c) 
rozlecia  w  kawaki.   Jako   cementu   uľy   chytrej   i 
wyrafinowanej logiki.  Byo to spoido z gatunku tych, jakie 
powstajĄ  w  chemicznych  laboratoriach  m˘zg˘w   egotyst˘w. 
Dziaao  doskonale.  Nie  ulegao  wĄtpliwoci,  ľe  ojciec 
stworzony by z lepszej gliny niľ jego otoczenie, a przecieľ 
stary Izaak jeszcze si(c) formowa. Dopiero on, Percival Ford, 
osiĄgnĄ doskonao†. Na dow˘d tego zrehabilitowa  ojca,  a 
sam r˘wnoczenie  wznosi  si(c)  wyľej.  Jego  mizerna  osoba 
urastaa do olbrzymich rozmiar˘w. By  dostatecznie  wielki, 
aby przebaczy†. Rozpomieniaa go ta myl.  Izaak  Ford  by 
wielki, ale on jest wi(c)kszy, bo potrafi przebaczy† Izaakowi, 
a nawet wznie† go zn˘w w  swej  pami(c)ci  na  piedesta,  co 
prawda nie tak juľ wi(c)ty jak dawniej. Wyraľa nawet  podziw 
Izaakowi Fordowi za to, ľe odwr˘ci  si(c)  plecami  do  owocu 
swego jedynego faszywego kroku. Doskonale, on teľ owoc  ten 
zignoruje. 
    Taäce dobiegay koäca. Orkiestra zagraa  "Aloha  Oe"  i 
zbieraa si(c) do odejcia. Percival Ford  klasnĄ  w  donie. 
Zjawi si(c) kelner Japoäczyk. 
    - Powiedz temu czowiekowi, ľe chc(c) z nim m˘wi†  -  Ford 
wskaza palcem na Joe Garlanda. - Niech zaraz tu przyjdzie. 
    Joe  Garland  podszed  i  przez  szacunek   dla   Forda 
zatrzyma  si(c)  par(c)  krok˘w  dalej,  nerwowo   przebierajĄc 
palcami  struny  gitary,  kt˘rĄ  trzyma  jeszcze  w   r(c)ce. 
Percival nie prosi go, by usiad. 
    - Jeste moim bratem. 
    - Hm, wszyscy o tym wiedzĄ. - W odpowiedzi brzmiaa nuta 
zdziwienia. 
    - Tak, syszaem - sucho odpar Percival Ford. - Ale  ja 
dowiedziaem si(c) o tym dopiero dzi wiecz˘r. 
    NastĄpio milczenie. Przyrodni brat czeka zmieszany,  a 
Percival Ford chodno obmyla nast(c)pne zdanie. 
    -  Pami(c)tasz,  jak  przyszedem  do  szkoy  i   chopcy 
wrzucili mnie do wody? - zapyta. - Dlaczego mnie bronie? 
    Przyrodni brat umiechnĄ si(c) niemiao. 
    - Bo wiedziae? 
    - Tak, dlatego. 
    - Ale ja nie wiedziaem - doda  Percival  r˘wnie  sucho 
jak przedtem. 
    - Tak. 
    Zn˘w zapado milczenie. Suľba zacz(c)a gasi† wiata  na 
lanai. 
    - Ale dzi... pan wie - powiedzia przyrodni brat. 
    Percival Ford zmarszczy brwi. Potem  uwaľnie  przyjrza 
si(c) tamtemu. 
    - Ile chcesz za to,  ľe  wyjedziesz  stĄd  i  nigdy  nie 
wr˘cisz? 
    - Nigdy nie wr˘c(c)? - wyjĄka Joe Garland.  -  To  jedyny 
kraj, jaki znam, W innych krajach jest zimno. Nie znam  ich. 
Tu mam wielu przyjaci˘. Tam nikt mi nie powie: "Aloha, Joe, 
m˘j drogi!" 
    - Powiedziaem: nigdy nie wr˘cisz -  powt˘rzy  Percival 
Ford. - "Alameda" odpywa jutro do San Francisco. 
    Joe Garland by zdumiony. 
    - Ale dlaczego? - zapyta. - Przecieľ juľ  pan  wie,  ľe 
jestemy bra†mi. 
    - Wanie dlatego. Jak sam powiedziae,  wiedzĄ  o  tym 
wszyscy. Zapac(c) ci tak, ľe nie poľaujesz. 
    Caa niemiao† i zakopotanie znikn(c)y  z  twarzy  Joe 
Garlanda. Nie dzielia juľ ich przepa† urodzenia i  pozycji 
spoecznej. 
    - Chcesz, ľebym wyjecha? 
    - Chc(c),  by  wyjecha  i  nigdy  nie  wr˘ci  -  odpar 
Percival. 
    W tej kr˘tkiej chwili, kt˘ra bysn(c)a i zgasa, dane  mu 
byo zobaczy†, jak brat wyrasta przed nim niczym g˘ra, a  on 
sam kurczy si(c) i maleje do rozmiar˘w mikroskopijnej drobiny. 
Nie jest jednak dobrze ujrze† sw˘j prawdziwy obraz, ani  nie 
moľna tak dugo patrze† na siebie  i  ľy†.  Toteľ  tylko  na 
mgnienie oka  Percival  ujrza  siebie  i  brata  w  wietle 
prawdy, po czym zn˘w opanowao go n(c)dzne i nienasycone "ja". 
    - Jak powiedziaem, bardzo ci si(c) to opaci. Nie  b(c)dzie 
ci «le. Dobrze zapac(c). 
    - Dobra jest - powiedzia Joe Garland. - Wyjad(c). 
    Odwr˘ci si(c) i chcia odej†. 
    - Joe! - zawoa tamten. - Jutro rano  wstĄp  do  mojego 
adwokata. Pi(c)†set dolar˘w z  g˘ry  i  dwiecie  miesi(c)cznie, 
p˘ki b(c)dziesz si(c) trzyma z dala od Wysp. 
    - Jeste bardzo dobry - cicho odpowiedzia Joe  Garland. 
- Jeste zbyt dobry. W kaľdym  razie  twoich  pieni(c)dzy  nie 
potrzebuj(c). Jutro odjad(c) na "Alamedzie". 
    Odszed bez poľegnania. 
    Percival Ford klasnĄ w donie. 
    - Kelner - powiedzia do Japoäczyka - lemoniada! 
    Siedzia nad lemoniadĄ i dugo z zadowoleniem  umiecha 
si(c) do siebie. 
    
    Przeoľy Kazimierz Piotrowski 
    
    
    
    
    
    Prawnuk McCoya 
    
    "Pireneje", kt˘rych ľelazne burty wpiera g(c)boko w wod(c) 
adunek pszenicy, kolebay si(c) leniwie, co uatwiao zadanie 
czowiekowi wdrapujĄcemu si(c) na  pokad  z  maej  wiosowej 
odzi. Gdy jego oczy zr˘wnay si(c) z nadburciem, tak ľe  m˘g 
przez nie  zajrze†,  dozna  wraľenia,  iľ  widzi  leciutki, 
niemal niedostrzegalny, opar. Byo to co na ksztat  woalu, 
jakiej bony zacierajĄcej kontury, kt˘ra nagle  rozpostara 
mu si(c) przed oczyma. ZapragnĄ odsunĄ† jĄ i w  tejľe  chwili 
pomyla, iľ si(c) starzeje i pora juľ posa† do San Francisco 
po okulary. 
    Przelaz przez por(c)cz nadburcia i  obrzuci  spojrzeniem 
mige maszty, a potem pompy. Byy nieczynne.  Pozornie  nic 
nie zagraľao wielkiemu statkowi, wi(c)c  przybysz  zastanowi 
si(c), czemu wywieszono sygna niebezpieczeästwa.  Pomyla  o 
swoich szcz(c)liwych wyspiarzach i w duchu zapragnĄ, aby  to 
nie bya zaraza. A moľe na statku wyczerpaa  si(c)  woda  lub 
ľywno†? 
    UcisnĄ r(c)k(c) kapitanowi, kt˘rego  wycieäczona  twarz  i 
zatroskane oczy nie taiy  bynajmniej,  iľ  dzieje  si(c)  co 
zego. W tej samej chwili nowo przybyy uwiadomi sobie, ľe 
wyczuwa lekkĄ, nieokrelonĄ woä. Wydaa mu  si(c)  podobna  do 
zapachu przypalonego chleba, lecz bya nieco odmienna. 
    Rozejrza si(c) ciekawie wokoo.  O  dwadziecia  st˘p  od 
niego marynarz z widocznym na twarzy  znuľeniem  uszczelnia 
deski  pokadu.  Kiedy  przybyy  zatrzyma  wzrok  na   tym 
czowieku, spostrzeg, ľe nagle spod jego rĄk  wymkn(c)a  si(c) 
wĄta spirala dymu, kt˘ra zwin(c)a si(c), zakr(c)cia i znika. W 
tej chwili sta juľ  na  pokadzie.  Bosymi  stopami  wyczu 
niewyra«ne ciepo,  kt˘re  szybko  przenikn(c)o  zrogowaciaĄ 
sk˘r(c) na podeszwach. Teraz  juľ  wiedzia,  jakiego  rodzaju 
nieszcz(c)cie nawiedzio ˘w  statek.  Wzrok  jego  pow(c)drowa 
szybko ku dziobowi, gdzie  zebrali  si(c)  wszyscy  marynarze, 
kt˘rych zn(c)kane twarze zwr˘cone byy wyczekujĄco  ku  niemu. 
Spojrzenie jego wilgotnych, piwnych oczu przesun(c)o  si(c)  po 
marynarzach  jak  bogosawieästwo,  niosĄc   im   ukojenie, 
rzekby, spowijajĄc ich w szat(c) bezmiernego spokoju. 
    - Od jak dawna ten statek si(c) pali, kapitanie? - zapyta 
gosem tak delikatnym i agodnym, ľe  przypomina  gruchanie 
go(c)bia. 
    Zrazu  i  na  kapitana  podziaay   spok˘j   i   pogoda 
spywajĄce z owego gosu, lecz potem targn(c)a nim wiadomo† 
tego, co przeszed, co jeszcze  mia  przej†,  toteľ  uczu 
niech(c)†. Jakim prawem ten oberwany  w˘cz(c)ga  nadbrzeľny,  w 
portkach z ordynarnego  perkalu  i  w  bawenianej  koszuli, 
nasuwa jemu i jego zn(c)kanej, um(c)czonej duszy myl o  spokoju 
i  pogodzie?   Kapitan   tego   nie   wyrozumowa,   jedynie 
podwiadome uczucie spowodowao jego uraz(c). 
    - Pi(c)tnacie  dni  -  odpowiedzia  kr˘tko:  -  Kim  pan 
jeste? 
    - Moje nazwisko: McCoy - udzielono mu odpowiedzi  tonem, 
kt˘ry tchnĄ agodnociĄ i wsp˘czuciem. 
    - To pan jest pilotem? 
    McCoy przeni˘s  bogosawieästwo  swego  spojrzenia  na 
rosego, barczystego m(c)ľczyzn(c) o wyn(c)dzniaej, nie  ogolonej 
twarzy, kt˘ry stanĄ przy kapitanie. 
    - Jestem pilotem jak kaľdy inny  -  odpowiedzia.  -  My 
tutaj  wszyscy  jestemy  pilotami,  kapitanie;  znam  kaľdy 
zakĄtek tych w˘d. 
    Kapitan by wyra«nie zniecierpliwiony. 
    - Chc(c) si(c) zobaczy†  z  jakim  przedstawicielem  wadz. 
Chc(c) z nimi porozmawia†, i to diablo szybko. 
    - W takim razie ja si(c) nadam do tego. 
    Zn˘w ta zdradziecka nuta spokoju, a  tu  statek  gorzeje 
wciekle   pod   stopami!   Brwi   kapitana   uniosy    si(c) 
niecierpliwie, nerwowo, a pi(c)†  zacisn(c)a  si(c),  jak  gdyby 
mia niĄ zada† cios. 
    - Kimľe pan jeste, u diaba? - zapyta. 
    - Jestem tu najwyľszym  urz(c)dnikiem  administracyjnym  i 
sĄdowym - brzmiaa odpowied«  udzielona  gosem,  kt˘ry  by 
nadal najmi(c)kszy i najdelikatniejszy w wiecie. 
    Rosy, barczysty m(c)ľczyzna wybuchnĄ szorstkim  miechem 
wynikajĄcym  cz(c)ciowo  z  rozbawienia,   lecz   g˘wnie   z 
roztrz(c)sionych nerw˘w. Zar˘wno on, jak i  kapitan  spojrzeli 
na  McCoya  z  niedowierzaniem  i  zdumieniem.  Byo   czym 
niepoj(c)tym, ľeby ten  bosy  w˘cz(c)ga  piastowa  tak  g˘rnie 
brzmiĄce godnoci.  Rozpi(c)ta  baweniana  koszula  ukazywaa 
posiwiaĄ pier oraz brak jakiejkolwiek bielizny pod spodem. 
Spod   wytartego   somianego   kapelusza    wymykay    si(c) 
skotunione,   szpakowate    wosy.    Nie    przystrzygana, 
patrialchalna broda spadaa aľ na piersi.  Za  dwa  szylingi 
moľna  by  na  pierwszej  lepszej  tandecie  wyposaľy†  tego 
czowieka we wszystko, co mia  na  sobie,  kiedy  tak  sta 
przed nimi. 
    - Jeste pan jakim krewnym  tego  McCoya  z  "Bounty"?* 
["Bounty" - nazwa  okr(c)tu  angielskiego,  kt˘ry  w  r.  1789 
pynĄ z  adunkiem  sadzonek  drzewa  chlebowego  do  Indii 
Zachodnich. Wskutek surowoci kapitana  na  okr(c)cie  wybuch 
bunt; zaoga zaadowaa do szalupy kapitana oraz  kilkunastu 
jego zwolennik˘w i spucia ich na morze. Okr(c)t  zawinĄ  na 
wysp(c) Pitcairn,  gdzie  cz(c)†  buntownik˘w  zaoľya  osad(c), 
kt˘rĄ wykryto dopiero w  dwadziecia  lat  p˘«niej.]  spyta 
kapitan.
    - To by m˘j pradziad. 
    - O! - powiedzia kapitan, po czym zreflektowa  si(c).  - 
Nazywam si(c) Davenport, a to jest m˘j  pierwszy  oficer,  pan 
Konig. 
    Ucisn(c)li sobie donie. 
    - No, a teraz  przejd«my  do  rzeczy.  -  Kapitan  m˘wi 
szybko, ponaglaa go bowiem konieczno† wielkiego popiechu. 
- Poľar na statku trwa od  przeszo  dw˘ch  tygodni.  Kaľdej 
chwili moľe si(c) tu rozp(c)ta† pieko. Dlatego przypynĄem  na 
Pitcairn. Chc(c) osadzi† statek  na  piasku  albo  wpuci†  do 
rodka wod(c), ľeby uratowa† kadub. 
    - W takim razie popeni pan  bĄd,  kapitanie  -  rzek 
McCoy. - Powinien pan by  pynĄ†  na  Mangarev(c).  Jest  tam 
wspaniaa plaľa nad lagunĄ, a woda spokojna jak sadzawka. 
    - Ale  przecieľ  jestemy  juľ  tutaj,  nie?  -  zapyta 
pierwszy oficer. -  To  najwaľniejsze.  Jestemy  tu  i  co 
musimy zrobi†. 
    McCoy uprzejmie potrzĄsnĄ gowĄ. 
    - Tu nie da si(c) nic zrobi†. Nie ma plaľy. Nie  ma  nawet 
gdzie zakotwiczy† statku. 
    - Bujda! - rzek oficer. - Bujda!  -  powt˘rzy  gono, 
gdy kapitan poczĄ mu dawa† znaki, by si(c) wyraľa ogl(c)dniej. 
- Nie gadaj mi pan  takich  rzeczy.  Gdzieľ  w  takim  razie 
trzymacie wasne statki - wasze szkunery, kutry czy  co  tam 
macie? No? Odpowiadaj pan! 
    McCoy umiechnĄ si(c) r˘wnie agodnie, jak m˘wi. Umiech 
jego  by  niby  pieszczota,  ucisk,   w   kt˘rym   zamyka 
wyczerpanego  oficera,  usiujĄc   przela†   naä   pok˘j   i 
wytchnienie z wasnej, nie zamĄconej duszy. 
    - Nie mamy szkunera ani kutra - odpowiedzia. - A odzie 
wciĄgamy na urwisko. 
    - Chciabym to zobaczy†! - parsknĄ  drwiĄco  oficer.  - 
Jakľe wi(c)c dostajecie si(c) na inne  wyspy,  co?  No,  powiedz 
pan! 
    - Nie dostajemy si(c) wcale.  Zdarza  si(c),  ľe  ja  gdzie 
popyn(c) jako gubernator Pitcairn. Kiedy byem modszy, sporo 
podr˘ľowaem  -  czasami  na  handlowych   szkunerach,   ale 
najcz(c)ciej na misjonarskim brygu. Teraz jednakľe nie ma  go 
juľ  i  jestemy  uzaleľnieni  od  przepywajĄcych  statk˘w. 
Bywao, ľe i  sze†  odwiedzio  nas  w  ciĄgu  roku.  Kiedy 
indziej zn˘w mija rok i wi(c)cej; a ľadna jednostka t(c)dy  nie 
przechodzia. Wasza jest pierwsza od siedmiu miesi(c)cy. 
    - I pan chce mi wm˘wi†... - zaczĄ oficer. 
    Kapitan Davenport wtrĄci si(c) jednak do rozmowy. 
    - Do† tego. Tracimy czas. C˘ľ wi(c)c naleľy zrobi†, panie 
McCoy? 
    Stary m(c)ľczyzna obr˘ci w stron(c) lĄdu  swe  piwne  oczy, 
sodkie  jak  u  kobiety,  kapitan  za  i  pierwszy  oficer 
podĄľyli  za  jego,  spojrzeniem,  kt˘re  przenioso  si(c)  z 
samotnej skay Pitcairn  na  zaog(c)  stoczonĄ  u  dziobu  i 
trwoľnie oczekujĄcĄ oznajmienia decyzji. McCoy nie  pieszy 
si(c). Rozmyla spokojnie, powoli, krok  za  krokiem,  z  owĄ 
pewnociĄ, jaka cechuje umys, kt˘rego nigdy nie udr(c)czyo i 
nie sponiewierao ľycie. 
    - Wiatr teraz jest silny -  powiedzia  wreszcie.  -  Na 
zach˘d pynie silny prĄd. 
    - Dlatego wanie poszlimy  na  zawietrznĄ  -  przerwa 
kapitan pragnĄc wykaza† swĄ biego† ľeglarskĄ. 
    - Tak, to wanie znioso was na  zawietrznĄ  -  ciĄgnĄ 
McCoy. - No c˘ľ, dzi nie moľecie walczy† z  tym  prĄdem.  A 
gdybycie nawet mogli, to i tak nie ma  plaľy.  Wasz  statek 
rozbiby si(c) ze szcz(c)tem. 
    Przerwa, a kapitan i oficer spojrzeli  rozpaczliwie  po 
sobie. 
    - Ale ja  panu  powiem,  co  moľna  zrobi†.  Dzi  okoo 
p˘nocy bryza si(c) nasili - widzi pan te  strz(c)py  obok˘w  i 
chmury  po  nawietrznej,  o  tam,  za  cyplem?  StamtĄd  ona 
przyjdzie, prosto z poudniowego wschodu. Do Mangarevy  jest 
trzysta mil. Bierzcie kurs na  t(c)  wysp(c).  Jest  tam  pi(c)kne 
oľysko dla waszego statku. 
    Oficer potrzĄsnĄ gowĄ. 
    - Chod«my do kajuty i popatrzmy na map(c) - rzek kapitan. 
    W szczelnej  kajucie  owion(c)o  McCoya  duszne,  trujĄce 
powietrze. ZabĄkane wyziewy niewidzialnych gaz˘w gryzy  go 
w oczy, kt˘re pocz(c)y piec. Podoga bya  jeszcze  gor(c)tsza, 
rozgrzana  niemal  nieznonie  dla  jego  bosych  st˘p.  Pot 
spywa mu po ciele. Rozejrza si(c) prawie ze  strachem.  Ten 
jadowity upa  by  zdumiewajĄcy.  Wydawao  si(c)  cudem,  ľe 
kajuta nie stoi  w  pomieniach.  McCoy  mia  wraľenie,  iľ 
przebywa w olbrzymim piecu do chleba, gdzie ľar moľe  kaľdej 
chwili wzm˘c si(c) tak, ľe zw(c)gli go jak «d«bo trawy. 
    Kiedy  podni˘s  nog(c)  i  potar  o  spodnie  rozpraľonĄ 
podeszw(c)  stopy,   oficer   wybuchnĄ   dzikim,   szyderczym 
miechem. 
    - Przedpok˘j piekie! -  zawoa.  -  Samo  pieko  jest 
wprost pod paäskimi stopami. 
    - GorĄco! - wykrzyknĄ mimowolnie McCoy ocierajĄc  twarz 
bandanowĄ* [Bandana - barwny, Indyjski jedwab.] chustkĄ. 
    - Tu jest Mangareva - powiedzia kapitan pochylajĄc  si(c) 
nad stoem i wskazujĄc czarny punkcik, kt˘ry  widnia  wr˘d 
biaej pustki mapy. - A tutaj jest inna wyspa.  Moľe  by  do 
niej dopynĄ†? 
    McCoy nie spojrza na map(c). 
    - To Crescent - odpar. - Jest nie zamieszkana i wystaje 
o par(c) st˘p nad wodĄ.  Ma  lagun(c),  ale  bez  wejcia.  Nie, 
Mangareva jest najbliľszym miejscem odpowiednim dla  waszych 
cel˘w. 
    - A wi(c)c niech b(c)dzie Mangareva  -  zawyrokowa  kapitan 
Davenport  przerywajĄc  pomruki  protestu,   kt˘re   wydawa 
oficer. - Niech pan zbierze zaog(c) na rufie, panie Konig. 
    Marynarze usuchali rozkazu i z trudem pow˘czĄc  nogami 
po pokadzie, usilnie starali si(c) popieszy†. W  kaľdym  ich 
ruchu  widoczne  byo  wyczerpanie.  Z  kambuza*  [Kambuz  - 
kuchnia okr(c)towa.] wyszed kucharz  chcĄc  takľe  posucha†, 
przy nim za plĄta si(c) chopiec okr(c)towy. 
    Kiedy kapitan Davenport wyjani  sytuacj(c)  i  obwieci 
sw˘j zamiar pyni(c)cia na Mangarev(c), wybucha wrzawa.  Wskro 
zgieku gardowych gos˘w przedzieray  si(c)  nieartykuowane 
krzyki wciekoci, tu i ˘wdzie wyra«ne przekleästwo, jakie 
sowo czy zdanie.  Przenikliwy  gos  cockneya*  [Cockney  - 
gwara (i mieszkaniec) przedmie† Londynu.] wzbi  si(c)  i  na 
chwil(c) zapanowa nad innymi. 
    - O rany! Pi(c)tnacie dni byo si(c) w piekle, a teraz  ten 
chce ľebymy z  tym  pywajĄcym  piekem  zn˘w  zasuwali  na 
morze! 
    Kapitan nie m˘g ich opanowa†,  ale  obecno†  agodnego 
McCoya najwyra«niej poskramiaa  i  uspokajaa  marynarzy  - 
pomruki oraz przekleästwa j(c)y przycicha†, aľ wreszcie  caa 
zaoga, z wyjĄtkiem paru ludzi, kt˘rzy zwracali na  kapitana 
zaniepokojone spojrzenia, popatrzya t(c)sknie,  milczĄco,  na 
okryte zieleniĄ wzg˘rza oraz urwiste brzegi Pitcairn. 
    Sodki, niczym wiosenny powiew, by gos McCoya: 
    -  Kapitanie,  jak  mi  si(c)  zdawao,  niekt˘rzy  ludzie 
m˘wili, ľe umierajĄ z godu. 
    - Owszem - brzmiaa odpowied«. - Tak jest  rzeczywicie. 
Od dw˘ch dni nie  miaem  nic  w  ustach  opr˘cz  suchara  i 
kawaka ososia. Wydzielamy sobie racje  ľywnociowe.  Widzi 
pan, kiedymy zauwaľyli ogieä, natychmiast zamkn(c)limy luki, 
ľeby go zdusi†, I wtedy dopiero przekonalimy si(c), jak  mao 
jedzenia zostao w spiľarni. Ale  juľ  byo  za  p˘«no.  Nie 
mielimy wama† si(c) do adowni. Czy jestem  godny?  R˘wnie 
godny jak oni. 
    Znowu przem˘wi do ludzi  i  znowu  ozwa  si(c)  gardowy 
pomruk i przekleästwa, a twarze wykrzywiy si(c)  konwulsyjnie 
icie zwierz(c)cĄ wciekociĄ. Do kapitana podszed  drugi  i 
trzeci oficer i obaj stan(c)li tuľ za nim  na  kraw(c)dzi  rufy. 
Twarze mieli martwe, pozbawione  wyrazu;  wydawao  si(c),  ľe 
przede wszystkim, nudzi ich ten bunt zaogi. 
    Kapitan  Davenport  spojrza  pytajĄco   na   pierwszego 
oficera, ten jednak wzruszy bezradnie ramionami. 
    - Widzi pan? - ozwa si(c) kapitan do McCoya. - Nie  moľna 
zmusi† marynarzy, by porzucili bezpieczny lĄd i  pywali  po 
morzu na ponĄcym statku. Od przeszo dw˘ch tygodni jest  on 
ich ponĄcĄ trumnĄ. SĄ wykoäczeni, zgodniali i majĄ  dosy†. 
Zawijamy do Pitcairn! 
    Jednakľe wiatr  by  saby,  dno  "Pirenej˘w"  oblepione 
wodorostami i statek nie m˘g  walczy†  z  silnym  wschodnim 
prĄdem. Po upywie dw˘ch godzin utraci trzy mile. Marynarze 
uwijali si(c) zaciekle, jak gdyby mogli siĄ zmusi† "Pireneje" 
do  pokonania   przeciwnych   ľywio˘w.   Mimo   to   statek 
nieustannie znosio na zach˘d to lewym,  to  prawym  halsem. 
Kapitan przechadza si(c) niespokojnie tam i  z  powrotem;  od 
czasu do czasu przystawa, by rzuci† badawcze spojrzenie  na 
snujĄce si(c) smuľki dymu i wykry†, z kt˘rego miejsca  pokadu 
si(c) dobywajĄ. Ciela okr(c)towy ustawicznie  wyszukiwa  takie 
miejsca  i  w  miar(c)   moľliwoci   uszczelnia   je   coraz 
gruntowniej. 
    - No, i  c˘ľ  pan  sĄdzi?  -  zapyta  wreszcie  kapitan 
McCoya,  kt˘ry  obserwowa  ciel(c)  z  dziecinnĄ   uwagĄ   i 
ciekawociĄ w oczach. 
    McCoy  popatrzy  w  stron(c)   lĄdu,   kt˘ry   znika   w 
g(c)stniejĄcym tumanie. 
    - Uwaľam, ľe lepiej by byo  wziĄ†  kurs  na  Mangarev(c). 
Przy bryzie, kt˘ra  nadleci,  moľe  pan  tam  dotrze†  jutro 
wieczorem. 
    - Ale co b(c)dzie, jeľeli ogieä  wybuchnie?  Moľe  si(c)  to 
sta† w kaľdej chwili. 
    - Miej pan szalupy przygotowane. Ta sama bryza  poniesie 
je na Mangarev(c), jeľeli statek zapali si(c) od spodu. 
    Kapitan Devenport namyla si(c)  przez  chwil(c),  a  potem 
McCoy usysza pytanie, kt˘rego nie chcia usysze†,  ale  o 
kt˘rym wiedzia, ľe padnie z pewnociĄ. 
    - Nie mam mapy tej wyspy. Na og˘lnej  jest  to  zaledwie 
punkcik.  Nie  miabym  poj(c)cia,  gdzie  szuka†  wejcia  na 
lagun(c). Czy nie popynĄby pan  z  nami  i  nie  zapilotowa 
statku? 
    Pogoda McCoya bya niezmĄcona. 
    -  Dobrze,  kapitanie  -  odrzek  z  tĄ  samĄ  spokojnĄ 
beztroskĄ, z jakĄ przyjĄby zaproszenie na obiad. -  Popyn(c) 
z panem na Mangarev(c). 
    Znowu wezwano zaog(c) i znowu kapitan przem˘wi do niej z 
rufy. 
    - Pr˘bowalimy dopynĄ†,  ale  sami  widzicie,  jak  si(c) 
cofamy. Znosi nas prĄd o szybkoci  dw˘ch  w(c)z˘w.  Ten  pan 
jest to wielce szanowny McCoy, najwyľszy s(c)dzia i gubernator 
wyspy Pitcairn. Popynie z nami na Mangarev(c). Widzicie wi(c)c, 
ľe sytuacja  nie  jest  zbyt  niebezpieczna.  Nie  uczyniby 
podobnej propozycji, gdyby uwaľa, ľe moľe postrada†  ľycie. 
A zresztĄ niezaleľnie od tego, co nam grozi, skoro on sam  z 
wasnej woli przyszed na pokad i chce zaryzykowa†, my  nie 
moľemy by† gorsi. C˘ľ wi(c)c m˘wicie na Mangarev(c)? 
    Tym razem nie byo wrzawy. Obecno†  McCoya,  pewno†  i 
spok˘j, kt˘re zeä  promienioway,  odniosy  skutek.  Ludzie 
zacz(c)li si(c) naradza† przyciszonymi gosami.  Nie  trwao  to 
dugo.  Decyzj(c)  podj(c)li  waciwie  jednomylnie,  po  czym 
wypchn(c)li na prz˘d cockneya jako Ącznika zaogi.  ŕw  zacny 
jegomo†,  przej(c)ty   wiadomociĄ   heroizmu   wasnego   i 
towarzyszy, zawoa z byszczĄcymi oczyma: 
    - Niech to licho! Jak on jadzie, jadziem i my! 
    Zaoga przytakn(c)a mu pomrukiem i ruszya na dzi˘b. 
    -  Chwileczk(c),  kapitanie  -   powiedzia   McCoy,   gdy 
Davenport  obraca  si(c),  by  wyda†  rozkazy  oficerowi.   - 
Najpierw musz(c) wr˘ci† na lĄd. 
    Konig przystanĄ niby piorunem raľony i wybauszy  oczy 
na McCoya, jak gdyby ten by szaleäcem. 
    - Na lĄd?! - wykrzyknĄ kapitan. - A po co? MinĄ ze trzy 
godziny, nim pan si(c) tam dostaniesz na swojej ˘dce! 
    McCoy zmierzy okiem odlego† dzielĄcĄ ich od  wyspy  i 
kiwnĄ gowĄ. 
    - Tak. Teraz  jest  sz˘sta.  Nie  dotr(c)  do  lĄdu  przed 
dziewiĄtĄ.  Nie  zdoam  zebra†  ludzi   wczeniej   niľ   o 
dziesiĄtej. Jak w nocy powieje bryza, moľe pan popynĄ†  pod 
wiatr i zabra† mnie na pokad jutro o wicie. 
    -  W  imi(c)  rozumu  i  zdrowego  rozsĄdku!  -  wybuchnĄ 
kapitan. - Na c˘ľ pan chcesz  zbiera†  ludzi?  Czy  pan  nie 
zdajesz sobie sprawy, ľe m˘j statek si(c) pali? 
    - McCoy by spokojny niby morze  w  czas  lata  i  gniew 
kapitana nie wywoa na tym spokoju najlľejszej zmarszczki. 
    - Owszem, kapitanie - wyszepta swoim go(c)bim gosem. 
    - Zdaj(c) sobie spraw(c), ľe paäski statek  ponie.  Dlatego 
wanie pyn(c) z panem na Mangarev(c). Musz(c)  jednakľe  uzyska† 
na  to  zezwolenie.  Taki  jest  u   nas   zwyczaj.   Wyjazd 
gubernatora z wyspy to  rzecz  powaľna.  WchodzĄ  w˘wczas  w 
rachub(c) interesy ludnoci, ma wi(c)c ona,  prawo  gosowa†  za 
przyzwoleniem albo odmowĄ. Wiem jednak, ľe mi zezwolĄ. 
    - Jeste pan pewien? 
    - Zupenie. 
    - Jeľeli zatem pan wie, ľe dadzĄ to  zezwolenie,  to  po 
c˘ľ zawraca† sobie gow(c) staraniem si(c) o nie? Pomylľe pan o 
zwoce, jaka stĄd wyniknie! Caa noc! 
    - Taki jest  u  nas  zwyczaj!  -  brzmiaa  niewzruszona 
odpowied«. - Poza tym  jestem  gubernatorem  i  musz(c)  wyda† 
zarzĄdzenia, jak naleľy  prowadzi†  sprawy  wyspy  pod  mojĄ 
nieobecno†. 
    - Ale podr˘ľ do Mangarevy  potrwa  zaledwie  dwadziecia 
cztery godziny! - zaprotestowa kapitan.  -  A  jeli  nawet 
powr˘t pod wiatr zabierze sze† razy  wi(c)cej  czasu,  i  tak 
wr˘cisz pan pod koniec tygodnia. 
    McCoy umiechnĄ si(c) szeroko, dobrotliwie. 
    - Bardzo nieliczne statki zawijajĄ na wysp(c) Pitcairn,  a 
jeli tak si(c) zdarzy, przychodzĄ zazwyczaj z  San  Francisco 
lub od przylĄdka Horn. B(c)d(c) mia szcz(c)cie, jeľeli wr˘c(c)  za 
sze† miesi(c)cy. Moľe mnie nie by† i rok, a niewykluczone, ľe 
b(c)d(c) zmuszony pynĄ† do San Francisco, aľeby znale«† statek, 
kt˘ry by mnie przywi˘z z powrotem. M˘j ojciec  raz  opuci 
Pitcairn na trzy miesiĄce, a dwa  lata  min(c)y,  nim  zdoa 
powr˘ci†. Pr˘cz tego brak  wam  ľywnoci.  Jeľeli  b(c)dziecie 
zmuszeni zej† do szalup,  a  pogoda  si(c)  zepsuje,  upynie 
wiele dni, zanim dotrzecie do  lĄdu.  Jutro  rano  mog(c)  wam 
przyprowadzi† dwie odzie  pene  jedzenia.  Najlepsze  b(c)dĄ 
suszone banany. Jak bryza si(c) wzmoľe, pyäcie pod wiatr.  Im 
bliľej b(c)dziecie, tym wi(c)kszy adunek zdoam wam dostarczy†. 
Do widzenia. 
    WyciĄgnĄ r(c)k(c). Kapitan potrzĄsnĄ  niĄ,  lecz  wzdraga 
si(c) jĄ puci†. Przywar do tej doni niby tonĄcy marynarz do 
boi ratunkowej. 
    - Jakľe mog(c) mie† pewno†, ľe pan rano wr˘ci? - zapyta. 
    - Wanie! - wykrzyknĄ oficer. - SkĄd  moľemy  wiedzie† 
czy on nie wieje, ľeby ocali† wasnĄ sk˘r(c)? 
    McCoy milcza. Popatrzy na obu m(c)ľczyzn ze  sodyczĄ  i 
dobrotliwociĄ, oficerom za wydao  si(c),  iľ  przem˘wi  do 
nich przemoľny spok˘j jego ducha. 
    Kapitan puci r(c)k(c) McCoya, a  ten,  ogarnĄwszy  po  raz 
ostatni zaog(c) swoim  bogosawiĄcym  spojrzeniem,  przelaz 
przez por(c)cz nadburcia i opuci si(c) do swej ˘dki. 
    Wiatr wzm˘g si(c)  i  "Pireneje",  mimo  zanieczyszczenia 
dna, posun(c)y  si(c)  sze†  mil  mimo  wschodniego  prĄdu.  O 
wicie, kiedy wyspa Pitcairn znalaza si(c)  o  trzy  mile  po 
nawietrznej, kapitan Davenport dostrzeg dwie odzie pynĄce 
w ich stron(c). I oto znowu  McCoy wdrapa si(c) po  kadubie  i 
zeskoczy  z  nadburcia,  na  rozgrzany   pokad.   Za   nim 
wciĄgni(c)to liczne paki suszonych banan˘w,  z  kt˘rych  kaľda 
zawini(c)ta bya w suche licie. 
    - A teraz, kapitanie - powiedzia  McCoy  -  brasuj  pan 
reje* [Brasowa† reje - obraca† je w paszczy«nie poziomej  w 
celu zmienienia kierunku posuwania si(c) statku.]  i  pyä  co 
si. Widzi pan, ja nie jestem nawigatorem - wyjani w kilka 
minut p˘«niej, gdy stanĄ na  rufie  przy  kapitanie,  kt˘ry 
przenosi wzrok  z  maszt˘w  na  morze,  oceniajĄc  szybko† 
"Pirenej˘w". - Musi pan  doprowadzi†  statek  na  Mangarev(c). 
Kiedy pan dojrzy lĄd,  ja  was  zapilotuj(c)  na  lagun(c).  Jak 
szybko pyniemy, paäskim zdaniem? 
    -  Jedenacie  -  odpar  kapitan  Davenport   rzuciwszy 
ostatnie spojrzenie na wod(c) przetaczajĄcĄ si(c) mimo. 
    - Jedenacie...  Zaraz...  jeľeli  utrzymamy  to  tempo, 
ujrzymy Mangarev(c) jutro mi(c)dzy  ˘smĄ  a  dziewiĄtĄ  rano.  O 
dziesiĄtej, najp˘«niej o jedenastej, osadz(c) statek na plaľy. 
A wtedy skoäczĄ si(c) paäskie kopoty. 
    Kapitanowi wydao si(c) niemal, ľe nadszed juľ  ˘w  bogi 
moment,  taka  bya  sia  przekonywania   McCoya.   Kapitan 
Davenport,  kierujĄc  od  przeszo  dw˘ch  tygodni  ponĄcym 
statkiem, ľy w straszliwym napi(c)ciu i czu, ľe ma juľ  tego 
dosy†. 
    Silniejszy podmuch wiatru pchnĄ go  w  kark  i  wisnĄ 
koo uszu. Spr˘bowa oceni† jego nat(c)ľenie i szybko spojrza 
za burt(c). 
    - Wiatr ciĄgle si(c) wzmaga - oznajmi.  -  Moja  poczciwa 
krypa  robi  juľ  w  tej  chwili  raczej   dwadziecia   niľ 
jedenacie w(c)z˘w. Jeľeli to si(c) utrzyma, b(c)dziemy wieczorem 
skracali ľagle. 
    Przez cay dzieä "Pireneje", niosĄc sw˘j adunek  ľywego 
ognia, pary przez  spienione  nurty.  Gdy  wiecz˘r  zapad, 
zwini(c)to bramľagle  i  bombramsale*  [Bramľagiel  -  czwarty 
czworokĄtny ľagiel od  dou;  bombramsel  -piĄty  od  dou.] 
statek mknĄ w ciemno†, a ogromne, grzywiaste fale  huczay 
za nim.  Pomylny  wiatr  wywar  sw˘j  skutek;  zar˘wno  na 
dziobie, jak i na rufie dao si(c) zauwaľy† pewne  odpr(c)ľenie. 
W czasie drugiej wieczornej wachty jaki beztroski  marynarz 
zanuci piosenk(c), gdy za ozwao si(c) osiem  uderzeä  dzwonu, 
piewaa juľ caa zaoga. 
    Kapitan  Davenport  kaza   przynie†   sobie   koce   i 
rozpostrze† je na daszku kajuty. 
    - Juľ zapomniaem, co to jest sen - wyjani McCoyowi. - 
Jestem zupenie wykoäczony. Ale  zbud«  mnie  pan  w  kaľdej 
chwili, jeli to uznasz za potrzebne. 
    O trzeciej nad ranem obudzio go delikatne pociĄganie za 
rami(c). Siad szybko, opierajĄc si(c) o wietlik;  by  jeszcze 
otumaniony po twardym nie. Wiatr  wydzwania  w  olinowaniu 
swĄ pieä bojowĄ,  a  wcieke  bawany  omotay  o  kadub 
"Pirenej˘w". -rodek statku nurza si(c) w toni  to  jednĄ,  to 
drugĄ  burtĄ,  a  woda  niemal  bez  przerwy  chlustaa   po 
r˘dokr(c)ciu. McCoy krzycza  co,  czego  kapitan  nie  m˘g 
dosysze†. Davenport chwyci go wi(c)c za rami(c) i  przyciĄgnĄ 
do siebie tak, ľe ucho kapitana znalazo  si(c)  przy  wargach 
McCoya. 
    - Trzecia godzina - usysza gos McCoya  nadal  go(c)bi, 
lecz osobliwie stumiony, jak gdyby dolatywa  z  oddali.  - 
Przepyn(c)limy dwiecie  pi(c)†dziesiĄt  mil.  Wyspa  Crescent 
jest tylko o trzydzieci, gdzie prosto przed nami.  Nie  ma 
na niej wiate. Jeľeli b(c)dziemy dalej pynĄ†, wpadniemy  na 
brzeg i zginiemy razem ze statkiem. 
    - Wi(c)c co pan myli zrobi†? Zatrzyma† si(c)? 
    - Wanie: zatrzyma† do witu.  W  ten  spos˘b  stracimy 
zaledwie cztery godziny. 
    Tak wi(c)c "Pireneje", adowne ogniem,  zatrzymay  si(c)  w 
miejscu i stawiajĄc op˘r kĄliwej wiei, walecznie roztrĄcay 
napierajĄcĄ fal(c). Byy jedynie upinĄ penĄ poľogi,  a  mae 
drobiny  ludzkie,  rozpaczliwie  przywarte  do  tej  upiny, 
dopomagay jej w walce. 
    -  Ten  sztorm  jest  niezwyky   -   powiedzia   McCoy 
kapitanowi, kiedy schronili si(c) do kajuty.  -  O  tej  porze 
roku nie powinno go by† ľadnĄ miarĄ. Ale pogoda w og˘le jest 
niezwyczajna. Pasat usta, a teraz dmie prosto z tej strony. 
- WyciĄgnĄ w ciemno† r(c)k(c), jak gdyby jego  wzrok  potrafi 
przenika† setki mil. - To idzie od  zachodu.  Co  grubszego 
tam  si(c)  szykuje:  huragan  albo  co.  Mamy  szcz(c)cie,  ľe 
jestemy tak  daleko  na  wsch˘d.  Ale  na  razie  to  tylko 
wiaterek - dorzuci. - Nie potrwa dugo.  O  tym  mog(c)  pana 
zapewni†. 
    O brzasku wieja osaba do normalnego  nat(c)ľenia.  Atoli 
wit ujawni nowe niebezpieczeästwo. By zasnuty mgĄ. Morze 
okrywa tuman lub raczej perlisty  opar,  o  tyle  g(c)stociĄ 
podobny  do  mgy,  ľe  przesania  widok,  jakkolwiek  by 
zaledwie bonkĄ zalegajĄcĄ na morzu, gdyľ  promienie  soäca 
przebijay  si(c)  na  wskro  i  wypeniay  go   wietlistym 
blaskiem. 
    Pokad "Pirenej˘w" dymi silniej niľ poprzedniego  dnia, 
toteľ  prysnĄ  radosny  nastr˘j   oficer˘w   i   marynarzy. 
Syszano, jak w zaciszu kuchni pochlipuje chopiec okr(c)towy. 
By to jego pierwszy rejs i serce  napenia  mu  l(c)k  przed 
mierciĄ. Kapitan bĄka si(c) po statku jak dusza  zatracona, 
nerwowo przygryza wĄsa i ypa spode ba, niezdolny powziĄ† 
decyzji, co dalej czyni†. 
    - Co pan myli o tym  wszystkim?  -  zapyta  przystajĄc 
obok McCoya, kt˘ry zajada niadanie zoľone z przypiekanych 
banan˘w i kubka wody. 
    McCoy dokoäczy  ostatniego  banana,  wychyli  kubek  i 
rozejrza si(c) z wolna. W jego oczach by serdeczny  umiech, 
kiedy powiedzia: 
    - No  c˘ľ,  kapitanie...  Moľemy  r˘wnie  dobrze  pynĄ† 
dalej,  jak  zgorze†.  Paäskie   pokady   nie   b(c)dĄ   tego 
wytrzymyway bez koäca. Dzi rano sĄ gor(c)tsze. Nie znalazby 
pan dla mnie  jakiej  pary  but˘w?  Zaczyna  mi  by†  trudno 
chodzi† na bosaka. 
    Dwie wielkie fale chlusn(c)y na  "Pireneje",  gdy  statek 
czyniĄc zwrot ustawi si(c) znowu na  wiatr;  pierwszy  oficer 
owiadczy w˘wczas, ľe chciaby mie† caĄ t(c) wod(c) w adowni, 
gdyby tylko moľna jĄ byo tam wpuci† nie otwierajĄc  luk˘w. 
McCoy wetknĄ gow(c) w naktuz* [Naktuz  -  szafka,  w  kt˘rej 
umieszczony jest kompas.] i ledzi kurs. 
    - Ja bym tam  jeszcze  troch(c)  podciĄgnĄ,  kapitanie  - 
powiedzia. - Statek zdryfowa, kiedymy si(c) zatrzymali. 
    - Juľ  zmieniem  kurs  o  rumb*  [Rumb  -  1/32  obwodu 
horyzontu.] - brzmiaa odpowied«. - Czy to nie dosy†? 
    - Wolabym o dwa: Ta odrobina wiatru zwi(c)kszya szybko† 
wschodniego prĄdu bardziej, niľ pan przypuszcza. 
    Kapitan Davenport zmieni kompromisowo  kurs  o  p˘tora 
rumba, po czym razem z McCoyem i pierwszym oficerem  wdrapa 
si(c)  na  maszt,  by  wypatrywa†  lĄdu.  Rozwini(c)to  ľagle  i 
"Pireneje"  robiy  teraz  dziesi(c)†  w(c)z˘w.  Fale  za  rufĄ 
uspokajay si(c) szybko. Perowa mga nie ust(c)powaa  i  okoo 
dziesiĄtej  Davenport   zaczĄ   si(c)   denerwowa†.   Wszyscy 
marynarze  trwali  na  stanowiskach,  gotowi   na   pierwszy 
meldunek  o  lĄdzie  rzuci†  si(c)  jak  szatany  do  lin,  by 
wyprowadzi† "Pireneje" z wiatru. ŕw lĄd leľĄcy przed nimi  - 
obmywana bryzgami fal zewn(c)trzna rafa  -  m˘g  znale«†  si(c) 
niebezpiecznie blisko, ukazujĄc si(c) niespodzianie w podobnej 
mgle. 
    Znowu min(c)a godzina. Trzy czaty na masztach  wpatryway 
si(c), milczĄc, w perowy blask. 
    - A co b(c)dzie jeľeli ominiemy Mangarev(c)? - zapyta nagle 
kapitan Davenport. 
    McCoy, nie patrzĄc na niego, odpowiedzia cicho: 
    -  C˘ľ,  pyämy  dalej,  kapitanie.  Tyle  tylko  moľemy 
uczyni†. Przed nami  sĄ  cae  Paumoty.  Moľemy  ľeglowa†  i 
tysiĄc mil por˘d raf i atol˘w. Tak czy owak, musimy  gdzie 
dotrze†. 
    - Wi(c)c pyämy. - Kapitan Davenport objawi ch(c)†  zejcia 
na pokad. - Omin(c)limy Mangarev(c), B˘g jeden wie, gdzie jest 
najbliľszy lĄd. Szkoda, ľem nie przesunĄ jeszcze o  te  p˘ 
rumba - wyzna w chwil(c) p˘«niej. - Ten przekl(c)ty prĄd  pata 
diabelskie figle nawigatorowi. 
    -  Dawni  nawigatorzy  nazywali  Paumoty  Niebezpiecznym 
Archipelagiem - powiedzia McCoy, kiedy wr˘cili na  ruf(c).  - 
Wanie ten prĄd jest w pewnej mierze odpowiedzialny za  owĄ 
nazw(c). 
    - Kiedy rozmawiaem w Sydney z jednym marynarzem  rzek 
Konig. - Wozi towary ma Paumoty.  M˘wi,  ľe  ubezpieczenie 
wynosio osiemnacie od sta. Czy to prawda? 
    McCoy umiechnĄ si(c) i skinĄ gowĄ. 
    - Z tym tylko, ľe juľ nie  ubezpieczajĄ  -  wyjani.  - 
Armatorzy corocznie odpisujĄ na straty  dwadziecia  procent 
wartoci swoich szkuner˘w. 
    - Boľe drogi! - j(c)knĄ kapitan Davenport. -  To  znaczy, 
ľe szkuner moľe si(c)  uchowa†  zaledwie  przez  pi(c)†  lat!  - 
PotrzĄsnĄ smutnie gowĄ i  szepnĄ.  -  Niedobre  to  wody! 
Niedobre! 
    Zn˘w zeszli do kajuty, by  przestudiowa†  wielkĄ  og˘lnĄ 
map(c), ale zatrute  wyziewy  wygnay  ich  na  pokad,  gdzie 
powr˘cili kaszlĄc i chwytajĄc ustami powietrze. 
    - Tu jest wyspa Moerenhout. - Kapitan Davenport  pokaza 
jĄ na mapie, kt˘rĄ rozpostar na dachu kajuty.  -  Nie  moľe 
by† dalej jak sto mil po zawietrznej. 
    - Sto dziesi(c)†. - McCoy pokiwa gowĄ z  powĄtpiewaniem. 
- Moľe si(c) uda†, ale to bardzo trudne. Mog(c)  osadzi†  statek 
na piasku, ale mog(c) si(c) teľ wpakowa† na rafy.  Ze  miejsce, 
bardzo ze miejsce. 
    - Zaryzykujemy - zdecydowa kapitan Davenport biorĄc si(c) 
do wykrelania kursu. 
    Wczesnym popoudniem skr˘cono ľagle, aľeby  w  nocy  nie 
ominĄ† wyspy, a podczas drugiej nocnej wachty zaoga pocz(c)a 
znowu najwyra«niej nabiera† otuchy. Ziemia bya przecieľ tak 
blisko i rankiem miay si(c) skoäczy† wszystkie zmartwienia. 
    Dzieä  wsta  przeczysty,  paao   tropikalne   soäce. 
Poudniowo-wschodni pasat przesunĄ si(c) w kierunku wschodnim 
i gna "Pireneje"  przez  toä  z  szybkociĄ  omiu  w(c)z˘w. 
Kapitan Davenport poczyni obliczenia wedug logu*,  [Log  - 
przyrzĄd suľĄcy do  mierzenia  szybkoci  statku.]  szeroko 
uwzgl(c)dniajĄc dryf i oznajmi, ľe wyspa Moerenhout nie  moľe 
by† dalej niľ o dziesi(c)† mil. 
    "Pireneje"  przepyn(c)y  dziesi(c)†  mil   przepyn(c)y   i 
dziesi(c)† dalszych, a posterunki na trzech masztach nie mogy 
dojrze† nic poza pustym, skĄpanym w soäcu morzem. 
    - Aleľ ja wam m˘wi(c), ľe ziemia tam jest! -  krzycza  do 
nich z rufy kapitan Davenport. 
    McCoy umiecha si(c)  agodzĄco,  lecz  kapitan  potoczy 
wok˘ oszalaym  wzrokiem,  chwyci  sekstans*  [Sekstans  - 
przyrzĄd suľĄcy do wyznaczania wsp˘rz(c)dnych geograficznych 
miejsca obserwacji.] i poczyni obserwacje chronometryczne. 
    - Wiedziaem,  ľe  mam  racj(c)!  -  nieomal  ryknĄ,  gdy 
skoäczy. - Dwadziecia jeden, pi(c)†dziesiĄt pi(c)†  szerokoci 
poudniowej;  sto  trzydzieci   sze†,   dwa   -   dugoci 
zachodniej. Prosz(c)! Mamy jeszcze osiem mil na nawietrznĄ. Co 
panu wyszo, panie Konig? 
    Pierwszy oficer rzuci  okiem  na  wasne  obliczenia  i 
powiedzia przyciszonym gosem: 
    - Dwadziecia jeden, pi(c)†dziesiĄt pi(c)† - to si(c)  zgadza; 
natomiast  dugo†  wypada  mi   sto   trzydzieci   sze†, 
czterdzieci osiem. 
    To nas znacznie przesuwa na zawietrznĄ... 
    Jednakľe  kapitan   Davenport   zby   jego   dane   tak 
pogardliwym milczeniem, ľe  pan  Konig  zgrzytnĄ  z(c)bami  i 
zaklĄ siarczycie pod wĄsem. 
    -  Ster  na  burt(c)!  -  rozkaza   kapitan   marynarzowi 
stojĄcemu przy kole. - Trzy rumby! Teraz  trzymaj  tak,  jak 
idzie. 
    Nast(c)pnie  powr˘ci  do  swoich  obliczeä  i  poczĄ  je 
sprawdza†. Pot zalewa mu twarz. Przygryza  wĄsy,  wargi  i 
o˘wek wpatrujĄc si(c) w cyfry niczym w upiora.  Wtem  ľachnĄ 
si(c) wciekle,  pot(c)ľnie,  zmiĄ  w  garci  zapisanĄ  kartk(c) 
papieru, cisnĄ jĄ na podog(c) i rozdepta.  Konig  wykrzywi 
twarz w mciwym grymasie i odwr˘ci si(c), kapitan  za  opar 
si(c) o ciank(c) kajuty i przez  p˘  godziny  nie  odezwa  ni 
sowem. SpoglĄdajĄc tylko ku zawietrznej z wyrazem zadumy  i 
beznadziejnoci.
    -  Panie  McCoy  -  przerwa  nagle  milczenie.  -  Mapa 
pokazuje grupk(c) wysp okoo czterdziestu mil stĄd  na  p˘noc 
czy na p˘nocny zach˘d; nie wiadomo tylko, ile ich jest.  To 
wyspy Akteon. Co pan o nich powie? 
    - Jest ich cztery, wszystkie paskie - odpar  McCoy.  - 
Pierwsza na poudniowy wsch˘d od Matueri;  nie  zamieszkana, 
bez wejcia na lagun(c). Nast(c)pna jest Tenarunga. ˝yo na niej 
koo tuzina ludzi, ale juľ si(c)  pewnie  wynieli.  W  kaľdym 
razie nie istnieje tam przejcie dla statku, co najwyľej dla 
odzi; wody jest na sĄľeä g(c)boko. Dwie pozostae to Vehauga 
i Tena-raro.  Nie  ma  wej†,  nie  ma  ludzi,  obie  bardzo 
paskie.  W  tej  grupie  nie  znajdzie   si(c)   gruntu   dla 
"Pirenej˘w". Rozbiby si(c) w drzazgi. 
    - Suchajcie go  tylko!  -  kapitan  Davenport  wpad  w 
furi(c). - Nie ma ludzi! Nie ma  wej†!  Na  co  u  diaba  sĄ 
wyspy? No! - warknĄ nagle jak rozzoszczony  foksterier.  - 
Mapa podaje caĄ kup(c) wysepek na p˘nocny zach˘d. Co z nimi? 
Kt˘ra ma wejcie i miejsce, gdzie m˘gbym osadzi† statek? 
    McCoy - zastanowi si(c) spokojnie. Nie zaglĄda do  mapy. 
Wszystkie  te  wyspy,  rafy,  awice,  laguny,   wejcia   i 
odlegoci zaznaczone byy na mapie jego  pami(c)ci.  Zna  je 
tak, jak mieszkaniec miasta zna gmachy, ulice, zauki. 
    - Troch(c) wi(c)cej niľ o sto mil na  zach˘d  albo  p˘nocny 
zach˘d leľy Papakena i Vanavana. Jedna jest nie zamieszkana, 
syszaem za, ľe z drugiej ludzie przenieli si(c)  na  wysp(c) 
Cadmus. Tak czy owak ani jedna,  ani  druga  laguna  nie  ma 
wejcia. O sto mil dalej na  p˘nocny  zach˘d  znajduje  si(c) 
Ahunui. Nie ma wejcia, nie ma i ludzi. 
    - No dobrze, ale o czterdzieci mil za nimi  sĄ  jeszcze 
dwie  wyspy?  -  powiedzia   pytajĄco   kapitan   Davenport 
podnoszĄc oczy znad mapy. 
    McCoy potrzĄsnĄ gowĄ. 
    - Paros i Manuhungi; bezludne, bez  wej†.  Czterdzieci 
mil za nimi leľy  z  kolei  Nengo-Nengo,  r˘wnieľ  bezludna, 
r˘wnieľ bez wejcia. Jest jednak i wyspa Hao. Jej laguna  ma 
trzydzieci mil dugoci  i  pi(c)†  szerokoci.  Mieszka  tam 
mn˘stwo ludzi. Zazwyczaj moľna dosta† wod(c). A  kaľdy  statek 
na wiecie moľe przepynĄ† przez wejcie. 
    Umilk i z troskĄ w oku spojrza na kapitana Davenporta, 
kt˘ry pochylony z cyrklem w doni nad mapĄ  wyda  stumiony 
j(c)k. 
    - Czyľ nie ma  gdzie  bliľszej  laguny  z  wejciem?  - 
zapyta Davenport. 
    - Nie, kapitanie, Hao jest najbliľsza. 
    - Znajduje si(c) wi(c)c o trzysta czterdzieci mil  stĄd.  - 
Kapitan Davenport m˘wi bardzo powoli  i  stanowczo.  -  Nie 
mog(c) bra† na siebie odpowiedzialnoci  za  ľycie  wszystkich 
mych ludzi. Rozbij(c) statek na  Akteonie.  A  to  taki  dobry 
ľaglowiec!  -  dorzuci  z  ľalem,  gdy  zmieni  juľ  kurs, 
uwzgl(c)dniwszy  tym  razem  szerzej   niľ   dotĄd   dziaanie 
wschodniego prĄdu. 
    W godzin(c) p˘«niej  niebo  zasnute  byo  chmurami.  Wia 
jeszcze poudniowo - wschodni pasat,  ale  ocean  przemieni 
si(c) teraz w istnĄ szachownic(c) szkwa˘w. 
    - B(c)dziemy tam  o  pierwszej  -  owiadczy  z  ufnociĄ 
kapitan Davenport. - Najdalej o drugiej.  Niech  pan  osadzi 
statek na tej wyspie, gdzie mieszkajĄ ludzie. 
    Soäce nie ukazao si(c) wi(c)cej, a  o  godzinie  pierwszej 
wciĄľ nie byo wida† lĄdu.  Kapitan  Davenport  spojrza  za 
ruf(c), na kr(c)ty wart* [Wart  -  szlak  zakrelany  na  wodzie 
przez statek.] "Pirenej˘w". 
    - Boľe kochany! - wykrzyknĄ. - Zachodni  prĄd!  Patrzaj 
pan! 
    Konig  mia  wĄtpliwoci.  McCoy   zachowywa   rezerw(c), 
aczkolwiek owiadczy, ľe nie  widzi  ľadnej  racji,  by  na 
Paumotach nie byo zachodniego prĄdu. W kilka minut  p˘«niej 
przeciwny podmuch, szkwau  na  chwil(c)  pozbawi  "Pireneje"  
wiatru i statek poczĄ si(c) ci(c)ľko  przetacza†  mi(c)dzy  jednĄ 
falĄ a drugĄ. 
    - Gdzieľ ta sonda? Dawa† jĄ tutaj! -  Kapitan  Davenport 
pochwyci  link(c)  i   patrza,   jak   zbacza   w   kierunku 
p˘nocno-wschodnim.  -  No,   tylko   sp˘jrzcie!   Sami   jĄ 
potrzymajcie. 
    McCoy i pierwszy oficer spr˘bowali i uczuli, ľe  napi(c)ta 
linka wciekle drga unoszona prĄdem. 
    - On ma ze cztery w(c)zy szybkoci - rzek Konig. 
    -  Zachodni  prĄd  zamiast  wschodniego!  -   powiedzia 
kapitan Davenport patrzĄc z wyrzutem na  McCoya,  jak  gdyby 
jemu przypisywa win(c). 
    - To wanie jedna z przyczyn,  kapitanie,  ľe  na  tych 
wodach ubezpieczenie wynosi  osiemnacie  od  sta  -  odpar 
McCoy. - Bo tu nigdy nie wiadomo. PrĄdy wciĄľ si(c) zmieniajĄ. 
Raz pynĄ na jachcie "Casco" jeden taki, co pisa  ksiĄľki, 
nie pami(c)tam jego nazwiska. Pomyli si(c) o trzydzieci mil  i 
zamiast na Takaroa trafi na  Tikei,  a  wszystko  przez  te 
zmienne prĄdy. W tej chwili idziecie na nawietrznĄ  i  warto 
by zmieni† kurs o kilka rumb˘w. 
    - Ale  jak  dalece  zni˘s  mnie  ten  prĄd?  -  zapyta 
rozzoszczony kapitan. - SkĄdľe mam wiedzie†, o ile  zmieni† 
kurs? 
    -  Nie  mam  poj(c)cia,  kapitanie  -  odrzek   McCoy   z 
niezmiernĄ agodnociĄ. 
    Wiatr powia znowu i  "Pireneje"  z  dymiĄcym  pokadem, 
kt˘ry polniewa w jasnoszarym wietle, pocz(c)y sunĄ† prosto 
na zawietrznĄ. Potem zn˘w zakr(c)ciy  i  idĄc  to  lewym,  to 
prawym halsem, przecinay toä  kr(c)tym  szlakiem  w  kierunku 
wysp Akteon, kt˘rych  ciĄgle  nie  mogy  dojrze†  czaty  na 
szczytach maszt˘w. 
    Kapitan Davenport wychodzi z  siebie.  Jego  wcieko† 
przybraa form(c) ponurego milczenia;  cae  poudnie  sp(c)dzi 
kroczĄc po rufie lub opierajĄc  si(c)  na  wantach*  [Wanty  - 
grube liny umocowujĄce maszt  z  bok˘w,  wiĄzane  w  poprzek 
cieäszymi linkami, kt˘re tworzĄ drabinki.]  od  nawietrznej. 
Gdy  noc  zapada,  nie  radzĄc  si(c)  nawet  McCoya,   kaza 
zbrasowa†  reje  i  skierowa  statek  na  p˘nocny  zach˘d. 
Zar˘wno Konig, ukradkiem sprawdzajĄcy  map(c)  i  naktuz,  jak 
McCoy, kt˘ry jawnie i otwarcie zaglĄda  do  tegoľ  naktuza, 
wiedzieli, ľe zmierzajĄ w stron(c) wyspy  Hao.  Okoo  p˘nocy 
szkwa ucich  i  ukazay  si(c)  gwiazdy.  Kapitan  Davenport 
radowa si(c) nadziejĄ na pogodny dzieä. 
    - Jutro rano porobi(c) obserwacje - owiadczy McCoyowi  - 
aczkolwiek nie mam zielonego poj(c)cia, na  jakiej  szerokoci 
geograficznej  si(c)  znajduj(c).  Jednakľe   zastosuj(c)   metod(c) 
Sumnera i rzecz ustal(c).  Zna  pan  ten  spos˘b?  -  Po  czym 
wyjani go szczeg˘owo McCoyowi. 
    Dzieä istotnie okaza si(c) pogodny, pasat dĄ  regularnie 
ze wschodu, a  "Pireneje"  r˘wnie  regularnie  robiy  swoje 
dziewi(c)† w(c)z˘w. Zar˘wno  kapitan,  jak  porucznik  ustalili 
pooľenie wedug metody Sumnera, w poudnie por˘wnali  swoje 
obliczenia, uzgodnili je  znowu,  nast(c)pnie  za  sprawdzili 
obserwacje poudniowe z porannymi. 
    - Jeszcze dwadziecia  cztery  godziny,  a  b(c)dziemy  na 
miejscu - zapewni  McCoya  kapitan  Davenport.  -  Cud,  ľe 
pokady naszego staruszka wciĄľ wytrzymujĄ. Ale  to  nie  na 
dugo. Nie na dugo! Patrz pan na  ten  dym:.  Co  dzieä  go 
wi(c)cej i wi(c)cej. A przecieľ pokad by  szczelny,  wieľutko 
wysmoowany we Frisco. Zd(c)biaem, jak ogieä si(c)  pokaza,  i 
zaraz kazaem zamknĄ† pokrywy luk˘w. C˘ľ to znowu? 
    Urwa i z opadni(c)tĄ szcz(c)kĄ wbi wzrok w  spiral(c)  dymu, 
kt˘ra zwijaa si(c) i  k(c)bia  za  bezanmasztem,  dwadziecia 
st˘p ponad pokadem. 
    - A to skĄd si(c) wzi(c)o? - zapyta z oburzeniem. 
    Poniľej  nie   byo   dymu.   WypeznĄwszy   z   pokadu 
przesoni(c)ty masztem od wiatr˘w, ˘w kĄb przez jaki  dziwny 
kaprys nabiera ksztatu i stawa si(c)  widoczny  dopiero  na 
tej wysokoci, a teraz odsunĄ si(c) od masztu.  I  na  moment 
zawis nad kapitanem,  niby  zowroga  wr˘ľba.  W  nast(c)pnej 
chwili zdmuchnĄ go wiatr i szcz(c)ka  kapitana  powr˘cia  na 
swoje miejsce. 
    - Jakem wspomnia, kiedymy  po  raz  pierwszy  zamkn(c)li 
luki,  zupenie   zgupiaem.   Pokad   by   szczelny,   a 
przepuszcza dym jak rzeszoto. OdtĄd ciĄgle go  uszczelniamy 
i uszczelniamy. Pod spodem musi by† ogromne cinienie, skoro 
wypycha aľ tyle dymu. 
    Tego popoudnia niebo znowu si(c) zaciĄgn(c)o, zrobio  si(c) 
wietrznie i dľdľysto. Wiatr dĄ  to  z  poudniowego,  to  z 
p˘nocnego wschodu, a o dwunastej w nocy  ľagle  "Pirenej˘w" 
przywary  do  maszt˘w  od  podmuchu   ostrego   szkwau   z 
poudniowego zachodu. OdtĄd wicher  wia  wciĄľ  ze  zmiennĄ 
siĄ. 
    - Nie dopyniemy do Hao przed dziesiĄtĄ albo jedenastĄ - 
poskarľy  si(c)  kapitan  Davenport  o  si˘dmej  rano,  kiedy 
przelotnĄ nadziej(c)  na  soäce  rozproszyy  sk(c)bione  masy 
chmur  we  wschodniej  stronie  nieba.  W  nast(c)pnej  chwili 
zapyta ľaonie: - A gdzieľ si(c) podziay te prĄdy? 
    Posterunki na masztach nie  meldoway  o  zbliľaniu  si(c) 
lĄdu i dzieä upynĄ  por˘d  chwil  ciszy  i  deszczu  albo 
gwatownych szkwa˘w. O zmierzchu morze zacz(c)o si(c)  wzdyma† 
od zachodu. Barometr spad do 29.50. Nie byo  wiatru,  lecz 
zowr˘ľbne fale pi(c)trzyy si(c) coraz  bardziej.  Wnet  statek 
jĄ si(c) wciekle  koleba†  na  olbrzymich  bawanach,  kt˘re 
nieskoäczonym pochodem wynurzay  si(c)  z  mroku  po  stronie 
zachodniej.  Skr˘cono  ľagle  tak  szybko,  jak  to  zdoay 
uczyni† obie wachty, a kiedy  zmordowana  zaoga  zakoäczya 
swĄ prac(c), moľna byo  dosysze†  w  ciemnociach  markotne, 
rozdraľnione  gosy  marynarzy,  przedziwnie   zwierz(c)ce   i 
gro«ne.  WolnĄ  wacht(c)  wezwano  na  ruf(c),  aľeby  zamocowa† 
ruchome cz(c)ci, i w˘wczas  ludzie  otwarcie  objawili  swoje 
przygn(c)bienie  i  niech(c)†.  Kaľdy  powolny  ich   ruch   by 
protestem, gro«bĄ. Powietrze stao si(c) wilgotne i lepkie jak 
luz, a  wskutek  braku  wiatru  wszyscy  marynarze  dyszeli 
ci(c)ľko i z trudem chwytali oddech. Pot wystĄpi na  czoa  i 
obnaľone  ramiona.  Kapitan  Davenport,  z  twarzĄ  bardziej 
wyn(c)dzniaĄ i zatroskanĄ niľ kiedykolwiek, z oczyma  m(c)tnymi 
i utkwionymi w przestrzeä, dozna przytaczajĄcego  uczucia, 
ľe katastrofa jest nieuchronnie bliska. 
    - To idzie na zach˘d - powiedzia pokrzepiajĄco McCoy. - 
W najgorszym razie zawadzi o nas ledwie samym brzegiem. 
    Jednakľe kapitan Davenport by guchy na sowa pociechy; 
przy  wietle  latarni  czyta  z  podr(c)cznika  ľeglarskiego 
rozdzia dotyczĄcy krok˘w, jakie winni przedsi(c)bra†  dow˘dcy 
statk˘w  w  czasie  cyklonu.   Cisz(c)   przerwao   stumione 
chlipanie chopca okr(c)towego gdzie na r˘dokr(c)ciu. 
    - Milcze† tam! - ryknĄ nagle kapitan Davenport  z  takĄ 
siĄ, ľe wszyscy obecni drgn(c)li, a winowajca poczĄ okropnie 
zawodzi† z przeraľenia. 
    - Panie poruczniku - powiedzia  kapitan  gosem,  kt˘ry 
drľa z wciekoci i zdenerwowania - bĄd« pan askaw zatka† 
pakuami g(c)b(c) temu p(c)takowi! 
    Poszed jednakľe McCoy i w ciĄgu kilku  minut  udao  mu 
si(c) uspokoi† chopca oraz uoľy† go do snu. 
    Przed samym brzaskiem doleciao z  poudniowego  wschodu 
pierwsze tchnienie wiatru, kt˘ry szybko zmienia si(c) w coraz 
mocniejszĄ bryz(c). Wszyscy ludzie  stali  juľ  na  pokadzie, 
czekajĄc, co z tego wyniknie. 
    - Teraz juľ wszystko w porzĄdku, kapitanie - rzek McCoy 
stojĄc tuľ przy jego ramieniu. - Huragan poszed na  zach˘d; 
my  jestemy  na  poudnie  od  niego.  Ta  bryza  to  tylko 
powietrzny wir po jego przejciu. Nie b(c)dzie juľ mocniejsza. 
Moľe pan stawia† ľagle. 
    - Ale czy to warto? DokĄd popyn(c)? Juľ drugi  dzieä  nie 
mamy  obserwacji,  a  powinnimy  byli  zobaczy†  wysp(c)  Hao 
wczoraj  rano.  W  kt˘rej  ona  jest  stronie:  na   p˘noc, 
poudnie, wsch˘d czy gdzie jeszcze?  Powiedz  mi  pan,  a  w 
jednej chwili postawi(c) ľagle. 
    - Nie jestem nawigatorem, kapitanie -  powiedzia  McCoy 
swoim agodnym tonem. 
    - Mylaem, ľe sam nim jestem - odparowa kapitan - p˘ki 
si(c) nie dostaem na te Paumoty. 
    W poudnie z maszt˘w dolecia okrzyk: 
    -  Kipiel  przed  nami!  -  "Pireneje"  zmieniy   kurs; 
luzowano i zwijano ľagiel po ľaglu. Statek sunĄ  przez  toä 
walczĄc z prĄdem, kt˘ry zagraľa mu rzuceniem  na  mielizn(c). 
Oficerowie i marynarze uwijali si(c) jak szaleni,  a  pomagali 
im  wszyscy:  kucharz  i  chopiec  okr(c)towy,  sam   kapitan 
Davenport i McCoy. Byli o wos od zguby.  Przed  sobĄ  mieli 
nagĄ, niebezpiecznĄ awic(c), na kt˘rej nieustannie amay si(c) 
fale; nie m˘g na niej ľy†  ľaden  czowiek,  nawet  morskie 
ptactwo nie mogoby tam spoczĄ†. "Pireneje", porwane prĄdem, 
znalazy si(c) o sto jard˘w od niej,  nim  wiatr  je  wreszcie 
zni˘s w  bok;  w˘wczas  zziajana  zaoga,  dokonawszy  swej 
pracy, wybucha potokiem przekleästw  na  McCoya  -  McCoya, 
kt˘ry  przyby  na  statek,  zaproponowa,  by   pynĄ†   na 
Mangarev(c), odwi˘d ich od bezpiecznego schronienia na wyspie 
Pitcairn  ku  niechybnej  zagadzie  na  tych   zwodniczych, 
straszliwych wodach. Jednakľe  spokojna  dusza  McCoya  bya 
nieporuszona. UmiechnĄ si(c)  do  ludzi  z  prostĄ,  askawĄ 
ľyczliwociĄ  i  jego,   natchniona   dobro†   snad«   jako 
przenikn(c)a do mrocznych dusz marynarzy,  pogrĄľajĄc  ich  w 
zawstydzeniu,  kt˘re  sprawio,  ľe   ucichy   przekleästwa 
drgajĄce im w gardach. 
    -  Niedobre  wody!  Niedobre  wody!  -  mruknĄ  kapitan 
Davenport, gdy jego statek par juľ swobodnie naprz˘d; urwa 
jednakľe raptownie, widzĄc,  ľe  awica,  kt˘ra  winna  bya 
znajdowa†  si(c)  wprost  za  rufĄ,  szybko  przesuwa  si(c)  ku 
nawietrznej. 
    Siad i ukry twarz w doniach.  Zar˘wno  jego  pierwszy 
oficer, jak McCoy,  jak  i  caa  zaoga,  widzieli  to,  co 
dostrzeg. Na poudnie od awicy  zachodniej  prĄd  popycha 
statek ku  niej;  na  p˘noc  r˘wnie  bystry  prĄd  wschodni 
porywa teraz ľaglowiec i unosi go precz. 
    - Syszaem juľ  o  tych  Paumotach  -  st(c)knĄ  kapitan 
odrywajĄc zbielaĄ twarz od doni. -  Opowiada  mi  o  nich 
kapitan Moyendale, kt˘ry tu straci sw˘j statek. A ja si(c)  z 
niego miaem za plecami. -miaem si(c), Boľe odpu†. Co to za 
awica? - przerwa zwracajĄc si(c) do McCoya. 
    - Nie wiem, kapitanie. 
    - Czemu pan nie wie? 
    - Bo nigdy dotĄd jej nie widziaem i nigdy  o  niej  nie 
syszaem. Wiem na pewno, ľe nie ma jej na  mapie.  Te  wody 
nie zostay dotychczas gruntownie zbadane. 
    - Wi(c)c pan nie orientuje si(c), gdzie jestemy? 
    - Nie lepiej od pana - odrzek agodnie McCoy. 
    O  czwartej  po  poudniu  dostrzeľono  palmy   kokosowe 
wyrastajĄce, rzekby, prosto z wody. Nieco p˘«niej z  morza 
wynurzy si(c) paski lĄd atolu. 
    - Teraz juľ wiem, gdzie  jestemy,  kapitanie.  -  McCoy 
odjĄ od oczu lunet(c). To wyspa Resolution. Znajdujemy si(c)  o 
czterdzieci mil za Hao i mamy wiatr prosto w twarz. 
    - W takim razie szykujemy si(c) do osadzenia statku. Gdzie 
jest wejcie do tego atolu? 
    -  Jest  tylko  przesmyk,  kt˘rym  moľe  przej†  ˘dka. 
Jednakľe teraz, kiedy  juľ  znamy  swoje  pooľenie,  moľemy 
popynĄ† na wysp(c) Barclay de  Tolley.  To  jest  ledwie  sto 
dwadziecia mil stĄd,  prosto  na  p˘nocny  zach˘d.  Z  tym 
wiatrem zdoamy tam dotrze† jutro a dziewiĄtej rano. 
    Kapitan  Davenport  spojrza  na  map(c)  i   poczĄ   si(c) 
zastanawia†. - Jeľeli si(c) tu rozbijemy -  dorzuci  McCoy  - 
b(c)dziemy musieli  i  tak  pynĄ†  na  Barclay  de  Tolley  w 
szalupach. 
    Kapitan wyda rozkaz i raz jeszcze "Pireneje" ruszyy  w 
drog(c) po niegocinnym morzu. 
    Nast(c)pne popoudnie stao si(c) wiadkiem rozpaczy i buntu 
na dymiĄcych pokadach ľaglowca. Wzmoga si(c) szybko† prĄdu, 
wiatr  osab  i  "Pireneje"  znioso   na   zach˘d.   Czaty 
spostrzegy w stronie wschodniej wysp(c)  Barclay  de  Tolley, 
ledwo  widocznĄ  ze  szczytu  masztu;  daremnie   "Pireneje" 
usioway przez dugie godziny przybliľy† si(c)  do  niej.  Na 
ksztat  miraľu  palmy  kokosowe  unosiy  si(c)   wciĄľ   nad 
horyzontem, widziane tylko z maszt˘w. Z  pokadu  przesania 
je wypuko† kuli ziemskiej. 
    I zn˘w kapitan Davenport  poczĄ  si(c)  radzi†  McCoya  i 
mapy. Makemo leľaa o siedemdziesiĄt pi(c)† mil na  poudniowy 
zach˘d. Jej laguna miaa trzydzieci mil dugoci, a wejcie 
byo wyborne. Kiedy kapitan Davenport wyda rozkazy,  zaoga 
odm˘wia ich wykonania. Oznajmia,  ľe  do†  juľ  ma  ognia 
piekielnego pod stopami. Ziemia jest blisko. C˘ľ z tego,  ľe 
statek nie moľe do niej dotrze†? DopynĄ na szalupach. Niech 
wi(c)c si(c) pali. Wasne  ľycie  takľe  co  dla  nich  znaczy. 
Wiernie suľyli statkowi, teraz pomylĄ o sobie. 
    Skoczyli  do  szalup,  odpychajĄc  na  bok  drugiego   i 
trzeciego oficera, i  pocz(c)li  gotowa†  si(c)  do  spuszczania 
odzi. Kapitan Davenport oraz pierwszy oficer z  rewolwerami 
w doni juľ szli ku kraw(c)dzi rufy, gdy wtem przem˘wi McCoy, 
kt˘ry wdrapa si(c) na nadbud˘wk(c). 
    Zwraca si(c) do  marynarzy  i  na  pierwszy  d«wi(c)k  jego 
go(c)biego, mi(c)kkiego gosu  ludzie  przystan(c)li  zasuchani. 
Przekazywa im wasnĄ,  niewymownĄ  pogod(c)  i  spok˘j.  Jego 
agodny  gos  i  proste  myli   spyway   na   nich   jak 
czarodziejski strumieä, umierzajĄc wbrew  woli  ich  gniew. 
Powr˘ciy  na  pami(c)†  sprawy  dawno  zapomniane,  niekt˘rzy 
przypomnieli sobie koysanki z  dzieciästwa,  zadowolenie  i 
spok˘j znajdowany przy koäcu dnia  w  ramionach  matczynych. 
Nie byo juľ na wiecie troski, nie  byo  niebezpieczeästwa 
ani przykroci. Wszystko stao si(c) takie, jak  by†  powinno; 
wydao si(c) rzeczĄ zupenie oczywistĄ, ľe zn˘w odwr˘cĄ si(c) od 
lĄdu i raz jeszcze ruszĄ na morze z  ogniem  piekielnym  pod 
stopami. 
    McCoy m˘wi prosto, ale nie sama tre†  jego  s˘w  bya 
waľna. Osobowo†  jego  przem˘wia  o  wiele  dobitniej  niľ 
wszelkie sowa. Bya to jaka przedziwnie tajemna i  g(c)boka 
alchemia duszy -niepoj(c)ta jej emanacja, urzekajĄca, sodka i 
pokorna,   a   zarazem   straszliwie   wadcza.   Byo    to 
rozwietlenie  mrocznych  podziemi  dusz  marynarzy,   nakaz 
czystoci i agodnoci, o wiele silniejszy  od  tego,  kt˘ry 
tkwi  w  poyskliwych,   mierciĄ   plujĄcych   rewolwerach 
oficer˘w. 
    Ludzie, niezdecydowani, stali w miejscu, ci za,  kt˘rzy 
juľ poluzowali liny, przyciĄgn(c)li je  na  powr˘t.  Nast(c)pnie 
jeden, po nim drugi, a wreszcie  wszyscy  pocz(c)li  wycofywa† 
si(c) nieporadnie. 
    Twarz McCoya promieniaa icie dzieci(c)cĄ  radociĄ,  gdy 
schodzi z nadbud˘wki. Niebezpieczeästwo  min(c)o.  Waciwie 
nawet nie mogo by† mowy o  jego  zaľegnaniu.  W  og˘le  nie 
istniao ľadne  niebezpieczeästwo,  albowiem  w  szcz(c)liwym 
wiecie, w kt˘rym ľy, nie byo dlaä miejsca. 
    - Zahipnotyzowa ich pan -  powiedzia  zniľonym  gosem 
Konig umiechajĄc si(c) do niego. 
    - Ci chopcy sĄ dobrzy - brzmiaa odpowied«. - Dobre  sĄ 
ich serca. Przeľyli ci(c)ľkie chwile, pracowali ci(c)ľko i  b(c)dĄ 
ci(c)ľko pracowa† aľ do samego koäca. 
    Pan Konig nie mia  czasu  mu  odrzec.  Juľ  wykrzykiwa 
rozkazy, marynarze rzucili si(c), by je wykona†, i  "Pireneje" 
powoli zacz(c)y przesuwa† si(c) na nawietrznĄ, kierujĄc dzi˘b w 
stron(c) Makemo. 
    Wiatr by bardzo lekki, a  po  zachodzie  soäca  ucich 
niemal zupenie. Zrobio si(c) nieznonie  gorĄco;  ludzie  na 
dziobie i rufie daremnie usiowali zasnĄ†. Pokad by nazbyt 
rozgrzany, by m˘c si(c) na nim  pooľy†,  a  trujĄce  wyziewy, 
kt˘re si(c) przesĄczay przez szpary, pezay po  statku  niby 
ze duchy,  wdzieray  si(c)  w  nozdrza  i  kanay  oddechowe 
nieprzezornych  powodujĄc  ataki  kaszlu  i   kichania.   Na 
mrocznym sklepieniu w  g˘rze  mrugay  gnunie  gwiazdy,  na 
wschodzie  za  wsta  ksi(c)ľyc  w  peni  i  dotknĄ   swymi 
promieniami nieprzeliczonych pasem, nitek,  paj(c)czych  woali 
dymu, kt˘ry wi si(c), splata  i  skr(c)ca  wzduľ  pokadu  i 
ponad relingiem, snu si(c) po masztach i wantach. 
    - Powiedz mi pan - rzek kapitan Davenport  przecierajĄc 
piekĄce oczy  -  co  si(c)  p˘«niej  stao  z  tymi  lud«mi  z 
"Bounty", kiedy dotarli do Pitcairn?  Czytaem,  ľe  spalili 
sw˘j statek i ľe ich wykryto dopiero w  wiele  lat  p˘«niej. 
Ale  co  si(c)  tymczasem  dziao?  Zawsze  mnie  to  ogromnie 
ciekawio. Przecieľ to byli ludzie ľyjĄcy ze  stryczkiem  na 
szyi. Mieli tam r˘wnieľ  i  paru  krajowc˘w.  A  pr˘cz  tego 
kobiety. StĄd wniosek, ľe od samego poczĄtku musiay tam by†  
awantury. 
    - I owszem - odrzek McCoy - to byli  niedobrzy  ludzie. 
Od razu  powadzili  si(c)  o  kobiety.  Jeden  z  buntownik˘w, 
Wiliams, straci ľon(c). Wszystkie one  byy  z  Tahiti.  Jego 
ľona  spada,  z  nadbrzeľnych  ska,  polujĄc  na   morskie 
ptactwo. Wtedy Wiliams  zabra  ľon(c)  jednemu  z  krajowc˘w. 
Pozostaych strasznie to rozjuszyo i wymordowali wszystkich 
buntownik˘w.  W˘wczas  ci,  co  ocaleli,  wybili  krajowc˘w. 
Kobiety im dopomogy.  Krajowcy  pozabijali  si(c)  wzajemnie. 
Wszyscy zabijali wszystkich. Straszni to byli ludzie. 
    Timiti zginĄ z r(c)ki dw˘ch swoich rodak˘w w chwili,  gdy 
mu po przyjacielsku czesali wosy. Przysali ich w tym  celu 
biali ludzie, a potem zabili ich samych. ˝ona Tullalu  ubia 
go w pieczarze, bo chciaa wziĄ† sobie biaego m(c)ľa.  Bardzo 
byli podli. B˘g odwr˘ci od nich swoje oblicze.  Po  upywie 
dw˘ch lat wymordowani byli wszyscy krajowcy i wszyscy biali, 
z wyjĄtkiem czterech: Younga, Johna Adamsa, mojego pradziada 
McCoya i Quintala. To takľe by bardzo zy czowiek.  Kiedy 
- tylko dlatego, ľe ľona nie naapaa mu dosy† ryb - odgryz 
jej ucho. 
    - Paskudna banda! - wykrzyknĄ Konig. 
    - Tak, bardzo  paskudna  -  potwierdzi  McCoy  i  dalej 
pogodnie,  mi(c)kko  opowiada  o  krwawych   dziejach   swych 
niegodziwych przodk˘w. - M˘j pradziad uniknĄ mierci po to, 
by  zginĄ†  z  wasnej   r(c)ki.   SporzĄdzi   sobie   aparat 
destylacyjny i zaczĄ p(c)dzi† alkohol z korzeni  roliny  ti. 
Quintal by jego kamratem i razem pili na  um˘r  przez  cay 
czas. Wreszcie McCoy dosta delirium tremens, uwiĄza  sobie 
lin(c) u szyi i skoczy w morze. 
    ˝ona Quintala, ta,  kt˘rej  mĄľ  odgryz  ucho,  r˘wnieľ 
zgin(c)a spadajĄc ze ska. W˘wczas Quintal poszed do  Younga 
i zaľĄda jego ľony; a potem do Adamsa i teľ domaga si(c), by 
mu odda ľon(c). Adams i Young bali si(c)  Quintala.  Wiedzieli, 
ľe ich zamorduje, wi(c)c go pospou zabili toporkiem.  P˘«niej 
umar i Young. I to juľ mniej wi(c)cej wszystkie  biedy  jakie 
przeľyli. 
    - Ja myl(c)! - parsknĄ kapitan Davenport. - Nie byo juľ 
kogo zabija†. 
    - Widzi pan,  B˘g  odwr˘ci  od  nich  swoje  oblicze  - 
powiedzia McCoy. 
    Rankiem ze wschodu dmucha juľ  tylko  leciutki  powiew, 
toteľ nie mogĄc przy nim posuwa† si(c)  naleľycie  w  kierunku 
poudniowym,  kapitan  Davenport  poľeglowa  lewym  halsem. 
L(c)ka  si(c)  owego  strasznego   wschodniego   prĄdu,   kt˘ry 
podst(c)pnie odwi˘d go od tylu  spokojnych  przystani.  Przez 
cay dzieä i  noc  trwaa  cisza  morska,  a  marynarze,  na 
skĄpych racjach  suszonych  banan˘w,  szemrali.  Pr˘cz  tego 
sabli wyra«nie i uskarľali si(c)  na  b˘le  ľoĄdka  wywoane 
jednostajnĄ bananowĄ dietĄ. 
    Przez cay  dzieä  prĄd  znosi  "Pireneje"  w  kierunku 
zachodnim, a nie byo wiatru,  kt˘ry  m˘gby  je  pchnĄ†  na 
poudnie.  W  poowie  pierwszej  nocnej  wachty  ujrzano  w 
poudniowej  stronie  palmy  kokosowe,  kt˘rych   pi˘ropusze 
wznosiy si(c) nad wodĄ, znaczĄc miejsce  gdzie  leľa  paski 
atol. 
    - To wyspa Taenga - powiedzia  McCoy.  -  Dzi  w  nocy 
przydaaby si(c) bryza, gdyľ inaczej ominiemy Makemo. 
    - Co si(c) stao z poudniowo-wschodnim pasatem? - zapyta 
kapitan. - Czemu. Nie wieje? Co to znaczy? 
    - Na skutek parowania wielkich lagun; tyle ich  tutaj  - 
wyjani McCoy. - To parowanie narusza cay system  pasat˘w. 
Bywa nawet, ľe wskutek tego wiatr odwraca si(c), i dmie  wieja 
od poudniowego wschodu. To jest  Niebezpieczny  Archipelag, 
kapitanie. 
    Kapitan Davenport zwr˘ci si(c) ku niemu, otworzy usta  i 
juľ mia rzuci† przekleästwo, lecz zmilcza. Obecno† McCoya 
bya hamulcem przeciw wszelkim blu«nierstwom, jakie  burzyy 
si(c) w m˘zgu kapitana i drgay w jego  krtani.  Wpyw  McCoya 
wzrasta w ciĄgu tych dni,  kt˘re  sp(c)dzili  razem.  Kapitan 
Davenport by morskim  samowadcĄ,  nie  l(c)ka  si(c)  nikogo, 
nigdy nie trzyma j(c)zyka na wodzy, a oto stwierdzi, ľe jest 
niezdolny  zaklĄ†  w  obecnoci  tego  starego  czowieka  o 
piwnych, kobiecych oczach i gosie go(c)bia. Kiedy zda sobie 
z tego spraw(c), dowiadczy wyra«nego wstrzĄsu. Ten stary by 
przecieľ tylko potomkiem McCoya, owego  McCoya  z  "Bounty", 
buntownika umykajĄcego przed stryczkiem, kt˘ry naä czeka  w 
Anglii,  McCoya  b(c)dĄcego  wcieleniem  za  w  tych  dawnych 
czasach krwi, ľĄdzy i gwatownej mierci na wyspie Pitcairn. 
    Kapitan Davenport nie by bogobojny,  a  jednak  w  owej 
chwili uczu szalone pragnienie, by rzuci† mu si(c) do  n˘g  i 
m˘wi† nie wiadomo jakie  sowa.  WstrzĄsn(c)o  nim  do  g(c)bi 
raczej wzruszenie niľeli rozsĄdna myl: niejasno  uwiadomi 
sobie, jak bardzo jest niegodny i  may  w  obliczu  tamtego 
czowieka, kt˘rego cechowaa prostota dziecka oraz agodno† 
niewiasty. 
    Nie m˘g oczywicie tak si(c) upokorzy†  w  oczach  swoich 
oficer˘w i marynarzy. A jednak gniew, kt˘ry wywoywa mu  na 
usta  blu«nierstwo,  nadal  w  nim  szala.  Nagle  trzasnĄ 
zacini(c)tĄ pi(c)ciĄ w cian(c) i krzyknĄ: 
    - Suchaj mnie, stary! Nie dam si(c)! Te Paumoty  zwodziy 
mnie, oszukiway, wystrychn(c)y na dudka.  Nie  ulegn(c)!  B(c)d(c) 
dalej prowadzi ten statek,  wciĄľ  dalej,  dalej  i  dalej, 
poprzez Paumoty aľ do samych Chin, p˘ki nie znajd(c)  miejsca, 
na kt˘rym m˘gbym go osadzi†. Cho†by mnie wszyscy  opucili, 
sam na nim pozostan(c). Pokaľ(c) tym Paumotom! Nie wywiodĄ  mnie 
w pole! Poczciwy jest m˘j statek i wytrwam  przy  nim,  p˘ki 
ostanie si(c) cho† jedna deska, na kt˘rej m˘gbym oprze† nog(c). 
Syszysz? 
    - A ja zostan(c) z panem, kapitanie - powiedzia McCoy. 
    W ciĄgu nocy powia lekki, zmienny wiatr od poudnia,  a 
oszalay kapitan, pynĄcy ze swoim adunkiem ognia,  ledzi 
i odmierza dryf w kierunku zachodnim, od czasu do czasu za 
odchodzi na stron(c), by zaklĄ† po cichu, tak ľeby McCoy  nie 
sysza. 
    -wit znowu ukaza ich oczom palmy wyrastajĄce z  wody  w 
poudniowej stronie. 
    - To jest zawietrzny cypel Makemo - powiedzia McCoy.  - 
Katiu leľy zaledwie  o  kilka  mil  na  zach˘d.  Moľemy  tam 
dotrze†. 
    Jednakľe prĄd, zasysajĄcy wody pomi(c)dzy dwiema  wyspami, 
pchnĄ ich na p˘nocny  zach˘d  i  o  pierwszej  w  poudnie 
dojrzeli palmy Katiu, kt˘re zamajaczyy nad morzem  i  znowu 
si(c) w nie zapady. 
    W kilka minut p˘«niej, wanie gdy  kapitan  wykry,  ľe 
"Pireneje" unosi nowy prĄd  od  strony  p˘nocnego  wschodu, 
czaty na masztach doniosy,  iľ  na  p˘nocny  zach˘d  wida† 
palmy kokosowe. 
    - To Raraka - owiadczy McCoy. - Nie dotrzemy  tam  bez 
wiatru. PrĄd ciĄga nas na  poudniowy  zach˘d.  Ale  musimy 
czuwa†. O par(c) mil dalej jest inny, kt˘ry pynie na  p˘noc, 
a potem zatacza p˘kole w kierunku p˘nocno-zachodnim.  Moľe 
nas odepchnĄ† od Fakaravy, a wanie na Fakaravie "Pireneje" 
powinny znale«† odpowiedni grunt. 
    - Niech nas sobie odpycha do jasnej cho...  ile  mu  si(c) 
tylko podoba! - odpar z ogniem kapitan Davenport. - Tak czy 
owak znajdziemy gdzie miejsce dla statku. 
    Jednakľe sytuacja  na  "Pirenejach"  dochodzia  juľ  do 
punktu krytycznego. Pokad by tak  rozpalony,  iľ  wydawao 
si(c), ľe jeli temperatura wzronie  cho†by  o  par(c)  stopni,  
buchnĄ z niego pomienie.  W  wielu  miejscach  nawet  grube 
podeszwy marynarskich but˘w nie byy dostatecznĄ  ochronĄ  i 
ludzie musieli szybko przebiega† by uniknĄ†  oparzenia  n˘g. 
Dym wzm˘g si(c) i silniej drapa w gardle. Wszyscy na  statku 
cierpieli na zapalenie oczu, kasali i  dawili  si(c)  niczym 
suchotnicy. Po poudniu zwieszono  i  wyekwipowano  szalupy. 
Zaadowano do nich  ostatnie  paki  suszonych  banan˘w,  jak 
r˘wnieľ  rzeczy   oficer˘w.   Kapitan   Davenport   umieci 
chronometr w najwi(c)kszej szalupie, obawiajĄc  si(c),  ľe  lada 
chwila pokad wyleci w powietrze. 
    Niepok˘j  ci(c)ľkim  brzemieniem  przytacza   wszystkich 
przez caĄ noc, a o pierwszym brzasku ludzie z  zapadni(c)tymi 
oczami i miertelnie wybladymi twarzami spojrzeli po  sobie 
jakby  ze  zdziwieniem,  ľe  "Pireneje"  wciĄľ  jeszcze  si(c) 
trzymajĄ, a oni sami sĄ ľywi. 
    Kapitan  Davenport  dokona  inspekcji  pokadu  swojego 
statku, przemierzajĄc go szybkim krokiem, a nawet  od  czasu 
do czasu wpadajĄc w niezbyt dostojne podskoki. 
    - Teraz to  juľ  kwestia  godzin,  jeľeli  nie  minut  - 
oznajmi po powrocie na ruf(c). 
    Ze szczytu masztu dolecia okrzyk: 
    - Ziemia! - Z pokadu niepodobna byo jej  dojrze†  wi(c)c 
McCoy wdrapa si(c) na g˘r(c),  kapitan  za  skorzysta  z  tej 
sposobnoci aby potokiem przekleästw wyrzuci† z serca  nieco 
goryczy.  Jednakľe  owe  przekleästwo   powstrzymao   nage 
pojawienie  si(c)  ciemnego  pasma   na   wodzie   w   stronie 
p˘nocno-wschodniej. Nie by to szkwa, lecz r˘wna  bryza  - 
przerwany pasat wiejĄcy o osiem rumb˘w od  swego  waciwego 
kierunku, ale powracajĄcy znowu. 
    - Trzymaj pan kurs, kapitanie -  rzek  McCoy,  zaledwie 
dotar na ruf(c). - To wschodni cypel Fakaravy; b(c)dziemy mogli 
wej† przez przesmyk na lagun(c) z penĄ  szybkociĄ,  wiatrem 
prosto w burt(c) i pod wszystkimi ľaglami. 
    Po upywie godziny z pokadu byo wida† palmy kokosowe i 
paskie pasmo lĄdu. Na  wszystkich  ciĄľya  wiadomo†,  ľe 
kres wytrzymaoci  "Pirenej˘w"  jest  nieuchronnie  bliski. 
Kapitan rozkaza spuci† trzy szalupy tuľ za ruf(c) statku; na 
kaľdej  siedzia  marynarz,  kt˘ry  pilnowa,  aby  si(c)  nie 
zderzyy. "Pireneje"  z  bliska  opyn(c)y  brzeg;  bielejĄcy 
pianami atol znalaz si(c) ledwie o dwa kable. 
    - Gotuj si(c)  pan  do  zwrotu,  kapitanie  -  przestrzeg 
McCoy. 
    W  minut(c)  p˘«niej  lĄd  rozstĄpi  si(c)  ukazujĄc  wĄski 
przesmyk, a za nim lagun(c) - ogromne zwierciado wody  dugie 
na trzydzieci mil, szerokie na dziesi(c)†. 
    - Teraz, kapitanie. 
    Po raz ostatni reje  ľaglowca  obr˘ciy  si(c)  w  chwili, 
kiedy posuszny sterowi wpywa w przesmyk. Zaledwie  statek 
uczyni zwrot, nim jeszcze uoľono liny w zwoje, marynarze i 
oficerowie rzucili si(c) na ruf(c) w panicznym przeraľeniu.  Nic 
si(c) nie stao, a przecieľ byli pewni, ľe co sta† si(c)  musi. 
Nie umieli powiedzie†  dlaczego.  Po  prostu  wiedzieli,  ľe 
zaraz si(c) stanie. McCoy juľ ruszy naprz˘d, by zajĄ† miejsce 
na dziobie i pilotowa† statek, ale kapitan pochwyci  go  za 
rami(c) i obr˘ci w miejscu. 
    - R˘b pan to stĄd - powiedzia. - Ten  pokad  nie  jest 
bezpieczny. Co to? - zapyta po chwili. - Stoimy w miejscu! 
    McCoy umiechnĄ si(c). 
    - Boryka si(c)  pan  z  prĄdem,  kt˘ry  ma  siedem  w(c)z˘w 
szybkoci, kapitanie - rzek. - Bo cay  odpyw  wylewa  si(c) 
tym przesmykiem. 
    W ciĄgu godziny "Pireneje" posun(c)y si(c) ledwie o  wasnĄ 
dugo†, ale wiatr przybiera na sile i statek poczĄ  prze† 
naprz˘d. 
    - Niech kilku z was zejdzie do szalup  -  zakomenderowa 
kapitan Davenport. 
    Gos jego jeszcze  d«wi(c)cza  w  powietrzu,  ludzie  za 
suchajĄc rozkazu dopiero ruszyli  z  miejsca,  gdy  buchnĄ 
sup ognia i dymu,  a  rodkowa  cz(c)†  pokadu  "Pirenej˘w" 
wyleciaa  w  g˘r(c)  mi(c)dzy  ľagle  i  takielunek.   Niekt˘re 
szczĄtki pozostay tam uczepione, reszta za opada w morze. 
    Ludzi stoczonych na rufie ocali  fakt,  ľe  wiatr  dĄ 
prostopadle do burty. Rzucili si(c) na olep  do  szalup,  ale 
powstrzyma ich gos McCoya,  peen  perswazji,  niosĄcy  im 
posannictwo nieprzebranego, odwiecznego spokoju. 
    - Powoli - m˘wi McCoy.  -  Wszystko  jest  w  porzĄdku. 
Niech kto pomoľe spuci† tego chopca. 
    Sternik w popochu porzuci koo sterowe,  wi(c)c  kapitan 
podskoczy i chwyci szprychy akurat w por(c), by nie pozwoli† 
statkowi wpa† w prĄd i wyrľnĄ† o brzeg. 
    - Pan niech si(c) zajmie szalupami - powiedzia Konigowi. 
    Holuj pan jednĄ blisko, tuľ za rufĄ...  Kiedy  przyjdzie 
pora, zeskocz(c) do niej. 
    Konig zawaha si(c), potem przelaz przez reling i opuci 
si(c) do odzi. 
    - Zmieä pan kurs o p˘ rumba, kapitanie. 
    Kapitan Davenport drgnĄ. Mniema, ľe jest juľ  zupenie 
sam na statku. 
    - Tak jest - p˘ rumba. 
    -rodkowa cz(c)† "Pirenej˘w"  bya  ziejĄcym,  rozgorzaym 
paleniskiem,  z  kt˘rego  waliy   olbrzymie   k(c)by   dymu, 
wznoszĄce si(c) wysoko ponad  maszty  i  cakowicie  skrywajĄc 
prz˘d  statku.   McCoy,   osoni(c)ty   bezan-wantami,   nadal 
wykonywa swe trudne zadanie i pilotowa  ľaglowiec  poprzez 
zawioci  kanau.  Ogieä  przenosi  si(c)  po  pokadzie  od 
miejsca wybuchu ku rufie, spi(c)trzona masa p˘tna na  g˘wnym 
maszcie  zaj(c)a  si(c)  i  znika  obj(c)ta  ľagwiĄ   pomienia. 
Jakkolwiek nie spos˘b byo  dojrze†  przednich  ľagli,  obaj 
m(c)ľczy«ni wiedzieli, ľe ciĄgle jeszcze pracujĄ. 
    - Oby tylko wszystkie nie poszy, zanim  statek  wpynie 
do rodka! - st(c)knĄ kapitan. 
    - Wpynie - upewni go McCoy  z  najwyľszĄ  ufnociĄ.  - 
Mamy mn˘stwo czasu.  Musi  wpynĄ†.  A  kiedy  juľ  b(c)dziemy 
wewnĄtrz ustawimy go od wiatru; to od nas odegna dym  i  nie 
pozwoli ogniowi przedosta† si(c) ku rufie. 
    J(c)zyk   pomienia   skoczy   na   bezanmaszt,   si(c)gnĄ 
ľarocznie po najbliľsze ľagle, ale nie zdoa ich pochwyci† 
i zniknĄ. Strz(c)p gorejĄcej liny spad z g˘ry prosto na kark 
kapitanowi. Ten z szybkociĄ czowieka ugryzionego przez os(c) 
jednym ruchem r(c)ki zrzuci z siebie kĄliwy ogieä. 
    - Jaki jest kurs, kapitanie? 
    - Nord-west do westu. 
    - We« pan west-nord-west. 
    Kapitan Davenport obr˘ci koem sterownym i  przytrzyma 
statek. 
    - West do nordu, kapitanie. 
    - West-nord. 
    - Teraz west. 
    Powoli, rumb za rumbem  "Pireneje"  wchodzĄc  do  laguny 
zakrelay koo i ustawiay si(c) tyem  do  wiatru:  rumb  za 
rumbem, z takĄ spokojnĄ pewnociĄ, jakby mia jeszcze tysiĄc 
lat czasu. McCoy podawa przeciĄgym gosem zmian(c) kursu. 
    - Jeszcze jeden rumb, kapitanie. 
    - Jeden rumb. 
    Kapitan Davenport przekr(c)ci  koo  o  kilka  szprych  a 
potem nagle cofnĄ si(c) o jednĄ i zatrzyma. 
    - Tak trzyma†. 
    - Rozkaz. Teraz prosto. 
    Aczkolwiek wiatr wia obecnie od rufy, gorĄco  byo  tak 
straszliwe, iľ kapitan zaglĄdajĄc z ukosa do naktuza  musia 
odejmowa† od koa to jednĄ, to drugĄ r(c)k(c), aby rozetrze† lub 
przesoni†  rozpalone  policzki.  Wosy  na  brodzie  McCoya 
zwijay si(c) i  skr(c)cay,  a  ich  zapach,  draľniĄc  nozdrza 
kapitana, kaza mu spojrze† na McCoya z  nagym  niepokojem. 
Davenport wciĄľ na zmian(c) cofa r(c)ce od szprych  i  pociera 
rozpraľony  wierzch  doni  o  spodnie.  Pomienie  ogarn(c)y 
wszystkie ľagle na bezanmaszcie i obaj m(c)ľczy«ni skulili si(c) 
i zakryli twarze. 
    - Teraz - powiedzia McCoy rzucajĄc ukradkiem spojrzenie 
na niski brzeg. - Jeszcze cztery rumby,  kapitanie  -  niech 
idzie prosto. 
    Strz(c)py ponĄcych lin i ľagli opaday wokoo i prosto na 
nich. Smolisty dym z tlĄcego si(c) kawaka liny, kt˘ry leľa u 
st˘p  kapitana,  sprawi,  ľe  ten  zani˘s  si(c)  gwatownym 
kaszlem, nie wypuszczajĄc jednak szprych z r(c)ki. 
    "Pireneje" uderzyy o brzeg wzniesionym dziobem i  lekko 
trĄc dnem, zatrzymay si(c). Deszcz gorejĄcych szczĄtk˘w spad 
wsz(c)dzie wok˘, zrzucony wstrzĄsem. Statek zn˘w posunĄ  si(c) 
naprz˘d i uderzy dnem powt˘rnie. Zmiaľdľy delikatny  koral 
pod kilem, posunĄ  si(c)  jeszcze  troch(c)  i  utknĄ  po  raz 
trzeci. 
    - Ster na burt(c) - rzek McCoy. - Juľ? - zapyta agodnie 
w minut(c) p˘«niej. 
    - Nie sucha steru - brzmiaa odpowied«. 
    - W porzĄdku. Obraca si(c). - McCoy wyjrza przez burt(c). - 
Mi(c)kki, bielutki piasek. Nie moľna marzy† o niczym  lepszym. 
Pi(c)kne dno. 
    Kiedy "Pireneje" obracay si(c) rufĄ od wiatru, straszliwy 
podmuch dymu i ognia runĄ w ty statku.  Kapitan  Davenport 
odskoczy od koa, sparzony bolenie. Pochwyci lin(c) szalupy 
znajdujĄcej si(c) pod rufĄ, a potem spojrza na McCoya,  kt˘ry 
usunĄ si(c) z drogi, by go przepuci†. 
    - Pan  pierwszy!  -  krzyknĄ  kapitan,  chwyci  go  za 
ramiona i nieomal wyrzuci przez burt(c). Jednakľe ogieä i dym 
byy nazbyt straszliwe, toteľ sam zaraz podĄľy za  McCoyem; 
obaj  m(c)ľczy«ni  zakoysali  si(c)  na  linie  i  jednoczenie 
zsun(c)li do odzi. SiedzĄcy na dziobie marynarz nie  czekajĄc 
rozkazu przeciĄ lin(c) dobytym z  pochwy  noľem.  Trzymane  w 
pogotowiu wiosa wľary si(c) w wod(c)  i  ˘d«  jednym  skokiem 
odbia od statku. 
    - Pi(c)kne dno, kapitanie - szepnĄ McCoy oglĄdajĄc si(c) za 
siebie. 
    -  Tak,  pi(c)kne,  a  wszystko  dzi(c)ki  panu  -  brzmiaa 
odpowied«. 
    Trzy szalupy pyn(c)y  w  stron(c)  biaej  plaľy  z  miau 
koralowego, za kt˘rĄ na brzegu kokosowego gaju widniao  p˘ 
tuzina  trzcinowych  chat   oraz   kilkunastu   podnieconych 
krajowc˘w wpatrujĄcych si(c) szeroko rozwartymi oczyma  w  owĄ 
poľog(c), co przysza na ich ziemi(c).. 
    Szalupy zgruntoway i obaj m(c)ľczy«ni wysiedli  na  biaĄ 
plaľ(c). 
    - A teraz - powiedzia McCoy - musz(c) pomyle† o powrocie 
na Pitcairn. 
    
    Przeoľy Bronisaw Zieliäski 
    
    
    
    
    Aloha Oe 
    
    Nigdzie na wiecie nie ľegnajĄ statk˘w w taki spos˘b jak 
w porcie Honolulu. Wielki statek pasaľerski sta  pod  parĄ, 
gotowy do wyjcia w morze.  TysiĄce  os˘b  toczyo  si(c)  na 
pokadzie, pi(c)† tysi(c)cy zostao na molo.  Po  dugim  trapie 
wchodzili  i  schodzili  hawajscy   ksiĄľ(c)ta   i   hawajskie 
ksi(c)ľniczki,  kr˘lowie   cukru,   dygnitarze   administracji 
terytorialnej. Dalej  w  dugich  szeregach,  wr˘d  kt˘rych 
porzĄdku  strzega  krajowa  policja,   czekay   powozy   i 
samochody   arystokracji   Honolulu.   Kr˘lewska   Orkiestra 
Hawajska  graa  na  przystani  Aloha  Oe;  gdy   skoäczya, 
instrumenty strunowe ludowego zespou  na  pokadzie  statku 
podj(c)y rzewnĄ  melodi(c),  a  gos  hawajskiej  piewaczki  - 
podobny trelom ptak˘w  -  wzbi  si(c)  ponad  muzyk(c)  i  gwar 
portowy. Byo  to  jak  srebrna  piszczaka  rozbrzmiewajĄca 
czystĄ, wyra«nĄ nutĄ poľegnania. 
    Od strony dziobu,  na  dolnym  pokadzie,  stao  wzduľ 
burty jeden  za  drugim  sze†  rz(c)d˘w  modych  chopc˘w  w 
mundurach khaki; ich spalone na  brĄz  twarze  wiadczyy  o 
trzyletnim ľyciu obozowym pod tropikalnym soäcem.  Ale  nie 
dla nich byo to poľegnanie. Ani  nie  dla  kapitana,  kt˘ry 
ubrany w nieskazitelnĄ biel, odlegy jak  gwiazdy,  sta  na 
podniebnym mostku spoglĄdajĄc na rozgardiasz w dole. Ani nie 
dla  modych  oficer˘w  stojĄcych  nieco  dalej,  ku  rufie, 
wracajĄcych z Filipin; ani  nie  dla  bladych,  zniszczonych 
tropikiem kobiet u ich boku. Na pokadzie spacerowym, mi(c)dzy 
trapem  a  rufĄ,  stao   okoo   dwudziestu   amerykaäskich 
senator˘w z  ľonami  i  c˘rkami  -  wycieczka,  kt˘rĄ  przez 
miesiĄc  podejmowano  obiadami,  pojono  winem,   szpikowano 
danymi statystycznymi,  windowano  na  wulkaniczne  pag˘rki, 
sprowadzano w d˘ ku  uľy«nionym  lawĄ  dolinom,  aby  mogli 
zobaczy†  pi(c)kno  i  bogactwo  Hawaj˘w.  Po  t(c)  to  wanie 
senatorskĄ wycieczk(c) wielki  statek  pasaľerski  zawinĄ  do 
Honolulu i jĄ wanie miasto uroczycie ľegnao. 
    Senatorowie byli przyozdobieni kwiatami i mieli na szyji 
girlandy. Senator Jeremy Sambrooke d«wiga na pot(c)ľnym karku 
i okazaym torsie ze dwadziecia wieäc˘w. Z tej masy kwiecia 
sterczaa gowa i prawie caa wieľo opalona, byszczĄca  od 
potu twarz. Uwaľa, ľe te girlandy to co wr(c)cz ohydnego,  i 
okiem statystyka, kt˘ry nie dostrzega  pi(c)kna,  spoglĄda  w 
d˘ na tumy zebrane na przystani, b(c)dĄce dla niego  jedynie 
uosobieniem siy  roboczej  i  fabryk,  kolei  i  plantacji. 
Widzia zasoby kraju, myla o uprzemysowieniu, a  tak  by 
pochoni(c)ty snami o materialnych podbojach i wadzy, ľe  nie 
zauwaľy  c˘rki  stojĄcej  przy  nim   i   rozmawiajĄcej   z 
modzieäcem w  nieskazitelnym  letnim  ubraniu  i  somkowym 
kapeluszu, kt˘rego oczy jĄ jednĄ zdaway si(c) widzie†  i  ani 
na chwil(c) nie opuszczay jej twarzy.  Gdyby  senator  Jeremy 
Sambrooke interesowa si(c) c˘rkĄ, spostrzegby  z  pewnociĄ, 
ľe zamiast  pi(c)tnastoletniego  dziewczĄtka,  kt˘re  zaledwie 
przed miesiĄcem przywi˘z na Hawaje, wiezie do domu kobiet(c). 
    Klimat  Hawaj˘w  przypiesza   dojrzewanie,   a   Dorota 
Sambrooke  podlegaa   dziaaniu   hawajskiego   klimatu   w 
warunkach  szczeg˘lnie  sprzyjajĄcych.  Smuka,   blada,   o 
niebieskich oczach zm(c)czonych  nieco  czytaniem  ksiĄľek,  z 
kt˘rych usiowaa pozna† tajemnic(c) ľycia - oto obraz  Doroty 
sprzed miesiĄca. Ale teraz jej oczy nie byy zm(c)czone;  byy 
promienne, policzki za miay zotawĄ barw(c) soäca; a  linie 
dziewcz(c)cej postaci zapowiaday niemiao  pierwszĄ  kobiecĄ 
krĄgo†  ksztat˘w.  W  ciĄgu  tego  miesiĄca  Dorota   nie 
zaglĄdaa do ksiĄľek, znajdowaa  bowiem  wi(c)kszĄ  rado†  w 
czytaniu ksi(c)gi  ľycia.  Je«dzia  konno,  wspinaa  si(c)  na 
wierzchoki wulkan˘w, pywaa na lagunach. Tropik przeniknĄ 
jej do  krwi,  promieniaa  ciepem,  barwĄ,  soäcem.  Cay 
miesiĄc sp(c)dzia w towarzystwie m(c)ľczyzny - Steve'a Knighta, 
atlety, brĄzowego boľka m˘rz, kt˘ry mknĄc na nartach wodnych 
kiezna rozbijajĄce si(c) fale, dosiada ich grzbiet˘w i gna 
je zwyci(c)sko do brzegu. 
    Dorota Sambrooke nie zdawaa sobie sprawy z przemiany. 
    W  wiadomoci  wciĄľ  jeszcze  bya  maĄ  dziewczynkĄ, 
zaskoczyo jĄ wi(c)c i zaniepokoio zachowanie si(c)  Steve'a  w 
tej godzinie rozstania. Uwaľaa go  za  towarzysza  zabaw  i 
przez cay miesiĄc nim by; ale teraz ľegna si(c) z  niĄ  nie 
jak towarzysz zabaw. To m˘wi z podnieceniem,  bez  zwiĄzku, 
to zn˘w milk raptownie. Niekiedy nie sysza, co  do  niego 
m˘wia, lub kiedy sysza, nie odpowiada tak,  jak  zwykle. 
Patrza na niĄ w jaki dziwny spos˘b budzĄcy  niepok˘j.  Nie 
wiedziaa dotĄd, ľe w jego oczach tyle  jest  ľaru.  Byo  w 
nich co, co jĄ przeraľao.  Nie  moga  tego  znie†  i  co 
chwila spuszczaa wzrok pod jego spojrzeniem. A jednak  byo 
w tych oczach co wabiĄcego i Dorota wciĄľ rzucaa ukradkowe 
spojrzenia podchwytujĄc byski pomienne, wadcze i  t(c)skne, 
jakich nie widziaa nigdy w oczach innych ludzi.  Czua  si(c) 
osobliwie zakopotana i podniecona. 
    Pot(c)ľna syrena statku  zawya  oguszajĄco  i  ukwiecony 
tum przywar  cianiej  do  balustrady  nadbrzeľa.  Na  ten 
przera«liwy d«wi(c)k Dorota Sambrooke zatkaa uszy  palcami  i 
wykrzywia z niesmakiem wargi. I wtedy znowu spostrzega ten 
sam wadczy, t(c)skny pomieä w oczach Steve'a. Nie patrzy na 
niĄ.  Wzrok  mia  utkwiony  w  jej   uszach   -   r˘ľowych, 
przewietlonych ukonymi promieniami popoudniowego  soäca. 
Zaciekawiona, olniona, wpatrywaa si(c) w owo  dziwne  co  w 
jego oczach, dop˘ki on nie spostrzeg, ľe zosta przyapany. 
Zobaczya, jak ciemny  rumieniec  wypywa  mu  na  policzki, 
usyszaa sowa bez zwiĄzku.  Zmiesza  si(c),  ona  teľ  bya 
dziwnie  zmieszana.  Stewardzi  kr(c)cili   si(c)   nerwowo   po 
pokadzie proszĄc odprowadzajĄcych, aby zeszli na lĄd. Steve 
wyciĄgnĄ do niej r(c)k(c). A gdy poczua ucisk  palc˘w,  kt˘re 
tysiĄce razy zamykay si(c) na jej doni podczas wspinaczek na 
zbocza zastygej lawy lub przejaľdľek  na  nartach  wodnych, 
uchwycia   nowĄ   tre†   w   rzewnych    sowach    pieni 
rozbrzmiewajĄcej srebrnym gosem hawajskiej piewaczki. 
    
    Ka halia ko aloha kai hiki mai, 
    Ke hone ae nei i ku'u manawa, 
    O oe no ka'u aloha 
    A loko e hana nei. 
    
    Steve nauczy jĄ melodii i s˘w, wyjani co znaczĄ. Tak 
jej si(c) przynajmniej zdawao aľ do tej chwili, kiedy po  raz 
ostatni sploty si(c) ich palce, a ciepo przenikn(c)o z  doni 
do doni, i kiedy po raz  pierwszy  poj(c)a  prawdziwĄ  tre† 
s˘w.  Ledwie  zauwaľya,  jak  odchodzi,  nie  moga   teľ 
odszuka† jego postaci na zatoczonym trapie. Zagubia si(c)  w 
plĄtaninie wspomnieä, przeľywaa  na  nowo  sens  zdarzeä  w 
wietle nagego objawienia. 
    Gdy wycieczka senator˘w wylĄdowaa na Hawajach,  przyjĄ 
jĄ  mi(c)dzy  innymi  Steve,  kt˘ry  by  czonkiem   komitetu 
powitalnego.  On  pierwszy  da  popis  jazdy  po   lagunie; 
wypynĄ na morze na swej wĄskiej desce i wiosowa,  dop˘ki 
jego posta† nie zmalaa, nie staa si(c) maĄ kropkĄ niknĄcĄ w 
oddali. Potem nagle wr˘ci, wyoni si(c) jak boľek morski  ze 
spienionego kotowiska fal i biaych bryzg˘w, r˘s,  wspina 
si(c) coraz wyľej i wyľej - ramiona, piersi, biodra, nogi - aľ 
w koäcu sta utrzymujĄc r˘wnowag(c)  na  spienionym  grzbiecie 
pot(c)ľnego bawana milowej dugoci. Stopy gin(c)y mu w biaym 
puchu piany, mknĄ do brzegu z szybkociĄ  ekspresu;  a  gdy 
wyszed  spokojnie  na  piach,   przywitao   go   osupiae 
spojrzenie  ich  oczu.  Wtedy  po  raz  pierwszy   zobaczya 
Steve'a. By  najmodszym  czonkiem  komitetu,  modzieäcem 
dwudziestoletnim.  Nie  zabawia   wygaszaniem   m˘w,   nie 
byszcza walorami towarzyskimi  na  przyj(c)ciach.  Za  to  w 
spienionych falach  Waikiki,  podczas  polowania  na  dzikie 
stada w Mauna Kea, w zagrodzie do ujeľdľania koni na  ranczy 
Haleakala - tam  spenia  sw˘j  obowiĄzek  gospodarza,  tam 
dostarcza rozrywki gociom. 
    Doroty nie interesoway milowej dugoci kolumny cyfr  i 
mowy wygaszane bezustannie przez innych czonk˘w  komitetu. 
Nie interesoway one takľe Steve'a. Dlatego  wanie  z  nim 
ucieka z rautu w ogrodach Hamakua,  i  od  Abego  Luissona, 
plantatora kawy, kt˘ry przez dwie miertelnie nudne  godziny 
m˘wi o kawie, kawie i tylko kawie. Tego samego dnia,  kiedy 
jechali konno wr˘d paproci, Steve nauczy jĄ s˘w Aloha Oe, 
pieni piewanej senatorom na poľegnanie  w  kaľdej  wiosce, 
ranczy, kaľdej plantacji. 
    Przebywali wciĄľ z sobĄ, od pierwszej chwili. Steve  by 
jej towarzyszem zabaw. Zagarn(c)a go dla siebie, podczas  gdy 
jej ojciec zagarnia na  sw˘j  uľytek  dane  statystyczne  o 
wyspach. Bya  zbyt  agodna,  aby  tyranizowa†  Steve'a,  a 
jednak rzĄdzia nim w spos˘b wr(c)cz absolutny,  oczywicie  - 
pr˘cz chwil sp(c)dzanych w cz˘nie, na koniu albo  na  nartach 
wodnych na lagunie. Wtedy on przewodzi, a ona okazywaa  mu 
posuszeästwo.  W  chwili  odjazdu,  gdy  po   raz   ostatni 
rozbrzmieway sowa  pieni,  gdy  po  zdj(c)ciu  cum  ogromny 
statek zaczĄ powoli wypywa† z doku - tak, wtedy  wiedziaa 
juľ, ľe Steve by dla  niej  czym  wi(c)cej  niľ  towarzyszem 
zabaw. 
    Pi(c)† tysi(c)cy gos˘w piewao Aloha Oe. "Me serce z  tobĄ 
pene  t(c)sknoty,  p˘ki  ci(c)  nie  ujrz(c)".  I  nagle,  w  tym 
pierwszym momencie uwiadomionej mioci, Dorota zrozumiaa, 
ľe jĄ rozdzielajĄ ze Stevem. Czy  zobaczy  go  jeszcze...  i 
kiedy? On sam nauczy JĄ tych s˘w. Przypomniaa sobie,  jak 
piewa, jak powtarza je wciĄľ i wciĄľ, gdy  siedzieli  pod 
drzewem hau na Waikiki. Czy byo  to  proroctwo?  Zachwycaa 
si(c) jego piewem,  chwalia,  ľe  tyle  w  nim  uczucia.  Na 
wspomnienie tej sceny  zamiaa  si(c)  gono,  histerycznie. 
Tyle uczucia! Przecieľ ten jego piew pynĄ prosto z serca! 
Zrozumiaa to, ale za p˘«no.  Dlaczego  Steve  nic  jej  nie  
powiedzia? Nagle uwiadomia sobie,  ľe  dziewcz(c)ta  w  jej 
wieku nie wychodzĄ za  mĄľ.  Natychmiast  przypyn(c)a  druga 
myl: owszem, dziewcz(c)ta w jej wieku wychodzĄ za  mĄľ...  na 
Hawajach. Na Hawajach szybciej dojrzaa... na tych  wyspach, 
gdzie  ciao  ma    barw(c)  zota,  gdzie  wszystkie  kobiety 
dojrzewajĄ pod pieszczotĄ soäca. 
    Na pr˘ľno przebiegaa wzrokiem tum zbity  u  nadbrzeľa. 
Co si(c) z nim stao? Czua, ľe byaby gotowa  zapaci†  kaľdĄ 
cen(c) za to aby go jeszcze raz zobaczy†, i bez  maa  udzia 
si(c), ľe jaka miertelna choroba powali  samotnego  kapitana 
na mostku,  co  opu«nioby  ich  wyjcie  z  portu.  Po  raz 
pierwszy w ľyciu szacowaa ojca uwaľnym spojrzeniem,  a  gdy 
dostrzega  na  jego  twarzy  rysy  wiadczĄce  o   woli   i 
stanowczoci,  nowy   l(c)k   zbudzi   si(c)   w   jej   sercu. 
Niebezpiecznie byo mu si(c) sprzeciwi†. I czyľ miaaby szanse 
w takiej walce? Ale dlaczego Steve nic nie m˘wi? Teraz  juľ 
za p˘«no.  Dlaczego  nie  przem˘wi  do  niej  wtedy...  pod 
drzewem hau na Waikiki? 
    Nagle, z uczuciem b˘lu, zrozumiaa, dlaczego  Steve  nie 
przem˘wi. Co to ona syszaa kt˘rego dnia? Ach, tak.  Byo 
to na podwieczorku u pani Stanton,  tego  popoudnia,  kiedy 
panie z "Koa  misjonarzy"  podejmoway  panie  z  wycieczki 
senator˘w.  Pani  Hodgkins,  wysoka  blondynka,  zadaa   to 
pytanie.  Napyn(c)o  wyraziste  wspomnienie  tej   sceny   - 
rozlege lanai, kwiaty  tropikalne,  bezszelestna  azjatycka 
suľba, szmer gos˘w i pytanie, kt˘re zadaa  pani  Hodgkins 
siedzĄca w grupie dam tuľ obok Doroty. Pani  Hodgkins  wiele 
lat przebywaa na  kontynencie  i  teraz,  przyjechawszy  na 
Hawaje, dopytywaa si(c) najwyra«niej o przyjaci˘ki z dawnych 
panieäskich czas˘w. "Co si(c) stao z Susie Maydwell?"  -  tak 
brzmiao pytanie. "Och, zupenie jej nie widujemy. Wysza za 
mĄľ  za  Willy'ego  Kulepe"   -   odpowiedziaa   kt˘ra   z 
miejscowych dam. Wtedy ľona  senatora  Behredsa  spytaa  ze 
miechem,  dlaczego  to  maľeästwo  tak   nadwyr(c)ľyo   ich 
przyja«ä z Susie Maydwell. "Wysza za mĄľ  za  hapa-haole  - 
pada odpowied«. - Jej mĄľ  jest  mieszaäcem,  a  my  tu  na 
wyspach musimy mie† na wzgl(c)dzie dobro naszych dzieci". 
    Dorota zwr˘cia  si(c)  do  ojca.  Postanowia  podda†  go 
pr˘bie. 
    - Ojczulku,  czy  Steve  m˘gby  nas  odwiedzi†,  jeľeli 
przyjedzie kiedy do Stan˘w? 
    - Kto? Steve? 
    - Steve Knight. Znasz go przecieľ, poľegnae si(c) z  nim 
kilka  minut  temu.  Czy  m˘gby   nas   odwiedzi†,   jeľeli 
przyjedzie kiedy do Stan˘w? 
    - Z pewnociĄ nie! -  odpar  kr˘tko  Jeremy  Sambrooke. 
-Steve Knight jest hapa-haole, a ty rozumiesz, co to znaczy. 
    - Och - westchn(c)a Dorota.  Czua,  jak  obezwadniajĄca 
rozpacz wkrada jej si(c) do serca. 
    Steve nie by hapa-haole, Dorota wiedziaa  o  tym.  Ale 
wiedziaa r˘wnieľ, ľe krew w jego ľyach w  jednej  czwartej 
jest nasycona hawajskim soäcem, a to  wystarczao,  aby  go 
postawi† poza kr(c)giem maľeäskiego rynku. Dziwny jest wiat. 
Taki na przykad A. C. Cleghorn, szlachcic angielski, oľeni 
si(c) z ciemnosk˘rĄ ksi(c)ľniczkĄ z rodu Kamehameha, a  mimo  to 
ludzie znajomo† z nimi  poczytywali  sobie  za  zaszczyt  i 
nawet najwi(c)ksze snobki z "Koa Misjonarzy"  byway  w  jego 
domu na herbacie. A z drugiej strony - Steve! Nikt nie  mia 
nic przeciwko temu, aby uczy jĄ jazdy  na  nartach  wodnych 
albo prowadzi za r(c)k(c) przez  niebezpieczne  zbocza  krateru 
Kilauea. Zapraszany przez jej ojca m˘g jada† z nimi obiady, 
taäczy† z niĄ, m˘g by† czonkiem komitetu powitalnego.  Ale 
nie m˘g si(c) z niĄ oľeni†, poniewaľ mia we  krwi  domieszk(c) 
tropikalnego soäca. 
    A zresztĄ wcale nie byo tego po nim  wida†.  Gdyby  jej 
nie powiedziano, nigdy by si(c)  nie  domy~li^a.  I  taki  by^ 
przystojny. Posta† Steve'a zarysowa^a si(c) w jej wyobra«ni  i 
zanim  Dorota  zda^a  sobie  z  tego  spraw(c),   zaton(c)^a   w 
rozkosznym rozpami(c)tywaniu  czaru  jego  wspania^ego  cia^a, 
jego ksztatnych ramion, siy, dzi(c)ki kt˘rej sadza  jĄ  tak 
lekko  na  konia,  przenosi  bezpiecznie   przez   grzbiety 
huczĄcych  fal  lub  wciĄga  uczepionĄ  czekana  na  zbocze 
zastygej lawy -wiĄtyni Soäca. Ale byo jeszcze  co  mniej 
uchwytnego,  co  zapami(c)taa  i  co  nawet  wtedy  zaczynaa 
pojmowa† - aura istoty ludzkiej, kt˘ra jest samĄ  m(c)skociĄ, 
prawdziwym  m(c)ľczyznĄ.  Ockn(c)a  si(c),  zawstydzona  wasnymi 
mylami. Fala gorĄcej krwi zabarwia  jej  policzki,  a  gdy 
rumieniec odpynĄ, twarz jej staa si(c) tym bledsza na myl, 
ľe nigdy juľ nie zobaczy Steve'a. Prz˘d statku  znalaz  si(c) 
juľ poza dokiem i pokad  spacerowy  przesuwa  si(c)  wanie 
obok kraw(c)dzi nadbrzeľa. 
    - O, jest Steve, Dorotko - powiedzia Jeremy  Sambrooke. 
- Pomachaj mu r(c)kĄ na poľegnanie. 
    SpoglĄdajĄc na  niĄ  skwapliwie  Steve  zobaczy  w  jej 
twarzy co, czego przedtem nie widzia. A po radoci,  kt˘ra 
rozwietlia jego rysy, Dorota poznaa, ľe on wie. Powietrze 
nabrzmiae byo pieniĄ. 
    
    Me serce z tobĄ 
    Pene  t(c)sknot,  p˘ki   ci(c)   nie   ujrz(c).*   [Przeoľy 
Wodzimierz Lewik.]  
    
    Niepotrzebne byy im sowa, powiedzieli  sobie  wszystko 
bez s˘w. Dokoa niej  pasaľerowie  rzucali  swoje  girlandy 
przyjacioom stojĄcym na molo. Steve  wyciĄgnĄ  r(c)ce,  jego 
oczy patrzyy  bagalnie.  Dorota  ciĄgn(c)a  wieniec  przez 
gow(c), ale zaplĄta si(c) o  sznurek  pere,  woľony  jej  na 
szyj(c) przez Marwina, niemodego juľ kr˘la cukru, gdy odwozi 
jĄ i jej ojca do portu. 
    Szarpaa naszyjnik sczepiony z kwiatami. Statek  oddala 
si(c) powoli. Steve znajdowa si(c) teraz tuľ pod  niĄ.  By  to 
waciwy moment. Jeszcze chwila, a b(c)dzie za p˘«no. Zakaa, 
Jeremy Sambrooke spojrza na niĄ pytajĄco. 
    - Dorotko! - krzyknĄ ostro. 
    Szarpn(c)a naszyjnik z  rozmysem;  wr˘d  deszczu  pere 
kwiaty spady w d˘ do oczekujĄcego  modzieäca.  Wpatrywaa 
si(c) w niego dop˘ki nie olepiy jej zy. Wtedy ukrya  twarz 
na ramieniu ojca. A Jeremy Sambrooke, zapomniawszy o  swoich 
ukochanych cyfrach, pomyla ze zdumieniem,  jak  dziwne  sĄ 
mae dziewczynki, kt˘re upierajĄ  si(c),  aby  dorosnĄ†.  Tum 
piewa; pieä coraz ciszej brzmiaa w oddaleniu, ale  wciĄľ 
stapiaa si(c) w jedno ze zmysowym, miosnym oparem  Hawaj˘w. 
Sowa pieni jak trucizna sĄczyy si(c) w serce Doroty, bo nie 
byo w nich prawdy. 
    Aloha oe, Alocha  oe,  a  ke  Onaona  na  ho  ika  lipo. 
Pocaunek czuy, ahoi ae au, p˘ki ci(c) nie ujrz(c). 
    
    Przeoľya Krystyna Tarnowska 
    
    
    
    Szatany z Fuatino  
    
    I
    
    Ze wszystkich swych szkuner˘w, kecz˘w  i  kutr˘w,  kt˘re 
myszkoway  por˘d  wysp  na  Morzach  poudniowych,   Grief 
najbardziej lubi  "Rattlera".  By  to  podobny  do  jachtu 
szkuner o wypornoci dziewi(c)†dziesi(c)ciu ton,  tak  szybki  i 
zwinny, ľe niemaĄ  saw(c)  zyska  w  dawnych  czasach,  gdy 
przemyca opium  z  San  Diego  do  Puget  Sound,  najeľdľa 
rykowiska fok na morzu Beringa lub zaopatrywa w broä  kraje 
Dalekiego Wschodu. Zawsze «le widziany  przez  organy  wadz 
paästwowych, radowa serca marynarzy  i  stanowi  przedmiot 
dumy cieli okr(c)towych, kt˘rzy go zbudowali. Nawet  obecnie, 
po czterdziestu latach ľeglugi, synny szkuner pozosta  tym 
samym poczciwym, starym "Rattlerem". Pru fale tak  szparko, 
ľe  marynarze  musieli  zobaczy†  to  na  wasne  oczy,  aby 
uwierzy†. We wszystkich  portach  od  Valparaiso  do  Zatoki 
Manilskiej prowadzono na temat "Rattlera"  gorĄce  dyskusje, 
akcentowane nieraz obelgĄ lub kuakiem. 
    Pewnego wieczora "Rattler" szed ostro pod wiatr,  kt˘ry 
ledwie wypenia grotľagiel.  P˘tna  trzepotay  raczej  od 
przechy˘w na falach niľ od  agodnych  podmuch˘w.  Mimo  to 
szkuner z atwociĄ robi cztery  w(c)zy.  Od  godziny  Dawid 
Grief sta wsparty o balustrad(c)  przy  wantach  fokmasztu  i 
spoglĄda na  fosforyzujĄcy  lad  za  rufĄ.  Lekki  podmuch 
odbity  ukonie  od  przednich  ľagli  rozkosznym   powiewem 
chodzi mu twarz i piersi, toteľ  Grief  delektowa  si(c)  w 
duchu zaletami ulubionego statku. 
    - Cudo!  Prawdziwe  cudo!.  Prawda,  Taute?  -  zagadnĄ 
kolorowego   majtka   na   oku,   a   m˘wiĄc   to,   klepnĄ 
pieszczotliwie nadburcie z tekowego drewna. 
    - Tak panie, tak -  powiedzia^  Polinezyjczyk  g^(c)bokim, 
piersiowym g^osem. - Ja znam  statki  trzydzie~ci  lat,  ale 
nigdy taki. W Raiatea nazywamy go Fanauao. 
    - Za-dnia-zrodzony - przet^umaczy^ Grief czu^y epitet. - 
Kto go tak nazwa^? 
    Taute mia juľ odpowiedzie†, lecz spojrza przed  siebie 
z napi(c)tĄ nagle uwagĄ. Grief zwr˘ci r˘wnieľ wzrok  w  tamtĄ 
stron(c). 
    - Ziemia! - zawoa majtek. 
    - Aha, Fuatino - przyzna Grief nie  odwracajĄc  oka  od 
miejsca, gdzie ciemna plama  przesaniaa  usiany  gwiazdami 
widnokrĄg. - W porzĄdku. Zaraz powiem kapitanowi. 
    "Rattler"  sunĄ  swobodnie.  Niebawem  majaczĄcy  zarys 
wyspy  moľna  byo  dostrzec  wyra«nie,  nie  tylko   wyczu† 
wzrokiem. Ucho zacz(c)o owi† beczenie k˘z i senny pomruk fal 
obmywajĄcych wybrzeľe. Woä kwiat˘w przesycaa  lekki  powiew 
od lĄdu. 
    -  Gdyby  to  bya  cienina,  nie   szpara,   "Rattler" 
przedostaby si(c) do zatoki  w  takĄ  noc  jak  dzisiejsza  - 
mruknĄ ľaonie  kapitan  Glass  spoglĄdajĄc  na  sternika, 
kt˘ry z caych si trzyma koo. 
    Szkuner dryfowa w odlegoci mili od lĄdu, aby doczeka† 
brzasku,  bo  tylko  przy  wietle   dnia   moľna   pr˘bowa† 
niebezpiecznego  wejcia  do  zatoki  Fuatino.  Bya  pi(c)kna 
podzwrotnikowa noc nie groľĄca nagym szkwaem czy ulewĄ. Na 
przednim pokadzie majtkowie z Raiatea ukadali si(c)  do  snu 
tam, gdzie przed chwilĄ zakoäczyli prac(c). Z r˘wnĄ  beztroskĄ 
szyper,  porucznik  i  Grief  sali  swe  ˘ľka  na   rufie. 
Uoľywszy si(c) na kocach, palili i sennie  snuli  domysy  na 
temat  las˘w  Mataary,  kr˘lowej  Fuatino,   oraz   przygody 
miosnej jej c˘rki Naumoo i Motuaro. 
    - To romantyczny ludek - powiedzia porucznik  Brown.  - 
R˘wnie romantyczny jak my, biali. 
    - Jak sam Pilsach! A to juľ chyba co znaczy - rozemia 
si(c) Grief. - Kiedy to, kapitanie, Pilsach zwia panu? 
    - Jedenacie lat temu - odburknĄ niech(c)tnie Glass. 
    - Niech pan o nim opowie - poprosi Brown. -  Syszaem, 
ľe od tej pory nie wychyli nosa z Fuatino. Czy to prawda? 
    - -wi(c)ta prawda - potwierdzi  szyper.  -  Kocha  si(c)  w 
swojej ľonie! Szelma! Ukrada mi go! A Pilsach to  najlepszy 
ľeglarz, jakiego znaem, chociaľ Holender. 
    - Niemiec - poprawi Grief. 
    - Na  jedno  wychodzi  -  brzmiaa  odpowied«.  -  Kiedy 
Pilsach wyszed na lĄd i wpad w oko Notutu, morze  stracio 
zucha pierwsza klasa. Myl(c), ľe od razu musieli si(c) w  sobie 
zadurzy†. Nie zdĄľyby sam porachowa† do trzech, a ona  juľ 
zarzucia mu na eb wianek jakich tam biaych  kwiat˘w.  Za 
pi(c)† minut biegali po plaľy niby dwoje dzieci. Trzymali si(c), 
rozumie pan, za r(c)ce i chichotali. Mam nadziej(c), ľe  Pilsach 
wysadzi t(c)  raf(c)  koralowĄ,  co  blokuje  cienin(c).  Zawsze 
obdzieram tam z kaduba par(c) arkuszy miedzianej blachy. 
    - Opowiadaj pan dalej - zniecierpliwi si(c) porucznik. 
    -  Wszystko  opowiedziaem.  Z  Pilsachem  od  razu  by 
koniec. Oľeni si(c)  tej  samej  nocy.  Nie  zajrza  juľ  na 
pokad. Drugiego dnia szukaem go i odnalazem.  Bosy  biay 
dzikus siedzia w schowanym  mi(c)dzy  zarolami  szaasie  ze 
somy. Peno  tam  byo  kwiat˘w  i  rozmaitych  rupieci,  a 
Pilsach, rozumie pan,  brzdĄka  na  gitarze.  WyglĄda  jak 
skoäczony osio. Prosi, ľebym jego bagaľ przesa  na  lĄd. 
Odpowiedziaem, ľe moľe si(c) wypcha† trocinami. To caa  jego 
historia. Jutro zobaczysz  pan  t(c)  ľon(c).  MajĄ  juľ  tr˘jk(c) 
dzieci, urwipoci˘w pierwsza klasa. W adowni wioz(c) gramofon 
dla Pilsacha, i chyba z milion pyt. 
    - Pan  zrobi  z  niego  p˘«niej  agenta  handlowego?  - 
zapyta porucznik Griefa. 
    - C˘ľ innego mogem z niego  zrobi†?  Fuatino  to  wyspa 
mioci,  a  Pilsach  jest  urodzonym  kochankiem.  ZresztĄ, 
dobrze zna tubylc˘w, lepszego niľ on pracownika  nie  mam  i 
nigdy nie miaem. Facet na miejscu i  odpowiedzialny.  Jutro 
go pan pozna. 
    - Suchaj no, modzieäcze - zagrzmia kapitan Glass  pod 
adresem swego porucznika. - Czy jeste kochliwy?  Bo  jeľeli 
tak,  nie  ruszysz  krokiem  z  pokadu.  Fuatino  to  wyspa 
romantycznego bzika. Kaľdy si(c) tam w kim durzy. Ludzie ľyjĄ 
miociĄ. Jaki bakcyl jest w kokosowym mleku,  w  powietrzu 
albo w morskiej wodzie. Historia  wyspy  w  ciĄgu  ostatnich 
dziesi(c)ciu  tysi(c)cy  lat  skada  si(c)   z   samych   awantur 
miosnych.  Wiem  to  dokadnie.  Rozmawiaem  przecieľ   ze 
starymi lud«mi. Jeľeli zdybi(c) pana na bieganiu po plaľy r(c)ka 
w r(c)k(c)... 
    Kapitan Glass urwa tak  nagle,  ľe  obydwaj  towarzysze 
spojrzeli najprz˘d na niego, a p˘«niej w  tym  samym  co  on 
kierunku. 
    - Na Boga! - szepnĄ porucznik. - Faun.. Faun morski! 
    - To Kozio Skalny - wyjani szyper. 
    - Mauriri - doda Grief. -  Wedug  tutejszego  zwyczaju 
lubowalimy sobie wieczne braterstwo  krwi.  On  nosi  moje 
imi(c) ja jego. 
    Szerokie, brunatne bary i pot(c)ľny tors ukazay  si(c)  nad 
burtĄ.  P˘«niej  rosy  m(c)ľczyzna  bez  widocznego   wysiku 
przesadzi balustrad(c) i  cichym,  kocim  krokiem  ruszy  po 
pokadzie.  Brown,  kt˘ry  m˘g   by†   czym   wi(c)cej   niľ 
porucznikiem ľeglujĄcego por˘d wysp szkunera,  patrzy  jak 
urzeczony. Wszystko, co kiedykolwiek wyczyta  w  ksiĄľkach, 
dowodzio niezbicie, ľe ˘w go† z tajemniczej g(c)bi  udzĄco 
przypomina fauna. 
    Ale smutnego fauna - orzek w mylach modzieniec, kiedy 
zocistobrunatny boľek leny zbliľy si(c)  do  Griefa,  kt˘ry 
oczekiwa go z wyciĄgni(c)tĄ doniĄ. 
    - Dawidzie - przem˘wi Dawid Grief. 
    - Mauriri, pot(c)ľny bracie - odpowiedzia Mauriri. 
    Zgodnie  ze  zwyczajem  ludzi,  kt˘rzy  lubowali  sobie 
braterstwo krwi, kaľdy nazywa "brata" nie jego, lecz  swoim 
imieniem. DalszĄ rozmow(c) prowadzili w polinezyjskim narzeczu 
wyspy Fuatino.  Brown zatem m˘g tylko  sucha†  i  domyla† 
si(c) sensu. 
    - Z daleka przypynĄe, ľeby powiedzie† talofa -  rzek 
Grief, kiedy ociekajĄcy wodĄ go† usiad na pokadzie. 
    - Wiele dni i nocy wypatrywaem ci(c),  pot(c)ľny  bracie  - 
odpar Mauriri. - Siadywaem na Wielkiej Skale,  gdzie  leľy 
dynamit, kt˘ry zostawie pod mojĄ opiekĄ. Dzi  zobaczyem, 
ľe zbliľasz si(c) do cieniny, a p˘«niej umykasz w ciemnĄ noc. 
Wiedziaem, ľe musisz czeka† do rana.  PopynĄem  za  tobĄ. 
Spado na nas okropne nieszcz(c)cie. Mataara od wielu dni  we 
zach czeka twego przybycia. To stara kobieta, a Motuaro nie 
ľyje, wi(c)c jej smutno. 
    Grief pokiwa gowĄ i, jak wypadao, westchnĄ ľaonie. 
    - Czy Motuaro oľeni si(c) z Naumoo? - zapyta. 
    - Tak. Motuaro i  Naumoo  uciekli  w  g˘ry,  gdzie  ľyjĄ 
dzikie kozy. Wtedy dopiero przebaczya im Mataara. Wr˘cili i 
zamieszkali w Wielkim Domu. Ale teraz Motuaro nie ľyje, a  i 
Naumoo niedugo zginie. Okropne spado na nas  nieszcz(c)cie, 
pot(c)ľny bracie. Tori nie ľyje i Tati-Tori, i Petoo, i  Nari, 
i Pilsach, i inni. 
    - Pilsach takľe! - krzyknĄ Grief. -  Zaraza  nawiedzia 
wysp(c)? 
    - Wiele byo morderstw. Wysuchaj mnie, pot(c)ľny  bracie. 
Trzy tygodnie temu przypynĄ obcy szkuner. Z Wielkiej Skay 
dostrzegem ľagle na morzu. Przez cienin(c) szalupy  holoway 
obcy szkuner, ale nie ominĄ rafy, otar  si(c)  o  niĄ  kilka 
razy. Stoi teraz na plaľy. Zaoga reperuje poamane  drewno. 
Na pokadzie jest omiu biaych  m(c)ľczyzn.  MajĄ  kobiety  z 
jakiej wyspy daleko na wschodzie.  Kobiety  m˘wiĄ  j(c)zykiem 
bardzo podobnym do naszego, tylko troch(c)  innym.  Dobrze  je 
rozumiemy. OpowiadajĄ, ľe zostay porwane przez  biaych  ze 
szkunera. My tam nic nie wiemy, bo kobiety piewajĄ  taäczĄ, 
i sĄ wesoe. 
    - A m(c)ľczy«ni? 
    - M˘wiĄ po francusku. Wiem,  bo  dawno  temu  miae  na 
swoim szkunerze porucznika, kt˘ry m˘wi po  francusku.  Jest 
tam dw˘ch wodz˘w i ci  wyglĄdajĄ  inaczej  od  reszty.  MajĄ 
niebieskie oczy jak ty, pot(c)ľny bracie. To szatany! Jeden  z 
nich jest wi(c)kszym szatanem niľ drugi.  Szeciu  pozostaych 
to teľ szatany. Nie pacĄ nam  za  yamy,  za  taro  i  owoce 
drzewa chlebowego. ZabierajĄ wszystko, a kiedy si(c) skarľymy, 
mordujĄ. 
    - Tak zginĄ  Tori  i  Tati-Tori,  i  inni.  Nie  moľemy 
walczy†, bo nie  mamy  broni,  tylko  dwie  czy  trzy  stare 
strzelby. 
    NapastujĄ nasze kobiety. Motuaro zosta zabity  dlatego, 
ľe wystĄpi w obronie Naumoo, kiedy jĄ zabierali na szkuner. 
Z takiej samej przyczyny  zginĄ  Pilsach.  Ten  w˘dz  dw˘ch 
biaych wodz˘w najwi(c)kszy szatan, postrzeli go raz  w  jego 
wasnej odzi i dwa  razy,  kiedy  Pilsach  czoga  si(c)  po 
plaľy. Pilsach by dzielnym m(c)ľczyznĄ, a Notutu siedzi teraz 
w chacie i caymi dniami pacze. Wiele ludzi przerazio  si(c) 
i ucieko w g˘ry, gdzie ľyjĄ dzikie kozy. Ale w g˘rach  brak 
ľywnoci. Ludzie  nie  chcĄ  teraz  wypywa†  na  po˘w  ani 
uprawia† ogrod˘w. BojĄ si(c)  szatan˘w,  kt˘rzy  wszystko  nam 
grabiĄ. Jestemy gotowi do walki. 
    Pot(c)ľny bracie! Trzeba  nam  strzelb  i  duľo  adunk˘w. 
Daem zna† ludziom, zanim  wypynĄem  na  twoje  spotkanie. 
Wszyscy czekajĄ. Obcy biali nie wiedzĄ  o  twoim  przybyciu. 
Daj mi cz˘no i strzelby, a wr˘c(c) na  brzeg  przed  wschodem 
soäca. Kiedy wpyniesz jutro do zatoki, b(c)dziemy  wyglĄdali 
twego znaku. Pozabijamy  obcych biaych. Oni  muszĄ  zginĄ†. 
Pot(c)ľny bracie! Zawsze bye jednej krwi z nami. M(c)ľczy«ni i 
kobiety  z  Fuatino  bagali  wszystkich   bog˘w   o   twoje 
przybycie. Dzisiaj przybye. 
    - Popyn(c) z tobĄ szalupĄ - powiedzia Grief. 
    - Nie, pot(c)ľny bracie! Musisz zosta† na szkunerze. Obcym 
biaym b(c)dzie  strach  szkunera,  nie  nas.  B(c)dziemy  mieli 
strzelby, ale oni  nie  b(c)dĄ  o  tym  wiedzie†.  Zl(c)knĄ  si(c) 
dopiero, jak zobaczĄ, ľe ty nadpywasz.  SzalupĄ  polij  ze 
mnĄ tego modego pana. 
    Brown upojony  romantycznociĄ  i  przygodĄ,  o  kt˘rych 
czyta i marzy, kt˘rych jednak nie zazna nigdy, usiad  na 
rufie szalupy wyadowanej karabinami i amunicjĄ.  Wiosowao 
czterech majtk˘w z Raiatea, a zocistobrunatny  faun  morski 
sterowa przez parne podzwrotnikowe mroki w stron(c)  na  poy 
mitycznej wyspy mioci, Fuatino, okupowanej  przez  pirat˘w 
dwudziestego stulecia. 
    
    
    II
    
    G˘rzysta  wyspa  Fuatino  leľy  na  skĄpanym  w   soäcu 
pustkowiu morskim, o dwa stopnie na poudnie od  r˘wnika,  w 
punkcie, gdzie prosta  pociĄgni(c)ta  z  Ukuor  na  Karolinach 
przecina lini(c) ĄczĄcĄ  Jaluit  w  Archipelagu  Marshalla  i 
Bouganville na Wyspach Salomona.  Zamieszkana  przez  plemi(c) 
pokrewne    zar˘wno    Hawajczykom,    jak     Samoaäczykom, 
Tahitaäczykom  i  Maorysom  -  Fuatino  stanowi  wierzchoek 
si(c)gajĄcego daleko na zach˘d klina, kt˘rym  Polinezja  wbija 
si(c) mi(c)dzy Melanezj(c) i Mikronezj(c). 
    Nast(c)pnego rana Dawid Grief ujrza t(c) wysp(c) o dwie  mile 
na wsch˘d i dokadnie w kierunku soäca podnoszĄcego gow(c) z 
oceanu. 
    Wietrzyk by r˘wnie lekki jak minionej nocy i  "Rattler" 
sunĄ swobodnie po spokojnej  wodzie  z  szybkociĄ,  jakiej 
moľna by oczekiwa† po  szkunerze  przy  powiewie  trzy  razy 
mocniejszym. 
    Fuatino to po prostu pradawny wulkan  wyniesiony  z  dna 
morskiego przez jaki kataklizm geologiczny. Zachodnia cz(c)† 
wyspy, zdruzgotana i starta aľ do  powierzchni  morza,  jest 
wejciem do krateru, kt˘ry stanowi zaciszny port.  Jak  stĄd 
wynika, wyspa przypomina ksztatem podkow(c)  zwr˘conĄ  pi(c)tkĄ 
ku zachodowi. W otw˘r tej pi(c)tki wpywa wanie  "Rattler". 
Kapitan Glass sta z lornetkĄ w r(c)ku i  od  czasu  do  czasu 
zerka na map(c) wasnej roboty rozpostartĄ na  niskim  daszku 
kabiny.  Nagle  wyprostowa   si(c).   Twarz   jego   wyraľaa 
przestrach zaprawiony cichĄ rezygnacjĄ. 
    - Zaczyna  si(c)  -  powiedzia.  -  Febra.  Czekaem  jej 
dopiero jutro. Ci(c)ľko przechodz(c) kaľdy atak, panie Grief. Za 
pi(c)† minut b(c)d(c) do niczego. Sam pan musi wprowadzi†  szkuner 
do portu. Steward!  Szykuj  koj(c),  nie  ľauj  koc˘w.  Nalej 
ukropu do termofora. Spokojnie dzisiaj, panie  Grief.  Chyba 
poradzi pan sobie bez holowania. Nabierz pan rozp(c)du i hajda 
prosto dzioba! Na caym poudniowym Pacyfiku jeden "Rattler" 
potrafi takĄ sztuk(c), a pan na pewno wie,  co  i  jak  robi†. 
Trzeba tylko uwaľa†  na  wysuni(c)cie  bomu*  [Bom  -  poziome 
drzewce jednym koäcem oparte o maszt, drugim  zawieszone  na 
specjalnej  linie  zwanej  topenantĄ.  Suľy  do  rozpinania 
dolnej kraw(c)dzi ukonego ľagla.]  grota,  ľeby  przelizgnĄ† 
si(c) koo skay. 
    Glass m˘wi szybko, bekota jak  pijany.  W  gowie  mu 
szumiao, myl zmagaa si(c) z przybierajĄcym na sile  atakiem 
malarii. Kiedy zatoczy  si(c)  w  stron(c)  trapu,  twarz  mia 
purpurowo  c(c)tkowanĄ,  strasznĄ,  nabrzmiaĄ.  Wytrzeszczone 
oczy poyskiway szklicie, r(c)ce dygotay, z(c)by szcz(c)kay  w 
spazmatycznym dreszczu. 
    - Dwie godziny czeka†  teraz  na  poty  -  wykrztusi  z 
upiornym  umiechem.  -  P˘«niej  jeszcze  dwie  godziny   i 
wszystko b(c)dzie w porzĄdku. Co do minuty znam ten  diabelski 
rozkad jazdy. Uuuch!... Brrr!... Uuu... uch! 
    W kabinie pad nieprzytomny na koj(c); gos jego cich do 
sabego  poj(c)kiwania.  Waciciel  statku  przejĄ   funkcj(c) 
szypra w chwili, gdy "Rattler" wpywa do cieniny. Jak  si(c) 
juľ rzeko, Fuatino miaa ksztat podkowy,  a  hacelami  jej 
byy dwie pot(c)ľne skay,  wysokie  na  tysiĄc  st˘p,  prawie 
odci(c)te od reszty lĄdu i poĄczone z nim  tylko  wĄziutkimi, 
niskimi przesmykami. Odlego† mi(c)dzy skaami  wynosia  p˘ 
mili, lecz pas wody blokowaa wielka rafa koralowa  ciĄgnĄca 
si(c) od poudniowego hacela. Cienina,  kt˘rĄ  kapitan  Glass 
nazwa "szparĄ", zataczaa uk si(c)gajĄcy p˘nocnej  skay  i 
biega wzduľ podstawy prostopadej ciany.  W  tym  miejscu 
bom grota ociera si(c) niemal  o  gro«ne  urwisko.  Rzuciwszy 
okiem na prawo, Grief zobaczy  poszarpane  dno  pod  ledwie 
dwoma sĄľniami wody. Na wszelki wypadek "Rattler"  prowadzi 
na linie  szalup(c),  kt˘ra  miaa  go  zabezpieczy†  w  razie 
przeciwnych powiew˘w odbitych od skay. Griefowi  udao  si(c) 
wykorzysta† wietrzyk i bez holowania  przeprowadzi†  szkuner 
obok gro«nej rafy tak szcz(c)liwie, ľe otar si(c) o niĄ lekko, 
bez uszkodzenia miedzianych blach chroniĄcych d˘ kaduba. 
    Mieli teraz przed sobĄ red(c)  Fuatino  -  okrĄge  lustro 
wodne o pi(c)ciomilowej  rednicy,  oprawione  w  ram(c)  biaej 
koralowej plaľy. Wyľej wznosiy si(c) pokryte zieleniĄ  zbocza 
krateru, ukoronowane nagim grzbietem, z kt˘rego -  jak  z(c)by 
piy - sterczay tu i ˘wdzie stoľki wulkaniczne spowite niby 
w aureol(c) w lekkie oboki przygnane przez  pasat.  PnĄcza  i 
drzewka  czepiay  si(c)  kaľdego  wyst(c)pu,  kaľdej   g(c)bszej 
szczeliny w kruszejĄcej lawie i tworzyy bujnĄ,  szmaragdowĄ 
pian(c) rolinnoci. Cienkie pasemka wody rozbitej  niemal  na 
mg(c) spaday prostopadle ze stromych, wysokich na setki st˘p 
urwisk. Czarodziejskiego uroku dodawa temu zakĄtkowi  silny 
zapach okrytych ľ˘tym kwieciem krzew˘w cassi,  przesycajĄcy 
gorĄce, wilgotne powietrze. 
    WykorzystujĄc  lekkie,  kapryne   podmuchy,   "Rattler" 
przecina  red(c).  Grief  kaza  wciĄgnĄ†  szalup(c)  i   przez 
lornetk(c) obserwowa wybrzeľe,  nie  dostrzeg  jednak  oznak 
ľycia. Wyspa  drzemaa  w  upalnych  blaskach  zwrotnikowego 
soäca. Nikt nie kwapi si(c) na powitanie. Daleko na p˘nocy, 
w miejscu, gdzie si(c)gajĄce plaľy  palmy  kokosowe  osaniay 
wiosk(c), wida† byo czarne rufy pirog w krytych trawĄ  morskĄ 
hangarach. U brzegu sta obcy szkuner wyciĄgni(c)ty dziobem na 
piasek. Na statku ani w jego pobliľu nie byo ruchu. 
    Dopiero o pi(c)†dziesiĄt jard˘w od  wybrzeľa  Grief  kaza 
rzuci† kotwic(c) na czterdziestu  sĄľniach.  Niegdy  sondowa 
porodku  laguny.  I  chociaľ  si(c)gnĄ  trzystu  sĄľni,  nie 
dotknĄ dna, czego zresztĄ naleľao si(c) spodziewa† w  dawnym 
kraterze. Kiedy aäcuch zachrz(c)ci i zachrobota w kluzie*, 
[Kluza  -  otw˘r  w  burcie  lub  nadburciu,   przez   kt˘ry 
przechodzi aäcuch kotwiczny.] na pokad stojĄcego u  brzegu 
szkunera wybiego kilka brunatnych kobiet odzianych w barwne 
ahu i uwieäczonych kwiatami. Byy tak duľe i grube, jak mogĄ 
by† tylko Polinezyjki. W  tej  chwili  Grief  zauwaľy  co, 
czego  kobiety  nie  widziay:  kr(c)py  m(c)ľczyzna   przemknĄ 
cichaczem wzduľ pokadu, z dzioba zsunĄ si(c) na plaľ(c) i da 
nurka za zielony parawan dľungli. 
    Na "Rattlerze" majtkowie spuszczali  i  ciĄgali  ľagle, 
rozpinali p˘cienny daszek nad rufĄ, p˘tna i  liny  zwijali 
"po portowemu". Dawid Grief  przechadza  si(c)  tymczasem  po 
pokadzie i daremnie wypatrywa  lad˘w  ľycia  gdziekolwiek 
indziej niľ na obcym szkunerze. Raz jeden  usysza  odlegy 
huk,  niewĄtpliwie  strza  karabinowy  w  stronie  Wielkiej 
Skay, poniewaľ jednak nic nie zmĄcio  p˘«niej  ciszy,  by 
przekonany, ľe to jaki myliwy upolowa dzikĄ koz(c). 
    -  Pod  koniec  drugiej  godziny  ataku  kapitan   Glass 
przesta dygota† pod stosem koc˘w i  utonĄ  w  strumieniach 
potu. 
    - Za p˘ godziny b(c)d(c) zdr˘w - oznajmi sabym gosem. 
    -  Doskonale  -  odrzek  Grief.  -  Brzeg  wyglĄda  jak 
wymary. Jad(c) tam. Chc(c)  si(c)  zobaczy†  z  MataarĄ,  wybada† 
sytuacj(c). 
    - Oczy miej pan otwarte,  bo  to  jaka  cwana  banda  - 
przestrzeg szyper. - Jeľeli nie wr˘cisz pan za godzin(c), daj 
zna†, co sycha†. 
    Grief usiad w szalupie przy sterze. Czterech majtk˘w  z 
Raiatea j(c)o si(c) wiose.  Kiedy  lĄdowali  na  plaľy,  Grief 
spojrza  ciekawie  w  stron(c)   kobiet   zgromadzonych   pod 
p˘ciennym daszkiem na pokadzie obcego szkunera. Przyja«nie 
pozdrowi je ruchem r(c)ki,  ome  za  pochichotay  troch(c)  i 
odpowiedziay podobnymi gestami. 
    - Talofa! - zawoa. 
    Zrozumiay sowo powitania, odkrzykn(c)y jednak: 
    - Jorana! 
    Tak dowiedzia si(c), ľe pochodzĄ z Wysp Towarzyskich. 
    Jeden z brunatnych  wiolarzy  bez  wahania  odgad  ich 
rodzinnĄ wysp(c): Huahine. 
    ChcĄc sprawdzi† t(c) wiadomo†, Grief zapyta kobiet, skĄd 
przybywajĄ. Ze miechem i chichotem odpowiedziay: 
    - Huahine! 
    - WyglĄda mi to na szkuner starego Dupuy.  Chopcy,  nie 
gapcie si(c) zanadto. Jak wam si(c) zdaje, h(c)? Czy to nie b(c)dzie 
"Valetta"? 
    M˘wi po  tahitaäsku,  przytumionym  gosem.  Majtkowie 
wyskoczyli juľ z szalupy i wyciĄgn(c)li  jĄ  na  piasek.  Przy 
sposobnoci od  niechcenia  zerkali  w  stron(c)  tajemniczego 
statku. 
    - "Valetta"  -  powiedzia  Taute.  -  Siedem  lat  temu 
stracia steng(c)*. [Stenga - przeduľenie masztu.] W  Papeete 
postawili nowĄ o dziesi(c)† st˘p kr˘tszĄ. To ten maszt. 
    -  Chopcy,  pokr(c)†cie  si(c)  tu  troch(c),  pogadajcie   z 
kobietami. Na pewno znajdziecie mi(c)dzy nimi znajome,  bo  od 
was, z Raiatea, prawie wida† Huahine.  Dowiedzcie  si(c),  ile 
moľna,  a  jakby  pokaza  si(c)  kto  z  tych  biaych,   nie 
zaczynajcie burdy. 
    Kiedy  Grief  szed  plaľĄ,   armia   krab˘w-pustelnik˘w 
umykaa przed nim w popochu, ale  pod  palmami  winie  nie 
ryy ani nie chrzĄkay. Kokosy leľay na  ziemi  tam,  gdzie 
spady, a w sĄsiedztwie szop na kopr(c) nie byo lad˘w ľycia. 
Zaniechano pracy, wszelki porzĄdek zniknĄ.  Chaty  z  trawy 
morskiej stay  pustkĄ.  Po  drodze  spotka  tylko  jednego 
tubylca. By  to  niewidomy  starzec,  bezz(c)bny  i  okropnie 
pomarszczony. Siedzia  w  cieniu,  a  kiedy  nieznajomy  go 
zagadnĄ,  wystraszy  si(c)  i  odpowiedzia   niezrozumiaym 
bekotem. ZbliľajĄc si(c) do Wielkiego Domu Grief pomyla, ľe 
wszystko wyglĄda tak, jak gdyby wysp(c) nawiedzia  zaraza.  W 
rezydencji kr˘lowej r˘wnieľ panowa  niead  i  pustka.  Nie 
wida† byo uwieäczonych kwiatami  modzieäc˘w  i  dziewczĄt. 
Brunatna dziatwa nie swawolia w cieniu  drzew  avocado.  Na 
progu przycupn(c)a stara kr˘lowa Mataara. Siedziaa samotnie, 
koyszĄc si(c) w prz˘d i do tyu.  Na  widok  znajomej  twarzy 
zacz(c)a znowu paka† i wr˘d ez opowiadaa o swej  niedoli, 
p˘«niej za biadaa, ľe nie ma suľby,  kt˘ra  zaj(c)aby  si(c) 
ugoszczeniem przyjaciela. 
    - Oni zabrali  Naumoo  -  koäczya  smutnĄ  opowie†.  - 
Motuaro nie ľyje. M˘j lud rozpierzch si(c) i umiera z godu w 
g˘rach, gdzie ľyjĄ dzikie kozy. Ach! Nie  ma  nawet  nikogo, 
kto m˘gby otworzy† dla ciebie mody kokos! O  bracie!  Twoi 
biali bracia to szatany! 
    - To wcale nie moi bracia,  Mataaro  -  pocieszy  Grief 
kr˘lowĄ. - To rozb˘jnicy i winie. Zobaczysz,  oczyszcz(c)  od 
nich wysp(c) i... 
    Urwa  w  p˘  sowa  i  okr(c)ci  si(c)  na  pi(c)cie.  R(c)ka 
pow(c)drowaa  byskawicznie  do  pasa  i  z  powrotem,   Lufa 
ci(c)ľkiego colta spojrzaa w stron(c) m(c)ľczyzny,  kt˘ry  zgi(c)ty 
we dwoje wyskoczy z zaroli i  ruszy  p(c)dem  ku  Wielkiemu 
Domowi. Grief nie nacisnĄ jednak spustu, a  nieznajomy  nie 
przystanĄ ani nie zwolni. Wreszcie jak dugi pad  do  n˘g 
Griefa i wybuchnĄ potokiem nieartykuowanych, rozpaczliwych 
d«wi(c)k˘w. By to czowiek, kt˘ry  zelizgnĄ  si(c)  z  dzioba 
"Valetty" i czmychnĄ w dľungl(c). Grief pozna jego sylwetk(c), 
lecz zrozumie†  to,  co  m˘wi,  m˘g  dopiero  wtedy,  kiedy 
podni˘s go i zaczĄ si(c) przyglĄda† dziwacznym wykrzywieniom 
zaj(c)czej wargi. 
    - Ratuj mnie, panie, ratuj  -  skamla  ˘w  czowiek  po 
angielsku, cho† niewĄtpliwie by rodem z  jakiej  wyspy  na 
Morzach poudniowych. - Znam ci(c), o panie! Ratuj mnie! 
    P˘«niej zaczĄ j(c)cze† i zawodzi†, a uspokoi si(c) dopiero 
w˘wczas,  kiedy  Grief  chwyci  go  za  ramiona  i   silnie 
potrzĄsnĄwszy zmusi do milczenia. 
    - Ja znam ci(c) takľe - powiedzia Grief. - Dwa lata  temu 
bye kucharzem  w  Hotelu  Francuskim  w  Papeete.  Wszyscy 
nazywali ci(c) Zaj(c)czĄ WargĄ. 
    Zaj(c)cza Warga kilka razy radonie skinĄ gowĄ i  zaczĄ 
m˘wi†  parskajĄc  i  plujĄc,  bo  przeszkadzao  mu   ohydne 
kalectwo. 
    - Teraz jestem kucharzem na  szkunerze  "Valetta".  Znam 
pana. Widywaem pana w hotelu. Widywaem pana u Laviny i  na 
pokadzie "Kittiwake", i wtenczas, jak  "Maripoza"  staa  u 
nadbrzeľa. Pan jest kapitan Grief. Pan mnie ocali. Ci ludzie 
to  szatany.  Oni  zabili  kapitana  Dupuy,  a  mnie  kazali 
wymordowa†  poow(c)  zaogi.  Dw˘ch  majtk˘w  zestrzelili   z 
takielunku. Reszt(c) wytukli w wodzie. Wszystkich ich znaem. 
Oni porwali dziewczyny z Huahine. P˘«niej dobrali  sobie  do 
pomocy  wi(c)«ni˘w  z  Noumea.  Ograbili  kupc˘w   na   Nowych 
Hebrydach. Zabili agenta w  Vanikori,  gdzie  takľe  porwali 
dwie kobiety. Oni... 
    Grief nie sucha duľej. Biegiem ruszy ku plaľy, bo za 
drzewami,  w  stronie  portu,   rozlega   si(c)   strzelanina 
karabinowa. Piraci z Tahiti i zesaäcy  z  Nowej  Kaledonii! 
ťadna paczka  straceäc˘w!  teraz  atakujĄ  szkuner!  Zaj(c)cza 
Warga nast(c)powa mu na pi(c)ty i z trudem wypluwa opowie†  o 
niecnych post(c)pkach biaych szatan˘w. 
    Kanonada umilka r˘wnie nagle, jak si(c)  rozpocz(c)a,  ale 
Grief,  peen  zych  przeczu†,  co  tchu  pieszy   dalej. 
Wreszcie na zakr(c)cie cieľki zderzy si(c) z  Mauririm,  kt˘ry 
bieg od wybrzeľa. 
    - Pot(c)ľny bracie! - zawoa zdyszany  Kozio  Skalny.  - 
Sp˘«niem si(c). Oni  zdobyli  tw˘j  szkuner.  Chod«my.  Teraz 
ciebie zacznĄ szuka†. 
    Ruszy cieľkĄ pod g˘r(c), w gĄb lĄdu. 
    - Gdzie Brown? - zapyta Grief. 
    - Na Wielkiej Skale. Wszystko powiem p˘«niej. Chod«my. 
    - A zaoga mojej szalupy? 
    Mauriri ulega coraz wi(c)kszej panice. 
    - Razem z kobietami na pokadzie obcego szkunera.  Biae 
szatany nie zabijĄ twoich ludzi. BĄd« spokojny. Potrzeba  im 
marynarzy. Ale ciebie zabijĄ. Posuchaj! 
    Nad  wodĄ  saby  tenorek  piewa  francuskĄ   piosenk(c) 
myliwskĄ. 
    - Juľ lĄdujĄ! - zawoa Mauriri. - Tw˘j szkuner zdobyli. 
Widziaem na wasne oczy. Chod«my! 
    
    
    III
    
    Grief nie ba si(c) o wasnĄ sk˘r(c) i  nie  bardzo  dba  o 
ľycie, nie uznawa jednak faszywej brawury. Wiedzia, kiedy 
wypada walczy†, kiedy zmyka†, a by pewien, ľe teraz wanie 
pora na ucieczk(c). Bieg ladem Koza Skalnego, za  nim  za, 
jak pies, czapa Zaj(c)cza Warga. Min(c)li siedzĄcego w  cieniu 
starca, min(c)li Mataare skulonĄ na progu  Wielkiego  Domu.  Z 
tyu  sycha†  byo  krzyki,  ale  Mauriri   wi˘d   zbieg˘w 
morderczym  tempem.  Szeroka  zrazu  cieľka  zw(c)zia   si(c), 
skr(c)cia w prawo i pod g˘r(c). Ostatni szaas z trawy morskiej 
pozosta w tyle. Droľyna pi(c)a  si(c)  stromo  por˘d  penego 
brz(c)czenia duľych, zocistych os wysokiego  gĄszczu  krzew˘w 
cassi.  Wreszcie  zmienia  si(c)  w   kozi   szlak.   Mauriri 
przystanĄ. Wskaza palcem  widoczny  w  g˘rze  nagi  wyst(c)p 
skalny i przecinajĄcy go lad cieľki. 
    -  Za  tym  pot(c)ľny  bracie,   b(c)dziemy   bezpieczni   - 
powiedzia. - Biae szatany nigdy nie zapuszczajĄ si(c) dalej. 
Moľemy im rzuca† na eb gazy, a przejcie jest tylko jedno. 
Zawsze stajĄ tutaj i strzelajĄ, kiedy zobaczĄ kogo  na  tle 
ciany. Chod«my. 
    W  kwadrans  p˘«niej  zbliľyli  si(c)  do  miejsca,  gdzie 
cieľka okalaa nagi wyst(c)p skalny. 
    - Poczekaj teraz, a jak ruszysz naprz˘d, piesz co  si, 
pot(c)ľny bracie - ostrzeg Mauriri. 
    Wyskoczy  w  blask  soneczny.   Na   dole   szcz(c)kn(c)o 
piesznie kilka karabin˘w. Pociski tuky  wok˘,  podnoszĄc 
tumany pyu, ale Mauriri szcz(c)liwie przebieg na  przeciwnĄ 
stron(c). Za nim popieszy Grief. Odamki  kamienia  prysn(c)y 
mu w twarz, bo jeden pocisk by bardzo bliski celu. Zaj(c)czej 
Wardze   powiodo   si(c)   r˘wnieľ,   cho†   wolniej    mija 
niebezpieczne przejcie. 
    Reszt(c) dnia sp(c)dzili wyľej w g˘rach, utajeni  w  wĄwozie 
przecinajĄcym zoľa lawy,  gdzie  na  tarasowatych  zboczach 
rosy krzaki taro i  papai.  Tam  Grief  przygotowywa  plan 
kampanii i szczeg˘owo zaznajamia si(c) z sytuacjĄ. 
    - Prawdziwy pech - m˘wi Mauriri. - Akurat t(c) noc  biae 
szatany wybray na po˘w  ryb.  Przepywalimy  cienin(c)  po 
ciemku. Oni byli wanie w cz˘nach i  pirogach.  Nigdy  nie 
rozstajĄ si(c) z karabinami. Zastrzelili jednego  marynarza  z 
Raiatea.  Brown  dzielnie  si(c)  spisa,   bardzo   dzielnie. 
Pr˘bowalimy ich wyminĄ†, dosta†  si(c)  w  gĄb  zatoki.  Oni 
odci(c)li  nas,  zagnali  mi(c)dzy  WielkĄ  Ska(c),   a   wiosk(c). 
Uratowalimy broä i wszystkie adunki, ale  ˘d«  przepada. 
Tak  dowiedzielimy  si(c)  o  twoim   przybyciu.   Brown   ze 
strzelbami i amunicjĄ jest teraz  po  tej  stronie  Wielkiej 
Skay. 
    - Czemu nie przelaz na zewn(c)trznĄ stron(c), nie  ostrzeg 
mnie, kiedy nadpywaem  z  penego  morza?  -  oburzy  si(c) 
Grief. 
    - On ani nikt z jego ludzi nie zna drogi. ZnajĄ jĄ tylko 
kozy i ja. C˘ľ, ja zapomniaem o tym sposobie.  Przekradaem 
si(c) dľunglĄ, ľeby zej† na brzeg i popynĄ† do  ciebie.  Ale 
biae  szatany  byy  w  dľungli.  Strzelali  do  Browna   i 
marynarzy z Raiatea. Mnie ganiali aľ do witu, a przez  cae 
rano tropili na nizinie. P˘«niej  przypynĄ  tw˘j  szkuner. 
Oni czekali, aľ wyjdziesz na brzeg. Ja wymknĄem si(c)  jako, 
schowaem w dľungli, ale ty juľ wylĄdowae. 
    - To ty strzelae? 
    - Ja. Chciaem da†  ci  zna†.  Oni  byli  rozsĄdni.  Nie 
odpowiedzieli strzaami. A to by m˘j ostatni adunek. 
    Twoja kolej,  Zaj(c)cza  Wargo  -  zwr˘ci  si(c)  Grief  do 
kucharza z "Valetty". 
    Opowie† jego bya duga, przeraľajĄco szczeg˘owa. Cay 
rok pywa na szkunerze "Valetta" u brzeg˘w Tahiti i  por˘d 
Paumot˘w. Stary Dupuy by wacicielem i szyprem. Na Tahiti, 
przed  ostatnim  rejsem,  przyjĄ  nowego  porucznika   oraz 
supercargo:  dw˘ch  ludzi  nikomu  nie  znanych.  Na  statku 
znalaz si(c) jeszcze jeden obcy, kt˘ry  mia  zosta†  agentem 
starego Dupuy na  wyspie  Fanriki.  Porucznik  i  supercargo 
nazywali si(c) Raoul Van Asveld i Carl Lepsius. 
    - A wiem, ľe to bracia - wyjani  Zaj(c)cza  Warga  -  bo 
syszaem raz, jak rozmawiali w  nocy  na  pokadzie,  kiedy 
myleli, ľe nikogo nie ma w pobliľu. 
    "Valetta" krĄľya mi(c)dzy  wyspami,  odbieraa  muszle  i 
pery w faktoriach starego Dupuy. Frans  Amundson  -  trzeci 
nieznajomy  -zmieni  na  Fanriki  dawnego  agenta,   Pierre 
Gollarda, kt˘ry mia wr˘ci† "ValettĄ" na Tahiti.  Tubylcy  z 
Fanriki  m˘wili,  ľe  ma  on  kwart(c)  pere  na   wyr˘wnanie 
rachunk˘w z pracodawcĄ.  Pierwszej  nocy  po  odpyni(c)ciu  z 
Fanriki w kabinie wynika strzelanina. Ciaa starego Dupuy i 
Gollarda wyrzucono za burt(c). Marynarze z Tahiti  uciekli  do 
przedniej kabiny. Przez dwa dni nie wychodzili na pokad,  a 
fale rzucay szkunerem, jak im si(c) podobao.  P˘«niej  Raoul 
Van Asveld doda trucizny do jedzenia, kt˘re kaza  Zaj(c)czej 
Wardze ugotowa† i zanie† na dzi˘b. Poowa marynarzy umara. 
    - Co miaem robi†, panie? - szlocha kucharz. - On przez 
cay czas celowa do mnie z karabinu! Z resztĄ zaogi  takľe 
«le si(c) skoäczyo. Dwaj wdrapali si(c)  na  olinowanie  i  tam 
zgin(c)li. Dziao si(c) to  o  dziesi(c)†  mil  od  Fanriki.  Inni 
wyskoczyli za burt(c), ľeby ratowa† si(c) wpaw. Oni wystrzelali 
ich w wodzie. Przy ľyciu zostali tylko dwaj  szatani  i  ja: 
kto musia  gotowa†  dla  nich  ľarcie.  Tego  samego  dnia 
zakr(c)cili z wiatrem i wr˘cili  na  Fanriki.  Tam  wzi(c)li  na 
pokad Fransa Amundsona, bo to takľe ich czowiek. 
    P˘«niej nast(c)powaa przewleka  opowie†  o  koszmarnych 
przeľyciach Zaj(c)czej Wargi w  czasie,  gdy  szkuner  dugimi 
rejsami ľeglowa na  zach˘d.  Kucharz  by  jedynym  ľyjĄcym 
wiadkiem i zdawa sobie spraw(c),  ľe  na  pewno  by  zginĄ, 
gdyby nie jego zaw˘d. W Noumea pi(c)ciu zesaäc˘w  powi(c)kszyo 
stan zaogi. Zaj(c)czej Wargi nie wypuszczano na lĄd na ľadnej 
wyspie, a Grief by pierwszym czowiekiem spoza "Valetty"  z 
kt˘rym biedak m˘g si(c) porozumie†. 
    - Teraz oni mnie zabijĄ - wykrztusi na  zakoäczenie.  - 
B(c)dĄ wiedzieli, ľe wszystko panu powiedziaem. Ale wcale nie 
jestem tch˘rzem. Zostan(c), panie, z tobĄ i umr(c) razem z tobĄ. 
    Kozio Skalny pokr(c)ci gowĄ i wsta. 
    - Po˘ľ si(c) tutaj i odpocznij, pot(c)ľny bracie - rzek do 
Griefa. - Dzi w nocy musimy  dugo  pywa†.  Tego  kucharza 
zabior(c) w wysokie g˘ry, gdzie ľyjĄ kozy, a  teraz  mieszkajĄ 
takľe moi bracia. 
    
    
    IV 
    
    - Pywasz, pot(c)ľny bracie, jak m(c)ľczy«nie  przystoi.  To 
dobrze - szepnĄ Mauriri. 
    Z wĄwozu przecinajĄcego zoľa lawy przeszli nad zatoczk(c) 
i pogrĄľyli si(c)  w  wodzie.  Pyn(c)li  cicho,  bezszelestnie. 
Mauriri prowadzi. Czarne zbocza krateru sterczay nad nimi, 
toteľ kiedy oddalili si(c) od  wybrzeľa,  mieli  wraľenie,  iľ 
poruszajĄ si(c) na dnie wielkiej misy. W g˘rze rozciĄgao  si(c) 
niebo g(c)sto obsypane gwiezdnym pyem.  Przed  sobĄ  widzieli 
wiata "Rattlera". Stumione przez odlego†  sowa  pieni 
kocielnej  pyn(c)y  z  tuby  gramofonu  przeznaczonego  dla 
Pilsacha. 
    Pywacy skr(c)cili  w  lewo,  ľeby  ominĄ†  zdobyty  przez 
korsarzy statek. Kiedy umilka pieä,  zabrzmiay  piewy  i 
miechy. P˘«niej zn˘w zabra gos gramofon. Grief umiechnĄ 
si(c) na myl, jak nie pasujĄ do  siebie:  obecna  sytuacja  i 
rozbrzmiewajĄce nad wodĄ sowa:  "O  wied«  nas,  miosierna 
wiatoci!". 
    - Trzeba zapuci† si(c) w cienin(c) i wylĄdowa† pod  WielkĄ 
SkaĄ  -  szepnĄ  Mauriri.  -  Szatany  trzymajĄ  przesmyk. 
Posuchaj tylko. 
    Kilka   strza˘w   hukn(c)o   w   nier˘wnych   odst(c)pach. 
-wiadczyo to, ľe Brown strzeľe  Wielkiej  Skay,  a  piraci 
okupujĄ wĄski skrawek lĄdu. 
    Pod koniec drugiej  godziny  pywania  Grief  i  Mauriri 
znale«li si(c) w pos(c)pnym cieniu Wielkiej  Skay.  Tubylec  na 
lepo  znalaz  drog(c)  i  wylĄdowa   u   podn˘ľa   dogodnej 
rozpadliny. Wspi(c)li si(c) o sto st˘p wyľej i stan(c)li na wĄskim 
jak p˘ka wyst(c)pie. 
    - Zostaä tutaj - powiedzia Mauriri. - Ja id(c) do Browna. 
Rano wr˘c(c). 
    - P˘jd(c) z tobĄ, bracie - sprzeciwi si(c) Grief. 
    W ciemnociach zabrzmia miech. 
    - Tego nie potrafisz nawet ty, pot(c)ľny bracie.  NazywajĄ 
mnie Kozem Skalnym i tylko ja jeden na Fuatino mog(c)  wspiĄ† 
si(c) nocĄ na WielkĄ Ska(c). A zresztĄ, pierwszy raz  waľ(c)  si(c) 
na to dzisiaj. WyciĄgnij r(c)k(c). Czujesz? Tutaj  przechowujemy 
dynamit Pilsacha. Przysuä si(c) blisko ciany, a moľesz miao 
spa†. Nie zlecisz. No, juľ p˘jd(c). 
    Wysoko nad szumiĄcym z cicha morzem,  na  wĄskiej  p˘ce 
skalnej, obok tony dynamitu Dawid Grief roztrzĄsa w mylach 
plan kampanii, p˘«niej za opar policzek na r(c)ce i usnĄ. 
    Z rana, kiedy Mauriri prowadzi go przez szczyt Wielkiej 
Skay, Dawid Grief zrozumia, czemu nocĄ nie m˘g podjĄ† tej 
wyprawy. Dziwi si(c) nawet, ľe sta† go byo na taki wyczyn  w 
jasnym wietle dziennym, chociaľ jako  dowiadczony  ľeglarz 
przywyk do wysokoci i czepiania si(c) niepewnej  podpory.  W 
niekt˘rych miejscach - zawsze pod troskliwym  przewodnictwem 
Mauririego -musia pochyla† si(c) nad g(c)bokĄ  na  setki  st˘p 
rozpadlinĄ, pada† do  przodu  i  przeciĄga†  nogi  na  drugĄ 
stron(c) wtedy dopiero, gdy wyciĄgni(c)tymi r(c)kami mocno chwyci 
przeciwlegĄ cian(c). Raz wykona dziesi(c)ciostopowy skok  nad 
ziejĄcĄ bezdennĄ otchaniĄ i  wylĄdowa  o  sĄľeä  niľej  na 
zdradliwym wyst(c)pie. Mimo zimnej krwi raz straci  gow(c)  na 
szerokiej ledwie dwanacie cali p˘ce, bo zdawao mu si(c), ľe 
nie  znajdzie  oparcia  dla  r(c)ki.   Mauriri,   widzĄc,   ľe 
przyjaciel si(c) chwieje, wyprzedzi go ryzykownym  susem  nad 
przepaciĄ  i  w  przelocie  uderzy  mocno  w  plecy,   aby 
przywr˘ci† mu przytomno† umysu. W tej chwili  Dawid  Grief 
pojĄ i zapami(c)ta na zawsze, dlaczego Mauriri zosta Kozem 
Skalnym. 
    
    
    V
    
    Wielka Skaa miaa zalety i wady. Bya  niedost(c)pna  dla 
napastnik˘w, toteľ dw˘ch ludzi mogo broni†  jej  skutecznie 
przed dziesi(c)ciu  tysiĄcami.  Ponadto  strzega  wyjcia  na 
ocean. Raoul Van Asveld z bandĄ swych rzezimieszk˘w i  dwoma 
szkunerami znalaz si(c) w potrzasku.  Grief  dysponujĄc  tonĄ 
dynamitu, kt˘ry kaza przenie† i  ulokowa†  wyľej,  panowa 
nad sytuacjĄ.  Dowi˘d  tego  pewnego  ranka,  kiedy  statki 
pr˘boway  wypynĄ†  na  morze.  Przodem  sun(c)a  "Valetta", 
holowana przez szalup(c) z osadĄ wzi(c)tych do niewoli  tubylc˘w 
z Fuatino. Grief i Kozio  Skalny  przyglĄdali  si(c)  temu  z 
bezpiecznego ukrycia, pooľonego trzysta st˘p nad wodĄ.  Pod 
r(c)kĄ mieli karabiny oraz zapalone  uczywo  i  sporĄ  wiĄzk(c) 
lasek dynamitu opatrzonych  lontami  i  detonatorami.  Kiedy 
zbliľya si(c) szalupa, Mauriri pokr(c)ci gowĄ. 
    - To nasi bracia. Nie moľemy strzela†. 
    Na dziobie szkunera wida† byo kilku  ludzi  Griefa.  Na 
rufie r˘wnieľ majtek z Raiatea pilnowa steru. Piraci ukryli 
si(c) pod pokadem lub byli na drugim statku.  Tylko  jeden  z 
karabinem w r(c)ku sta na r˘dokr(c)ciu. Dla ochrony mia  przy 
sobie Naumoo, c˘rk(c) kr˘lowej. 
    - W˘dz szatan˘w - szepnĄ Mauriri. - Ma niebieskie oczy, 
jak ty. To straszny czowiek. Sp˘jrz! Trzyma Naumoo, ľebymy 
nie mogli go zabi†. 
    Saby  przypyw  wdziera  si(c)   do   cieniny,   a   ľe 
towarzyszy mu powiew w stron(c) lĄdu, szkuner sunĄ leniwie. 
    - M˘wisz po angielsku? - zawoa Grief z g˘ry. 
    Czowiek na pokadzie drgnĄ,  uni˘s  lekko  karabin  i 
zadar gow(c). Mia zwinne, kocie ruchy i  ogorzaĄ  twarz  o 
jasnej cerze. Bya to twarz mordercy. Wyraz jej  zdradza  w 
tej chwili gotowo† do walki. 
    - Tak - odpowiedzia. - Czego chcesz? 
    -  Wracaj,  albo  wysadz(c)  ci  w  powietrze  szkuner!  - 
ostrzeg Grief. 
    ZaczĄ dmucha† na uczywo i szepnĄ do towarzysza: 
    - Powiedz Naumoo, ľeby wyrwaa si(c) i  ucieka  w  stron(c) 
rufy. 
    Z "Rattlera" pynĄcego tuľ za pierwszym statkiem hukn(c)y 
karabiny. Pociski zagrzechotay o ska(c).  Van  Asveld  mia 
si(c) lekcewaľĄco, a Mauriri woa co do branki w  miejscowym 
narzeczu. Grief przyglĄda si(c) bacznie. Kiedy "Valetta" bya 
prostopadle pod nim, Naumoo szarpn(c)a si(c)  i  odskoczya  od 
pirata. W tej chwili Grief dotknĄ uczywem g˘wki  zapaki, 
kt˘ra  tkwia  w  rozszczepionym  koäcu   kr˘tkiego   lontu, 
wyskoczy z kryj˘wki, pokaza si(c) na tle  ciany  skalnej  i 
rzuci  adunek.  Van  Asveld  zdoa  tymczasem   pochwyci† 
dziewczyn(c) i szamota si(c) z niĄ  gwatownie.  Kozio  Skalny 
wziĄ go na cel. Czeka  stosownego  momentu.  WiĄzka  lasek 
dynamitu pada na pokad, odbia si(c) i  potoczya  w  stron(c) 
luku odpywowego. Pirat zauwaľy to, stropi si(c) widocznie i 
razem z brankĄ skoczy co tchu ku rufie, ľeby ratowa† ľycie. 
Mauriri  da  ognia,  ale  drzazgi  trysn(c)y  tylko  z  rogu 
niskiego daszku nad kambuzem. Pociski z "Rattlera"  posypay 
si(c) g(c)ciej, toteľ dwaj obroäcy Wielkiej Skay przypadli  do 
ziemi  i  czekali  w  ukryciu.  Mauriri  pr˘bowa   wyjrze†, 
zobaczy†, co si(c) dzieje w dole, Grief powstrzyma go jednak. 
    - Lont by za dugi - powiedzia. - Na  drugi  raz  b(c)d(c) 
mĄdrzejszy. 
    Upyn(c)o p˘ minuty, zanim nastĄpi wybuch. Skutk˘w jego 
Grief  i  Mauriri  nie  mogli  zrazu  oceni†,  bo  piraci  z 
"Rattlera" wstrzelali si(c) w cel i  utrzymywali  nieprzerwany 
ogieä.  Wreszcie  Grief  odwaľy  si(c)  wychyli†  gow(c).  Dwa 
pociski prawie jĄ musn(c)y. 
    "Valetta"  pchana  prĄdem  przypywu   w   stron(c)   redy 
przechylaa si(c) na bok,  ton(c)a.  Na  "Rattlera"  pi(c)li  si(c) 
korsarze i kobiety  z  Huahine.  Dotychczas  ukryci  byli  w 
kabinie  "Valetty".  RatujĄc  si(c)  przepyn(c)li  do  drugiego 
szkunera pod osonĄ g(c)stej strzelaniny.  Tubylcy  z  Fuatino 
umieszczeni w holujĄcej szalupie przeci(c)li  lin(c),  piesznie 
zawr˘cili  w  cieninie  i  co  si  wiosowali   w   stron(c) 
poudniowego wybrzeľa. 
    Huk czterech karabin˘w na przesmyku dowodzi, ľe Brown z 
towarzyszami przekrad si(c)  dľunglĄ  aľ  na  skraj  plaľy  i 
bierze udzia w walce.  Poniewaľ  pociski  przestay  pada†, 
Grief i Mauriri zawt˘rowali mu  ze  swej  broni.  Nie  mogli 
jednak zrobi† nikomu krzywdy, bo strzelcy z "Rattlera" kryli 
si(c) za nadbud˘wkami pokadu, a wiatr  i  przypyw  odpychay 
szkuner coraz dalej.  Nie  byo  juľ  ladu  po  "Valetcie". 
Zaton(c)a na g(c)binie. 
    Dwa  posuni(c)cia  Raoula  Van  Asvelda   dowodzĄce   jego 
przebiegoci i zimnej krwi wzbudziy podziw Griefa.  Ogniem 
z "Rattlera pirat zmusi umykajĄcych tubylc˘w z  Fuatino  do 
zawr˘cenia z drogi i kapitulacji. Jednoczenie poow(c) swoich 
rzezimieszk˘w  wyprawi  szalupĄ  na  lĄd  i  obsadzi  nimi 
przesmyk,  uniemoľliwiajĄc  Brownowi  przedostanie  si(c)   na 
g˘wnĄ cz(c)† wyspy. Przez reszt(c) ranka odzywajĄce si(c)  tu  i 
˘wdzie  strzay  m˘wiy  Griefowi,  ľe  Brown  wst(c)puje   na 
przeciwnĄ stron(c) Wielkiej Skay. 
    Sytuacja pozostaa nie zmieniona. Tylko piraci  stracili 
"Valett(c)". 
    
    
    VI 
    
    Stanowisko na Wielkiej Skale miao bardzo powaľne braki. 
Nie byo tam ľywnoci ani wody. Przez  kilka  nocy  z  rz(c)du 
Mauriri w towarzystwie majtka  z  Raiatea  przepywa  wpaw 
zatok(c) i  dostarcza  prowiantu.  Ale  pewnej  nocy  wiata 
zapon(c)y na wodzie i rozlegy si(c) strzay.  P˘«niej  piraci 
j(c)li patrolowa† r˘wnieľ cienin(c) u st˘p Wielkiej Skay. 
    -  Pocieszna  sytuacja  -  m˘wi  Brown,  kt˘ry  akomie 
chonĄ  najwi(c)kszĄ  przygod(c),  jaka  (jego  zdaniem)  moga 
przytrafi† si(c) na morzach Poudniowych. -  Trzymamy  za  eb 
pirat˘w i nie moľemy si(c) ruszy†. Raoul teľ trzyma nas za eb 
i nie moľe  si(c)  ruszy†.  W  ľaden  spos˘b  nie  zdoa  stĄd 
odpynĄ†, a my blokujĄc wyjcie skazani jestemy  na  mier† 
godowĄ. 
    - Jak spadnie deszcz,  napeni  szczeliny  w  skaach  - 
powiedzia Mauriri po pierwszej dobie bez  wody.  -  Dzisiaj 
b(c)dziemy pywa†,  pot(c)ľny  bracie.  To  robota  dla  silnych 
ludzi. 
    Tej nocy, zaopatrzywszy si(c) w szczelnie korkowane  baäki 
z upin kokosowych o pojemnoci kwarty,  Mauriri  sprowadzi 
Griefa nad pene morze w miejscu, gdzie Wielka Skaa Ączya 
si(c) z przesmykiem. PynĄ† musieli nie dalej niľ sto st˘p. Po 
drugiej stronie  przesmyku  sycha†  byo  niekiedy  chrz(c)st 
dulek szalupy albo stukni(c)cie wiosem  o  brzeg  pirogi.  Od 
czasu do czasu,  gdy  w  patrolujĄcych  wod(c)  odziach  kto 
zapala papierosa lub fajk(c), byska nagle pomyk zapaki. 
    - Zaczekaj tutaj - szepnĄ Mauriri. - Potrzymaj baäki. 
    WywinĄ kozioka i prostopadle zanurzy si(c)  w  g(c)bin(c). 
Grief  odwr˘ci  twarz  ku   doowi   i   ledzi   wzrokiem 
fosforyzujĄcĄ smug(c), kt˘ra wnet  pociemniaa,  znikn(c)a.  Po 
dobrej minucie Mauriri wyoni si(c) na  powierzchni(c)  u  boku 
towarzysza. 
    - Masz. Pij. 
    ťupina kokosa bya pena. Grief  delektowa  si(c)  zimnĄ, 
sodkĄ wodĄ wyniesionĄ ze sonej otchani. 
    - Wytryska z lĄdu - powiedzia Kozio Skalny. 
    - Na dnie? 
    - Nie. Do dna tyle w d˘, ile do szczytu skay  w  g˘r(c). 
Ťr˘do wypywa na  g(c)bokoci  pi(c)†dziesi(c)ciu  st˘p.  Nurkuj 
teraz, aľ poczujesz ch˘d. 
    W spos˘b praktykowany przez  nurk˘w  Grief  kilkakrotnie 
opr˘ľni i wypeni puca. WywinĄ koza i popynĄ  w  d˘. 
Zrazu czu s˘l na wargach i ciepo na sk˘rze, wkr˘tce jednak 
woda ochoda  wyra«nie,  nabraa  smaku  ledwie  sonawego. 
P˘«niej  Grief  znalaz  si(c)  nagle   w   lodowatym   nurcie 
podziemnego strumienia. 
    WyjĄ szpuncik zabezpieczajĄcy  baäk(c),  a  kiedy  sodka 
woda   z   bulgotaniem    wypeniaa    kokos,    spostrzeg 
fosforyzujĄcy lad ogromnej ryby, kt˘ra niby upi˘r morski  z 
wolna przepyn(c)a w pobliľu. 
    Nast(c)pnie utrzymywa si(c) na powierzchni, piastujĄc coraz 
ci(c)ľsze baäki, Mauriri za jednĄ po drugiej napenia  je  w 
g(c)binie. 
    - SĄ tu rekiny - powiedzia Grief w powrotnej drodze  ku 
plaľy. 
    - Eh!  -  szepnĄ  Kozio  Skalny.  -  To  mae  rekiny, 
rybojady. My, ludzie  z  Fuatino,  ľyjemy  niczym  bracia  z 
rekinem-rybojadem. 
    - A ľaracze-tygrysy? - Widywaem je przecieľ tutaj. 
    - Jak one przypynĄ, pot(c)ľny bracie, nie b(c)dziemy  mieli 
wody do picia, chyba ľe deszcz spadnie. 
    
    
    VII
    
    W tydzieä p˘«niej Mauriri i majtek z Raiatea przybyli  z 
pr˘ľnymi  baäkami.  ˝aracze-tygrysy  zawitay   do   portu. 
Nast(c)pnego dnia nie byo, nic do picia na Wielkiej Skale. 
    - Trzeba ryzykowa† - powiedzia, Grief. - Dzi w nocy ja 
z Mautau wybior(c) si(c) po wod(c); jutro ty, bracie, i Tehaa. 
    Grief zdoby ledwie trzy kwarty, bo pojawiy si(c) tygrysy 
i przep(c)dziy nurk˘w. Wielkiej Skay bronio szeciu  ludzi, 
a p˘  kwarty  na  gow(c)  dziennie  to  dawka  zbyt  maa  w 
tropikalnym skwarze. 
    Drugiej  nocy  Mauriri  i  Tehaa   wr˘cili   bez   wody. 
Nast(c)pnego dnia Brown  zaznajomi  si(c)  dokadnie  z  m(c)kami 
pragnienia, kiedy to wargi p(c)kajĄ  i  krwawiĄ,  podniebienie 
okrywa si(c) gruzekami zaschego luzu, a jama ustna  stanowi 
zbyt ciasne lokum dla opuchni(c)tego j(c)zyka. 
    CiemnĄ nocĄ Grief i Mautau wyruszyli  po  wod(c).  Kolejno 
nurkowali  w   sonej   g(c)binie   do   zimnego,   sodkiego 
strumienia. Pili obficie, gdy wypeniay si(c) upiny kokos˘w. 
Z  ostatniĄ  baäkĄ  popynĄ  w  d˘  Mautau,  a   Grief   z 
powierzchni widzia dokadnie nagy bysk upiora morskiego i 
wszystkie efekty wietlne  miertelnej  walki.  Wr˘ci  sam, 
uratowa  jednak  cenny  ci(c)ľar:  wypenione   sodkĄ   wodĄ 
orzechy. 
    Jedzenia byo mao na Wielkiej Skale. Nic  na  niej  nie 
roso, a chociaľ niľej - w  miejscach,  gdzie  si(c)gay  fale 
przypywu - obfitowaa w kraby i limaki, miaa zbyt  strome 
zbocza, ľeby  si(c)  tam  dosta†.  Gdzieniegdzie,  w  bardziej 
dost(c)pnych   rozpadlinach,   obroäcy    znajdowali    troch(c) 
nadpsutych krab˘w i jeľ˘w morskich. Czasami chwytali w sida 
fregat(c) lub innego ptaka wodnego. Raz na mi(c)so fregaty udao 
im si(c) zowi† rekina,  a  ľe  starannie  przechowywali  jego 
resztki na przyn(c)t(c), apali p˘«niej  wi(c)cej  tych  ogromnych 
ryb. 
    Najdotkliwiej jednak odczuwali brak wody. Mauriri baga 
o  deszcz  Wielkiego  Koza.  Taute  modli  si(c)   do   Boga 
misjonarzy, a jego dwaj ziomkowie  z  Raiatea  wr˘ciwszy  do 
bawochwalstwa sali  proby  do  swoich  boľk˘w  z  dawnych 
pogaäskich lat. Grief umiecha si(c) pos(c)pnie i duma.  Brown 
toczy wok˘  nieprzytomnym  wzrokiem  w  klĄ  obracajĄc  z 
trudem  obrz(c)ky,  poczerniay   j(c)zyk.   Najbardziej   ľy 
gramofon, kt˘ry w chodne wieczory rycza  pieni  kocielne 
na pokadzie  "Rattlera".  Szczeg˘lnie  jedna:  "Za  nic  mi 
b(c)dzie miech i pacz" przywodzia porucznika do szaleästwa. 
Widocznie bya to pieä ulubiona na szkunerze, bo  wygrywano 
jĄ najcz(c)ciej. Brown - godny i spragniony, p˘przytomny  z 
wyczerpania i m(c)ki - potrafi leľe† spokojnie por˘d  gaz˘w 
i oboj(c)tnie sucha† brzdĄkania hawajskich  gitar  i  ukulele 
albo piew˘w i  okrzyk˘w  kobiet  z  Huahine.  Kiedy  jednak 
pienia ch˘ru kocioa -w. Tr˘jcy brzmiay nad wodami zatoki, 
porucznik wychodzi z siebie. Pewnego wieczoru saby tenorek 
podchwyci pieä i zaczĄ wt˘rowa† pycie: 
    
    Za nic mi b(c)dzie w kr˘tkim czasie, 
    Za nic mi b(c)dzie miech i pacz 
    Za nic mi b(c)dzie w kr˘tkim czasie, 
    Za nic mi b(c)dzie siew i zbi˘r. 
    
    W˘wczas Brown  wsta.  Raz  po  raz,  na  olep,  zaczĄ 
strzela† z karabinu do szkunera.  OdpowiedziĄ  byy  miechy 
m(c)ľczyzn i kobiet. Z przesmyka posypay si(c)  i  zadudniy  o 
ska(c) pociski. Ale saby tenorek nie przesta piewa†. Brown 
za strzela i strzela aľ do koäca pieni. 
    Tej nocy Grief i Mauriri dostarczyli tylko  jednĄ  baäk(c) 
wody. Zdarty z ramienia szeroki  na  sze†  cali  pas  sk˘ry 
wiadczy o dotkni(c)ciu ostrej niczym  papier  cierny  sk˘ry 
rekina, kt˘rego paszcz(c)ki Grief szcz(c)liwie uniknĄ. 
    
    
    VIII
    
    Nazajutrz rano, nim ľar soäca rozgorza na dobre, Raoul 
Van Asveld zaproponowa pertraktacje. Wiadomo† t(c) przyni˘s 
Brown z odlegej o sto jard˘w plac˘wki mi(c)dzy skaami. Grief 
siedzia wanie w kucki nad wĄtym ogieäkiem  i  przypieka 
kawa rekina. Ostatnia doba bya bardzo szcz(c)liwa.  Dopisa 
zbi˘r soczystych wodorost˘w i jeľ˘w morskich.  Tehaa  zowi 
rekina, a Mauriri w  szczelinie  u  st˘p  skay,  na  kt˘rej 
zoľono dynamit, wypatrzy sporĄ omiornic(c).  NocĄ  powiody 
si(c) aľ dwie  wyprawy  po  wod(c),  bo  ľaracze-tygrysy  p˘«no 
wytropiy nurk˘w. 
    - Ten facet m˘wi, ľe chciaby tutaj  przyj†  pogada†  z 
panem - rzek Brown. - Ale wiem, o co ajdakowi  chodzi.  Ma 
ochot(c) przekona† si(c) na  wasne  oczy,  jak  blisko  nam  do 
mierci godowej. 
    - Sprowad« go pan - rozkaza Grief. 
    - A my go zabijemy! - uradowa si(c) Kozio Skalny. 
    Grief pokr(c)ci gowĄ. 
    - To morderca niewinnych ludzi,  pot(c)ľny  bracie,  dziki 
zwierz, szatan - nalega Mauriri. 
    - Nie wolno go zabija†,  bracie.  My  mamy  zwyczaj  nie 
ama† sowa. 
    - Gupi zwyczaj! 
    -  Ale  obowiĄzujĄcy  mimo  wszystko  -  odrzek   Grief 
powaľnym tonem. ObracajĄc nad pomykiem pieczeä zauwaľy, ľe 
Tehaa  przyglĄda  si(c)  jej  poľĄdliwym  wzrokiem  i  akomie 
pociĄga nosem. - Nie czyä tego, Tehaa, kiedy  wielki  szatan 
tu przyjdzie. R˘b takĄ min(c), jak  gdyby  nigdy  nie  zazna 
godu.  Masz  ugotuj  te  jeľe;  a  ty,  Mauriri,   oporzĄd« 
omiornic(c).  Zaprosimy  wielkiego  szatana  na  uczt(c).   Nie 
oszcz(c)dzajcie niczego. Przygotujcie wszystko! 
    Grief  wr˘ci  do   przypiekania   rekiniego   mi(c)sa   i 
wyprostowa si(c) dopiero, gdy do  obozowiska  wkroczy  Raoul 
Van Asveld z duľym terierem irlandzkim przy  nodze.  Korsarz 
ustrzeg si(c) omyki: Nie wyciĄgnĄ r(c)ki na powitanie. 
    - Dzieä dobry - powiedzia. - Syszaem o panu. 
    - Ale ja wolabym nigdy o  panu  nie  sysze†  -  odpar 
Grief. 
    - Ja takľe - brzmiaa odpowied«.  -  Z  poczĄtku,  zanim 
dowiedziaem  si(c),  kim  pan  jest,  mylaem,  ľe  mam   do 
czynienia ze zwyczajnym szyprem statku  handlowego.  Dlatego 
daem si(c) capnĄ†. 
    - Ze wstydem przyznaj(c), ľe  ja  r˘wnieľ.  Nie  doceniem 
przeciwnika - umiechnĄ  si(c)  Grief.  -  Uwaľaem  pana  za 
w˘cz(c)g(c)  i  zodzieja,  nie  za  prawdziwie  inteligentnego 
pirata-morderc(c). Z tej przyczyny  straciem  szkuner.  Chyba 
zremisowalimy w pierwszej rozgrywce. 
    Raoul  zarumieni  si(c)  pod  opaleniznĄ,  ale  pohamowa 
gniew. BĄdzi wzrokiem po obfitych  zapasach  ľywnoci,  po 
penych  baäkach  kokosowych  i  nie  okazywa  niewiary  ni 
zdziwienia. By  wysoki,  smuky,  dobrze  zbudowany.  Grief 
przyglĄda si(c) nieprzyjacielowi i z rys˘w twarzy  odczytywa 
jego  charakter.  Pirat  mia  oczy   bystre,   przenikliwe, 
osadzone  za  blisko  nosa;  nie  razio  to  jednak,  tylko 
zak˘cao nieco harmoni(c) gowy o  szerokim  czole,  wydatnym 
podbr˘dku, silnie zarysowanej dolnej szcz(c)ce  i  wystajĄcych 
kociach  policzkowych.  Moc!  Tak.  Twarz  tego   czowieka 
wyraľaa przede wszystkim moc, lecz Grief  odczu,  ľe  brak 
jej czego nieokrelonego, nieuchwytnego.
    - Z obydw˘ch nas  t(c)dzy  ludzie  -  powiedzia  Raoul  z 
ukonem. - Sto lat temu moglibymy wojowa† o imperia. 
    Grief nie pozosta duľny. Skoni si(c) r˘wnieľ. 
    - A w obecnych  warunkach  trwonimy  energi(c)  na  n(c)dznĄ 
burd(c) o posuch prawom kolonialnym ustalonym przez  imperia, 
kt˘rych losy ksztatowalimy sto lat temu. 
    -   Wszystko   marno†   nad   marnociami   -    odpar 
sentencjonalnie pirat i usiad. - Nie przejmujcie  si(c)  mnĄ. 
Nie przerywajcie obiadu. 
    - Moľe przekĄsi pan z nami? 
    Raoul  Van  Asveld  bystro,  przenikliwie  spojrza   na 
gospodarza i przyjĄ zaproszenie. 
    - Cay lepki jestem od potu - powiedzia.  -  Moľna  si(c) 
umy†? 
    Grief skinĄ gowĄ.  Kaza  Mauririemu  przynie†  penĄ 
baäk(c). Pirat bacznie spoglĄda w oczy Koza  Skalnego,  lecz 
dostrzeg tylko oboj(c)tno†  i  nud(c).  Bezcenna  kwarta  wody 
polaa si(c) na ziemi(c) - zostaa zmarnowana. 
    - Psu chce si(c) pi† - oznajmi Raoul. 
    Grief znowu wyrazi zgod(c) niemym gestem.  Terier  dosta 
nast(c)pnĄ upin(c) kokosa. I tym razem korsarz spoglĄda w oczy 
krajowc˘w, lecz nic nie wyczyta. 
    - Bardzo mi przykro, ľe nie mamy kawy -  usprawiedliwia 
si(c) Grief. - B(c)dzie pan musia pi†  czystĄ  wod(c).  Podaj  no 
baäk(c), Tehaa!  Prosz(c)  skosztowa†  kawaek  rekina.  P˘«niej 
dostaniemy omiornic(c) i jeľe morskie z saatkĄ z wodorost˘w. 
C˘ľ,  trzeba  si(c)  b(c)dzie  dzi  obej†  bez  pieczystego  z 
ptactwa.  Prosz(c)  wybaczy†,  ale  moi  ludzie  to  wakonie! 
Wczoraj nie chciao im si(c) zastawi† side. 
    Pomimo apetytu, kt˘ry  nie  ulĄkby  si(c)  nawet  gwo«dzi 
smaľonych na oju, Grief jad p˘g(c)bkiem i resztki  wyrzuca 
psu. 
    - Ach, nie przywykem jeszcze do prymitywnego  ľarcia  - 
westchnĄ,  kiedy  skoäczy  i  rozsiad  si(c)  wygodnie.   - 
Prowiant z puszek, kt˘rych  peno  na  "Rattlerze",  m˘gbym 
je† z przyjemnociĄ,  ale  to  paskudztwo...  -  Chwyci  i 
rzuci psu p˘funtowy kawa rekina.  -  C˘ľ,  nabior(c)  jako 
wprawy, jeľeli nie podda si(c) pan w najbliľszym czasie. 
    Raoul rozemia si(c). 
    -  Przyszedem  tutaj,  ľeby  zaproponowa†   warunki   - 
powiedzia szorstko. 
    Grief wzruszy ramionami. 
    - O warunkach nie ma mowy. Zapaem pana za kark  i  nie  
puszcz(c).
    -  Wyobraľasz  pan  sobie,  ľe  utrzymasz  mnie  w   tej 
piekielnej dziurze! - krzyknĄ Raoul. 
    - ˝ywy pan nie odpyniesz, chyba w ľelazach na r(c)kach  i 
nogach. - Grief z powaľnĄ minĄ zmierzy gocia  wzrokiem.  - 
Nieraz miewaem do czynienia z lud«mi paäskiego pokroju. Juľ 
prawie oczycilimy z nich  morza  Poudniowe.  Pan  jest... 
hm... jak by to powiedzie†... swego  rodzaju  anachronizmem. 
Rozumie  pan?  Przeľytkiem,  kt˘rego  trzeba   si(c)   pozby†. 
Osobicie radzibym wr˘ci† na szkuner i palnĄ† sobie w  eb. 
Pozostaa panu tylko ta droga odwrotu. Innej nie widz(c). 
    Pertraktacje  nie  przyday  si(c)  na  nic,  przynajmniej 
Raoulowi  Van  Asveldowi,  kt˘ry  wr˘ci  na  swĄ   plac˘wk(c) 
przekonany, ľe Wielka Skaa zdoa wytrzyma† lata  obl(c)ľenia. 
Zmieniby zdanie, gdyby m˘g zobaczy†, jak  w  chwili  kiedy 
zniknĄ z oczu obl(c)ľonych, Tehaa i inni majtkowie z  Raiatea 
zacz(c)li  peza†,  myszkowa†  mi(c)dzy  kamieniami  i   chciwie 
wysysa† wzgardzone przez psa resztki. 
    
    
    IX
    
    - Godno nam teraz, bracie - powiedzia Grief -  ale  to 
lepsze niľ puste brzuchy przez wiele przyszych dni.  Wielki 
szatan najad si(c) u nas i do syta napi  wieľej  wody.  Nie 
zostanie dugo na Fuatino. Moľe juľ jutro spr˘buje ucieczki. 
Ty i ja  zanocujemy  dzi  nad  cieninĄ.  Tehaa,  doskonay 
strzelec, b(c)dzie spa z nami, jeli odwaľy si(c) na spacer  po 
Wielkiej Skale. 
    Spor˘d majtk˘w Griefa tylko Tehaa  by  do†  wytrawnym 
alpinistĄ,  by  ryzykowa†  niebezpiecznĄ  wspinaczk(c).   -wit 
zasta go  w  skalnej  wn(c)ce,  o  sto  jard˘w  na  prawo  od 
Mauririego i jego pot(c)ľnego brata.  Pierwszym  sygnaem  by 
ogieä  karabinowy  na  przesmyku.  To  Brown  i  dwaj   jego 
podkomendni,  krajowcy  z  Raiatea,  dali  zna†  o  odwrocie 
nieprzyjaci˘, p˘«niej za szli za nimi dľunglĄ aľ do plaľy. 
Z orlego gniazda na urwisku skalnym nie byo wida† nic przez 
godzin(c). Wreszcie ukaza si(c) "Rattler"  ľeglujĄcy  w  stron(c) 
cieniny. Jak  poprzednim  razem,  osad(c)  holujĄcej  szalupy 
stanowili jeäcy z Fuatino.  Kiedy  wolno  przesuwali  si(c)  w 
dole, Mauriri pod dyktando towarzysza  wydawa  im  rozkazy. 
Grief mia pod  r(c)kĄ  kilka  paczek  lasek  dynamitu,  mocno 
zwiĄzanych i opatrzonych w wyjĄtkowo kr˘tkie lonty. 
    Pokad szkunera by g(c)sto zaludniony. W pobliľu  dziobu, 
por˘d majtk˘w z  Raiatea,  str˘ľowa  z  karabinem  w  r(c)ku 
biay, w  kt˘rym  Mauriri  pozna  brata  Raoula.  Na  rufie 
korsarz i przywiĄzana do niego linĄ okr(c)conĄ w  pasie  stara 
kr˘lowa Mataara dotrzymywali kompanii sternikowi. Po drugiej 
jego stronie sta kapitan  Glass  z  r(c)kĄ  na  temblaku.  Na 
r˘dokr(c)ciu  wida†  byo  Raoula  Van   Asvelda   i   Naumoo 
przywiĄzanĄ doä tym razem tak mocno, ľe pirat  i  dziewczyna 
stykali si(c) biodrami. 
    - Dzieä dobry, szanowny panie Dawidzie Grief -  krzyknĄ 
Raoul zadzierajĄc gow(c). 
    - Zapowiedziaem przecie, ľe  t(c)  wysp(c)  moľesz  opuci† 
tylko w kajdankach - odrzek mu Grief pos(c)pnym tonem. 
    - Nie wymordujesz chyba swoich ludzi? Mam  ich  duľo  na 
pokadzie - brzmiaa odpowied«. 
    "Rattler"  znajdowa  si(c)  niemal  prostopadle  w  dole. 
Posuwa si(c) leniwie, szarpni(c)ciami,  za  kaľdym  razem,  gdy 
tubylcy z Fuatino opierali si(c) na wiosach. Jeäcom nie  byo 
pilno  :  wytrwale  zwalniali  tempo,  a  korsarz  z  dzioba 
szkunera wciĄľ  straszy  ich  zwr˘conym  w  stron(c)  szalupy 
karabinem. 
    - Rzucaj, pot(c)ľny bracie! - zawoaa Naumoo  w  narzeczu 
Fuatino. - Przepenia mnie rozpacz i pragn(c) umrze†. On ma  w 
r(c)ku n˘ľ,  got˘w  jest  przeciĄ†  wi(c)zy,  ale  ja  mocno  go 
przytrzymam. Nie obawiaj si(c), pot(c)ľny bracie. Rzucaj! Rzucaj 
celnie i ľegnaj! 
    Grief waha  si(c).  P˘«niej  opuci  uczywo,  na  kt˘re 
dmuchnĄ tak, ľe zapon(c)o jasno. 
    - Rzucaj! - doda mu odwagi Kozio Skalny. 
    Grief nie m˘g powziĄ† decyzji. 
    - Naumoo zginie i tak, jeľeli oni wypynĄ na  morze.  SĄ 
jeszcze inni. C˘ľ ona znaczy wobec ľycia tylu ludzi? 
    - Jak rzucisz dynamit albo cho† raz strzelisz,  zabijemy 
wszystkich jeäc˘w - wrzasnĄ Raoul Van Asveld. - Mam  ci(c)  w 
garci, Dawidzie Grief! Ty nie moľesz wymordowa† tych ludzi, 
ja mog(c)! Stulľe pysk! 
    Ostatnie zdanie  skierowane  byo  pod  adresem  Naumoo, 
kt˘ra przemawiaa wciĄľ w miejscowym narzeczu. Raoul cisnĄ 
jĄ jednĄ r(c)kĄ za gardo, ľeby zmusi† do milczenia,  ona  za 
oplota pirata obydwoma ramionami i bagalnie spoglĄdaa  ku 
g˘rze, w stron(c) Griefa. 
    - Rzucaj, panie Grief! Rzucaj i niech ich piorun  spali! 
-zagrzmia kapitan Glass pot(c)ľnym basem. -  To  zbrodniarze, 
mordercy. Peno ich w kabinie! 
    Pirat  przywiĄzany  do  starej  kr˘lowej  odchyli   si(c) 
troch(c), ľeby karabinem pogrozi† dzielnemu  szyprowi.  W  tej 
chwili Tehaa nacisnĄ  cyngiel  w  swej  kryj˘wce  pooľonej 
dalej na urwisku. Broä wypada z r(c)ki zb˘ja, na twarzy  jego 
odmalowao si(c) bolesne zdziwienie, nogi si(c) pod nim  ugi(c)y. 
RunĄ na pokad, pociĄgajĄc za sobĄ Mataar(c). 
    - W prawo! Co si w prawo! - wrzasnĄ Grief. 
    Kapitan  Glass  i  brunatny   majtek   zakr(c)cili   koem 
sterowym. Dzi˘b szkunera zawr˘ci w kierunku Wielkiej Skay. 
Na r˘dokr(c)ciu Raoul szamota si(c) jeszcze z c˘rkĄ  kr˘lowej. 
Brat z dzioba bieg mu z pomocĄ. Jeden po drugim chybiay go 
szybkie strzay Tehaa i Koza Skalnego. W  chwili  gdy  brat 
Raoula opar wylot lufy o bok Naumoo, Grief dotknĄ uczywem 
g˘wki zapaki, kt˘ra tkwia w rozszczepionym  koäcu  lontu. 
OburĄcz rzuci ci(c)ľkĄ wiĄzk(c). HuknĄ strza karabinu. Naumoo 
pada na pokad jednoczenie z adunkiem dynamitu. Tym razem 
lont by dostatecznie kr˘tki. Wybuch  nastĄpi  w  momencie, 
gdy pocisk si(c)gnĄ celu. -r˘dokr(c)cie "Rattlera",  Raoul  Van 
Asveld, jego brat i Naumoo znikn(c)li na zawsze. 
    Szkuner z rozdartĄ burtĄ zaczĄ szybko tonĄ†.  Z  dzioba 
skakali w morze  majtkowie  z  Raiatea.  Pierwszego  pirata, 
kt˘ry wybieg po trapie  z  kabiny,  kapitan  Glass  powita 
kopni(c)ciem w twarz, ale wnet stratowali go ogarni(c)ci  panikĄ 
ludzie. Za  korsarzami  biegy  kobiety  z  Huahine.  Ledwie 
zdĄľyy powyskakiwa†  za  burt(c),  "Rattler"  o  r˘wnym  kilu 
poszed na dno u podstawy Wielkiej Skay. Salingi* [Saling - 
poprzeczne  drzewce  przy  poĄczeniu  masztu  ze   stengĄ.] 
sterczay z pytkiej wody. 
    SpoglĄdajĄc w d˘, Grief widzia dokadnie wszystko,  co 
dziao  si(c)  pod  powierzchniĄ.  Mataara  odwiĄzaa  si(c)  od 
martwego pirata na g(c)bokoci sĄľnia. Wypyn(c)a na  wierzch. 
Kiedy si(c) wyonia, zobaczya  kapitana  Glassa,  kt˘ry  nie 
mogĄc pywa† tonĄ o kilka jard˘w dalej. Kr˘lowa - niewiasta 
w podeszym wieku - bya  zimnowodnĄ  wyspiarkĄ,  daa  wi(c)c 
nurka, wyciĄgn(c)a szypra z matni i zawloka  do  sterczĄcego 
nad wodĄ masztu. 
    Pi(c)†  g˘w  powych  lub  ciemnoblond   pywao   por˘d 
kruczych czupryn Polinezyjczyk˘w. Grief z karabinem w garci 
czeka stosownej chwili. Nim upyn(c)a minuta, Kozio  Skalny 
popisa  si(c)  celnym  strzaem.  Z  g˘ry  wida†  byo  ciao 
ludzkie, kt˘re  powoli  zanurzao  si(c)  coraz  g(c)biej.  Ale 
zemsta  przypada  w  udziale  przede  wszystkim  majtkom  z 
Raiatea - rosym, silnym ludziom, swobodnym w  morzu  niczym 
ryby. PywajĄc szybko polowali na powe i ciemnoblond gowy. 
Ze  skay  wida†  byo,  jak   zaoga   "Rattlera"   chwyta, 
obezwadnia,  zanurza  w  wodzie  i  topi  niby   szczeni(c)ta 
czterech niedobitk˘w korsarskiej szajki. 
    W  ciĄgu  dziesi(c)ciu  minut  skoäczyo   si(c)   wszystko. 
Rozemiane, rozkrzyczane kobiety z Huahine czepiay si(c) burt 
szalupy,  kt˘ra  niedawno  holowaa  szkuner.  Majtkowie   z 
Raiatea, jak gdyby czekajĄc rozkaz˘w, pywali wok˘  masztu, 
kt˘rego trzymali si(c) Mataara i kapitan Glass. 
    - Biedny, stary "Rattler" - lamentowa dzielny szyper. 
    -  Nic  podobnego!  -  zawoa  Grief.  -   Za   tydzieä 
wydob(c)dziemy go na powierzchni(c). Troch(c) ciesielskiej  roboty 
i w drog(c)! Jak si(c) czujesz, siostro?  -  doda  pod  adresem 
kr˘lowej. 
    - Naumoo zgin(c)a, pot(c)ľny bracie.  ZginĄ  Matuaro,  ale 
Fuatino jest nasza. Jeszcze wczesna  pora.  Zaraz  dam  zna† 
mojemu ludowi, kt˘ry  schroni  si(c)  w  g˘rach,  gdzie  ľyjĄ 
dzikie kozy. Dzi w nocy b(c)dzie zn˘w uczta w  Wielkim  Domu, 
uczta i rado†, jakiej tam nigdy jeszcze nie byo. 
    - Od lat  naleľao  da†  nowe  ľebra  na  r˘dokr(c)ciu  - 
burcza kapitan Glass. -  Szkoda  tylko,  ľe  rejs  b(c)dziemy 
musieli koäczy† bez chronometr˘w. 
    
    Przeoľy Tadeusz Jan Dehnel 
    
    
    
    
    
    
    Trędowaty Koolau 
    
    Dlatego  że  jesteśmy  chorzy,  odbierają  nam  wolność. 
Byliśmy posłuszni prawu. Nie robiliśmy nic złego.  A  jednak 
chcieliby wsadzić nas do więzienia. Molokai to więzienie.  O 
tym wiecie. Siostrę tego tu, Niuliego,  posłali  do  Molokai 
przed siedmiu laty. Odtąd już jej nie widział. I  nigdy  nie 
zobaczy. Będzie musiała tam  siedzieć  do  śmierci.  To  nie 
stało się z jej woli. Ani z woli Niuliego. Stało się z  woli 
białych, którzy żądzą tym krajem. A kimże są ci biali? 
    My wiemy. Wiemy o tym od naszych ojców i dziadów.  Biali 
przyszli  tu  jak  baranki,  przemawiali  łagodnie.  Musieli 
przemawiać  łagodnie,  bo  my  byliśmy  liczni  i  silni   i 
wszystkie wyspy do nas należały. Jak  powiadam,  przemawiali 
do nas łagodnie. Byli to ludzie  dwojakiego  rodzaju.  Jedni 
prosili  nas  o  pozwolenie,   o   najłaskawsze   pozwolenie 
głoszenia nam słowa bożego. Drudzy prosili nas o pozwolenie, 
o najłaskawsze  pozwolenie  handlowania  z  nami.  Taki  był 
początek. Dzisiaj  wszystkie  wyspy  należą  do  nich,  cała 
ziemia, całe bydło - wszystko jest ich. Ci, którzy  krzewili 
słowo boże, i ci, którzy krzewili rum, połączyli się i stali 
wielkimi panami. Żyją  niczym  królowie  w  domach  o  wielu 
izbach i mają bez liku służby, która ich obsługuje.  Ci,  co 
nie mieli nic, mają teraz wszystko, a jeśli ty czy  ja,  czy 
którykolwiek kanaka jest głodny, drwią z  nas  i  powiadają: 
"To czemu nie pracujesz? Przecież są plantacje?" 
    Koolau przerwał. Podniósł rękę i sękatymi,  poskręcanymi 
palcami  poprawił  wieniec  gorejących   hibiskusów,   który 
opasywał jego czarne włosy. Księżyc oblewał srebrem całą  tę 
scenę. Była to noc pokoju,  choć  ci,  co  siedzieli  dokoła 
słuchając  jego  słów,   mieli   wszelkie   znamiona   ludzi 
okaleczonych w bitwie. Twarze ich były drapieżne. U  jednego 
ziała pustka na  miejscu  nosa,  a  innego  sterczący  kikut 
wskazywał, że ręka przegniła i odpadła. Tych  trzydzieścioro 
mężczyzn  i  kobiet  znajdowało  się  poza  nawiasem  życia, 
albowiem naznaczono ich piętnem bestii. 
    Siedzieli wśród wonnej, świetlistej nocy, przystrojeni w 
girlandy  kwiatów,  usta  ich  wydawały  dzikie  dźwięki,  a 
krtanie chrypiały uznaniem dla przemówienia  Koolau.  Istoty 
te były niegdyś mężczyznami i kobietami. Ale teraz już  nimi 
nie  były.  Stały  się  potworami  -  z  twarzy  i   postaci 
groteskowymi karykaturami wszystkiego, co  ludzkie.  Ohydnie 
okaleczeni i zniekształceni, wyglądali jak stwory przez całe 
tysiąclecia dręczone w piekle. Ich ręce - jeżeli je mieli  - 
przypominały  szpony   harpii.   Twarze   były   poczwarnymi 
dziwolągami,  zmiażdżonymi  i  potłuczonymi  przez  jakiegoś 
oszalałego boga igrającego z machiną życia. Tu i ówdzie  ich 
rysy zdawały się na wpół starte przez tego oszalałego  boga, 
a jednej z kobiet ciekły piekące łzy z dwóch potwornych jam, 
w których niegdyś znajdowały się  oczy.  Jedni  wili  się  w 
boleściach i jęczeli  z  głębi  piersi.  Inni  zanosili  się 
kaszlem, który brzmiał niby rozdzieranie płótna.  Dwaj  byli 
niespełna rozumu i przypominali  jakieś  ogromne,  pokraczne 
małpy  -  przy  nich  nawet  małpa  wydawała  się   aniołem. 
Wykrzywiali się i bełkotali siedząc w świetle  księżyca  pod 
zwisającymi  kiściami  złocistego  kwiecia.  Jeden,  którego 
rozdęta muszla uszna chwiała się nad ramieniem jak wachlarz, 
zerwał przepyszny, pomarańczowoszkarłatny  kwiat  i  ozdobił 
nim to potworne ucho kołyszące się przy lada poruszeniu. 
    Koolau był królem tych ludzi. Tu było jego państwo - ten 
tonący w kwiatach jar  pod  urwistymi  nawisami  i  głazami, 
spomiędzy których dolatywało beczenie dzikich kóz. Z  trzech 
stron piętrzyły się ponure  ściany,  zdobne  w  fantastyczne 
festony podzwrotnikowej roślinności, podziurawione  otworami 
jaskiń -  skalnych  siedzib  poddanych  Koolau.  Z  czwartej 
strony jar opadał w potężną przepaść; hen, w dole,  widniały 
wierzchołki pomniejszych skał  i  turni,  a  u  ich  podnóża 
pieniły się i huczały fale Oceanu Spokojnego. W dobrą pogodę 
łódź mogła wylądować na  skalistym  pobrzeżu  u  wejścia  do 
doliny Kalalau -  ale  na  to  trzeba  było  bardzo  pięknej 
pogody. Mający  dużo  zimnej  krwi  mieszkaniec  gór  mógłby 
wspiąć się z brzegu aż do doliny Kalalau, do  owej  kotlinki 
między  szczytami,  gdzie  sprawował  rządy  Koolau  -  lecz 
człowiek taki musiałby mieć bardzo zimną krew i  na  dodatek 
znać ścieżki dzikich kóz. Rzeczą niewiarygodną było  to,  że 
owa masa ludzkiego śmiecia, która składała się na  poddanych 
Koolau,   zdołała   nieprzebytymi   ścieżkami   dowlec   swą 
beznadziejną nędzę do tego niedostępnego miejsca. 
    - Bracia! -  zaczął  Koolau,  ale  jedna  ze  strojących 
małpie  grymasy  maszkar  wydała  dziki,   obłędny   wrzask, 
odczekał więc, aż ów przejmujący chichot odbił się echem  od 
skalnych ścian i uleciał daleko w martwą noc. 
    - Bracia, czy to nie dziwne? Nasz był ten  kraj,  a  oto  
patrzcie - już do nas nie należy. Cóż dali nam w  zamian  ci 
krzewiciele słowa bożego i  rumu?  Czy  którykolwiek  z  was 
dostał choćby dolara, choćby, jednego dolara za tę ziemię? A 
jednak jest ona teraz ich własnością  i  powiadają  nam,  że 
możemy pracować na ziemi, na ich ziemi, i że to,  co  trudem 
naszym wytworzymy, też będzie do nich należało.  A  przecież 
za dawnych czasów nie musieliśmy pracować. Co więcej,  kiedy 
zachorujemy, odbierają nam wolność. 
    -  Kto  tutaj  przywlókł  chorobę,  Koolau?   -   spytał 
Kiloliana, chudy, żylasty  mężczyzna  o  twarzy  tak  dalece 
przypominającej roześmianego fauna,  że  patrząc  nań,  mimo 
woli  szukało  się  wzrokiem  rozszczepionych  kopyt.  Jakoż 
istotnie  stopy  miał  rozszczepione,  lecz  od   olbrzymich 
wrzodów i sinych ran w miejscach,  gdzie  wygniło  ciało.  A 
jednak  Kiloliana  był  z  nich  wszystkich  najśmielszy  do 
górskiej wspinaczki, znał każdą ścieżkę dzikich kóz i on  to 
właśnie wskazał Koolau oraz jego nieszczęsnym poddanym drogę 
do kryjówek w dolinie Kalalau. 
    - Tak, to słuszne pytanie - odparł  Koolau.  -  Ponieważ 
nie  chcieliśmy  obrabiać  całych  mil   trzciny   cukrowej, 
rosnącej  tam,  gdzie  niegdyś  pasły   się   nasze   konie, 
sprowadzili  zza  morza  chińskich  niewolników.  A  z  nimi 
przyszła ta chińska zaraza, na którą teraz cierpimy i  która 
sprawia, że chcą nas zamknąć na Molokai. Urodziliśmy się  na 
Kauai. Bywaliśmy na innych wyspach, jedni tu, drudzy tam, na 
Oahu, Maui, Hawajach, w Honolulu. A jednak zawsze wracaliśmy 
na Kauai. Dlaczego wracaliśmy?  Musi  być  jakiś  powód.  Bo 
kochamy Kauai. Tu przyszliśmy  na  świat.  Tutaj  żyliśmy  i 
tutaj pomrzemy... chyba... chyba że znajdą się  między  nami 
słabe serca. takich nie chcemy. Tacy w sam raz nadają się do 
Molokai. A jeśli są między nami, niech tutaj zostają.  Jutro 
wylądują na brzegu żołnierze. Niech ci, co mają serca słabe, 
idą z nimi. Szybko ich poślą na Molokai. A my  zostaniemy  i 
będziemy  walczyć.  Ale  wiedzcie,  że  nie  zginiemy.  Mamy 
karabiny. Znacie te wąskie ścieżki, po których ludzie  muszą 
pełzać jeden za drugim. Ja, Koolau,  który  dawniej  pasałem 
krowy na Niihau, potrafię sam jeden  bronić  takiej  ścieżki 
przed tysiącem  ludzi.  A  oto  tam  siedzi  Kapalei,  który 
niegdyś był sędzią nad innymi i  człowiekiem  czcigodnym,  a 
teraz jest ściganym szczurem jak każdy z  nas.  Wysłuchajcie 
go, bo jest mądry. 
    Kapalei wstał. Był niegdyś sędzią. Chodził do  college'u 
w  Punahou.  Zasiadał  do  stołu  z  panami  i  wodzami,   z 
dostojnymi przedstawicielami obcych mocarstw, które chroniły 
interesy kupców i misjonarzy. Taki był dawniej Kapalei.  Ale 
teraz, jak powiedział Koolau, był ściganym szczurem,  istotą 
wyrzuconą poza nawias prawa, i ugrzązł tak głęboko w  bagnie 
ludzkiej potworności, że znajdował się zarówno ponad prawem, 
jak i poniżej niego. Twarz jego zatraciła rysy -  zostały  w 
niej tylko ziejące jamy i  oczy  bez  powiek,  gorejące  pod 
bezwłosymi łukami brwi. 
    - Nie wdajemy się w awantury - zaczął.  -  Chcemy,  żeby 
nas zostawili w spokoju. Ale jeżeli nas nie  zostawią,  sami 
za to zapłacą. Jak widzicie, nie mam już palców. -  Podniósł 
kikuty dłoni i pokazał je wszystkim dookoła. - Ale został mi 
knykieć jednego palca i ten potrafi nacisnąć cyngiel  równie 
pewnie, jak dawniej jego  utracony  sąsiad.  Kochamy  Kauai. 
Żyjmy tu, umierajmy  tu,  ale  nie  idźmy  do  więzienia  na 
Molokai.  Nie  nasza   wina,   że   jesteśmy   chorzy.   Nie 
zgrzeszyliśmy niczym. Ludzie, którzy krzewili słowo  boże  i 
rum, przywlekli  tu  zarazę  wraz  z  niewolnikami-kulisami, 
którzy pracują na zrabowanej ziemi.  Niegdyś  byłem  sędzią. 
Znam  prawo  i  sprawiedliwość  i  to   wam   powiadam,   że 
niesprawiedliwie  jest   rabować   cudzą   ziemię,   zarażać 
człowieka chińską chorobą, a potem zamykać go do końca życia 
w więzieniu. 
    - Życie jest krótkie, a dni są pełne cierpienia -  rzekł 
Koolau. - Pijmy, tańczmy i weselmy się, jak możemy. 
    Z  jednego  ze  skalnych  zakamarków  wydobyto  tykwy  i 
puszczono je w obieg.  Były  napełnione  palącym  odwarem  z 
korzeni rośliny ti. Kiedy ów płynny ogień jął  krążyć  im  w 
żyłach i uderzać do głowy, zapomnieli o  myśli,  że  niegdyś 
byli mężczyznami i  kobietami,  bo  stali  się  nimi  znowu. 
Kobieta płacząca  żrącymi  łzami,  które  ciekły  z  pustych 
oczodołów, tętniła teraz życiem, trącała  struny  ukulele  i 
wyrzucała z siebie barbarzyńskie  wezwanie  miłosne,  takie, 
jakie  mogło  dobywać  się  z  mrocznych  kniei  pierwotnego 
świata. Powietrze drgało od jej natrętnego, uwodzicielskiego 
krzyku. Na macie tańczył Kiloliana w rytm jej  pieśni.  Było 
to całkowicie przejrzyste - w  każdym  jego  ruchu  tańczyła 
miłość, toteż po chwili znalazła się  obok  niego  na  macie 
inna kobieta, której ciężkie biodra i obfite piersi zadawały 
kłam przeżartej chorobą twarzy. Był to taniec żywych trupów, 
bo w ich  rozpadających  się  ciałach  życie  wciąż  jeszcze 
kochało i tęskniło. Kobieta o niewidzących oczach, z których 
ciekły łzy, wciąż  zawodziła  miłosną  pieśń,  tamci  ciągle 
tańczyli miłosny taniec pośród upalnej nocy, a tykwy  ciągle 
krążyły, aż  wreszcie  w  mózgach  ludzkich  poczęły  lęgnąć 
pełzające  larwy  wspomnień  i  pożądania.  Obok   pierwszej 
kobiety zaczęła tańczyć na macie szczupła dziewczyna, której 
twarz była piękna i nienaruszona, gdy tymczasem  powykręcane 
ręce, wznoszące się i opadające na  przemian,  świadczyły  o 
spustoszeniach, jakie  czyniła  choroba.  A  dwa  półgłupki, 
bełkocząc dziwnie, ruszyły w  tany  na  uboczu,  groteskowe, 
nieprawdopodobne,  przedrzeźniające  miłość,  tak  jak   ich 
samych przedrzeźniało życie. 
    Ale miłosna pieśń kobiety urwała się w  pół  tonu,  ręce 
trzymające tykwy opadły,  tancerze  znieruchomieli;  wszyscy 
wpatrzyli się w przepaść nad morzem, gdzie  nagle  zapłonęła 
rakieta niby blada zjawa w księżycowej poświacie. 
    - To żołnierze  -  powiedział  Koolau.  -  Jutro  będzie 
walka. Trzeba się przespać i przygotować. 
    Trędowaci usłuchali rozkazu i odpełzli do swych legowisk 
w skałach; pozostał tylko Koolau, który siedział  nieruchomo 
w promieniach księżyca,  z  karabinem  w  poprzek  kolan,  i 
spoglądał daleko w dół, ku szalupom, co lądowały na brzegu. 
    Koniec doliny Kalalau był miejscem  dobrze  wybranym  na 
schronienie. Oprócz Kiloliany, który znał ścieżki wiodące  w 
górę po urwistej ścianie skalnej, nikt nie  mógł  przedostać 
się do jaru inaczej jak po grani wąskiej niczym ostrze noża. 
Przejście to miało sto  jardów  długości.  Szerokie  było  w 
najlepszym razie zaledwie na dwanaście cali. Po obu stronach 
ziała przepaść. Jedno pośliźnięcie - i człowiek  zlatywał  w 
prawo  lub  w  lewo,  gdzie  go  czekała  śmierć.  Natomiast 
przeszedłszy na drugą stronę,  dostawał  się  do  ziemskiego 
raju.  Morze  roślinności  obmywało   tu   wszystko   dokoła 
rozlewając się zielonymi falami od jednej ściany skalnej  do 
drugiej,  ściekało  z  krawędzi  urwisk  wielkimi  kaskadami 
pnączy,  chlustało  w  liczne  rozpadliny  pianą  paproci  i 
orchidei. Przez wiele miesięcy swych rządów  Koolau  i  jego 
ludzie zmagali się z tym roślinnym morzem, Wszystko dławiącą 
dżunglę wraz  z  jej  orgią  kwitnienia  odegnali  od  dziko 
rosnących palm bananowych,  drzew  pomarańczy  i  mango.  Na 
małych  polankach  rosły  dzikie  aksamitowce,  na  skalnych 
tarasach,  pokrytych  nawianą  glebą,  pleniły  się  taro  i 
melony, a w każdym otwartym miejscu, do  którego  przenikało 
słońce, stały drzewa papai, uginające  się  pod  brzemieniem 
złocistych owoców. 
    Koolau wyparto do tej  kryjówki  z  nadbrzeżnej  doliny. 
Gdyby  z  kolei  miano  go  wyprzeć  i  stąd,  znał   pośród 
kłębowiska  turni  wewnętrznego  masywu  takie  wąwozy,   do 
których mógł zaprowadzić swoich poddanych i żyć tam  z  nimi 
dalej. Teraz leżał z karabinem u boku  i  poprzez  wikłaninę 
listowia przyglądał się żołnierzom na brzegu.  Zauważył,  że 
przywieźli spore  działka,  na  których  słońce  połyskiwało 
niczym w lusterku. Wąziutką grań miał wprost przed sobą.  Na 
ścieżce, która do niej wiodła, dostrzegł pełzające pod  górę 
drobne figurki ludzkie. Poznał, że to  nie  żołnierze,  lecz 
policjanci.  Dopiero  gdyby  tym  się  nie  powiodło,  miało 
przystąpić do walki wojsko. 
    Czule  pogładził  powykręcaną  dłonią  lufę  karabinu  i 
sprawdził czy celownik nie jest zanieczyszczony. Nauczył się 
strzelać polując na wyspie  Niihau,  gdzie  jego  strzelecka 
biegłość pozostawiła trwałe wspomnienie. W  miarę  jak  małe 
ludzkie kropeczki zbliżały się  coraz  bardziej  i  rosły  w 
oczach, oceniał  odległość,  odchylenie,  które  mógł  dawać 
wiatr wiejący prostopadle do linii strzału, oraz  możliwości 
przeniesienia kulą celu znajdującego się  o  tyle  niżej  od 
jego stanowiska. Nie  strzelał  jednak.  Nie  zdradził  swej 
obecności do chwili gdy dotarli do owego wąskiego przejścia. 
Nie pokazał się, tylko zagadał z gąszczu. 
    - Czego tu szukacie? - zapytał. 
    -  Trędowatego  Koolau  -  odparł   człowiek   dowodzący 
tubylczymi policjantami, błękitnooki Amerykanin. 
    - Zawracajcie - powiedział Koolau. 
    Znał tamtego; był to ów wiceszeryf, który przepędził  go 
z Niihau, poprzez Kauai aż do doliny Kalalau, a  stamtąd  do 
wąwozu. 
    - Kto jesteś? - zapytał szeryf. 
    - Jestem Koolau, trędowaty - brzmiała odpowiedź. 
    - To wychodź. Szukamy ciebie. Za dostarczenie cię żywego 
lub  umarłego  wyznaczono  tysiąc   dolarów   nagrody.   Nie 
uciekniesz. 
    Koolau roześmiał się głośno w gęstwinie. 
    - Wychodź!  -  rozkazał  szeryf,  ale  odpowiedziało  mu 
milczenie. Zaczął  naradzać  się  z  policjantami  i  Koolau 
dostrzegł, że szykują się do natarcia. 
    - Koolau! - zawołał szeryf. - Koolau, idę po ciebie! 
    - To najpierw rozejrzyj się dobrze  dokoła,  popatrz  na 
słońce, morze  i  niebo,  bo  będziesz  je  oglądał  po  raz 
ostatni. 
    - W porządku, Koolau  -  rzekł  uspokajająco  szeryf.  - 
Wiem, że strzelasz bez  pudła.  Ale  mnie  nie  zastrzelisz. 
Nigdy nie zrobiłem ci żadnej krzywdy. 
    Koolau mruknął coś w gęstwinie. 
    - No przecież mówię, że nigdy nie zrobiłem  ci  krzywdy, 
prawda? - powtórzył szeryf. 
    - Robisz mi krzywdę, chcąc wsadzić mnie do  więzienia  - 
brzmiała odpowiedź. - I robisz mi krzywdę,  kiedy  próbujesz 
zasłużyć na te tysiąc  dolarów,  które  wyznaczono  za  moją 
głowę. Jeżeli chcesz żyć, nie ruszaj się z miejsca. 
    - Muszę cię  dostać.  Bardzo  mi  przykro,  ale  to  mój 
obowiązek. 
    - Zginiesz, nim przejdziesz. 
    Szeryf nie był tchórzem, ale zawahał się. Rzucił okiem w 
przepaść po obu stronach oraz na wąską grań, którą  musiałby 
przebyć. Potem zaś powziął decyzję. 
    - Koolau! - zawołał.  
    W gąszczu panowało milczenie. 
    - Koolau, nie strzelaj! Idę!  
    Szeryf obrócił się, wydał jakieś rozkazy  policjantom  i 
ruszył  w  swą  niebezpieczną  drogę.  Posuwał  się  naprzód 
powoli. Przypominało to chodzenie po linie. Mógł trzymać się 
co najwyżej powietrza. Wulkaniczna skała  kruszyła  się  pod 
jego stopami, a jej grudki spadały z obu stron  w  przepaść. 
Słońce paliło i twarz miał mokrą od potu. Posuwał się jednak 
dalej, aż dotarł do połowy drogi. 
    - Stój! - rozkazał Koolau z  zarośli.  -  Jeszcze  jeden 
krok a strzelam. 
    Szeryf zatrzymał się  i  stanął  nad  pustką,  z  trudem 
utrzymując równowagę. Był blady, ale w jego oczach  malowała 
się determinacja. Zanim przemówił,  zwilżył  językiem  suche 
wargi. 
    - Koolau, ty mnie nie zastrzelisz.  Wiem,  że  tego  nie 
zrobisz. 
    Znów ruszył przed siebie. Uderzenie kuli okręciło  go  o 
pół obrotu. Na twarzy miał wyraz żałosnego  zdziwienia,  gdy 
zachwiał się przed upadkiem. Próbował uratować się padając w 
poprzek grani, ale w tej  chwili  zaskoczyła  go  śmierć.  W 
następnym  momencie  grań  była  już  pusta.  Wtedy   pięciu 
policjantów,  jeden  za  drugim,  rzuciło  się  na  nią   ze 
wspaniałą  determinacją.   Jednocześnie   reszta   oddziałku 
otworzyła ogień  na  zarośla.  Było  to  czyste  szaleństwo. 
Koolau pięć  razy  pociągnął  za  cyngiel,  tak  szybko,  że 
strzały zlały się w jeden grzechot. Odczołgał się  w  bok  i 
przypadłszy do ziemi pod kulami, które  z  jękliwym  świstem 
kąsały krzaki, wyjrzał na grań. Czterech policjantów  runęło 
w  dół  śladem   szeryfa.   Piąty,   jeszcze   żywy,   leżał 
przewieszony przez krawędź. Po drugiej  stronie  ci,  którzy 
ocaleli, przerwali ogień. Na nagiej skale nie mieli  żadnych 
szans. Zanim by spełzli w dół, Koolau mógł wystrzelać ich do 
nogi. Ale nie strzelał; po krótkiej naradzie  jeden  z  nich 
ściągnął biały podkoszulek i pomachał nim jak flagą. Wraz  z 
drugim podsunął się po grani ku rannemu koledze. Koolau  nie 
ruszał się, tylko obserwował; a tamci wycofali się z wolna i 
przemienili w ciemne kropeczki schodząc w niższą dolinę. 
    W  dwie  godziny  później  śledził  z   innego   gąszczu 
oddziałek  policjantów  usiłujących  wdrapać   się   doń   z 
przeciwległej strony. Widział dzikie  kozy  zmykające  przed 
nimi, w miarę jak pięli się coraz wyżej  i  wyżej.  W  końcu 
zwątpił w słuszność swojej  oceny  i  posłał  po  Kilolianę, 
który przyczołgał się do niego. 
    - Nie, tam nie ma drogi - oświadczył Kiloliana. 
    - A kozy? - zapytał Koolau. 
    - Przechodzą z sąsiedniej doliny, ale  nie  mogą  dostać 
się do tej. Nie ma drogi. Ci ludzie nie są mądrzejsi od kóz. 
Spadną i skręcą karki. Popatrzmy. 
    - Odważni są - rzekł Koolau. - Patrzmy. 
    Leżeli obok siebie wśród kielichów powoju,  a  nad  nimi 
zwisały żółte kwiaty hau;  śledzili  ludzkie  kropeczki,  aż 
wreszcie stało się to, czego  oczekiwali;  trzej  policjanci 
osunęli się, stoczyli, ześliznęli, przelecieli nad krawędzią 
urwiska i runęli pół tysiąca stóp w dół. 
    Kiloliana zachichotał. 
    - Już nie będą nas niepokoić - rzekł. 
    - Mają działka - odparł Koolau. - Żołnierze jeszcze  nie 
przemówili. 
    Było senne popołudnie i większość trędowatych chrapała w 
zakamarkach skalnych.  Koolau  drzemał  u  wejścia  do  swej 
jaskini   trzymając   na   kolanach   świeżo   wyczyszczony, 
przygotowany karabin. Dziewczyna z powykręcaną  ręką  leżała 
niżej w gęstwinie obserwując  przejście  przez  grań.  Nagle 
Koolau wyrwała z drzemki detonacja na  brzegu.  W  następnej 
chwili potworny huk rozdarł powietrze. Ten  straszny  odgłos 
przeraził go. Było. to tak, jak  gdyby  bogowie  chwycili  w 
garście  niebieskie  sklepienie  i  rozrywali   je,   niczym 
kobieta, która drze prześcieradło z bawełnianego płótna. Ale 
ten odgłos był  przepotężny  i  zbliżał  się  błyskawicznie. 
Koolau z niepokojem podniósł oczy, jakby spodziewał się,  że 
go dostrzeże. A  potem,  wyżej  we  wzgórzach,  pękł  granat 
fontanną czarnego dymu. Roztrzaskał  skałę,  której  okruchy 
posypały się do stóp wzniesienia. 
    Koolau  przesunął  dłonią   po   spoconym   czole.   Był 
straszliwie wstrząśnięty. Nigdy nie  zetknął  się  z  ogniem 
działowym i było to bardziej przerażające,  niż  mógł  sobie 
wyobrazić. 
    - Jeden - powiedział Kapahei, któremu nagle przyszło  do 
głowy policzyć pociski. 
    Drugi i trzeci granat przeleciał  z  wyciem  nad  skalną 
ścianą i rozerwał się gdzieś daleko. Kapahei  systematycznie 
prowadził rachunek.  Trędowaci  stłoczyli  się  na  otwartej 
przestrzeni przed jaskiniami.  Zrazu  się  przerazili,  lecz 
potem, widząc, iż pociski przelatują górą, odzyskali  spokój 
i zaczęli podziwiać to widowisko. Oba półgłupki  wrzeszczały 
z  uciechy  podskakując  dziko  za   każdym   rozdzierającym 
powietrze granatem. Koolau zaczął odzyskiwać pewność siebie. 
Granaty nie wyrządzały żadnych szkód. Najwyraźniej nie można 
było posyłać tak wielkich pocisków na odległość tak  znaczną 
równie celnie, jak kule z karabinu. 
    Ale sytuacja  niebawem  się  zmieniła.  Granaty  zaczęły 
padać coraz bliżej. Jeden  rozerwał  się  w  gąszczach  przy 
grani.  Koolau  przypomniał  sobie  leżącą  tam  na   straży 
dziewczynę i zbiegł  zobaczyć,  co  się  z  nią  stało.  Gdy 
wpełznął w zarośla, dym jeszcze się z nich  wznosił.  Koolau 
ogarnęło zdumienie. Gałęzie  były  potrzaskane  i  połamane. 
Tam, gdzie leżała dziewczyna,  widniał  lej  w  ziemi.  Sama 
dziewczyna była  rozerwana  na  szczątki.  Granat  wybuchnął 
wprost na niej. Wyjrzawszy, aby się upewnić,  czy  żołnierze 
nie próbują przejść przez grań,  Koolau  zawrócił  pędem  do 
pieczar. Przez cały czas wyły, jęczały, świstały obok  niego 
granaty, a cała dolina huczała echem wybuchów.  Gdy  znalazł 
się nie opodal  pieczar,  zobaczył  obu  półgłupków,  którzy 
wytańcowywali trzymając się za ręce kikutami palców.  Koolau 
biegnąc ujrzał fontannę czarnego dymu  wystrzeliwującą  przy 
nich z ziemi. Eksplozja odrzuciła ich na  boki.  Jeden  legł 
bez ruchu,  ale  drugi  zaczął  się  czołgać  na  rękach  ku 
jaskini.  Nogi  wlokły  się  za  nim  bezwładnie,  z   ciała 
chlustała krew. Cały był w niej  skąpany,  a  czołgając  się 
skomlał jak  mały  psiak.  Reszta  trędowatych  z  wyjątkiem 
Kapahei zbiegła do pieczar. 
    - Siedemnaście - powiedział  Kapahei.  -  Osiemnaście  - 
dodał. 
    Ostatni  granat  wpadł  do  jednej  z   jaskiń.   Wybuch 
wypłoszył ludzi ze wszystkich pozostałych. Z tej jednak nikt 
nie  wychodził.  Koolau  wczołgał  się  do  środka   poprzez 
gryzący,  cierpki  dym.   Leżały   tu   cztery   straszliwie 
zmasakrowane trupy. Jednym z nich  była  niewidoma  kobieta, 
której łzy do tej chwili nie przestały płynąć. 
    Wycofawszy się na zewnątrz Koolau  stwierdził,  że  jego 
ludzi ogarnęła panika, i że już  zaczynają  wspinać  się  po 
koziej ścieżce, która wychodziła z wąwozu  biegnąc  pomiędzy 
licznymi wierzchołkami  i  rozpadlinami.  Raniony  półgłupek 
skowycząc cicho wlókł się z tyłu po  ziemi  pomagając  sobie 
rękoma. Ale na pierwszej stromiźnie zabrakło mu sił i spadł. 
    - Lepiej byłoby go dobić - powiedział Koolau do Kapahei, 
który wciąż siedział na tym samym miejscu. 
    - Dwadzieścia dwa - odparł  Kapahei.  -  Owszem,  mądrze 
było by go dobić. Dwadzieścia trzy... dwadzieścia cztery. 
    Półgłupek zawył przenikliwie, gdy  ujrzał  wymierzony  w 
siebie karabin. Koolau zawahał się i opuścił broń. 
    - Niełatwo to zrobić - powiedział. 
    - Głupi jesteś, dwadzieścia sześć, dwadzieścia siedem  - 
rzekł Kapahei. - Ja ci pokażę. 
    Wstał i chwyciwszy ciężki złom  skalny  zbliżył  się  do 
rannego. Kiedy podniósł rękę do ciosu, granat  rozerwał  się 
wprost na nim, zwalniając go od konieczności dokonania owego 
dzieła i zarazem kładąc kres jego obliczeniom. 
    Koolau pozostał sam w jarze. Patrzał, jak  reszta  ludzi 
przerzuca swoje kalekie ciała poprzez krawędź wierzchołka  i 
znika mu z oczu. Potem  zawrócił  i  zszedł  do  zarośli,  w 
których zginęła dziewczyna. Ogień działowy wciąż trwał,  ale 
Koolau pozostał na  miejscu,  gdyż  daleko  w  dole  widział 
wspinających  się   żołnierzy.   Granat   rozerwał   się   o 
dwadzieścia stóp od niego. Koolau, rozpłaszczony  na  ziemi, 
usłyszał świst przelatujących w górze  odłamków.  Opadł  nań 
deszcz kwiatów hau. Podniósł głowę,  zerknął  na  ścieżkę  i 
westchnął. Bał się ogromnie.  Nie  przejąłby  się  strzałami 
karabinowymi, ale ten ogień armatni był obrzydliwy.  Ilekroć 
zawył w pobliżu przelatujący granat Koolau drżał i przypadał 
do ziemi, lecz za każdym razem znowu podnosił  głowę,  ażeby 
obserwować ścieżkę. 
    Wreszcie pociski przestały padać. Wyrozumował sobie,  iż 
to dlatego, że żołnierze byli  teraz  bliżej.  Posuwali  się 
gęsiego po ścieżce. Koolau zaczął ich  liczyć,  ale  wkrótce 
stracił rachubę. W  każdym  razie  było  ich  około  stu,  a 
wszyscy przyszli po trędowatego Koolau. Czuł przypływ  dumy. 
Policjanci  i  żołnierze,  zbrojni  w  działka  i  karabiny, 
przyszli po niego, a on był tylko sam jeden,  i  to  kaleka, 
szczątek ludzki. Tysiąc dolarów wyznaczyli za niego,  żywego 
czy umarłego. Koolau nigdy w życiu nie miał tyle  pieniędzy. 
Ta myśl była gorzka. Kapahei miał słuszność. On, Koolau, nie 
zrobił nic złego. Ponieważ haole potrzebowali siły  roboczej 
do uprawiania zrabowanej ziemi, więc  sprowadzili  chińskich 
kulisów, a z nimi przyszła choroba. A teraz, dlatego że  się 
nią zaraził, wart był tysiąc dolarów. - ale nie jako on sam. 
Tyle  pieniędzy  warte  było  jego  bezwartościowe  ścierwo, 
przegniłe od trądu albo zmiażdżone wybuchającym pociskiem. 
    Kiedy żołnierze  dotarli  do  wąskiej  jak  ostrze  noża 
grani, Koolau chciał ich przestrzec. Ale wzrok jego padł  na 
szczątki zamordowanej dziewczyny, więc zmilczał. Gdy sześciu 
żołnierzy weszło na grań, otworzył  ogień.  I  nie  przestał 
strzelać,  gdy  tam  nie  został   już   nikt.   Opróżniwszy 
magazynek, naładował go i  znów  wystrzelał,  do  ostatniego 
naboju. Strzelał  dalej.  Wszystkie  krzywdy  gorzały  mu  w 
pamięci, ogarnęła go  mściwa  furia.  Wzdłuż  całej  ścieżki 
strzelali  żołnierze,  a  choć  leżeli  płasko  na  ziemi  i 
usiłowali  kryć  się  za  płytkimi  nierównościami   gruntu, 
przecież dla niego stanowili wyraźne cele. Dokoła świszczały 
i łomotały kule, a od czasu  do  czasu  rykoszet  przeszywał 
ostrym jękiem powietrze. Jedna z kul wyorała  mu  bruzdę  na 
skórze czaszki, druga oparzyła łopatkę nie naruszając ciała. 
    Była to  masakra  dokonywana  przez  jednego  człowieka. 
Żołnierze zaczęli się wycofywać odciągając rannych  kolegów. 
Kiedy Koolau  do  nich  mierzył,  poczuł  swąd  przypalonego 
mięsa. Zrazu  rozejrzał  się,  a  potem  odkrył,  że  zapach 
pochodzi z jego  własnych  dłoni.  Przyczyną  był  rozgrzany 
metal lufy. Trąd zniszczył większość nerwów w rękach Koolau. 
Choć ciało miał przypalone i czuł  jego  woń,  przecież  nie 
doświadczał żadnego bólu. 
    Leżał w gęstwinie i uśmiechał się, gdy wtem  przypomniał 
sobie działka. Bez wątpienia zaczną z nich  strzelać  znowu, 
tym razem prosto w te zarośla,  z  których  im  zadał  takie 
straty. Ledwie zdążył się ukryć za małym  występem  skalnym, 
gdzie jak zauważył, nie padały  granaty,  gdy  bombardowanie 
zaczęło się od nowa. Liczył pociski. Sześćdziesiąt  wybuchło 
jeszcze  w  wąwozie,   nim   działka   zamilkły.   Niewielka 
przestrzeń  była  tak  usiana  lejami,   iż   wydawało   się 
niepodobieństwem,  by  mogła  tam  ocaleć  jakakolwiek  żywa 
istota. Tak widać uważali żołnierze, bo  znów  zaczęli  piąć 
się  po  ścieżce  w  promieniach  palącego,   popołudniowego 
słońca. I znowu rozgorzała  walka  o  grań,  i  raz  jeszcze 
żołnierze wycofali się na brzeg morza. 
    Przez  dwa  następne  dni  Koolau  pilnował   przejścia, 
jakkolwiek  żołnierze  zadowalali   się   teraz   posyłaniem 
granatów na jego kryjówkę. Potem Pahau, trędowaty  chłopiec, 
przyszedł nad krawędź ściany wąwozu i krzyknął do Koolau, że 
Kilolianę przygniotła osuwająca się skała, kiedy polował  na 
kozy,  aby  dostarczyć  ludziom  mięsa,  i  że  kobiety   są 
wystraszone i nie wiedzą, co robić. Koolau przywołał chłopca 
do siebie i postawił go  z  wolnym  karabinem  na  straży  u 
przejścia. 
    Ludzi zastał upadłych  na  duchu.  Większość  była  zbyt 
niedołężna,  by  zaopatrzyć  się  w  pożywienie  w  tak  nie 
sprzyjających warunkach, toteż wszyscy  przymierali  głodem. 
Wybrał dwie  kobiety  oraz  mężczyznę,  których  nie  zżarła 
jeszcze choroba, i posłał ich do wąwozu po żywność  i  maty. 
Resztę zaczął pocieszać  i  pokrzepiać,  aż  w  końcu  nawet 
najsłabszy wziął się do pomocy przy  budowaniu  prymitywnych 
schronów. 
    Ale ci, których posłał po żywność, nie wrócili, sam więc 
znów ruszył do wąwozu. Kiedy ukazał się  na  skraju  skalnej 
ściany, zagrzechotało kilka karabinów. Jedna  kula  rozdarła 
Koolau ciało na ramieniu, a odprysk skały, w którą trzasnęła 
druga, rozciął mu policzek.  W  chwili  gdy  to  się  stało, 
odskoczył i spostrzegł, że wąwóz zaroił  się  od  żołnierzy. 
Zdradzili  go  właśni  ludzie.  Ogień  armatni    był   zbyt 
straszliwy, wybrali przeto więzienie na Molokai. 
    Koolau cofnął się i  zdjął  jeden  z  ciężkich  pasów  z 
nabojami. Leżąc między głazami odczekał, aż głowa i  ramiona 
pierwszego żołnierza ukazały się mu wyraźnie i dopiero wtedy 
nacisnął spust. Powtórzyło się to dwukrotnie,  a  potem,  po 
dłuższej chwili, nad krawędzią skalnej  ściany  ukazała  się 
miast głowy i ramion biała flaga. 
    - Czego chcecie? - zapytał. 
    - Ciebie, jeżeli jesteś trędowatym Koolau - doleciała go 
odpowiedź. 
    Koolau zapomniał,  gdzie  jest,  zapomniał  o  wszystkim 
leżąc tam i podziwiając niesamowity upór tych haole,  którzy 
musieli postawić na swoim, choćby  się  niebo  waliło.  Tak, 
chcieli narzucić swą wolę  wszystkiemu  i  wszystkim,  nawet 
gdyby przyszło im zginąć. Nie mógł się oprzeć podziwowi  dla 
nich, dla tej woli silniejszej  niż  życie,  naginającej  do 
siebie wszystko. Był przeświadczony o  beznadziejności  swej 
walki. Nie sposób było oprzeć się  straszliwej  woli  haole. 
Choćby ich ubił tysiąc, powstaliby niczym piaski z dna morza 
i uderzyli na niego, coraz liczniejsi  i  liczniejsi.  Nigdy 
nie wiedzieli, kiedy są pokonani. To było  ich  wadą  i  ich 
zaletą. Tego właśnie  brakowało  ludziom  jego  rasy.  Teraz 
pojmował, jakim sposobem podbiła ten kraj  garść  głosicieli 
Boga i głosicieli Rumu. Stało się tak dlatego, że...
    - No, co masz do powiedzenia? Pójdziesz ze mną? 
    Był to głos niewidocznego człowieka, który trzymał białą 
flagę. Jak każdy haole zdążał prosto do obranego celu. 
    - Pogadajmy - odpowiedział Koolau. 
    Ukazała się głowa, potem  ramiona  tamtego,  a  wreszcie 
całe  ciało.   Był   niebieskookim,   dwudziestopięcioletnim 
młodzieńcem o gładkiej twarzy, wyglądał szczupło i  zgrabnie 
w mundurze kapitana. Podszedł bliżej, przystanął i usiadł  o 
kilkanaście stóp od Koolau. 
    - Dzielny z ciebie chłop - powiedział z podziwem Koolau. 
- Mógłbym cię zabić jak muchę. 
    - Wcale nie - odparł tamten. 
    - A to dlaczego? 
    - Bo jesteś człowiekiem, Koolau, choć złym.  Znam  twoją 
historię. Zabijasz uczciwie. 
    Koolau mruknął coś, ale w głębi duszy czuł, że  sprawiło 
mu to przyjemność. 
    -  Coście  zrobili  z  moimi  ludźmi?  -  zapytał.  -  Z 
chłopcem, dwiema kobietami i mężczyzną? 
    - Poddali się, a ja teraz przychodzę, ażebyś  ty  zrobił 
to samo. 
    Koolau roześmiał się z powątpiewaniem. 
    - Jestem człowiekiem wolnym - oświadczył. -  Nikomu  nie 
uczyniłem  nic  złego.  Chcę  tylko   jednego:   żeby   mnie 
zostawiono w spokoju. Żyłem wolny i umrę wolny.  Nie  poddam 
się nigdy. 
    - W takim razie twoi ludzie są  mądrzejsi  od  ciebie  - 
odparł młody kapitan. - Popatrz: właśnie idą. 
    Koolau obrócił się i popatrzył na zbliżającą się  resztę 
swojej gromady. Stękając  i  wzdychając,  nadciągał  upiorny 
orszak wlokąc pomimo  niego  swą  nędzę.  Dane  było  Koolau 
pokosztować  jeszcze  głębszej  goryczy,  gdyż  przechodzący 
poczęli obrzucać  go  złorzeczeniami  i  wymysłami;  dysząca 
jędza, która zamykała  pochód,  przystanęła  i  wyciągnąwszy 
wynędzniałe  ręce  o  szponach   harpii,   potrząsając   swą 
wyszczerzoną, trupią czaszką cisnęła w  niego  przekleństwo. 
Po jednym opuszczali się przez krawędź ściany i  oddawali  w 
ręce ukrytym żołnierzom. 
    - Możesz już odejść - powiedział Koolau do kapitana. -Ja 
się nigdy nie poddam. To moje ostatnie słowo. Do widzenia. 
    Kapitan zsunął się po pochyłości do swoich żołnierzy.  W 
następnej chwili, nie pokazując już flagi,  podniósł  czapkę 
nasadzoną na pochwę szabli, a Koolau zaraz przeszył ją kulą. 
Tego popołudnia ostrzeliwali go z nad morza granatami, a gdy 
wycofał się wyżej, w niedostępne rozpadliny ruszyli  za  nim 
żołnierze. 
    Przez sześć tygodni tropili  go  z  jednego  rozdołu  do 
drugiego, poprzez wulkaniczne urwiska, po ścieżkach  dzikich 
kóz. Kiedy się skrył w lantanowej dżungli,  utworzyli  linię 
nagonki i pędzili go niczym królika poprzez gąszcze  lantany 
i krzewy guava. Ale on wciąż kołował, zawracał i wymykał  im 
się. Nie sposób było go dopaść. Gdy go zbyt mocno nacisnęli, 
niechybny karabin powstrzymywał  ich  w  miejscu  i  musieli 
znosić swych rannych ścieżkami na brzeg morza. Czasami  sami 
otwierali ogień, kiedy brunatne ciało mignęło im na chwilę w 
gąszczach. Raz  pięciu  żołnierzy  zdybało  go  na  otwartej 
ścieżce między rozdołami. Opróżnili weń magazynki karabinów, 
gdy kulejąc piął się po karkołomnej drodze. Później znaleźli 
w tym miejscu ślady krwi świadczące o tym, że został  ranny. 
Po upływie sześciu tygodni  dali  za  wygraną.  Żołnierze  i 
policjanci wrócili do  Honolulu,  a  Koolau  pozostał  panem 
doliny Kalalau; od czasu do czasu zapuszczali się tam za nim 
łowcy głów, ale jedynie po to, by ponieść klęskę. 
    W dwa lata później Koolau po raz ostatni wczołgał się  w 
gęstwinę i położył wśród  liści  ti  oraz  kwiecia  dzikiego 
imbiru. Żył wolny i wolny umierał. Zaczął siąpić  drobniutki 
deszcz i Koolau otulił kocem swoje powykręcane,  wynędzniałe 
ciało. Miał na sobie  nieprzemakalną  kurtkę.  Na  piersiach 
ułożył mauzera i przez chwilę czule ocierał  z  lufy  krople 
wilgoci. Jego ręka  nie  miała  już  palców,  które  mogłyby 
pociągnąć za cyngiel. 
    Przymknął oczy, albowiem po osłabieniu  całego  ciała  i 
wirującym zamęcie w mózgu  poznał,  że  zbliża  się  śmierć. 
Wzorem  dzikiego  zwierza  wpełznął  w  kryjówkę,  aby   tam 
sczeznąć. Na wpół przytomny, otumaniony i  majaczący  cofnął 
się myślami do swej młodości do Niihau. W miarę jak uciekało 
z niego życie, a szmer deszczu zacierał  mu  się  w  uszach, 
doznał złudzenia, że znowu układa konie, że dzikie źrebce ze 
związanymi pod brzuchem strzemionami stają dęba i koziołkują 
pod nim. Albo też gnają jak oszalałe po zagrodzie wypędzając 
luzaków poza bariery. W następnej chwili, w sposób  pozornie 
naturalny, ujrzał siebie ścigającego po górskich pastwiskach 
bawoły, chwytającego je na powróz i sprowadzającego  pojmane 
zwierzęta do dolin.  Znów  szczypał  go  w  oczy  i  drażnił 
nozdrza pył i pot koński. 
    Przeżywał na nowo całą swą jurną, krwistą młodość aż  do 
chwili, gdy przenikliwa męka  konania  wyrwała  go  z  owych 
marzeń. Podniósł poczwarne dłonie  i  przyjrzał  im  się  ze 
zdumieniem.  Jak  to?  Dlaczego?  Czemu  ta  dzika   młodość 
przeobraziła się w coś podobnego? A potem przypomniał  sobie 
wszystko i znów na krótką chwilę stał się trędowatym Koolau. 
Powieki zatrzepotały słabo i przymknęły się, w uszach ucichł 
szmer dżdżu. Przeciągły dreszcz wstrząsnął ciałem, lecz i on 
ustał. Koolau uniósł głowę, ale opadła na powrót. Wtedy oczy 
jego rozchyliły się i nie  zamknęły  więcej.  Ostatnia  myśl 
pobiegła ku mauzerowi - przycisnął go  do  piersi  złożonymi 
dłońmi pozbawionymi palców. 
    
    Przełożył Bronisław Zieliński 
    
    
    
    Yah! Yah! Yah! 
    
    Był Szkotem, pijanicą i tęgo ciągnął whisky,  zaczynając 
punktualnie o szóstej z rana, od  pierwszej  kolejki,  którą 
powtarzał w regularnych odstępach czasu przez cały dzień  aż 
do udania się na spoczynek, co zwykle następowało o północy. 
Sypiał zaledwie pięć  godzin  na  dobę,  a  przez  pozostałe 
dziewiętnaście był najspokojniej w świecie pijany.  W  ciągu 
tych ośmiu tygodni, jakie spędziłem z nim na  atolu  Oolong, 
nie widziałem go trzeźwego ani przez chwilę. Prawdę  mówiąc, 
sypiał tak krótko, że  nigdy  nie  miał  czasu  wytrzeźwieć. 
Stanowił okaz najwspanialszego i najregularniejszego pijaka, 
jakiego spotkałem. 
    Nazywał się McAllister. Był już stary i kiepsko  trzymał 
się na nogach. Ręce mu  się  trzęsły  jak  paralitykowi,  co 
zwłaszcza można było zauważyć,  gdy  sobie  nalewał  whisky, 
choć nie pamiętam, by kiedykolwiek  uronił  bodaj  kropelkę. 
Dwadzieścia osiem lat przeżył na Melanezji,  od  niemieckiej 
Nowej  Gwinei  aż  po  niemieckie  Wyspy  Salomona,  i   tak 
całkowicie zespolił się z tą częścią  świata,  że  zazwyczaj 
posługiwał   się   owym    poczwarnym    językiem,    zwanym 
beche-de-mer. Tak na przykład w rozmowie ze mną  "słońce  on 
wyleźć" oznaczało wschód słońca, "kai-kai  przynieść"  -  że 
podano obiad, a  "mój  brzuch  on  pękać"  -  że  cierpi  na 
żołądek. Był niewielkiego wzrostu,  zawiędły  i  spalony  od 
wewnątrz  i  od  zewnątrz  ognistym  spirytusem  i  ognistym 
słońcem. Zdawał się niejako spopielony, przypominał kawałek, 
żużlu, żużlu ożywionego i jeszcze niezupełnie wystygłego,  a 
poruszał się sztywno, kanciasto, jak automat.  Lada  podmuch 
wiatru mógłby go porwać. Ważył dziewięćdziesiąt funtów. 
    Ale najbardziej zdumiewającą rzeczą  była  jego  władza. 
Atol Oolong miał sto czterdzieści mil obwodu. W jego lagunie 
sterowało się według kompasu.  Zamieszkiwało  na  nim  sześć 
tysięcy Polinezyjczyków, krzepkich mężczyzn i kobiet, często 
liczących sześć stóp wzrostu  i  po  kilkaset  funtów  żywej 
wagi. Atol znajdował się  o  dwieście  pięćdziesiąt  mil  od 
najbliższego lądu.  Dwa  razy  do  roku    zawijał  tu  mały 
szkuner, ażeby  zabrać  ładunek  kopry.  Jedynym  białym  na 
Oolongu  był  McAllister,  drobny   kupiec   i   niepoprawny 
pijaczyna - a przecież  żelazną  ręką  sprawował  rządy  nad 
atolem i jego sześcioma tysiącami dzikich.  Kiedy  kazał  im 
przyjść - przychodzili, kiedy powiedział: odejść! - znikali. 
Nigdy nie poddawali w wątpliwość jego rozkazu ani osądu. Był 
swarliwy, jak potrafi być tylko stary Szkot,  i  ustawicznie 
wtrącał się do  ich  osobistych  spraw.  Kiedy  Nugu,  córka 
króla, zapragnęła poślubić Haunaua z drugiego  końca  atolu, 
jej ojciec wyraził na to zgodę,  ale  McAllister  sprzeciwił 
się i małżeństwo nie doszło do  skutku.  Kiedy  król  chciał 
zakupić od arcykapłana pewną wysepkę na lagunie,  McAllister 
powiedział  "nie".  Król  winien  był  Kompanii  około   stu 
osiemdziesięciu tysięcy orzechów kokosowych i póki tego  nie 
zapłacił, nie mógł wydać ani jednego orzecha na inny cel. 
    Jednakże król i jego poddani nie kochali McAllistera. Po 
prawdzie nienawidzili go okropnie i o ile mi  wiadomo,  cała 
ludność z kapłanami na czele przez  trzy  miesiące  daremnie 
usiłowała wymodlić sobie jego  śmierć.  Szatany,  które  nań 
nasyłali,  budziły  zgrozę,  ale  ponieważ  McAllister   nie 
wierzył w szatany, nie miały nad nim  żadnej  władzy.  Wobec 
pijanych Szkotów zawodzą wszelkie  czary.  Zbierano  resztki 
jedzenia, których  dotknęły  jego  usta,  pustą  butelkę  po 
whisky, orzech kokosowy, z którego pił, a nawet jego ślinę i 
odprawiano nad tym przeróżne diabelstwa. Ale McAllister  żył 
nadal. Cieszył się doskonałym  zdrowiem.  Nigdy  nie  miewał 
febry, kaszlu ani kataru, dyzenteria go omijała, a  złośliwe 
ropnie i obrzydliwe schorzenia  skóry,  atakujące  na  równi 
białych i czarnych w tym klimacie, nie imały się go w ogóle. 
Musiał być tak nasiąknięty alkoholem, że zarazki  nie  mogły 
się go uczepić. Wyobrażałem sobie,  jak  opadają  na  ziemię 
gradem mikroskopijnych drobinek,  gdy  tylko  znajdą  się  w 
zasięgu jego przesyconej wódką aury.  Nikt  go  nie  kochał, 
nawet zarazki, on zaś kochał jedynie whisky, a jednak żył. 
    Była to dla mnie zagadka. Nie mogłem pojąć, jak  to  się 
dzieje, że sześć tysięcy krajowców ulega temu wynędzniałemu, 
zasuszonemu tyranowi. Cud prawdziwy,  że  nie  zginął  nagłą 
śmiercią już dawno temu. Ludność atolu, w przeciwieństwie do 
tchórzliwych Melanezyjczyków, była zawadiacka i  wojownicza. 
Na wielkim  cmentarzysku,  u  wezgłowi  i  w  nogach  mogił, 
spoczywały pamiątki dawnych, krwawych wydarzeń - łopatki  do 
wykrawania tłuszczu wielorybiego, stare, zardzewiałe bagnety 
i  kordelasy,  miedziane  sworznie,  żelazne  części  rudli, 
harpuny, bombardy, cegły, które mogły  pochodzić  jedynie  z 
pieców do wytapiania tłuszczu na  okrętach  wielorybniczych, 
oraz stare działka spiżowe z szesnastego wieku,  które  były 
potwierdzeniem legend o dawnych hiszpańskich żeglarzach. 
    Na  Oolongu  okręt  za  okrętem  spotykała   katastrofa. 
Niecałe   trzydzieści   lat   temu   statek    wielorybniczy 
"Blennerdale",  który  wpłynął  na  lagunę   dla   dokonania 
naprawy, dostał się do niewoli wraz z całą załogą. W podobny 
sposób zginęła załoga "Gasketu", statku przewożącego  drzewo 
sandałowe. Wielki francuski bark*, [Bark - łódź  omasztowana 
w ten sposób, że dwa przednie maszty są rejowe, a trzeci jak 
u szkunera.] "Toulon", który przed atolem  zaskoczyła  cisza 
morska, zdobyli wyspiarze po zaciętej  walce  i  zatopili  w 
przesmyku  Lipau,  przy  czym  kapitanowi  udało  się  uciec 
szalupą wraz z garścią marynarzy.  Hiszpańskie  działka  zaś 
świadczyły  o  klęsce  jakiegoś  okrętu  dawnych  odkrywców. 
Wszystkie te wydarzenia należą już do historii  i  można  je 
odnaleźć  w  "Księdze  Żeglarskiej  Południowego  Pacyfiku". 
Jednakże miałem się jeszcze dowiedzieć,  że  istnieje  także 
inna historia, nie pisana. Tymczasem  zachodziłem  w  głowę, 
dlaczego sześć tysięcy pierwotnych dzikusów pozostawia  przy 
życiu jednego zwyrodniałego szkockiego despotę. 
    Pewnego upalnego popołudnia siedziałem z McAllisterem na 
werandzie wychodzącej na lagunę, która  mieniła  się  niczym 
klejnot cudnymi barwami. W tyle, za szerokim na  sto  jardów 
pasmem  usianego  palmami  piasku,   fale   pełnego   morza, 
okalającego z zewnątrz atol, rozbijały się z hukiem o  rafy. 
Było straszliwie  gorąco.  Znajdowaliśmy  się  pod  czwartym 
stopniem szerokości geograficznej i słońce, które  w  swojej 
wędrówce na południe minęło  przed  kilkoma  dniami  równik, 
wisiało wprost nad naszymi głowami. Nie było wcale wiatru  - 
nawet  najlżejszego  podmuchu.  Okres  południowo-wschodnich 
pasatów dobiegał przedwcześnie  końca,  a  północno-zachodni 
monsun nie zaczął jeszcze wiać. 
    -  Nie  potrafią  tańczyć  ni   cholery   -   powiedział 
McAllister. 
    Zdarzyło mi się bowiem napomknąć, że tańce polinezyjskiE 
stoją wyżej od papuaskich, czemu McAllister zaprzeczył tylko 
z wrodzonej kłótliwości. Było  jednak  za  gorąco,  aby  się 
spierać, więc nie odrzekłem ani słowa. Poza  tym  nigdy  nie 
widziałem, jak tańczą ludzie z Oolongu.
    - Ja panu tego dowiodę - oznajmił przyzywając skinieniem 
zwerbowanego do pracy czarnego chłopca  z  Nowego  Hanoweru, 
który pełnił funkcje kucharza i służącego. - Ty, chłopak, ty 
powiedzieć król, żeby tu przyjść do mnie. 
    Chłopiec  odszedł,  a  po  chwili  zjawił  się  pierwszy 
minister, zmieszany,  zakłopotany,  tłumacząc  się  gęsto  i 
przepraszając. Krótko rzekłszy, król spał  i  nie  można  mu 
było przeszkadzać. 
    - Król spać mocno za bardzo - oświadczył na zakończenie. 
    McAllister wpadł w taką pasję, że  pierwszy  minister  w 
popłochu wziął nogi za pas i wrócił z samym królem. Tworzyli 
przepyszną parę, zwłaszcza monarcha, który musiał liczyć nie 
mniej niż sześć stóp i trzy cale wzrostu. Rysy  jego  twarzy 
miały w sobie coś orlego, co często  się  spotyka  u  Indian 
północno-amerykańskich. Urodził się i wychował do rządzenia. 
Gdy słuchał, oczy jego  miotały  błyskawice,  lecz  mimo  to 
potulnie  zastosował  się  do  rozkazu  McAllistera,   który 
polecił mu    zwołać  kilkuset  co  najlepszych  tancerzy  i 
tancerek z wioski. Jakoż  zaczęli  tańczyć  i  tańczyli  tak 
przez dwie mordercze godziny w piekących promieniach słońca. 
Najwyraźniej nie kochali za to McAllistera, ale jemu było to 
obojętne  i  w  końcu  odprawił  tancerzy  wśród  wyzwisk  i 
szyderstw. 
    Nikczemna służalczość  tych  wspaniałych  dzikusów  była 
przerażająca. Skąd się to brało? Na czym polegała  tajemnica 
tego człowieka? W miarę jak dni upływały,  dziwiło  mnie  to 
coraz  bardziej  i  chociaż   wciąż   miałem   dowody   jego 
niepodzielnej władzy, nie mogłem ani rusz znaleźć klucza  do 
tej zagadki. 
    Pewnego dnia zdarzyło mi się wspomnieć  McAllisterowi  o 
moim rozczarowaniu z powodu  nieudanej  próby  nabycia  pary 
pięknych, pomarańczowych muszli. W Sydney dostałbym  za  nie 
pięć funtów jak nic. Zaofiarowałem dwieście cegiełek tytoniu 
właścicielowi,  który  jednak  domagał  się   trzystu.   Gdy 
mimochodem o tym napomknąłem, McAllister natychmiast  posłał 
po niego, zabrał mu obie muszle i wręczył je mnie.  Pozwolił 
mi zapłacić za nie tylko  pięćdziesiąt  cegiełek.  Krajowiec 
przyjął tytoń i był najwyraźniej uradowany, że wykręcił  się 
tak łatwo. Co do mnie, postanowiłem  w  przyszłości  trzymać 
język na wodzy. I wciąż łamałem  sobie  głowę  nad  sekretem 
władzy McAllistera.  Posunąłem  się  nawet  tak  daleko,  że 
zapytałem go wprost, ale tylko przymknął jedno  oko,  zrobił 
tajemniczą minę i pociągnął następny haust whisky. 
    Pewnej  nocy  popłynąłem  łowić  ryby   na   lagunie   w 
towarzystwie Otiego, krajowca, któremu odebrano owe  muszle. 
Potajemnie dodałem  mu  jeszcze  sto  pięćdziesiąt  cegiełek 
tytoniu, wskutek czego nabrał dla mnie szacunku graniczącego 
z  czcią,  co  było  o  tyle  osobliwe,  że   liczył   sobie 
przynajmniej dwa razy więcej lat niż ja. 
    - Dlaczego wy kanaka tacy strachliwi?  -  zagadnąłem.  - 
Ten kupiec, on jeden człowiek.  Wy  kanaka  dużo  za  bardzo 
ludzi. Wy ludzie kanaka  jak  psy:  dużo  strach  przed  ten 
człowiek. On was nie zjeść. Dlaczego wy taki wielki strach? 
    - A jakby dużo człowiek kanaka jego zabić? - zapytał. 
    - To on umrzeć - odparłem. - Wy ludzie kanaka dawno temu 
zabić dużo biały człowiek. Dlaczego bać się ten biały? 
    - Tak, my ich dużo zabić - brzmiała  odpowiedź.  -  Daję 
słowo! Mnóstwo! Dawno. Raz, jak  ja  być  młody  za  bardzo, 
jeden duży okręt tu przypłynąć.  Wiatr  on  nie  wiać.  Dużo 
człowiek kanaka wsiąść w czółna, w dużo czółna i złapać  ten 
okręt. My bardzo  się  bić.  Dwóch,  trzech  biały  człowiek 
strzelać jak diabeł. My nie  bać.  my  podpłynąć,  wejść  na 
okręt dużo człowiek, może pięćdziesiąt razy po dziesięć.  Na 
ten okręt być jedna biała  kobieta.  Ja  jeszcze  nigdy  nie 
widzieć biała kobieta. Dużo  biały  człowiek  zabity.  Jeden 
kapitan, on nie zabity. I jeszcze pięć, sześć biały człowiek 
nie zabity. Kapitan on krzyczeć. Kilka  biały  człowiek  oni 
bić. Jeden biały człowiek spuścić łódź i wszyscy oni wsiąść. 
Kapitan, on opuścić w łódź  biała  kobieta.  A  potem  mocno 
wiosłować mnóstwo. Mój ojciec wtedy być silny człowiek. On w 
nich rzucić dzida. Ta dzida wejść w bok ta biała kobieta.  I 
nie zatrzymać się, ale wyjść z drugi bok. Ona umrzeć. Ja nie 
bać. Dużo kanaka nic nie bać. 
    Widocznie musiałem  urazić  dumę  starego  Otiego,  gdyż 
nagle ściągnął swą lava-lava i pokazał mi bliznę  pochodzącą 
najwyraźniej od kuli. Zanim zdążyłem  coś  powiedzieć,  jego 
linka poczęła nagle wylatywać z  czółna.  Przytrzymał  ją  i 
popróbował wyciągnąć, ale ryba snadź okręciła linkę  naokoło 
gałęzi koralu. Obrzucił mnie spojrzeniem pełnym  wyrzutu  za 
to, że odwróciłem jego  uwagę,  wyskoczył  za  burtę  nogami 
naprzód i znalazłszy się pod wodą przekoziołkował,  po  czym 
spłynął na dno wzdłuż linki. W tym miejscu było  głęboko  na 
dziesięć sążni. Wychyliłem się i śledziłem ruchy jego  stóp, 
które zniknęły mi z oczu  zapalając  upiorne  ogniki  pośród 
bladej fosforescencji. Dziesięć sążni,  czyli  sześćdziesiąt 
stóp, było dla tego starca fraszką w porównaniu z  wartością 
haczyka i linki. Po dłuższej chwili, która zdawała się trwać 
z  pięć  minut,  choć  pewnie   nie   przekroczyła   minuty, 
dojrzałem,  jak  wypływał  opromieniony   białym   światłem. 
Wynurzył  się  na   powierzchnię   i   wrzucił   do   czółna 
dziesięciofuntowego  sztokfisza,  w  którego   pysku   tkwił 
nienaruszony haczyk z linką. 
    - Może być - powiedziałem bezlitośnie - że wy  nie  mieć 
strach dawno temu. Ale teraz wy mieć  mnóstwo  strach  przed 
ten biały człowiek. 
    - Tak,  mnóstwo  strach  -  wyznał,  najwyraźniej  chcąc 
skończyć  z  tym  tematem.  Przez   następne   pół   godziny 
rzucaliśmy i wyciągaliśmy linki w milczeniu.  Potem  zaczęły 
brać przynętę małe rekiny, więc utraciwszy po jednym haczyku 
wybraliśmy linki z wody i czekali, aż rekiny odpłyną. 
    - Ja tobie powiedzieć prawda - odezwał się Oti. -  Wtedy 
ty wiedzieć, dlaczego my teraz bać. 
    Zapaliłem  fajkę  i  zamieniłem  się  w  słuch,  a   Oti 
opowiedział mi  w  potwornym  beche-de-mer  historię,  którą 
tutaj  przekładam  na  zwykły  język.  Poza   tym   opowieść 
utrzymana jest w takim  samym  duchu  i  porządku,  w  jakim 
usłyszałem ją z ust Otiego. 
    -  Po  tamtej  bitwie  wbiliśmy  się  w  pychę.   Często 
walczyliśmy z obcymi białymi, co żyją na morzu  i  zawsześmy 
ich zwyciężali. 
    Kilku z nas zginęło, ale cóż to  jest  w  porównaniu  do 
tych tysięcznych bogactw, jakie znajdowaliśmy na statkach? A 
potem któregoś dnia, ze dwadzieścia  albo  dwadzieścia  pięć 
lat temu, wpłynął przez przesmyk na lagunę szkuner. Był duży 
i miał trzy maszty. Załoga składała się z pięciu  białych  i 
blisko  czterdziestu  czarnych  z  Nowej  Gwinei   i   Nowej 
Brytanii. Przypłynęli tu łowić trepangi.  Statek  stanął  na 
kotwicy po drugiej  stronie  laguny,  koło  Pauloo,  a  jego 
łodzie rozproszyły się wszędzie i załogi rozbiły  obozowiska 
na plażach, aby tam wędzić trepangi. Rozdzielając się w  ten 
sposób, osłabili się, gdy ci, którzy łowili  tutaj,  byli  o 
pięćdziesiąt mil od tych, co zostali na  szkunerze  stojącym 
koło Pauloo, a inni odpłynęli jeszcze dalej. 
    Nasz król zwołał przywódców na radę, a ja  należałem  do 
osady czółna, które całe popołudnie i całą noc płynęło przez 
lagunę, aby dać  znać ludziom z Pauloo, że  rano  napadniemy 
jednocześnie na wszystkie obozowiska, oni  zaś  mają  zdobyć 
szkuner. My, którzyśmy przynieśli tę wieść, byliśmy zmęczeni 
wiosłowaniem, lecz mimo to  wzięliśmy  udział  w  ataku.  Na 
szkunerze znajdowali się dwaj biali, kapitan i drugi oficer, 
oraz z pół tuzina czarnych. Kapitana  i  trzech  jego  ludzi 
schwytaliśmy na brzegu i zabili, ale przedtem położył trupem 
ośmiu naszych  strzelając  z  dwóch  rewolwerów.  Bo  trzeba 
dodać, że walczyliśmy z bliska, pierś w pierś. 
    Odgłosy walki  powiedziały  oficerowi,  co  się  święci; 
załadował więc żywność, wodę i żagiel do małej łódki,  która 
nie miała więcej niż dwanaście stóp długości. Uderzyliśmy na 
szkuner w tysiąc ludzi, a nasze czółna pokryły lagunę. Prócz 
tego dęliśmy w konchy, śpiewali  pieśni  wojenne  i  bębnili 
wiosłami o boki czółen. Co mógł nam  zrobić  jeden  biały  i 
trzech czarnych chłopców? Nic - i oficer o tym wiedział. 
    Biali ludzie to szatany.  Często  przyglądałem  się  im, 
jestem już teraz  stary  i  wreszcie  zrozumiałem,  dlaczego 
zabrali wszystkie wyspy na morzu.  Dlatego  właśnie,  że  to 
szatany. O, siedzisz tu ze mną w czółnie. Jeszcze  z  ciebie 
prawie chłopak. Nie jesteś mądry, bo co dzień mówię ci wiele 
rzeczy, których nie wiesz. Kiedy  byłem  malcem,  wiedziałem 
więcej o rybach i ich  obyczajach  niż  ty  obecnie.  Jestem 
starym człowiekiem, ale mogę opuścić się aż na dno laguny, a 
ty nie potrafisz podążyć za mną. Do czego ty w ogóle  jesteś 
zdatny? Nie wiem; chyba tylko do walki.  Nie  widziałem  cię 
nigdy walczącego, ale wiem, żeś podobny do swoich braci i że 
na pewno bijesz się jak  szatan.  Poza  tym  jesteś  głupiec 
podobnie jak twoi  bracia.  Nie  wiesz,  kiedy  przegrywasz. 
Będziesz się bił aż do śmierci, a wtedy już za późno połapać 
się, żeś pobity. 
    Otóż słuchaj, co zrobił ten oficer. Kiedyśmy podpłynęli, 
pokrywając morze czółnami i dmiąc w konchy, odbił w łódce od 
szkunera  razem  z  trzema  czarnymi  chłopcami   i   zaczął 
wiosłować w stronę przesmyku. W tym także  był  głupcem,  bo 
żaden mądry człowiek nie  wypłynie  na  morze  w  tak  małej 
łodzi. Jej burty wystawały nad wodę o niespełna cztery cale. 
Ścigało go dwadzieścia czółen z dwustu młodymi  ludźmi.  Gdy 
my przepływaliśmy pięć sążni, jego chłopcy  posuwali  się  o 
jeden. Nie miał żadnych szans, ale był głupi. Stanął w łodzi 
z karabinem i zaczął  strzelać.  Nie  strzelał  dobrze,  ale 
kiedyśmy się przybliżyli, wielu z nas  zabił  albo  poranił. 
Mimo to nadal nie miał żadnej możliwości ocalenia. 
    Pamiętam, że przez cały czas  palił  cygaro.  Płynęliśmy 
prędko, a gdy  byliśmy  już  o  czterdzieści  stóp,  opuścił 
karabin, zapalił od cygara laskę dynamitu i  cisnął  w  nas. 
Potem zapalił następną i jeszcze jedną, i tak rzucił  w  nas 
bardzo szybko  wiele  tych  lasek.  Teraz  wiem,  że  musiał 
porozszczepiać końce lontów i powtykać w nie główki zapałek, 
bo  chwytały  ogień  od  razu.  Zresztą  lonty  były  bardzo 
krótkie. Niektóre laski dynamitu wybuchały w powietrzu,  ale 
większość rozerwała się w czółnach. A za każdym  razem,  gdy 
wybuchały w czółnie, już było po nim.  Z  dwudziestu  czółen 
połowa  poszła  w  drzazgi.  Czółno,  w  którym  siedziałem, 
zostało rozerwane wraz z dwoma ludźmi siedzącymi obok  mnie. 
Laska dynamitu  upadła  między  nich.  Inne  czółna  zaczęły 
zawracać i uciekać. Wtedy oficer ryknął:  "Yah!  Yah!  Yah!" 
Znów zaczął strzelać i wielu naszych  uciekając  zginęło  od 
kul w plecy. A czarni w jego łodzi wiosłowali  bez  przerwy. 
Widzisz, że mówiłem ci prawdę. Ten oficer był szatanem. 
    Ale to jeszcze nie wszystko. Zanim zszedł  ze  szkunera, 
podpalił statek  i  tak  porozkładał  proch  i  dynamit,  że 
wszystko wybuchło jednocześnie. Na pokładzie  było  kilkuset 
naszych  ludzi,  którzy  właśnie  próbowali  zagasić   pożar 
wciągając  wodę  wiadrami  przez  burtę,  gdy  wtem   statek 
wyleciał w powietrze. I tak utraciliśmy  wszystko,  o  cośmy 
walczyli, a poza tym zginęło wielu naszych. Czasami  jeszcze 
teraz, na starość miewam złe sny i słyszę straszny jak  grom 
krzyk tego oficera: "Yah! Yah! Yah!" Ale tamci,  co  byli  w 
obozowiskach, wyginęli do nogi. 
    Oficer przepłynął przesmyk w tej małej  łódce,  a  myśmy 
byli pewni, że już po nim, bo jakże taka łódeczka z czterema 
ludźmi mogła utrzymać się na oceanie? Minął miesiąc,  aż  tu 
któregoś rana, między jednym szkwałem deszczowym  a  drugim, 
wpływa przez przesmyk  szkuner  i  rzuca  kotwicę  naprzeciw 
wioski. Król i przywódcy zwołali wielką  naradę  i  w  końcu 
postanowiono, że  za  ,  kilka  dni  napadniemy  na  statek. 
Tymczasem,  ponieważ  zawsze  mieliśmy  zwyczaj   zachowywać 
pozory przyjaźni, podpłynęliśmy  czółnami  przywożąc  wiązki 
orzechów kokosowych, ptactwo i świnie na handel. A gdy nasze 
czółna zbliżyły się do statku, ludzie z pokładu  zaczęli  do 
nas strzelać, a kiedyśmy rzucili się do ucieczki, zauważyłem 
tego oficera, co wówczas wypłynął na morze  w  małej  łodzi. 
Wyskoczył teraz na burtę statku, zaczął tańczyć i  krzyczeć: 
"Yah! Yah! Yah!" 
    Tego popołudnia przypłynęły od szkunera trzy  niewielkie 
łodzie  pełne  białych  ludzi.  Przeszli  przez  całą   wieś 
strzelając do każdego, kogo napotkali. Wystrzelali też  drób 
i świnie. My, którzyśmy uniknęli  śmierci,  wskoczyliśmy  do 
czółen i powiosłowali na lagunę. Oglądając  się  widzieliśmy 
wszystkie chaty w  ogniu.  Pod  wieczór  zobaczyliśmy  wiele 
czółen  z  Nihi,  tej  wioski,  która  leży   na   północnym 
wschodzie, nad przesmykiem Nihi. Tylko tylu ich  zostało,  a 
wioskę, podobnie jak  naszą,  spalił  drugi  szkuner,  który 
wpłynął przez tamten przesmyk. 
    Wiosłowaliśmy dalej w ciemnościach na zachód, ku Pauloo, 
ale w nocy usłyszeliśmy zawodzenia kobiet i natknęliśmy  się 
na wielką flotyllę czółen. Było to wszystko, co pozostało  z 
Pauloo,  też  leżącego  w  zgliszczach,  bo  trzeci  szkuner 
przypłynął przesmykiem Pauloo. Jak  widzisz,  ten  oficer  i 
jego czarni wcale nie utonęli. Dostał się na Wyspy  Salomona 
i tam opowiedział  swym  braciom,  co  zrobiliśmy  na  atolu 
Oolong.  Wszyscy  jego  bracia  oznajmili,  że  przyjdą  nas 
ukarać, i przypłynęli na tych  trzech  szkunerach,  a  nasze 
trzy wioski zrównali z ziemią. 
    I cóż mieliśmy robić? Rano dwa szkunery dopędziły nas od 
nawietrznej na środku laguny. Wiał silny pasat i powywracali 
dziesiątki czółen. A karabiny  nie  milkły  ani  na  chwilę. 
Rozproszyliśmy się niczym latające ryby, gdy uciekają  przed 
bonitą, a było nas tylu, że  tysiące  zmykały  we  wszystkie 
strony, ku wysepkom na skrajach atolu. 
    Potem szkunery zaczęły nas ścigać po  całej  lagunie.  W 
nocy udawało się nam przemknąć obok nich. Ale  wiedzieliśmy, 
że nazajutrz albo za dwa, trzy dni wrócą i znowu nas pognają 
na drugi koniec laguny. I tak się stało. Już nie  liczyliśmy 
ani nie mogliśmy spamiętać zabitych.  Prawda,  że  nas  było 
wielu, a tamtych mało. Ale cóż mogliśmy zrobić? Ja  byłem  w 
jednym z dwudziestu czółen, pełnych ludzi, którzy  nie  bali 
się   śmierci.   Uderzyliśmy   na    najmniejszy    szkuner. 
Powystrzelali nie wiedzieć ilu  naszych.  Ciskali  w  czółna 
dynamit, a kiedy im  go  zabrakło,  zlewali  nas  wrzątkiem. 
Karabiny nie przestawały gadać ani na  chwilę.  Ci,  których 
czółna rozbito, ginęli od  kul  podczas  ucieczki  wpław.  A 
oficer wciąż tańczył na dachu kajuty i  ryczał:  "Yah!  Yah! 
Yah!" 
    Każda  chata  na  każdej,  nawet  najmniejszej,  wysepce 
poszła z dymem. Nie ocalała ani jedna świnia czy kura. Nasze 
studnie zanieczyszczono wrzucając do  nich  trupy  albo  też 
zasypano po  wręby  skałkami  koralowymi.  Przed  przybyciem 
szkunerów było nas na Oolongu dwadzieścia pięć tysięcy.  Gdy 
odpłynęły, zostało ledwie trzy, jak się zaraz przekonasz. 
    Wreszcie szkunery zmęczyły się pędzaniem  nas  tam  i  z 
powrotem. Popłynęły więc do Nihi, na północny wschód.  Potem 
zaczęły nas gnać ciągle na zachód. Ich dziewięć  szalup  też 
było  na  wodzie.  Po  drodze  przetrząsali  każdą  wysepkę. 
Pędzili nas tak przed sobą, pędzili i pędzili dzień po dniu. 
A co noc wszystkie trzy szkunery i dziewięć  szalup  stawało 
łańcuchem od skraju do skraju laguny, abyśmy nie zawrócili i 
nie zdołali się wymknąć. 
    Nie mogli nas tak gnać bez ustanku, bo laguna gdzieś się 
kończyła, więc wreszcie tych z nas, co pozostali przy życiu, 
wpędzili na ostatnią ławicę piaskową w  zachodniej  stronie. 
Dalej otwierało się  już  pełne  morze.  Było  nas  dziesięć 
tysięcy i pokryliśmy całą tę ławicę od skraju laguny  aż  po 
huczące z drugiej strony atolu fale pełnego morza. Nikt  nie 
mógł się położyć. Nie było miejsca. Staliśmy  bok  w  bok  i 
ramię w ramię. Dwa dni nas tak trzymali, a oficer  wdrapywał 
się od czasu do czasu na olinowanie, drwił z nas i krzyczał: 
"Yah! Yah! Yah!", aż zaczęliśmy gorzko żałować, żeśmy  przed 
miesiącem  zrobili  krzywdę  jemu  i  jego  szkunerowi.  Nie 
mieliśmy co jeść i staliśmy tak dwa dni i  dwie  moce.  Małe 
dzieci pomarły,  pomarli  też  starzy,  słabi  i  ranni.  Co 
najgorsze, nie mieliśmy wody, aby ugasić pragnienie, a przez 
dwa dni prażyło nas słońce i nigdzie nie było  ani  odrobiny 
cienia. Wielu mężczyzn i kobiet weszło do morza i  potonęło, 
a fale wyrzuciły ich ciała z powrotem na plażę. Przyszła też 
plaga much. Niektórzy podpłynęli  wpław  do  szkunerów,  ale 
wystrzelano ich do ostatniego. My zaś, pozostali przy życiu, 
żałowaliśmy bardzo, że w naszej pysze poważyliśmy się napaść 
na trzymasztowy szkuner, który przypłynął łowić trepangi. 
    Rankiem  trzeciego   dnia   przybyli   w   małej   łodzi 
kapitanowie trzech statków z  tym  oficerem.  Wszyscy  mieli 
karabiny i rewolwery. Zaczęli z nami rozmawiać.  Mówili,  że 
przestali nas zabijać tylko dlatego, że już ich to zmęczyło. 
A my  odpowiedzieliśmy,  że  żałujemy  i  nigdy  więcej  nie 
pokrzywdzimy  białego  człowieka,  na  dowód  zaś  uległości 
posypaliśmy sobie głowy piaskiem. Wszystkie kobiety i dzieci 
podniosły taki wrzask o wodę, że przez jakiś czas  nikt  nie 
mógł ich przekrzyczeć. W końcu powiedzieli, jaka nas  spotka 
kara. Musimy  naładować  wszystkie  trzy  szkunery  koprą  i 
trepangami. Zgodziliśmy się, bo chcieliśmy wody, serca nasze 
były zgnębione i wiedzieliśmy, że w walce  jesteśmy  dziećmi 
wobec białych ludzi, którzy biją się jak szatany. A gdy  już 
skończyły się rozmowy, oficer wstał i zaczął z  nas  kpić  i 
ryczeć: "Yah!  Yah!  Yah!"  Potem  odpłynęliśmy  czółnami  w 
poszukiwaniu wody. 
    Przez całe tygodnie  w  ciężkim  trudzie  chwytaliśmy  i 
wędzili trepangi, zbieraliśmy kokosy  i  przerabiali  je  na 
koprę.  Dzień  i  noc  ze  wszystkich  plaż  na   wszystkich 
wysepkach  atolu  Oolong  wznosiły  się  chmury  dymu.   Tak 
płaciliśmy za zły postępek. Albowiem w tych dniach śmierci w 
mózgu każdego z nas wypaliła się jasno prawda, że bardzo źle 
jest krzywdzić białego człowieka. 
    Kiedy szkunery wypełnione już były koprą i trepangami, a 
nasze drzewa obrane z kokosów, trzej  kapitanowie  i  oficer 
zwołali nas na wielką rozmowę.  Powiedzieli,  iż  bardzo  są 
radzi, że dostaliśmy  nauczkę,  a  myśmy  po  raz  tysiączny 
powtórzyli, bardzo żałujemy i więcej już tego nie zrobimy. I 
znów posypaliśmy sobie  głowy  piaskiem.  Wtedy  kapitanowie 
orzekli, że wszystko to bardzo dobrze, lecz aby nam pokazać, 
że o nas nie zapominają, przyślą diabła, którego  na  zawsze 
zapamiętamy, ilekroć przyjdzie nam chęć  skrzywdzić  białego 
człowieka. Oficer raz jeszcze naśmiał się z nas i  zaryczał: 
"Yah! Yah! Yah!" Następnie sześciu  naszych  ludzi,  których 
mieliśmy za dawno zmarłych, wysadzono na ląd  z  jednego  ze 
szkunerów,  a  statki  rozwinęły  żagle  i  odpłynęły  przez 
przesmyk w kierunku Wysp Salomona. 
    Tych sześciu, których wysadzono na ląd, najpierw złapało 
owego diabła, nasłanego przez kapitanów. 
    - I przyszła wielka choroba  -  przerwałem  rozpoznawszy 
podstęp. Na  pokładzie  szkunera  panowała  odra  i  sześciu 
jeńców umyślnie nią zarażono. 
    - Tak, wielka choroba - ciągnął Oti. -  To  był  potężny 
diabeł. Najstarsi ludzie nie słyszeli o czymś podobnym. Tych 
kapłanów, którzy jeszcze żyli, pozabijaliśmy za to,  że  nie 
umieli pokonać diabła. Choroba  się  szerzyła.  Mówiłem,  że 
dziesięć tysięcy naszych stało bok w bok i ramię w ramię  na 
tamtej ławicy. Kiedy choroba  odeszła,  zostało  przy  życiu 
trzy tysiące. A  że  kokosy  przerobiliśmy  na  koprę,  więc 
zaczął się głód. 
    - Ten kupiec - kończył Oti - on jak  kawałek  błota.  On 
jak śmierdzący ślimak, co zdycha, kiedy go kai-kai.  On  jak 
pies, chory pies z dużo pcheł. My nie bać ten kupiec. My bać 
dlatego, że on biały człowiek. My dobrze za bardzo wiedzieć, 
że źle zabijać biały człowiek.  Ten  chory  pies  kupiec,  u 
niego dużo brat, dużo biały człowiek taki jak ty, co walczyć 
jak szatan. My nie bać ten przeklęty kupiec.  Czasem  kanaka 
mnóstwo źli na niego i kanaka chcieć go  zabić,  ale  kanaka 
myśleć: on diabeł i  kanaka  słyszeć  ten  oficer  krzyczeć: 
"Yah! Yah! Yah!" i kanaka go nie zabić. 
    Oti założył  na  haczyk  kawałek  mątwy,  który  oderwał 
zębami od żywego, wijącego się ciała potwora, po czym haczyk 
razem z przynętą  znikł  w  głębinie  wśród  białych  lśnień 
fosforescencji. 
    - Rekin już nie podpłynąć! - powiedział. 
    - Myślę, że złapiemy dużo ryb. 
    Linka  szarpnęła  się  gwałtownie.  Począł   ją   szybko 
wybierać  oburącz  i  rzucił  na   dno   czółna   wielkiego, 
drgającego sztokfisza. 
    - Jak słońce on wyleźć, ja zrobić ten  przeklęty  kupiec 
podarunek z ten duża ryba - powiedział Oti. 
    
    Przełożył Bronisław Zieliński 
    
    
    
    Czun Ah Czun 
    
    Czun Ah Czun   niczym nie zwracał na siebie  uwagi.  Był 
niski jak każdy Chińczyk i jak Chińczyk - szczupły i wąski w 
ramionach. Przyjezdny, ujrzawszy go przypadkiem ma którejś z 
ulic  Honolulu,  pomyślałby,  że  idzie  dobroduszny,   mały 
Chińczyk, pewnie właściciel dochodowej pralni  albo  zakładu 
krawieckiego. Gdy idzie o dobroduszność  i  powodzenie,  sąd 
ten  byłby  słuszny,  chociaż  niepełny,  bo  u   Ah   Czuna 
dobroduszność szła w parze z  powodzeniem  w  interesach,  o 
których nie wiedziano nawet dziesiątej części prawdy. 
    Wiadomo było, że był ogromnie bogaty, ale w tym  wypadku 
"ogromnie" oznaczało tylko nieznane. 
    Ah Czun miał chytre oczka, czarne,  paciorkowate  i  tak 
malutkie   jak   dziurki   wyborowane    świdrem.    Szeroko 
rozstawione,    siedziały     pod     sklepionym     czołem, 
charakterystycznym czołem myśliciela. Bo  Ah  Czunowi  przez 
całe życie nie brakło dość tematów do rozmyślań.  Nie  można 
powiedzieć, by się  nimi  zadręczał,  z  natury  bowiem  był 
filozofem i czy to jako kulis, czy jako multimilioner, pan i 
władca wielu ludzi, zawsze zachowywał jednakowo niewzruszoną 
równowagę ducha. Jego wewnętrznego spokoju nie zdołało nigdy 
zakłócić powodzenie ani niepowodzenie  -  naruszyć.  Przeciw 
niczemu się nie  buntował:  czy  to  były  baty  dozorcy  na 
plantacji trzciny cukrowej, czy też spadek  cen  cukru,  gdy 
sam już został właścicielem tychże pól cukrowych. Tak  to  z 
wyżyn granitowej skały pewności  i  zadowolenia  ze  świata, 
rozstrzygał problemy, nad którymi niewielu ludziom dane jest 
łamać sobie głowy, a najmniej już chińskiemu chłopu. 
    Był bowiem chińskim chłopem, zrodzonym do tego, by przez 
całe życie pracować w polu jak bydlę. Ale  zrządzeniem  losu 
dane mu było uciec z tych pól, niby królewiczowi w bajce. Ah 
Czun nie pamiętał ojca, małorolnego chłopa z okolic Kantonu; 
słabo też pamiętał matkę, która umarła, gdy miał sześć  lat. 
Świetnie za to pamiętał swego czcigodnego wuja  Ah  Kow,  bo 
jemu  służył  jak  niewolnik  od  szóstego  do  dwudziestego 
czwartego roku życia, kiedy uciekł z tego jarzma i zaciągnął 
się na trzy lata jako kulis na  hawajską  plantację  trzciny 
cukrowej za płacę pięćdziesięciu centów dziennie. 
    Ah Czun umiał patrzeć i  widział  to,  czego  nie  widzi 
nawet jeden człowiek na tysiąc. Trzy lata pracował na polach 
cukrowych, a pod koniec tego  okresu  znał  się  na  uprawie 
trzciny  lepiej  niż  nadzorca,  a  nawet  zarządca,   który 
szczerze by się  zdumiał,  gdyby  wiedział,  jak  ten  mały, 
pomarszczony  kulis  zna  się   na   chemicznych   procesach 
przeróbki trzciny. Ah Czun jednak interesował się nie  tylko 
fabrykacją.   Usiłował   zrozumieć,   jak   ludzie   zostają 
właścicielami plantacji  i  cukrowni.  Jedną  prawdę  odkrył 
szybko, tę, że nie bogacą  się  z  pracy  własnych  rąk.  To 
wiedział na pewno, bo sam już pracował  od  lat  dwudziestu. 
Ludzie zbijają majątki na cudzej pracy. A  najbogatszy  jest 
ten, dla którego tyra najwięcej bliźnich. 
    Tak więc, gdy wygasł jego kontrakt, Ah Czun wsadził  swe 
drobne oszczędności w  mały  interes  importowy,  zawiązując 
spółkę z niejakim Ah Yungiem. Z czasem firma rozrosła się  i 
zasłynęła pod nazwą "Ah Czun i Ah  Yung".  Interesowała  się 
wszystkim: od indyjskich jedwabi i rośliny schinseng  aż  do 
wysp guanowych i  handlu  niewolnikami.  Tymczasem  Ah  Czun 
pracował jako kucharz. Gotował świetnie i po  trzech  latach 
był najlepiej płatnym kuchmistrzem w Honolulu.  Mógł  zrobić 
karierę  i  jak  mu  powiedział  jego  szef,  Dantin,  chyba 
zwariował rzucając pracę. Ale Ah Czun wiedział, co  robi,  a 
że wiedział, został nazwany skończonym  osłem  i  nagrodzony 
pięćdziesięciu dolarami ponad należną pensję. 
    Interesy firmy "Ah Czun i Ah  Yung"  szły  świetnie.  Ah 
Czun nie potrzebował już kucharzyć. Działo się to w  złotych 
dla Hawai czasach. Plantacji cukrowych było coraz  więcej  i 
coraz więcej też potrzebowano robotników. Ah Czun szybko się 
w  tym  połapał  i  zorganizował  dostawę   rąk   roboczych. 
Sprowadzał na Hawaje tysiące kantońskich kulisów  i  bogacił 
się coraz bardziej. Inwestował pieniądze we  wszystko.  Jego 
małe, paciorkowate oczki potrafiły wypatrzyć zysk tam, gdzie 
inni widzieli stratę. Za  grosze  nabył  staw  rybny,  który 
później przyniósł mu pięćset procent  zysku  i  posłużył  za 
odskocznię  do  zmonopolizowania  całego  handlu  rybami   w 
Honolulu. Ah Czun nie udzielał wywiadów,  nie  zajmował  się 
polityką, nie bawił się w rewolucje,  ale  dalej  patrzył  w 
przyszłość  i  umiejętniej  przewidywał  wypadki  od  ludzi, 
którzy byli ich duszą. Kiedy jeszcze  Honolulu,  rozrzucone, 
brudne  i  zasypywane  piaskiem,  stało   na   nieurodzajnej 
koralowej rafie, widział je już jako nowoczesne,  oświetlone 
elektrycznością miasto. Skupywał więc tereny. Skupywał je od 
kupców  goniących  za  gotówką,  od  ubogich  krajowców,  od 
marnotrawnych kupieckich synków,  od  wdów  i  sierot  i  od 
trędowatych deportowanych na  Malokai*  [Wysepka,  na  którą 
wywozi  się  trędowatych  z  pozostałych  wysp   Archipelagu 
Hawajskiego.]. I jakoś tak się działo, że  z  czasem  tereny 
nabyte przez  niego  były  potrzebne  pod  składy,  biura  i 
hotele. Dzierżawił więc place, sprzedawał,  kupował  i  znów 
odprzedawał. 
    Ale to nie wszystko. Obdarzył zaufaniem  i  zainwestował 
pieniądze w Parkinsona, kapitana renegata, któremu  nikt  by 
nie zawierzył. I Parkinson odpływał w tajemnicze podróże  na 
małej "Vedze". Żył na koszt Ah Czuna do śmierci, a  w  wiele 
lat  potem  Honolulu  ze  zdziwieniem  dowiedziało   się   z 
nieśmiałych pogłosek, że guanowe wyspy Drake i Acorn zostały 
sprzedane Brytyjskiemu Trustowi Fosfatowemu za trzy  czwarte 
miliona dolarów. Były też tłuste  lata  za  panowania  króla 
Kalakaua, kiedy Ah Czun za  trzysta  tysięcy  dolarów  nabył 
wyłączne prawo handlu opium. Musiał na tym  monopolu  zrobić 
dobry interes, choć zapłacił za niego bez mała jedną trzecią 
miliona, skoro za samą  dywidendę  kupił  później  plantację 
Kalalau, która z kolei  przynosiła  po  trzydzieści  procent 
przez siedemnaście lat zanim ją sprzedał za półtora miliona. 
    Na długo przedtem, za dynastii Kamehameha,  służył  swej 
ojczyźnie jako chiński konsul, z czego też zresztą wyciągnął 
materialne korzyści.  Za  panowania  Kanehameha  IV  zmienił 
obywatelstwo i  przybrał  poddaństwo  hawajskie  po  to,  by 
ożenić  się  ze   Stellą   Allendale.   Była   ona   poddaną 
ciemnoskórego    króla,   choć   bardziej   Anglosaską   niż 
Polinezyjką.   W   gruncie   rzeczy,   dzięki   przypadkowym 
małżeństwom, jej krew była tak rozrzedzona, że należałoby ją 
mierzyć na ósme i  szesnaste  części.  W  jednej  szesnastej 
odziedziczyła krew prababki  Paahao  -  księżniczki  Paahao, 
pochodzącej  z  królewskiego   rodu.   Pradziadkiem   Stelli 
Allendale był kapitan Blunt, angielski awanturnik,  który  w 
służbie u króla Kamehameha I uzyskał wysoką godność świętego 
i nietykalnego wodza, a dziadkiem - kapitan  wielorybniczego 
statku z New Bedford.  Ojcu  zawdzięczała  drobną  domieszkę 
krwi   włoskiej   i   portugalskiej,   ongiś   zaszczepianej 
angielskiej odnodze jej rodowodu. Ta małżonka Ah Czuna, choć 
prawnie  Hawajka,  należała  raczej  do  każdej   z   trzech 
wymienionych narodowości. 
    I do tego zlepku ras Ah Czun dodał mieszankę  mongolską. 
Tak  więc  jego  dzieci  były  w  jednej  trzydziestodrugiej 
Polinezyjczykami, w jednej szesnastej  Włochami,  w  takiejż 
części Portugalczykami, w połowie Chińczykami i w  jedenastu 
trzydziestodrugich  -  Anglikami   i   Amerykanami.   Bardzo 
możliwe,  że  Ah  Czun  zrezygnowałby  z  małżeństwa,  gdyby 
przewidział, co za niezwykłe potomstwo  zrodzi  się  z  tego 
związku.  Było  ono  niezwykłe  pod  wieloma  względami.  Po 
pierwsze - pod względem  liczebności.  Urodziło  się  bowiem 
piętnaścioro  dzieci,  synów  i  córek,  z  przewagą  córek. 
Najpierw przyszło na świat trzech chłopców, a potem już  bez 
przerwy  rodziły  się  same  dziewczynki,   okrągły   tuzin. 
Mieszanina ras dała świetne wyniki. Okazała  się  nie  tylko 
płodną, ale i całe potomstwo wydała zdrowe  i  bez  zarzutu. 
Najbardziej  jednak  zadziwiała  uroda  dzieci   Ah   Czuna. 
Wszystkie córki były pięknościami,  eteryczne  i  delikatne. 
Zaokrąglone kształty mamy  Ah  Czun  złagodziły  kanciastość 
figury  papy  Ah  Czuna.  Córki   więc   cechowała   gibkość 
pozbawiona wybujałości i krągłe  kształty  bez  otyłości.  Z 
każdego rysu, z każdej twarzy  przebijało  zamglone  odbicie 
Azji, stuszowane  i  wygładzone  przez  starą  Anglię,  Nową 
Anglię  i  południową  Europę.  Ktoś  niewtajemniczony   nie 
domyśliłby się, że w ich żyłach przeważa krew  chińska,  ale 
poinformowany,   natychmiast   odkryłby    charakterystyczne 
chińskie rysy. 
    Z  urody  córki  Ah  Czuna  były  czymś  całkiem  nowym, 
zjawiskiem nie spotykanym. Podobne do  siebie,  i  tylko  do 
siebie, różniły się jednocześnie krańcowo. Trudno było wziąć 
jedną za drugą. A  jednak  niebieskooka  i  jasnowłosa  Maud 
przypominała Henriettę, brunetkę o oliwkowej cerze,  tęsknym 
spojrzeniu  wielkich,  ciemnych   oczu,   o   kruczoczarnych 
włosach. Ten  wspólny  rys  godzący  wszystkie  różnice  był 
wkładem Ah Czuna. To on dał fundament, na  który  naniesiono 
kontury pomieszanych  ras.  On  dał  drobnokościsty  chiński 
szkielet,  wokół  którego  narosło  subtelne   i   delikatne 
saksońskie, latyńskie i polinezyjskie ciało. 
    Pani Ah Czun miała własne zapatrywania,  które  Ah  Czun 
szanował, ale którym nie  dawał  posłuchu,  jeśli  zagrażały 
jego filozoficznemu spokojowi. Pani  Ah  Czun  od  urodzenia 
żyła na sposób europejski. Proszę bardzo; Ah  Czun  zbudował 
jej europejską rezydencję. Później, kiedy  synowie  i  córki 
tak podrośli, że ich rada coś znaczyła, wybudował  bungalow, 
obszerny, dość bezsensowny dom, równie prosty jak wspaniały. 
Z upływem czasu wyrosła też górska siedziba na Tantalusie, w 
której rodzina  mogła  się  chronić,  gdy  z  południa  wiał 
"niezdrowy wiatr". Na Waikiki  Ah  Czun  wystawił  nadmorską 
willę na rozległym  terenie  tak  szczęśliwie  wybranym,  że 
później,   kiedy   rząd   Stanów    Zjednoczonych    budując 
fortyfikacje chciał ją zburzyć, musiał wypłacić  mu  ogromne 
odszkodowanie. W tych wszystkich domach nie  brakło  pokojów 
bilardowych, palarni i licznych apartamentów gościnnych,  bo 
niezwykłe potomstwo Ah Czuna lubowało się  w  szumnym  życiu 
towarzyskim.  Umeblowanie  było  wyszukanie  proste.  Dzięki 
wykształconym gustom dzieci Ah Czuna wydawano olbrzymie sumy 
bez fałszywej okazałości. 
    Na wykształcenie dzieci Ah Czun  nie  skąpił  pieniędzy. 
"Co  tam  koszty  -  mówił  ongiś  Parkinsonowi,  kiedy  ten 
nadbaluch nie rozumiał, po co pakować pieniądze w <<Vegę>> i 
podnosić jej morskie kwalifikacje. - Pan  prowadzi  szkuner, 
ja płacę". Tak samo było z synami i z córkami. Oni mieli się 
kształcić, on płacił. Harold, pierworodny, ukończył  Harvard 
i Oxford; Albert i Karol skończyli te same wydziały w  Yale. 
A córki, od najstarszej do najmłodszej,  przygotowywały  się 
najpierw  w  seminarium  Mills   w   Kalifornii,   a   potem 
przechodziły do Vassar*, do Wellesley* albo do  Bryn  Mawr*. 
[Wyższe zakłady naukowe dla kobiet w Stanach Zjednoczonych.] 
Te, które chciały, uzupełniły wykształcenie w Europie. W ten 
sposób dzieci Ah Czuna wracały ze wszystkich części  świata, 
by  mu  sugerować  i  radzić,  jak   ma   upiększyć   prostą 
wspaniałość swojej rezydencji. Ah Czun zaś  wolał  rozkoszny 
blask wschodniego przepychu.  Ale  był  filozofem  i  dobrze 
widział, że gust dzieci zgadzał się z wymaganiami Zachodu. 
    Oczywiście jego dzieci nie były  znane  jako  dzieci  Ah 
Czuna. Nazwisko przeszło tę samą ewolucję,  co  i  on  -  od 
zwykłego kulisa do multimilionera. Mama Ah Czun  pisała  się 
już A'Czun, ale jej mądrzejsze potomstwo opuściło apostrof i 
podpisywało się Aczun. Ah Czun nie oponował. Taka  czy  inna 
pisownia nazwiska nie zakłócała mu filozoficznego spokoju  i 
wygody. Poza tym nie był dumny. Ale kiedy dzieci sięgnęły  w 
swych wymaganiach aż tak  wysoko,  że  zażądały,  by  wdział 
krochmaloną koszulę, sztywny kołnierzyk i żakiet,  zagroziły 
tym jego wygodzie i spokojowi. Ah Czun nie chciał  żadnej  z 
tych rzeczy. Wolał długie, powiewne chińskie  ubiory  i  ani 
prośbą, ani groźbą nie  dał  się  od  nich  odwieść.  Dzieci 
próbowały i jednego,  i  drugiego,  ale  szczególnie  groźba 
sromotnie  zawiodła.  Nie  darmo  byli  w  Ameryce.  Poznali 
znaczenie   bojkotu   stosowanego   przez    zorganizowanych 
robotników, toteż nagle Ah Czun, ich ojciec, spotkał  się  z 
bojkotem we własnym domu. Mama A'Czun buntowała i  popierała 
dzieci. Jednakże Ah Czun, choć laik  w  sprawach  zachodniej 
kultury, doskonale znał się na zachodnich  warunkach  pracy. 
Sam nie byle jaki pracodawca, wiedział, jak sobie poradzić z 
taktyką robotników.  Niezwłocznie  zastosował  lokaut  wobec 
buntowniczego potomstwa i zbłąkanej żony.  Rozpuścił  liczną 
służbę, zamknął stajnie i  domy,  a  sam  przeniósł  się  do 
hotelu Royal, którego był  zresztą  głównym  akcjonariuszem. 
Rodzina w popłochu odwiedzała przyjaciół, on  zaś  spokojnie 
prowadził dalej rozległe interesy, palił  długą  fajeczkę  z 
miniaturową srebrną główką i rozmyślał nad swoim  niezwykłym 
potomstwem. 
    Ten problem zresztą nie mącił mu spokoju. W  głębi  swej 
filozoficznej duszy wiedział, że gdy zagadnienie dojrzeje  - 
potrafi je rozwiązać. Tymczasem dał Aczunom nauczkę, że choć 
ustępliwy, jest jednak panem ich  losu.  Rodzina  wytrzymała 
tydzień, a potem wszyscy wraz z Ah Czunem  i  liczną  służbą 
powrócili do bungalowu. Później nikt już się  nie  buntował, 
gdy  Ah  Czun  wchodził  do  swego  przepysznego  salonu   w 
niebieskim  jedwabnym  chałacie,  miękkich  pantoflach  i  w 
czarnej   jedwabnej    czapeczce    zakończonej    czerwonym 
guziczkiem;  albo  kiedy  na  obszernych  werandach  już   w 
palarni,  w  towarzystwie  oficerów   i   cywilów   palących 
papierosy i cygara,  pociągał  dym  z  długiej  fajeczki  ze 
srebrną główką. 
    Ah Czun był na wyjątkowych prawach w Honolulu. Choć  nie 
udzielał się towarzysko, wszędzie chętnie  go  by  widziano. 
Odwiedzał tylko chińskich kupców w mieście, poza tym nigdzie 
nie bywał. Jednakże przyjmował u siebie i zawsze był  główną 
osobą w rodzinie i pierwszą przy  stole.  Sam,  z  urodzenia 
chiński chłop, prezydował  w  atmosferze  takiej  kultury  i 
wyrafinowania, jakiej nie znalazłoby się na całych Hawajach. 
Nie było też człowieka, któremu duma przeszkodziłaby wejść w 
progi Ah Czuna i skorzystać z jego gościnności. Po pierwsze, 
nic nie można było zarzucić jego domowi. Po drugie, Ah  Czun 
był  potęgą.  I  wreszcie,  był  wzorem  cnót   i   uczciwym 
businessmanem. Pomijając fakt, że uczciwość w  interesach  w 
ogóle stała w Honolulu wyżej niż  na  kontynencie,  Ah  Czun 
zaćmił wszystkich miejscowych  kupców  swoją  drobiazgową  i 
niezachwianą prawością. Jego  obietnica,  już  przysłowiowa, 
była tak dobra jak jego weksel. Nie trzeba go było prosić  o 
podpis, bo nigdy nie złamał  słowa.  W  dwadzieścia  lat  po 
śmierci  Hotchkissa  z   firmy   "Hotchkiss   i   Morterson" 
znaleziono  w   jakichś   zarzuconych   papierach   zmarłego 
lakoniczną notatkę, że Ah  Czun  został  winien  trzydzieści 
tysięcy dolarów. Pożyczył  je,  gdy  był  jeszcze  prywatnym 
doradcą Kamehameha II. W gorączce owych złotych czasów  dług 
wymknął mu się z pamięci. Nie istniało  żadne  zobowiązanie, 
żaden  prawny  dowód  przeciwko  niemu,  a  jednak  załatwił 
wszystko z zarządcą masy spadkowej  i  dobrowolnie  wypłacił 
składany  procent,  który  znacznie   przewyższał   kapitał. 
Podobnie było,  gdy  poręczył  słowem  za  nieszczęsny  Plan 
Budowy Kanałów na Kakiku.  Największy  nawet  pesymista  nie 
śnił w tym czasie o potrzebie takiego poręczenia.  "Podpisał 
czek na dwieście tysięcy,  panowie,  i  okiem  nie  mrugnął, 
okiem   nie   mrugnął!"   -    zdawał    sprawę    sekretarz 
zbankrutowanego przedsięwzięcia, wysłany bez cienia nadziei, 
by wysondować  intencje  Ah  Czuna.  Prócz  wielu  podobnych 
czynów, potwierdzających wierność  danemu  słowu,  nie  było 
chyba na wyspach jednego  człowieka,  któremu  Ah  Czun  nie 
udzieliłby kiedyś pomocy finansowej. 
    Tak  więc  mieszkańcy  Honolulu  patrzyli,   jak   coraz 
bardziej wikłały  się  stosunki  w  niezwykłej  rodzinie  Ah 
Czuna,  i  współczuli  mu  w  duchu,  bo  nie  mogli   sobie 
wyobrazić, jak z tego wybrnie. Ale Ah Czun wyraźniej od nich 
widział sytuację. Lepiej od wszystkich  orientował  się,  że 
jest obcym człowiekiem w swej rodzinie. Nawet  rodzina  tego 
nie odgadywała. Ah Czun wiedział, że nie ma co  robić  wśród 
cudownego potomstwa, zrodzonego  z  jego  krwi  i  ciała,  i 
wybiegając myślą ku starości rozumiał, że  będzie  tu  coraz 
bardziej obcy. Nie  pojmował  swoich  dzieci.  Rozmawiały  o 
rzeczach, które go nie interesowały i  na  których  się  nie 
znał. Zachodnia kultura przeszła koło niego bez śladu. Każdą 
cząstką duszy, każdym  włóknem  ciała  był  Azjatą,  a  więc 
poganinem. Chrześcijanizm dzieci wydawał mu  się  nonsensem. 
Zniósłby jednak wszystko jako obce i mało ważne, gdyby  mógł 
zrozumieć samą młodzież. Kiedy Maud mówiła mu  na  przykład, 
że na utrzymanie domu  w  tym  miesiącu  wydała  trzydzieści 
tysięcy, rozumiał to; rozumiał też, kiedy Albert prosił go o 
pięć tysięcy na kupno jachtu "Muriel" i wpis do  Hawajskiego 
Jacht  Klubu.  Gubił  się  natomiast  zupełnie  w  myślowych 
drogach rodziny, w jej odległych, zawiłych dążeniach. Szybko 
pojął, że umysły  synów  i  córek  są  dla  niego  tajemnym, 
beznadziejnie nieprzeniknionym labiryntem. Zawsze  napotykał 
mur, który dzieli Wschód od Zachodu. Nie miał dostępu do ich 
dusz, a tym samym wiedział, że i jego dusza  jest  dla  nich 
zamknięta. 
    Poza  tym  w  miarę  jak  się  starzał,  coraz  częściej 
spozierał  ku  środowisku,  z   którego   wyszedł.   Zaduchy 
chińskich dzielnic były dla niego najcudowniejszą wonią.  Na 
ulicy wdychał je z rozkoszą,  bo  przenosiły  go  myślami  w 
wąskie i kręte rojne i gwarne zaułki  Kantonu.  Żałował,  że 
przed ślubem, dla przypodobania się przyszłej żonie,  obciął 
warkocz  i  poważnie  przemyśliwał,  by  wygolić  ciemię   i 
zapuścić nowy. Dania, które dla niego obmyślał po  królewsku 
opłacany kucharz, nie łechtały mu pamiętliwego  podniebienia 
tak,  jak  dziwaczne  potrawy   w   dusznych   jadłodajniach 
chińskiej dzielnicy. O wiele więcej  przyjemności  sprawiała 
mu półgodzinna  pogawędka  przy  fajeczce  z  dwoma,  trzema 
przyjaciółmi Chińczykami niż, prezydowanie na wspaniałych  i 
wytwornych obiadach, z których słynął  jego  bungalow.  Przy 
długim  stole  zasiadała  tam  wtedy  cała  miejscowa  elita 
Amerykanów  i  Europejczyków,  kobiet  na  równej  stopie  z 
mężczyznami. Klejnoty lśniły na białych ramionach i  szyjach 
w przyćmionym świetle lamp i mężczyźni byli  we  frakach,  a 
wszyscy paplali i śmiali się  z  rzeczy  i  dowcipów,  które 
wprawdzie rozumiał, ale które  nie  interesowały  go  i  nie 
bawiły. 
    Nie szło mu zresztą tylko o uczucie obcości i o  rosnącą 
chęć  powrotu  do  chińskich  rozkoszy.  Chodziło  także   o 
majątek. Pragnął  wygodnej,  dostatniej  starości.  Pracował 
ciężko i nagrodą miały  mu  być  spokój  i  odpoczynek.  Ale 
wiedział, że  przy  olbrzymim  bogactwie  nie  zazna  pewnie 
spokoju  i   odpoczynku.   Dostrzegł   już   pierwsze   tego 
zapowiedzi. Znał podobne  wypadki.  Pamiętał  swego  starego 
pracodawcę, Dantina, któremu dzieci, po ubezwłasnowolnieniu, 
zupełnie legalnie wydarły zarząd mieniem. Ah Czun widział, i 
wiedział doskonale, że gdyby Dantin był biedakiem, uznano by 
go za zdolnego, by sam prowadził  swoje  interesy.  A  stary 
Dantin miał tylko troje dzieci i pół  miliona,  gdy  on,  Ah 
Czun, miał piętnaścioro dzieci i jemu  jednemu  znaną  ilość 
milionów. 
    - Nasze córki są piękne - powiedział pewnego wieczoru do 
żony. - Kręci się tu wielu młodych  mężczyzn.  Zawsze  pełno 
ich w domu. Płacę duże rachunki za cygara. Czemuż  więc  nie 
dochodzi do ślubów? 
    Mama A'Czun wzruszyła ramionami i czekała. 
    - Kobiety  są  kobietami,  a  mężczyźni  -  mężczyznami. 
Dziwne, że  nikt się nie żeni. Może nasze córki nie podobają 
się młodym ludziom? 
    - Bardzo im się podobają - odparła  mama  A'Czun  -  ale 
widzisz, nie mogą zapomnieć, że ty jesteś ich ojcem. 
    - Ty jednak zapomniałaś, kim był mój ojciec  -  poważnie 
rzekł Ah Czun. - Zażądałaś tylko, bym obciął warkocz. 
    - Młodzi mężczyźni są bardziej wybredni, niż ja byłam. 
    - Cóż jest najważniejsze na świecie? - zapytał  Ah  Czun 
odchodząc nagle od tematu. 
    Mama   A'Czun   zastanawiała   się   chwilę,   a   potem 
odpowiedziała. 
    - Bóg. 
    Ah Czun skinął głową. 
    - Są bogowie i bogowie - powiedział. - Bywają z papieru, 
z drzewa, z brązu. W biurze używam takiego  małego  boga  za 
przycisk. W muzeum Bishop jest wiele  bogów  z  koralu  i  z 
lawy. 
    - Ale Bóg jest  tylko  jeden  -  stwierdziła  stanowczym 
tonem wyzywająco prostując okrągłe kształty. 
    Ah Czun dostrzegł niebezpieczeństwo i zboczył z drogi. 
    - Więc cóż jest większe od Boga? - zapytał. - Powiem ci. 
Pieniądze.  Miewałem   już   do   czynienia   z   Żydami   i 
chrześcijanami, z mahometanami i buddystami,  a  także  i  z 
czarnymi ludźmi z Wysp Salomona i Nowej Gwinei, którzy swego 
boga nosili zawiniętego w przetłuszczony papier. Wszyscy oni 
mieli różnych bogów, ale  wszyscy  czcili  pieniądze.  Weźmy 
tego kapitana Higginsona: zdaje się podoba mu się Henrietta. 
    - Nigdy się z nią nie ożeni -  odparła  mama  A'Czun.  - 
Zostanie admirałem... 
    - Wiceadmirałem - przerwał Ah Czun. - Tak, wiem.  Zawsze 
awansują przed przejściem na emeryturę. 
    - Pochodzi z dobrej  amerykańskiej  rodziny,  która  nie 
chciałaby, żeby się ożenił z ...no,  z  kimś  obcym,  nie  z 
Amerykanką. 
    Ah Czun wytrząsał popiół z  fajeczki  i  zamyślony  znów 
napchał ją szczyptą tytoniu. Milczał, póki nie wypalił fajki 
do końca. 
    - Henrietta jest najstarszą córką. W dniu ślubu dostanie 
trzysta tysięcy dolarów. To podziała na tego kapitana i jego 
wysoko  postawioną  rodzinę.  Zrób  tak,  żeby  się  o   tym 
dowiedział. Tobie to pozostawiam. 
    Ah  Czun  siedział,  palił  dalej,  a  z  kółeczek  dymu 
wyłaniała się ku niemu coraz wyraźniej twarz  i  postać  Toy 
Shuey... Toy Shuey, dziewczyny do wszystkiego  w  domu  jego 
wuja, w kantońskiej wsi, tej dziewczyny, która zawsze  miała 
pełne  ręce  nieprzebranej  roboty,  a  za  całoroczną  orkę 
dostawała jednego dolara. Widział też wstającą  w  spiralach 
dymu własną młodość, kiedy za niewiele większą płacę harował 
na polach wuja przez osiemnaście lat. A teraz on,  Ah  Czun, 
zwykły chłop, dawał swej córce posag równy trzystu  tysiącom 
lat takiej harówki. A Henrietta była tylko jedną z  dwunastu 
córek. Ta myśl wcale nie podnosiła na duchu. Nagle  uderzyło 
go, że  świat  jest  dziwaczny  i  śmieszny.  Zachichotał  i 
zbudził mamę A'Czun z marzeń, których źródło leżało gdzieś w 
głębi jej istoty, w sanktuarium dla niego ukrytym  i  zawsze 
niedostępnym. 
    Obietnica Ah Czuna, podawana z ust do ust, rozniosła się 
lotem ptaka. Kapitan Higginson zapomniał o awansie, o dumnej 
rodzinie i ożenił się z trzystoma tysiącami  dolarów,  a  na 
dodatek  z  kulturalną,   wyrafinowaną   panną,   w   jednej 
trzydziestej drugiej - Polinezyjką, w  jednej  szesnastej  - 
Włoszką,  w   takiejż   części   Portugalką,   w   jedenastu 
trzydziestych drugich - Angielką i Amerykanką  i  w  połowie 
Chinką. 
    Szczodrość Ah Czuna szybko  przyniosła  wyniki.  Zaczęto 
gonić za  jego  córkami.  Następna  była  Klara,  ale  kiedy 
Sekretarz Terytorialny oficjalnie poprosił o  jej  rękę,  Ah 
Czun powiedział mu, że musi czekać  kolejki,  bo  Maud  jest 
starsza i powinna pierwsza wyjść  za  mąż.  To  była  chytra 
polityka. Cała rodzina została żywo zainteresowana, żeby jak 
najprędzej wyswatać Maud, i dopięła tego  w  trzy  miesiące, 
wydając ją za Ned Humphreysa, Komisarza imigracyjnego Stanów 
Zjednoczonych. Oboje żalili się później, bo tym razem  posag 
wyniósł  tylko  dwieście  tysięcy.  Ah  Czun  wyjaśnił,   że 
początkowo był taki hojny, bo chciał przełamać lody, a skoro 
tego dopiął, córki nie mogą go już tyle kosztować. 
    Po Maund wydano Klarę i  przez  następne  dwa  lata  bez 
przerwy wyprawiano jakieś gody w domu Ah Czuna. Tymczasem Ah 
Czun nie próżnował. Wycofywał  się  z  jednego  interesu  po 
drugim.    Sprzedał    swoje    udziały     w     dwudziestu 
przedsiębiorstwach i krok po kroku, by  nie  wywołać  zniżki 
cen   na   rynku,   likwidował   swe   poważne   wkłady    w 
nieruchomościach. Pod koniec jednak  przyśpieszył  tempa,  i 
wywołał zniżkę, i  sprzedawał  ze  stratą.  Pośpiech  wynikł 
stąd, że dojrzał chmury zbierające się na horyzoncie.  Kiedy 
wydawał za mąż Lucille, doszły go już  odgłosy  niesnasek  i 
zawiści. W powietrzu roiło się od knowań i kontrknowań,  jak 
wkraść się w jego łaski, nastawić go przeciw temu czy innemu 
zięciowi lub przeciw wszystkim prócz jednego. Nie wiodło  to 
do spokoju i odpoczynku, o których Ah Czun marzył  na  stare 
lata. 
    Pośpieszył się więc. Od dawna korespondował  z  głównymi 
bankami w Szanghaju i Makao. Przez wiele  lat  każdy  statek 
uwoził do tych daleko-wschodnich banków czeki wystawione  na 
nazwisko niejakiego Czun Ah Czuna. Teraz  czeki  te  zaczęły 
opiewać na grubsze sumy.  Dwie  najmłodsze  córki  Ah  Czuna 
jeszcze nie  wyszły  za  mąż,  ale  on  nie  czekał  dłużej. 
Wyznaczył im  posagi  po  sto  tysięcy  dolarów  i  sumy  te 
zdeponował w Banku Hawajskim, gdzie rosły procenty i czekały 
na dzień ślubu córek. Albert dostał  udziały  w  firmie  "Ah 
Czun i Ah Yung",  Harold,  najstarszy,  wolał  wziąć  ćwierć 
miliona  w  gotówce  i  wynieść  się   do   Anglii.   Karol, 
najmłodszy,  otrzymał  sto  tysięcy,  opiekuna  prawnego   i 
pojechał  na  studia  do  Instytutu  Keeleya*.   [Sanatorium 
Keeleya dla nałogowców.]    Mama  A'Czun  dostała  bungalow, 
górski dom na Tantalusie i nową rezydencję nadmorską zamiast 
tej, którą Ah  Czun  sprzedał  rządowi,  a  prócz  tego  pół 
miliona w bardzo dobrych lokatach. 
    Teraz Ah Czun gotów był już  przeciąć  problem.  Pewnego 
pięknego ranka, kiedy cała rodzina siedziała przy  śniadaniu 
- dopilnował, żeby nie brakowało żadnego zięcia i  żadnej  z 
ich  żon  -obwieścił,  że  wraca  do  ojczyzny.  W  zwięzłym 
przemówieniu wyjaśnił, że szczodrze  zaopatrzył  rodzinę,  i 
dał parę przykazań, które  -  jego  zdaniem  -  ułatwią  jej 
zgodne i harmonijne współżycie. Udzielił także zięciom kilku 
handlowych  rad,  z  naciskiem  podkreślił  korzyści,  jakie 
wynikają z umiarkowanego trybu życia i z solidnych lokat,  a 
także podzielił się z nimi encyklopedycznymi wiadomościami z 
zakresu handlu i przemysłu na Hawajach. Potem kazał zajechać 
stangretowi i w towarzystwie łkającej mamy  A'Czun  odjechał 
na statek  linii  "Pacific  Maul".  Zostawił  za  sobą  dom, 
pogrążony w trwodze. Kapitan Higginson  wrzaskliwie  domagał 
się ubezwłasnowolnienia Ah Czuna. Córki płakały. Jeden z ich 
mężów, były sędzia federalny, wyraził przypuszczenie, że  Ah 
Czun zwariował  i  pobiegł  do  właściwych  władz  prosić  o 
ingerencję. Wrócił jednak z niczym, bo poprzedniego dnia  Ah 
Czun z własnej woli stawał przed komisją lekarską i  uzyskał 
świadectwo pełnej  poczytalności.  Byli  zupełnie  bezsilni, 
udali się więc na przystań,  by  pożegnać  staruszka,  a  on 
pomachał im ręką ze spacerowego pokładu  wielkiego  parowca, 
który właśnie lawirując między rafami  koralowymi  wychodził 
na pełne morze. 
    Ah Czun nie pojechał jednak do Kantonu. Za  dobrze  znał 
ojczyznę i ucisk mandarynów, by wrócić tam  z  pełną  kiesą, 
która mu jeszcze została.  Udał  się  do  Makao.  Dotychczas 
długo korzystał z iście królewskiej władzy i był władczy jak 
król. A kiedy wylądował w Makao i zajechał  do  największego 
europejskiego hotelu,  portier  zatrzasnął  mu  przed  nosem 
książkę meldunkową. Chińczyków tu nie przyjmowano.  Ah  Czun 
wezwał  zarządzającego,  który  potraktował  go  obraźliwie. 
Wtedy odjechał,  lecz  wrócił  po  dwóch  godzinach.  Wezwał 
portiera i zarządzającego, wypłacił im miesięczną  pensję  i 
zwolnił z posady. Kupił bowiem hotel i przez wiele miesięcy, 
kiedy  budowano  dla  niego  wspaniały   podmiejski   pałac, 
mieszkał w  jego  najwytworniejszych  apartamentach.  W  tym 
czasie,  dzięki  niezawodnej  kupieckiej   żyłce,   podniósł 
dochodowość hotelu z trzech procent do trzydziestu. 
    Kłopoty,  przed  którymi  uciekł,  zaczęły  się  prędko. 
Niektórzy  zięciowie  potracili  pieniądze   na   niepewnych 
interesach, inni przepuścili posag żon. A  że  nie  było  Ah 
Czuna, zerkali łapczywym okiem na pół miliona  mamy  A'Czun, 
przy czym wcale nie  żywili  do  siebie  przyjaznych  uczuć. 
Adwokaci obrastali w piórka na komentowaniu sensu legatów Ah 
Czuna. Hawajskie sądy zawalone były  pozwami,  apelacjami  i 
odwołaniami. Nawet sądy karne nie miały spokoju.  Dochodziło 
do  burzliwych  rozmów  między  rodziną,   podczas   których 
wymyślano   sobie   gwałtownie    i    wymieniano    jeszcze 
gwałtowniejsze ciosy. Nawet doniczki latały w  powietrzu  na 
poparcie ostrych słówek. Rodziły się z tego sprawy o obrazę, 
które  wędrowały  przez  wszystkie  instancje,  a   zeznania 
świadków trzymały w napięciu całe Honolulu. 
    Ah Czun zaś w swoim pałacu, otoczony wszystkimi  drogimi 
sercu rozkoszami Wschodu, palił spokojnie fajeczkę i słuchał 
tego, co się dzieje za morzem. Każdym pocztowym parowcem,  w 
nienagannej  angielszczyźnie  wystukanej  na   amerykańskiej 
maszynie, słał z Makao  do  Honolulu  list,  a  w  nim,  nie 
szczędząc wzniosłych cytat i przykazań,  doradzał  rodzinie, 
by żyła w zgodzie i harmonii. Sam  trzymał  się  z  dala  od 
wszystkiego i był zadowolony. Zyskał  spokój  i  wypoczywał. 
Czasem chichotał i  zacierał  ręce,  a  jego  skośne,  małe, 
czarne oczki błyszczały wesoło na  myśl,  jak  zabawny  jest 
świat. Bo  z  całego  życia  i  z  filozoficznych  rozmyślań 
wyniósł tylko jedno: przekonanie,  że  świat  jest  naprawdę 
bardzo zabawny. 
    
    Przełożył Tadeusz Evert 
    
    
    
    Na pokładzie 
    
    Czy może mężczyzna, dżentelmen, nazwać kobietę świnią? 
    Mały człowiek rzucił to pytanie całemu  towarzystwu,  po 
czym osunął się  z  powrotem  na  krzesło  i  dalej  popijał 
limoniadę  z  wyrazem  zdecydowanej  pewności  i  zaczepnego 
oczekiwania  na  twarzy.   Nikt   nie   odpowiedział.   Byli 
przyzwyczajeni do małego  jegomościa,  do  jego  wybuchów  i 
egzaltacji. 
    - Powtarzam: w mojej  obecności  wyraził  się  o  pewnej 
damie, której nikt z  was  nie  zna,  że  jest  świnią.  Nie 
powiedział jakoś delikatniej, tylko tak grubiańsko:  świnia. 
A ja utrzymuję, że  nie  podobna,  by  mężczyzna,  prawdziwy 
mężczyzna, mógł w ten sposób odezwać się o kobiecie. 
    Doktor Dawson  niewzruszenie  pykał  swą  czarną  fajkę. 
Matthews,  podwinąwszy  kolana  i  objąwszy  je   ramionami, 
przyglądał się lecącej mewie. Sweet skończył  swą  whisky  i 
wodził wzrokiem dokoła, w poszukiwaniu stewarda. 
    - Zapytuję  pana,  panie  Treloar,  czy  może  mężczyzna 
nazwać kobietę świnią? 
    Treloar, który  siedział  obok,  zaskoczony  tym  nagłym 
natarciem usiłował się domyślić, z czego też  mały  jegomość 
wnosi, że właśnie on mógłby nazwać kobietę świnią. 
    - Sądzę - zaczął niepewnie -  że...  hm..  to  zależy... 
hm... od kobiety. 
    Tamtemu aż dech zaparło. 
    - Chce pan powiedzieć...? - spytał drżącym głosem. 
    - Że widziałem kobiety tak podłe  jak  świnie,  a  nawet 
gorsze. 
    Zapanowało   długie,   przykre   milczenie.   Brutalność 
odpowiedzi jak  gdyby  przytłoczyła  małego  jegomościa.  Na 
twarzy jego odmalowała się głęboka uraza i ból. 
    - Mówił pan o mężczyźnie, który  użył  niezbyt  pięknego 
słowa, i osądził go pan - rzekł Treloar zimno i spokojnie. - 
Teraz ja powiem o pewnej kobiecie - przepraszam -  damie,  a 
gdy skończę, poproszę, by z kolei ją pan osądził.  Nazwę  ją 
panną Caruthers, głównie dlatego, że to  nie  jej  nazwisko. 
Rzecz działa się na jednym ze statków towarzystwa  P.  i  O. 
kilka lat temu. 
    Panna Caruthers była urocza. Nie, to  jeszcze  nie  jest 
właściwe  określenie.  Była   zadziwiająca.   Pochodziła   z 
najlepszej sfery. Jej ojciec piastował wysoki urząd.  Gdybym 
wymienił nazwisko, wiedzielibyście natychmiast, o kim  mowa. 
W owym czasie panna  odbywała  z  matką  i  dwoma  służącymi 
podróż, bo miała spotkać się z ojcem dajmy na to  gdzieś  na 
Wschodzie. 
    Panna Caruthers - darujcie,  że  się  powtarzam  -  była 
zadziwiająca. To jedyne odpowiednie słowo. Najsłabsze  nawet 
przymiotniki, gdy mowa o niej, muszą się stać superlatywami. 
Wszystko  umiała  lepiej  od  każdej  innej  kobiety  i   od 
większości mężczyzn. Śpiewać, grać na fortepianie to jeszcze 
nic. Jak pewien  krasomówca  wyraził  się  kiedyś  o  starym 
Napoleonie,  nie  miała  sobie  równych.  Jak  ona  pływała! 
Zdobyłaby sławę i majątek jako zawodowa pływaczka.  Należała 
do tych nielicznych kobiet, które  bez  strojnych  sukni,  w 
prostym  kostiumie  kąpielowym  są  jeszcze  piękniejsze.  A 
przecież ubierała się jak prawdziwa artystka. 
    Wracam do jej pływania.  Fizycznie  była  doskonałością. 
Rozumiecie, co chcę przez to powiedzieć. Nie odznaczała  się 
potężnymi  muskułami  akrobatki,   tylko   delikatnością   i 
kruchością, a zarazem i siłą. To,  co  robiła,  było  istnym 
cudem! Znacie ten dziw, jakim jest kobiece  ramię.  Łagodnie 
przechodzi od zaokrąglonego  bicepsa  i  lekko  zaznaczonych 
mięśni przez drobny łokieć i  jędrną  wypukłość  do  pięści, 
małej,  nieprawdopodobnie  małej,  a  silnej  i  jak   gdyby 
toczonej. Takim dziwem było jej ramię.  A  kiedy  widziałem, 
jak pływa energicznym, szybkim stylem angielskim, no to choć 
znam się na anatomii, atletyce i  podobnych  sprawach,  było 
dla mnie zagadką jak potrafi to robić. 
    Umiała wytrzymać dwie minuty  pod  wodą.  Sprawdzałem  z 
zegarkiem.  żaden   mężczyzna   na   statku,   z   wyjątkiem 
Dennitsona, nie potrafił  wyłowić  za  jednym  nurkiem  tylu 
monet rzuconych w wodę, co ona. W przedniej  części  pokładu 
zrobiono obszerny basen z impregnowanego płótna, głęboki  na 
sześć stóp. Ciskaliśmy do niego  drobne  monety.  Widziałem, 
jak panna Caruthers dawała nurka z pomostu - a to wcale  nie 
taka łatwa sztuczka - i wyławiała z wody ni mniej ni więcej, 
tylko  czterdzieści  siedem  monet,  rozrzuconych  na   dnie 
basenu. Dennitson, spokojny młody Anglik, nigdy  jej  w  tym 
nie zdystansował, choć zawsze starał się jej dorównać. 
    Była istną syreną, ale zarazem triumfowała i na  lądzie, 
i na koniu, i... słowem, była uniwersalna. Kto widział,  jak 
ubrana  w  miękkie  tkaniny,  otoczona  przez   pół   tuzina 
podnieconych mężczyzn, niedbale igrała z nimi lub olśniewała 
dowcipem, atakując ich ze wszech stron, mógł sądzić,  że  do 
tego  została  stworzona.  W   takich   momentach   musiałem 
przypominać  sobie,  jak  wyławiała  z  basenu  czterdzieści 
siedem monet. Ale taka już  była  ta  wiecznie  zadziwiająca 
kobieta, która wszystko robiła świetnie. 
    Oczarowywała każdego mężczyznę. Ja również  uległem  jej 
czarowi, nie kryję się z tym, i chodziłem za nią jak wszyscy 
inni. Młodziutkie szczeniaki i stare,  siwe  brytany  -  ci, 
którzy powinni mieć więcej doświadczenia - służyli na  dwóch 
łapkach, kręcili się koło fałdów jej sukni, skomląc i łasząc 
się, gdy gwizdnęła. Każdy postępował w ten sposób, począwszy 
od  młodziutkiego  Ardmore,  różowego  dziewiętnastoletniego 
cherubinka, który jechał objąć posadę w służbie konsularnej, 
aż  do  starego  kapitana   Bentleya,   szpakowatego   wilka 
morskiego, z pozoru tak  uczuciowego  jak  posąg  chińskiego 
bożka. Miły jegomość w średnim wieku, nazwiskiem  zdaje  się 
Perkins, zapomniał, że na  statku  była  jego  żona,  dopóki 
panna Caruthers, nie przypomniała mu o jego obowiązkach. 
    Mężczyzna był w jej  dłoniach  woskiem.  Wedle  życzenia 
roztapiała go, modelowała delikatnie lub  spalała.  Mimo  iż 
była wyniosła i nieprzystępna, na statku nie  znalazłby  się 
steward, który zawahałby się spełnić jej kaprys, choćby miał 
samemu "staremu" wylać talerz zupy na  głowę.  Każdy  z  was 
musiał widzieć  takie  kobiety,  pożądane  przez  wszystkich 
mężczyzn.  Jako  uwodzicielka  osiągnęła  doskonałość.  Była 
biczem,  ukłuciem,  płomieniem,  iskrą   elektryczną.   Och, 
wierzcie mi, chwilami błyskawice jej woli  przebijały  przez 
powab  i  urodę  i  pogrążały  ofiarę  w  stan  otępienia  i 
przerażenia. 
    Zauważcie też, że ze względu na to, o czym  opowiem,  że 
była dumna. Dumna ze wszystkiego,  ze  swej  rasy,  ze  swej 
kasty, ze swej płci, ze swej władzy, dumna w sposób  dziwny, 
kapryśny, straszny. 
    Komenderowała   statkiem,   rejsem,    wszystkim,    nie 
wyłączając Dennitsona. Najmniej nawet domyślni  przyznawali, 
że Dennitson nas  przegonił.  Niewątpliwie  panna  Caruthers 
lubiła go i uczucie to się potęgowało. Jestem przekonany, że 
patrzyła na niego łaskawiej  niż  na  dotychczas  spotkanych 
mężczyzn. Nie przestawaliśmy jej uwielbiać i kręcić się koło 
niej, czyhając na każde skinienie, chociaż wiedzieliśmy,  że 
Dennitson o wiele długości wyprzedza nas w tym wyścigu. 
    Nigdy  nie  dowiemy  się,  do  czego  by  doszło,   gdyż 
dopłynęliśmy do Colombo i zdarzyło się coś zupełnie innego. 
    Znacie Colombo i wiecie, jak chłopaki tamtejsze  nurkują 
i  wyławiają  monety  w  rojącej  się  od  rekinów   zatoce. 
Oczywiście, ryzykują jedynie tam, gdzie pojawiają się rekiny 
nie atakujące ludzi. Jest doprawdy niepojęte, jak rozpoznają 
rekiny i odgadują  obecność  prawdziwego  niebezpieczeństwa, 
żarłacza  czy  "siwej  pielęgniarki",  przybłąkanej  z   wód 
australijskich. Niech się tylko taki rekin zbliży, na  długo 
zanim pasażerowie odgadną przyczynę, wszyscy malcy  uciekają 
z wody ratując się w dzikim popłochu. 
    Było  to  po  podwieczorku.  Panna  Caruthers  stała  na 
pokładzie pod płóciennym dachem, otoczona  całą  swą  świtą. 
Stary kapitan Bentley, na którego właśnie  skinęła,  na  jej 
życzenie zgodził się, po raz pierwszy... i ostatni,  wpuścić 
tych chłopców na pomost. Rozumiecie,  panna  Caruthers  była 
pływaczką i interesowała się  nurkowaniem.  Zebrała  od  nas 
całą kolekcję drobnych monet i sama  wrzucała  je  do  wody, 
pojedynczo i garściami,  układała  warunki  zawodów,  ganiła 
chybienia,    rozdawała     nadprogramowe     nagrody     za 
najzręczniejsze   zwycięstwa,   słowem,   kierowała    całym 
przedstawieniem. 
    Szczególnie zajmowały ją skoki do wody. Wiadomo, że przy 
skakaniu  nogami  naprzód  z  dużej  wysokości  trudno  jest 
utrzymać w powietrzu pozycję pionową. Punkt ciężkości  ciała 
męskiego leży wysoko, co powoduje  tendencję  do  wywracania 
kozłów. Malcy jednak posługiwali się  metodą,  której  panna 
Caruthers nie znała i której chciała się nauczyć. Skacząc ze 
szlupbelek*, [Szlupbelka - konstrukcja metalowa,  na  której 
zawiesza  się  szalupę.]  rzucali  się  w  dół,  z  głową  i 
ramionami  podanymi  naprzód,  patrząc  w  wodę.  Dopiero  w 
ostatniej chwili raptownie się prostowali i tak wchodzili  w 
wodę. 
    Śliczny to był  widok.  Nie  nurkowali  zbyt  dobrze,  z 
wyjątkiem jednego, który robił to doskonale, jak  zresztą  i 
wszystkie inne sztuczki. Musiał uczyć go jakiś  Europejczyk, 
bo chłopak dawał nurka prawidłowo "jaskółką" i tak  pięknie, 
jak mi  się  nigdy  nie  zdarzyło  zobaczyć.  Wiecie,  głową 
naprzód, z wielkiej  wysokości,  trzeba  wejść  w  wodę  pod 
idealnym  kątem.  Chybić  odrobinę  -  grozi   co   najmniej 
skrzywieniem kręgosłupa i kalectwem do końca życia. Niejeden 
nawet  śmiercią  przypłacił  niezręczność.  Ale   ów   malec 
potrafił   tego   dokonać.   Skakał   z    omasztowania    z 
siedemdziesięciu stóp. Z założonymi na piersiach  rękami,  z 
głową odrzuconą w tył, mknął jak ptak w górę, przed siebie i 
w dół, równolegle do wody,  tak,  że  gdyby  w  tej  pozycji 
uderzył o powierzchnię, rozcięłoby  go  na  połowę.  Lecz  w 
momencie, gdy już miał dosięgnąć  wody,  spuszczał  głowę  i 
osłaniał  ją  wyciągniętymi  ramionami,   ciało   wdzięcznie 
przeginał ku dołowi i zanurzał się idealnie prosto. 
    Chłopiec powtarzał skoki raz  po  raz,  zachwycając  nas 
wszystkich, a szczególnie pannę Caruthers.  Miał  dwanaście, 
najwyżej trzynaście lat, ale wyglądał  najbystrzej  z  całej 
gromady.  Był  ulubieńcem  i  przywódcą  towarzyszów.   Choć 
znajdowało  się  tam  kilku  znacznie  od  niego  starszych, 
wszyscy uznawali jego wyższość. Był pięknym chłopcem, młodym 
bożkiem z ożywionego spiżu, o szeroko rozstawionych  oczach, 
patrzących rozumnie  i  odważnie,  bańką  mydlaną,  pyłkiem, 
wspaniałym  płomieniem,  iskrą  życia.  Widywaliście   takie 
cudowne istoty wśród zwierząt, na przykład lamparty,  konie, 
stworzenia niespokojne, zbyt żywe, by spocząć,  o  mięśniach 
jedwabistych, których każde poruszenie jest  pełne  wdzięku, 
każda  czynność  dzika  i  nieposkromiona,  a  skondensowana 
żywotność i blask życia przelewają się wkoło. Taki  był  ten 
chłopiec. Żywotność tryskała  z  niego  jak  fosforescencja, 
iskrzyła  się  na  jego   skórze,   płonęła   w   źrenicach. 
Przysiągłbym  nieomal,  iż  słyszałem  trzask  jej   iskier. 
Patrząc na niego doznawało się  wrażenia,  że  potężny  wiew 
ozonu przenika  do  płuc,  taki  był  świeży  i  młody,  tak 
olśniewający zdrowiem, tak dziko dziki. 
    Tak wyglądał ów  chłopiec.  On  to  właśnie  zaalarmował 
towarzyszów w samej pełni zabawy. Rzucili się ku  pomostowi, 
płynęli, jak mogli najśpieszniej, tłocząc  się  jeden  przez 
drugiego, cisnąc i bryzgając wodą. Z przerażeniem  w  oczach 
wdrapywali się i czepiali, gdzie się  dało,  podawali  sobie 
ręce, aż wszyscy wydostali się na pomost i stanęli wpatrzeni 
w wodę. 
    - Co się stało? - spytała panna Caruthers. 
    - Pewno rekin - odparł kapitan Bentley. - Szczęście,  że 
nie złapał żadnego. 
    - Czy oni boją się rekinów? 
    - A pani nie? - odpowiedział pytaniem. 
    Zadrżała lekko, spojrzała za burtę i zrobiła grymas. 
    - Za nic w  świecie  nie  zaryzykowałabym  kąpieli  tam, 
gdzie mógłby, być rekin - rzekła wzdrygnąwszy się  ponownie. 
- Rekiny są straszne! Straszne! 
    Chłopcy zgromadzili się teraz na pomoście  spacerowym  i 
stłoczeni wzdłuż poręczy patrzyli z  uwielbieniem  na  damę, 
która ich tak hojnie obdarowała. Popis był  skończony,  więc 
kapitan Bentley  kazał  im  odejść.  Powstrzymała  go  panna 
Caruthers. 
    - Chwileczkę, proszę panie kapitanie. Zawsze  słyszałam, 
że tubylcy nie boją się rekinów. 
    Kiwnęła w stronę przywódcy chłopców, by podszedł bliżej, 
i na migi zachęcała go do ponownego skoku. Potrząsnął  głową 
i wraz z towarzyszami zaczął śmiać się jak z dobrego żartu. 
    - Rekin - tłumaczył wskazując na wodę. 
    - Nie - rzekła. - Nie ma tam rekina. 
    On jednak pokiwał z przekonaniem głową i to samo zrobili 
stojący za nim chłopcy. 
    - Nie, nie, nie! - zawołała  panna  Caruthers,  po  czym 
zwróciła się w naszą stronę: - Kto mi pożyczy półkoronówkę i 
suwerena?* [Suweren - złota moneta wartości jednego funta.] 
    Natychmiast wyciągnęło się ku  niej  pół  tuzina  rąk  z 
półkoronówkami i suwerenami. Wzięła dwie monety  od  młodego 
Artmore. 
    Trzymając wysoko  półkoronówkę,  pokazała  ją  chłopcom. 
Lecz tym  razem  nie  rzucili  się  ku  poręczy,  co  zawsze 
poprzedzało skoki. 
    Stali  głupkowato  uśmiechnięci.   Ofiarowywała   monetę 
każdemu po kolei, każdy jednak przestępował tylko z nogi  na 
nogę, potrząsał głową i szczerzył zęby. Cisnęła pieniądze  w 
wodę. Tęskne i żałosne spojrzenia powędrowały za srebrzystym 
błyskiem spadającej monety, ale żaden  z  chłopców  się  nie 
ruszył. 
    - Niech  pani  nie  robi  tego  z  suwerenem  -  szepnął 
Dennitson. 
    Nie zważając na ostrzeżenie,  podsunęła  złoty  pieniądz 
tuż przed oczy najlepszego nurka. 
    - Nie czyń  tego,  pani!  -  rzekł  kapitan  Bentley.  - 
Chorego kota nie rzuciłbym tam, gdzie jest rekin. 
    Ale ona roześmiała się, zdecydowana wykonać swój pomysł, 
i w dalszym ciągu wabiła chłopca. 
    - Nie kuś go, pani - nalegał Dennitson. - Dla  niego  to 
fortuna, gotów za nią skoczyć. 
    - A pan by nie skoczył? - zapaliła się. - Gdybym  to  ja 
rzuciła? - Ostatnie słowa wymówiła łagodniej. 
    Dennitson potrząsnął głową. 
    - Pan się wysoko ceni - zauważyła. - Za ile suwerenów by 
pan skoczył? 
    - Nie wybito ich dosyć na ten cel - brzmiała odpowiedź. 
    Spierali  się  przez  chwilę.  W  potyczce   słownej   z 
Dennitsonem zapomniała o chłopcu. 
    - Dla mnie? - spytała bardzo łagodnie. 
    - Aby uratować pani życie: tak, inaczej nie. 
    Zwróciła się ponownie do chłopca.  Podsunęła  mu  monetę 
przed oczy, oślepiając go ogromem jej wartości. Potem udała, 
że ciska ją za burtę. Chłopiec mimo woli zrobił pół kroku  w 
tym  kierunku,  lecz  powstrzymały   go   ostre   krzyki   i 
napomnienia towarzyszów. Głosy ich brzmiały też gniewem. 
    - Wiem, że to tylko żarty -  rzekł  Dennitson.  -  Niech 
pani żartuje, ile się pani podoba,  lecz  na  miłość  boską, 
proszę nie rzucać monety. 
    Czy  powodowała  nią  dziwna   wrodzona   skłonność   do 
samowoli,  czy  może  nie  wierzyła,  że   skusi   chłopaka, 
niesposób powiedzieć. To, co zaszło, było dla nas wszystkich 
niespodzianką. Spod płóciennego daszku wyleciała,  lśniąc  w 
blasku słonecznym, złota moneta i zakreśliwszy migotliwy łuk 
w powietrzu, zaczęła spadać.  Nim  czyjaś  ręka  zdążyła  go 
powstrzymać,   chłopiec   przeskoczył   poręcz   i   pięknie 
poszybował za  monetą.  Lecieli  w  powietrzu  równocześnie. 
Śliczny to był widok. Złoty pieniądz  ostro  werżnął  się  w 
toń, a w tym samym  miejscu,  prawie  w  tej  samej  chwili, 
niemal bez pluśnięcia, zanurzył się i chłopiec. 
    Bystrzejsi od nas ciemnoskórzy chłopcy, którzy  patrzyli 
w wodę, krzyknęli. Rzuciliśmy się wszyscy ku poręczy.  Niech 
mi nikt nie wmawia, że rekin musi koniecznie przewrócić  się 
na wznak. Tamten  tego nie zrobił. Z  wysokości,  na  której 
się  znajdowaliśmy,  w  przezroczystej  wodzie  widać   było 
wszystko.  Rekin,  olbrzymia  bestia,  od   jednego   chwytu 
przeciął chłopca na dwoje. 
    Coś jakby szmer czy pomruk  zabrzmiało  wśród  nas.  Nie 
wiem, od kogo pochodził, być może ode mnie. Potem zapanowało 
milczenie. Panna Caruthers przemówiła pierwsza. Twarz  miała 
trupio bladą. 
    - Ja... ja nigdy nie przypuszczałam - rzekła i  zaniosła 
się urywanym, histerycznym śmiechem. 
    Usiłowała przywołać na pomoc wszystką swą dumę,  by  się 
opanować. Obróciła się niepewnie ku  Dennitsonowi,  a  potem 
kolejno ku każdemu z nas. W oczach malowała jej się straszna 
słabość,  wargi  drżały.  Zachowaliśmy  się   jak   brutale, 
przyznaję dziś, gdy wspominam tę scenę. Ale nikt z  nas  nie 
drgnął. 
    -  Panie  Dennitson  -  poprosiła   -   Tom,   czy   nie 
odprowadzisz mnie do kajuty? 
    Patrzył wciąż w jednym kierunku, wzrokiem tak  posępnym, 
jakiego nie zdarzyło mi  się  widzieć  u  mężczyzny,  i  nie 
poruszył nawet powiekami.  Wyciągnął  papierosa  i  zapalił. 
Kapitan Bentley wydał jakiś nieprzyjemny dźwięk i splunął za 
burtę. To było wszystko. To - i cisza. 
    Panna Caruthers odwróciła się i  ruszyła  pewnie  wzdłuż 
pokładu, lecz po dwudziestu krokach zachwiała się i  wsparła 
ręką o ścianę, by nie upaść. I tak  odeszła  bardzo  powoli, 
opierając się o kabiny. 
    Treloar urwał, zwrócił głowę w stronę małego  jegomościa 
obrzucił go chłodnym, pytającym wejrzeniem. 
    - Teraz - powiedział w końcu - niech pan ją osądzi. 
    Mały człowieczek zakrztusił się i przełknął ślinę. 
    - Nie mam nic  do  powiedzenia  -  odrzekł.  -  Nie  mam 
absolutnie nic do powiedzenia. 
    
    Przełożył Gabriel Karski 
    
    
    
    Perły Parlaya 
    
    I 
    
    Brunatny  majtek  obrócił  kołem  sterowym.   "Malahini" 
skręcił  pod  wiatr  i  stracił  przechył.  Przednie   żagle 
zatrzepotały,  reflinki   trzasnęły   po   płótnie,   powiew 
przerzucił bomy na  przeciwną  burtę.  Nabierając  wiatru  w 
żagle szkuner pochylił się i ruszył nowym halsem. 
    Na  tylnym  pokładzie   leniuchowało   pięciu   białych, 
ubranych bardzo lekko mimo wczesnej godziny i  dość  silnego 
wiatru. Grief i jego gość z Anglii, Gregory  Mulhall,  mieli 
na sobie pidżamy, a bose stopy wsunęli  w  chińskie  miękkie 
pantofle. Szyper i porucznik ograniczyli się do podkoszulków 
i  nie  krochmalonych  drelichowych  szortów,  a  supercargo 
trzymał w ręku bawełnianą koszulkę i nie mógł się zdobyć, by 
ją wreszcie  naciągnąć.  Kroplisty  pot  zraszał  mu  czoło. 
Supercargo zwracał się w  stronę  wiatru  i  wystawiał  nagą 
pierś na powiew, który wcale nie chłodził. 
    -  Niezła  duchota  przy  takim  wietrze   -   westchnął 
żałośnie. 
    - A chciałbym wiedzieć, co wyrabia się dalej na  zachód? 
- podchwycił Grief biadanie. 
    - Wiatr niedawno się zerwał i nie potrwa długo - odezwał 
się porucznik Hermann, Holender z pochodzenia.  -  Całą  noc 
kołował. Raz dmuchnął stąd,  raz  stamtąd,  później  znów  z 
innej strony. 
    - Coś z tego  będzie,  coś  będzie  -  zakrakał  kapitan 
Warfield. 
    Zwrócił twarz ku wiatrowi, na próżno czekając chłodu,  i 
palcami obydwóch rąk rozczesywał strzechę bujnej brody. 
    - Od dwóch tygodni pogoda  wariuje  -  mówił.  -  Blisko 
miesiąc temu powinien zacząć się pasat. Nie ma go!  Wszystko 
się pokręciło. Barometr skoczył w górę wczoraj po  zachodzie 
słońca. Teraz też się podnosi, chociaż przy takiej  pogodzie 
to nic a nic nie znaczy. Nie lubię nagłych skoków barometru. 
Działają mi na nerwy, i tyle. Tak samo szedł w  górę,  kiedy 
straciliśmy  "Lancaster".  Byłem  wtedy  praktykantem,   ale 
dobrze     wszystko     pamiętam.     Nowiuteńki     stalowy 
czteromasztowiec w dziewiczej podróży, rozumiecie,  panowie? 
Nasz stary zagryzł się na śmierć. W linii żeglugowej  służył 
od czterdziestu lat.  Po  katastrofie  zwiądł,  że  się  tak 
wyrażę. Umarł w niespełna rok. 
    Skwar dławił na przekór porannej porze i wiatrowi, który 
szemrał o chłodzie, ale  chłodu  nie  przynosił.  Gdyby  nie 
wilgotna parność, mógłby wiać z Sahary. Nie było  ani  śladu 
mgły, ale zamazany widnokrąg stwarzał złudzenie, że  w  dali 
unoszą się nad wodą opary. Wyraźnie  zarysowane  chmury  nie 
pokrywały nieba, a  przecież  pierzaste  obłoczki  były  tak 
gęste, że nie przenikał ich blask słoneczny. 
    - Do zwrotu! - wolno,  dobitnie  zakomenderował  kapitan 
Warfield. 
    Brunatni, odziani w krótkie spodenki, majtkowie  szybko, 
choć niechętnie, ruszyli do  przednich  żagli  i  stanęli  u 
szotów. 
    - Ster w prawo na burtę! 
    Sternik szarpnął raptownie kołem  i  "Malahini"  zwinnie 
wykonał zwrot. 
    - Na Jowisza! Czarodziejski statek!  -  wyraził  uznanie 
Mulhall. - Nie wiedziałem,  że  kupcy  z  Mórz  Południowych 
żeglują jachtami. 
    - Niegdyś był to szkuner rybacki  -  wyjaśnił  Grief.  - 
Pochodzi z  Gloucester,  a  wszystkie  statki  z  Gloucester 
budową, takielunkiem i ożaglowaniem przypominają jachty. 
    - Sterujecie prosto w cieśninę. Czemu  nie  chcecie  jej 
przeskoczyć? - zdziwił się Anglik. 
    -  Niech  pan   spróbuje   tej   sztuki,   kapitanie   - 
zaproponował Grief. - Pokaż pan, jak wchodzi się  do  laguny 
przy silnym odpływie. 
    - Ostro do wiatru! - zakomenderował Warfield. 
    - Ostro do wiatru - powtórzył sternik  zwalniając  nieco 
koło. 
    "Malahini" znalazł się w cieśninie  wiodącej  do  laguny 
dużego atolu, który  kreślił  na  morzu  długi,  spłaszczony 
owal. Wyglądało to tak, jak gdyby trzy atole spotkały się  w 
trakcie powstawania,  złączyły  i  zaniechały  budowy  ścian 
działowych. Palmy kokosowe sterczały tu i ówdzie kępami, a w 
lukach - tam gdzie piaszczysty krąg ledwie  wychylał  się  z 
morza i kokosy nie mogły  rosnąć  -  połyskiwała  wewnętrzna 
reda, lekko  tylko  pomarszczona,  z  oddali  jednak  gładka 
niczym tafla lustrzana.  Powierzchnia  niekształtnej  laguny 
liczyła wiele mil kwadratowych, a przy  odpływie  masy  wody 
miały tylko jedno ujście. Kanał był wąski, wody zaś wielkie, 
toteż cieśnina przypominała raczej rzekę o wezbranym  nurcie 
niż zwyczajne wejście do środka  atolu.  Woda  burzyła  się, 
bulgotała, tworzyła wiry i przy  zderzeniach  fal  strzelała 
białą pianą. Dziób "Malahini" wznosił się  i  opadał,  a  że 
popychały go wciąż przeciwne i boczne prądy, szkuner raz  po 
raz schodził z kursu.  Mniej  więcej  w  połowie  drogi  tak 
zbliżył  się  do  wybrzeża,  że  musiał  wykonać  manewr,  a 
znalazłszy się na przeciwnym kursie, całą burtę wystawił  na 
napór prądu i zniesiony został w kierunku morza. 
    - Pora teraz  na  ten  pański  nowy  kosztowny  motor  - 
zadrwił żartobliwie Grief. 
    Wszyscy wiedzieli,  że  ów  motor  stanowił  achillesową 
piętę kapitana Warfielda, że szyper długo  o  niego  prosił, 
molestował, zanim uzyskał zgodę Griefa. 
    - Motor zwróci swój koszt - odrzekł kapitan. -  Sam  się 
pan  przekona  po  pewnym  czasie.  To  lepsze  niż   polisa 
asekuracyjna.  No,  a  wie   pan   chyba,   że   towarzystwa 
ubezpieczeniowe nie lubią statków żeglujących na Paumotach. 
    Grief wskazał palcem mały kuter  walczący  z  prądem  za 
rufą "Malahini".
    - Trzymam zakład  o  pięć  franków  -  powiedział  -  że 
"Nuhiva" nas prześcignie. 
    - A pewnie - zgodził się kapitan Warfield. -  Ma  aż  za 
silny motor. "Malahini" wygląda przy nim  jak  pancernik,  a 
rozporządza tylko siłą czterdziestu koni. Tam jest dziesięć, 
choć to przecie łupina, skorupa! Może ślizgać się po  pianie 
piekielnej smoły, ale nie da rady temu prądowi. Odpływ  robi 
teraz z dziesięć węzłów. 
    "Malahini" targany i rzucany przez fale odpływu, mknął z 
szybkością dziesięciu węzłów w stronę pełnego morza. 
    - Gdy za pół godziny nurt osłabnie, ruszymy przed siebie 
- powiedział kapitan Warfield z nagłym rozdrażnieniem, które 
wyjaśniły dopiero następne zdania. - On nie ma prawa nazywać 
swego atolu Parlay. Atol ten figuruje na mapach  admiralicji 
i mapach francuskich jako Hikihoho. Bougainville odkrył go i 
zachował nazwę tubylczą. 
    - Nie spierajmy się o nazwy -  powiedział  supercargo  i 
korzystając  ze  sposobności  nastręczonej  przez   rozmowę, 
przestał wciągać koszulkę i stanął z dłońmi  w  rękawach.  - 
Grunt, że mamy przed nosem atol, a na nim starego Parlaya  z 
perłami. 
    -  Kto  widział  te  słynne  perły?  -  zapytał  Hermann 
przenosząc wzrok z jednej twarzy na drugą. 
    - Powszechnie o nich  wiadomo  -  odrzekł  supercargo  i 
zwrócił się do sternika.  -  Hej,  Tai-Hotauri,  jak  tam  z 
perłami starego Parlaya?
    Tubylcowi  pochlebiło  pytanie.  Zadowolony  z   siebie, 
pogładził koło sterowe. 
    - Mój brat  nurkował  u  Parlaya  trzy,  a  może  cztery 
miesiące. Dużo gadał o perłach. Hikihoho  dobre  miejsce  na 
perły, bardzo dobre. 
    - A handlarze nigdy  nie  zdołali  namówić  starego,  by 
rozstał się bodaj z jedną sztuką - dorzucił szyper. 
    - Ludzie powiadają, że jak płynął na Tahiti, wiózł pełen 
kapelusz pereł dla Armandy -  supercargo  podchwycił  dalszy 
ciąg opowiadania. - Było to  piętnaście  lat  temu.  Później 
powiększał wciąż zbiory. Magazynował  także  muszle.  Muszle 
wszyscy chyba widzieli. Jest ich setki ton. Podobno stary na 
dobre wyczyścił lagunę. Może  dlatego  właśnie  zapowiedział 
licytację? 
    - Jeżeli to prawda, będziemy mieli największą w tym roku 
podaż pereł, jak Paumoty długie i szerokie - wtrącił Grief. 
    - Posłuchajcie no, moi panowie! -  zawołał  Mulhall  nie 
mniej niż reszta towarzystwa zdenerwowany wilgotnym  upałem. 
- Kim jest ten stary jegomość? O czym właściwie mowa? Co  to 
za słynne perły? Czemu operujecie zagadkami? 
    - Stary  Parlay  jest  właścicielem  Hikihoho  -  odparł 
supercargo. - Ma ogromny majątek w perłach, które  gromadził 
przez długie lata. Kilka tygodni temu  rozpuścił  wiadomość, 
że jutro z publicznej licytacji wyprzedaje skarby. Spójrzcie 
tylko na maszty sterczące ze środka laguny. Ile  tam  będzie 
szkunerów? 
    - Ja widzę osiem - powiedział Hermann. 
    - Cóż mają do roboty na takim  marnym  atolu?  -  podjął 
supercargo. - Przez rok  nie  zbierze  się  tutaj  kopry  na 
ładunek jednego szkunera. Wszyscy przypłynęli na  licytację, 
podobnie jak my. Tylko dlatego mały kuter "Nuhiva" skacze na 
falach za naszą rufą, chociaż nie mam pojęcia, co  właściwie 
"Nuhiva" mógłby kupić. Jego armatorem i kapitanem jest  Nari 
Herring, półkrwi angielski Żyd.  Cały  majątek  Herringa  to 
tupet, długi i  nie  zapłacone  rachunki  za  whisky.  Istny 
geniusz kredytu! Winien tylu ludziom, że w  Papeete  nie  ma 
kupca, któremu nie zależałoby  na  powodzeniu  tego  faceta. 
Wierzyciele rezygnują z własnych korzyści,  żeby  nastręczać 
mu dobre interesy. Dla nich to mus, dla niego atut  pierwsza 
klasa. Ja na przykład nic nie jestem winien nikomu. I cóż  z 
tego? Gdybym zemdlał, upadł na plaży, ludzie pozwoliliby  mi 
leżeć i zdychać spokojnie.  Nie  ponieśliby  przecie  żadnej 
straty. Z Narii Herringiem inna sprawa. Cóż  by  się  stało, 
gdyby on zemdlał? Wszystko  co  najlepsze  nie  byłoby  zbyt 
dobre dla niego. Tyle w nim tkwi cudzej forsy, że nie  można 
mu pozwolić zdychać spokojnie. Każdy wierzyciel zabrałby  go 
chętnie do własnego  domu  i  pielęgnował  niczym  rodzonego 
brata! Otwarcie mówię: uczciwe płacenie długów to  nie  taki 
znów interes, jak się powszechnie uważa. 
    - Co jakiś tam Narii ma z  tym  wspólnego?  -  wybuchnął 
Anglik i zwracając się do  Griefa,  dorzucił:  -  Co  to  za 
brednie o perłach? Może  chociaż  pan  zacznie  naprawdę  od 
początku? 
    - Liczę na waszą pomoc -  uprzedził  Grief  obecnych.  - 
Stary Parlay to wyjątkowa postać, a z tego, co widziałem  na 
własne oczy, sądzę, że po trosze  wariat;  spokojny  wariat. 
Oto cała historia. Parlay jest czystej krwi Francuzem. Mówił 
mi raz, że pochodzi z Paryża. Akcent ma prawdziwie  paryski. 
Przybył tutaj  w  dawnych  dobrych  czasach.  Wziął  się  do 
żeglowania i handlu  wymiennego.  Tak  trafił  na  Hikihoho. 
Zawinął tam,  żeby  handlować,  kiedy  handel  naprawdę  się 
opłacał. Wysepkę zaludniała setka biednych   Paumotańczyków. 
Parlay ożenił się z  królową...  ożenił  według  miejscowego 
rytuału. Po jej  śmierci  odziedziczył  wszystko.  Widzicie, 
zaraza  nawiedziła  wyspę.   Przy   życiu   zostało   ledwie 
kilkunastu krajowców. Parlay żywił ich, zapędzał do  roboty, 
był królem. Ale przed  zgonem  królowej  przyszła  na  świat 
dziewczynka: właśnie Armanda. Ojciec wysłał ją do  klasztoru 
w Papeete, kiedy miała trzy lata, a do Francji, kiedy  miała 
siedem czy  osiem.  Chyba  zaczyna  pan  pojmować  sytuację? 
Najlepszy, najbardziej arystokratyczny klasztor stał otworem 
przed córką wielkiego kapitalisty  i  króla  jednej  z  wysp 
Archipelagu Paumotów. A, widzi pan, Francuzi w starym  kraju 
nie zaprzątają sobie głowy  kwestią  koloru  skóry.  Armandę 
edukowano jak królewnę i ona się za taką uważała. Nigdy  nie 
postało  jej  w  głowie,  że  jest  półkrwi  kolorową   albo 
dzieckiem nieślubnym. 
    Ale przyszedł czas na tragedię. Stary Parlay był  zawsze 
trochę pomylonym fantastą. Na Hikihoho  długo  bawił  się  w 
absolutnego monarchę, toteż ubrdał sobie, że  jest  naprawdę 
królem,  a  jego  jedynaczka   królewną.   Armanda   liczyła 
osiemnaście lat, kiedy stary wezwał ją z powrotem. Miał góry 
i fury hopów, jak powiedziałby rasowy  Amerykanin.  Zbudował 
wspaniały  dom  na  Hikihoho  i  równie  wspaniałą  willę  w 
Papeete. Armanda odbywała podróż z Nowej  Zelandii  parowcem 
pocztowym. Ojciec wypłynął własnym szkunerem,  żeby  spotkać 
ją na Tahiti. Gdyby nie huragan, Parlay  opanowałby  zapewne 
sytuację na przekór kwokom i tępym wołom z  Papeete.  Działo 
się to w roku, kiedy  Manu-Huhi  została  zalana  i  utonęło 
tysiąc sto jej mieszkańców. Chyba się nie mylę. 
    Wszyscy twierdząco skinęli głowami, a  kapitan  Warfield 
powiedział: 
    -  W  czasie  tamtego  orkanu  pływałem   na   "Magpie". 
Wylądowaliśmy o ćwierć mili od plaży w głębi zatoki Taiohae, 
chociaż to podobno port bezpieczny nawet  podczas  huraganu. 
"Magpie" z całą załogą, z kucharzem i ładunkiem siadł między 
palmami kokosowymi.
    - Zgadza się - ciągnął Grief. - Stary Parlay wpadł w ten 
sam orkan i z pełnym kapeluszem pereł trafił  do  Papeete  o 
trzy tygodnie za późno. Musiał podnosić szkuner  lewarami  i 
żeby  zepchnąć  go  na  morze,  zbudowali  pół  mili  drogi. 
Tymczasem Armanda czekała na Tahiti. Nikt jej nie odwiedzał. 
Wobec  tego,  według  francuskich  zwyczajów,  sama  złożyła 
powitalne  wizyty  gubernatorowi  i   lekarzowi   portowemu. 
Panowie ją przyjęli, ale żon - głupich kwok - nie  było  dla 
niej w domu ani nie oddały wizyt. Armanda  nie  należała  do 
kasty, była wyrzutkiem, chociaż nigdy nie przyszło jej to na 
myśl. W taki  więc  subtelny  sposób  dano  jej  to  odczuć. 
Później młody, wesoły porucznik  z  francuskiego  krążownika 
ofiarował  jej  serce,  nie  stracił  jednak  głowy.   Łatwo 
wyobrazić sobie wstrząs, jakiego  doznała  piękna,  subtelna 
młoda   dama,   wychowana   arystokratycznie,    napompowana 
wszystkim najlepszym, co w starej Francji  można  dostać  za 
grube pieniądze. Łatwo też  domyślić  się  finału.  -  Grief 
wzruszył ramionami. - W willi starego Parlaya  był  służący, 
Japończyk. On  widział.  Mówił  później,  że  zrobiła  to  z 
męstwem godnym samuraja. Wzięła sztylet... Nie pchnęła  się, 
nie padła na klingę, nie  skoczyła  szaleńczo  na  spotkanie 
śmierci... Wzięła sztylet, ostrzem wycelowała prosto w serce 
i oburącz, z wolna, spokojnie wbiła aż do końca. 
    Po tym wydarzeniu zjawił się Parlay  z  perłami.  Jedna, 
jak powiadają, warta  była  sześćdziesiąt  tysięcy  franków. 
Peter Gee oglądał ją  i  oferował  taką  sumę.  W  pierwszej 
chwili  stary  oszalał  na  dobre.  Ubrali   go   w   kaftan 
bezpieczeństwa i dwa dni trzymali w Klubie Kolonialnym. 
    - Wuj jego żony, stary Paumotańczyk,  rozciął  kaftan  i 
wypuścił Parlaya na wolność - uzupełnił supercargo. 
    - Wtedy Parlay zaczął robić porządki - podjął  Grief.  - 
Wpakował trzy kule w tego drania, porucznika... 
    - Facet leżał  w  okrętowej  izbie  chorych  przez  trzy 
miesiące - dorzucił kapitan Warfield. 
    - Gubernatorowi chlusnął w gębę kieliszkiem wina,  odbył 
pojedynek z doktorem, pobił jego tubylczą służbę, zdemolował 
szpital, złamał pielęgniarzowi dwa żebra i obojczyk. Później 
umknął. Z dwoma rewolwerami w garści i  urągał  komendantowi 
policji i  wszystkim  żandarmom.  Nie  dał  się  aresztować. 
Wycofał się na szkuner i odpłynął do domu. Podobno nigdy  do 
tej pory nie wyjrzał z Hikihoho. 
    Supercargo kiwnął głową. 
    - Działo się to piętnaście lat temu i od  piętnastu  lat 
stary nie wychylił nosa za swój atol. 
    - Za to gromadził coraz więcej pereł - wtrącił szyper. - 
To stary, złośliwy wariat. Dostaję gęsiej skórki, jak o  nim 
pomyślę. Czarownik, psia kość! 
    - Jak to? - zdziwił się Mulhall. 
    - Rządzi pogodą. Przynajmniej tubylcy  są  tego  zdania. 
Proszę zapytać Tai-Hotauri. Hej Tai-Hotauri! Jak myślisz? Co 
stary Parlay wyprawia z pogodą? 
    - On wielki  diabeł  od  pogoda  -  odpowiedział  majtek 
stojący przy sterze. - Ja  wiem.  Chce  wielka  burza,  robi 
wielka burza. Nie chce wiatru, wiatr siedzi cicho. 
    - Ha, stary czarnoksiężnik! - zawołał Mulhall. 
    -  Jego  perły  nieszczęśliwe  -   ciągnął   Tai-Hotauri 
złowróżbnie kręcąc głową. -  On  mówi,  że  sprzedaje.  Dużo 
statek przypływa On robi  później  wielki  huragan.  Wszyscy 
zginęli, zobaczycie. Każdy kolorowy człowiek tak mówi. 
    - Mamy teraz okres huraganów -  roześmiał  się  posępnie 
kapitan Warfield. - Tubylcy mogą być bliscy  prawdy.  Zanosi 
się  właśnie  na  coś  bardzo  niedobrego.  Wolałbym,   żeby 
"Malahini" był stąd o  tysiące  mil.  Czułbym  się  znacznie 
pewniej. 
    -  Parlay  jest  trochę  pomylony  -  kończył  Grief.  - 
Próbowałem wczuć się  w  jego  sytuację.  To...  jak  by  tu 
powiedzieć?... trudne. Przez osiemnaście lat całe jego życie 
kręciło się dokoła Armandy. Teraz stary wierzy po trosze, że 
córka żyje, że nie wróciła jeszcze z  Francji.  To  jeden  z 
powodów, dla których gromadził  perły.  Cóż  dalej?  Białych 
nienawidzi  jak  zarazy.  Pamięta,  że  to  oni  zamordowali 
Armandę, choć często zapomina, że ona nie żyje. Co to? Gdzie 
się podział wiatr? 
    Puste brzuchy żagli zwisły z masztów.  Kapitan  Warfield 
warknął gniewnie. Upał, dotychczas nieznośny, stał  się  nie 
do wytrzymania przy zupełnej ciszy. Pot  zaczął  spływać  po 
wszystkich twarzach. Co chwila jeden  lub  drugi  z  białych 
wzdychał głęboko, jak gdyby bezwiednie próbował  wciągnąć  w 
płuca większy ładunek powietrza. 
    - Znowu zaczyna dąć! Zmienił kierunek  o  osiem  rumbów. 
Załoga do szotów! Żywo! 
    Brunatni majtkowie sprawnie wykonali rozkaz kapitana. 
    Przez pięć minut szkuner  stał  na  wprost  cieśniny,  a 
nawet posunął się nieco pod prąd. Później wiatr ustał  nagle 
i niebawem zaczął wiać  z  poprzedniego  kierunku  zmuszając 
znowu do manewrowania żaglami. 
    - Dogania nas "Nuhiva" - powiedział Grief. - Patrz  pan, 
jak hula po falach. Motor ma w ruchu. 
    Kapitan Warfield spojrzał w stronę niewielkiego otworu w 
pokładzie, tuż przed zejściem do kabiny. Z otworu  wyglądała 
głowa   i   ramiona   kolorowego   mechanika    -    półkrwi 
Portugalczyka. 
    - Gotów? - spytał szyper. 
    - Naturalnie -  odpowiedział  mechanik  ocierając  twarz 
wiechciem zatłuszczonych pakuł. 
    - Zapuszczaj! 
    Mechanik zniknął w swojej norze.  Po  chwili  zaterkotał 
motor. Dymek spalin strzelił za burtę z rury wydechowej. Ale 
"Malahini" nie mógł utrzymać pierwszego miejsca  w  wyścigu. 
Mały kuter robił trzy stopy na każde  dwie  szkunera,  toteż 
dopędził go i  wkrótce  wyprzedził.  Na  pokładzie  "Nuhivy" 
widać było tylko krajowców. Biały stojący u  steru  podniósł 
rękę,  jak  gdyby  ironicznie   witał   i   zarazem   żegnał 
pokonanych. 
    - Drab przy sterze to Narii  Herring  -  wyjaśnił  Grief 
Mulhallowi. - Na całych Paumotach  nie  ma  drugiego  równie 
bezczelnego i pozbawionego skrupułów łajdaka. 
    Wkrótce radosny okrzyk załogi "Malahini" zwrócił  ogólną 
uwagę na współzawodnika. Motor  na  kutrze  stanął,  szkuner 
doganiał "Nuhivę". Brunatni majtkowie zwinnie wspięli się na 
liny i drwili bezlitośnie  z  mijanego  kutra.  Mały  statek 
zawrócił. Cofał się szybko z nurtem odpływu. 
    - Przynajmniej my mamy motor co się zowie - wyraził  swe 
uznanie Grief,  kiedy  szkuner  wpłynął  na  wody  laguny  i 
zmieniwszy kurs sunął w stronę redy. 
    - Niech pan się nie obawia, niedługo zwróci swój koszt. 
    "Malahini" wpłynął w sam środek niewielkiej  flotylli  i 
rychło znalazł dogodne miejsce dla rzucenia kotwicy. 
    - Jest tu Isaacs na  "Dolly"  -  mówił  rozsyłając  ręką 
powitania. - I Peter Gee na  szkunerze  "Roberta".  Nic  nie 
zdołałoby powstrzymać go  od  udziału  w  takiej  licytacji. 
Widzę też Franciniego na "Cactusie". Ha! Zebrali się wszyscy 
kupcy. Stary Parlay na pewno uzyska dobre ceny. 
    - A ci nie naprawili jeszcze motoru -  mruknął  nie  bez 
zadowolenia kapitan Warfield spoglądając  na  rzadkie  palmy 
kokosowe, za którymi widać było na morzu żagle "Nuhivy". 
    
    
    II
    
    Dom  Parlaya  -  piętrowa  budowla  z   kalifornijskiego 
mahoniu kryta ocynkowaną  blachą  -  był  nieproporcjonalnie 
duży  w  porównaniu  z  cienkim  pierścieniem   atolu.   Nad 
skrawkiem piasku sterczał  niby  potworna  narośl.  Biali  z 
"Malahini" złożyli kurtuazyjną wizytę  na  lądzie  zaraz  po 
rzuceniu  kotwicy.  W  obszernej  bawialni  zastali   innych 
szyprów  i  kupców  zajętych   oglądaniem   pereł,   których 
licytacja miała się odbyć  nazajutrz.  Służba  -  tubylcy  z 
Hikihoho, przeważnie powinowaci właściciela atolu -  kręciła 
się  nalewając  whisky  i  absynt.  Pośród  tej  szczególnie 
dobranej kompanii błądził sam Parlay -  pokasłująca,  krzywo 
uśmiechnięta,  zmięta   karykatura   wysokiego,   krzepkiego 
niegdyś  mężczyzny.  Rozgorączkowane  oczy   miał   osadzone 
głęboko,  policzki  zapadłe  i  zwiędłe.  Wyłysiał  dziwnie, 
kępkami, a z wąsów i koziej bródki  włosy  powypadały  mu  w 
taki sam sposób. 
    - Bodaj  go  licho!  -  mruknął  pod  wąsem  Mulhall.  - 
Długonogi  Napoleon  Trzeci,  ale   przypieczony,   spalony, 
popękany od żaru. I chuderlawy! Cóż dziwnego, że nosi  głowę 
przechyloną  na  bok.   Musi   przecież   utrzymywać   jakoś 
równowagę. 
    - Ma się na orkan -  powitał  starzec  Griefa.  -  Chyba 
wysoko cenisz pan  perły,  jeśliś  przypłynął  w  taką  psią 
pogodę. 
    - Pańskie perły warte podróży do piekła - roześmiał  się 
Grief wodząc wzrokiem po stole, na którym urządzono wystawę. 
    - Różni ludzie  odbyli  już  przez  nie  taką  podróż  - 
zaskrzeczał Parlay. - O spójrz pan na tę! -  wskazał  palcem 
okazałą,  doskonale  kształtną  sztukę,   wielkości   małego 
orzecha włoskiego, leżącą osobno  na  kawałku  irchy.  -  Na 
Tahiti oferowano mi za nią  sześćdziesiąt  tysięcy  franków. 
Jutro dostanę równą albo i wyższą  cenę,  jeżeli  orkan  nie 
rozpędzi przedtem licytantów.  Znalazł  ją  mój  kuzyn  albo 
raczej powinowaty. Rozumie pan,  to  był  tubylec,  a  także 
złodziej. Schował ją, choć była moja. Jego kuzyn (no, i  mój 
również,  bo  wszyscy  tutaj  jesteśmy  spokrewnieni)  zabił 
złodzieja  dla  tej  sztuki  i  zwiał  kutrem  do   Noo-Nau. 
Urządziłem  pościg,  ale  kacyk  Noo-Nau  zdążył   sprzątnąć 
drugiego złodzieja, nim przybyłem na miejsce. Może  pan  coś 
wypije,  kapitanie?  Nie  przypominam  sobie   pana.   Chyba 
nowicjusz na naszych wodach? 
    Grief przedstawił zagadniętego szypra: 
    - To kapitan Robinson z "Roberty". 
    Tymczasem Mulhall zawarł znajomość z Peterem Gee. 
    - Nie wyobrażałem sobie, że na świecie istnieje aż  tyle 
pereł - powiedział Anglik. 
    - A ja nie widziałem nigdy tylu  naraz  -  wyznał  Peter 
Gee. 
    - Ile mogą być warte? 
    -  Pięćdziesiąt,  sześćdziesiąt  tysięcy  funtów...   To 
znaczy dla nas, handlarzy w Paryżu... - Wzruszył ramionami i 
podniósł  brwi  z  podziwu  dla  zawrotnej,  niemożliwej  do 
obliczenia sumy. 
    Mulhall otarł pot zalewający oczy.  Wszyscy  pocili  się 
obficie i oddychali ciężko. Napoje podawano bez lodu. Ciepły 
absynt i whisky z trudem przechodziły przez gardło. 
    - Tak, tak - zrzędził starzec. - Niemało umarlaków  leży 
przed panami na stole. Znam  swoje  perły,  znam  wszystkie. 
Spójrzcie na te trzy!  Wybornie  dobrane,  prawda?  Nurek  z 
Wyspy Wielkanocnej wyłowił je w ciągu tygodnia. W  następnym 
tygodniu dopadł go rekin. Ciapnął rękę do  ramienia.  Resztę 
zrobiła  gangrena.  Albo  ten  duży  barok,   o   ten!   Nic 
osobliwego.   Dobrze   będzie,   jeżeli   przyniesie   jutro 
dwadzieścia franków. Ale pochodzi  z  dwudziestodwusążniowej 
głębi! Pewien krajowiec z Raratonga  bił  wszelkie  rekordy. 
Znalazł  tę  perłę  pod  dwudziestu  dwoma  sążniami   wody. 
Oglądałem  go  na  własne  oczy.  Właśnie  wtedy   trzasnęły 
biedakowi płuca. Jak to się mówi, krew go zalała. Skończył w 
dwie godziny. A wył przed śmiercią! Chyba słychać go było  w 
promieniu kilku mil. Jak żyję, nie  widziałem  silniejszego, 
bardziej atletycznie zbudowanego krajowca. Ze sześciu  moich 
nurków krew zalała. Poumierali. A teraz umrze więcej  ludzi, 
znacznie więcej. 
    - Przestań pan krakać, Parlay -  obruszył  się  jeden  z 
szyprów. - Nie będzie żadnego orkanu! 
    - Gdybym był  zdrowym,  silnym  chłopem  -  odpowiedział 
starczy dyszkant - zaraz podniósłbym  kotwicę  i  umykał  co 
tchu. Tak! Gdybym był zdrowym, silnym  chłopem,  co  jeszcze 
lubi dobre wino.  Ale  was  to  nie  tyczy.  Wy  zostaniecie 
wszyscy. Nie  radziłbym  ucieczki,  gdybym  podejrzewał,  że 
posłuchacie. Ha! Nie można odegnać sępów od padliny. Jeszcze 
po jednym, dzielni marynarze! Tak, tak... Na co nie ważą się 
ludziska dla kilku ślimaczych łez! Patrzcie,  piękne  okazy. 
Prawda? Licytacja jutro, punkt o  dziesiątej.  Stary  Parlay 
urządza wyprzedaż. Zlatują się sępy. W  swoim  czasie  stary 
Parlay był tęższym chłopem  niż  wy  wszyscy.  No,  i  stary 
Parlay doczeka jeszcze śmierci niejednego z was! 
    - Złośliwy dziadyga!  Bestia!  -  szepnął  Peterowi  Gee 
supercargo z "Malahini". 
    - Niech nawet przyjdzie orkan. Cóż  z  tego?  -  wtrącił 
szyper," Dolly". Nigdy dotąd morze nie zalało Hikihoho. 
    - Tym prawdopodobniej zaleje  teraz  -  burknął  kapitan 
Warfield. - Nie mam przekonania do tego atolu. 
    - Kto teraz kracze? - zgromił Grief szypra. 
    - Za nic nie chciałbym stracić motoru, nim  zwróci  swój 
koszt - odparł posępnie Warfield. 
    Stary   Parlay   przemknął   przez   zatłoczony    pokój 
nadspodziewanie szybko i zwinnie. Zbliżył się  do  wiszącego 
na ścianie barometru. 
    - Spójrzcie tylko, dzielni marynarze! - zawołał radosnym 
tonem. 
    Najbliżej stojący z gości odczytał stan ciśnienia. Twarz 
spochmurniała mu wyraźnie. 
    - Zleciał o dziesięć kresek - odezwał się tylko. 
    Wszyscy zaniepokoili się, zrobili takie miny, jak  gdyby 
mieli szczerą chęć ruszyć niezwłocznie ku drzwiom. 
    - Posłuchajcie! - krzyknął gospodarz. 
    W ciszy, jaka nastała, wydawało się, że przypływ  tłucze 
o  zewnętrzne  wybrzeże  coraz  głośniej  i  głośniej.  Szum 
zmieniał się w głuchy, potężny ryk. 
    - Idzie wielka fala - powiedział ktoś z obecnych. 
    Wszyscy podeszli do okien. Spoglądali  w  stronę  oceanu 
widocznego za firanką z palm kokosowych. W  porządku,  jedna 
za drugą, ogromne, gładkie fałdy wodne  sunęły  na  koralową 
plażę. Goście starego Parlaya  gapili  się  kilka  minut  na 
osobliwy widok. Rozmawiali szeptem, bo w ciągu tych krótkich 
chwil zauważyli, że fale nieustannie  rosną.  Wiatr  całkiem 
ustał, a więc zjawisko było  tak  nadzwyczajne,  groźne,  że 
głosy cichły bezwiednie. Niespodziewany  chichot  gospodarza 
przejął dreszczem jego gości. 
    - Czas jeszcze,  dzielni  marynarze!  Czas  wypłynąć  na 
morze. Szalupy mogą przecie holować statki przez cieśninę. 
    - Wszystko w porządku,  stary  -  odezwał  się  Darling, 
porucznik  z  "Cactusa",  krzepki  dwudziestopięciolatek.  - 
Orkan idzie na  południe,  mija  atol.  Nawet  nie  dmuchnie 
tutaj. 
    W   bawialni   nastąpiło   odprężenie.   Rozległy    się 
głośniejsze rozmowy. Kilku marynarzy wróciło nawet do  stołu 
i oglądało perły. 
    -  Racja,  święta  racja!  -  zabrzmiał   znów   starczy 
dyszkant. - Nawet spodziewany koniec  świata  nie  odstraszy 
panów od kupowania. 
    - Jutro wykupimy pańskie perły. Nic nie pomoże - obiecał 
gospodarzowi Isaacs. 
    - Właśnie! Będziecie robić zakupy w piekle! 
    Odpowiedzią był chór  pełnych  niedowierzania  śmiechów. 
Zirytowany starzec zwrócił się gniewnie do Darlinga: 
    - Odkąd to dzieciuchy, jak  ty,  znają  się  na  burzach 
morskich? Może jest taki, co wytyczył  szlaki  huraganów  na 
Paumotach? Może czytałeś o tym w jakiejś książce? Żeglowałem 
tutaj przed urodzeniem najstarszego z was. Ja wiem wszystko. 
Na wschodzie huragany opisują tak szerokie koło,  że  tworzą 
linię prawie prostą. Tutaj,  na  ,  zachodzie,  robią  ostry 
zakręt. Przypomnij sobie własną mapę! Jak to się stało, że w 
dziewięćdziesiątym  pierwszym  roku  morze  zmiotło  Auri  i 
Hiolau? To  był  zakręt,  młody  zuchu,  zakręt  orkanu!  Za 
godzinę,  za  dwie,  najdalej  za  trzy   przyjdzie   wiatr. 
Posłuchaj! 
    Potężny  napór  wód  z  rykiem   wstrząsnął   koralowymi 
fundamentami  atolu.  Dom  dygotał.   Kolorowi   służący   z 
flaszkami whisky i absyntu  w  rękach  zbili  się  w  ciasną 
gromadkę, jak gdyby dla  bezpieczeństwa.  Patrzyli  trwożnie 
przez okna na ogromne rozlewiska fal sięgające daleko w głąb 
plaży, aż do szop na koprę. 
    Parlay  zerknął  w  stronę  barometru.  Zachichotał.   Z 
krzywym uśmiechem spojrzał  po  gościach.  Kapitan  Warfield 
pewnym krokiem podszedł do ściany. 
    - 29,75 -  odczytał.  -  Znowu  pięć  kresek.  Jak  Boga 
kocham! Stary piekielnik ma  rację.  Idzie  orkan.  Pierwszy 
głosuję za powrotem na statki. 
    - Robi się ciemno - szepnął Isaacs. 
    Mulhall spojrzał na zegarek. 
    - Na Jowisza! Zupełnie jak w  teatrze  -  powiedział  do 
Griefa. - Dziesiąta rano,  a  zmrok  na  świecie.  Tragiczny 
moment: przygasają światła. A gdzie stłumiona muzyka? 
    Zamiast odpowiedzi nowe uderzenie fal wstrząsnęło atolem 
i domem.  Całe  towarzystwo  śpiesznie,  nieomal  w  panice, 
ruszyło do drzwi. W  posępnym  świetle  zlane  potem  twarze 
wyglądały upiornie. Upał dusił. Isaacs dyszał astmatycznie. 
    Parlay udawał, że zatrzymuje zmykających gości. 
    - Po cóż taki pośpiech?  -  chichotał.  -  A  pożegnalna 
kolejka, dzielni marynarze? 
    Nikt nie zwracał nań  uwagi.  Kiedy  szyprowie  i  kupcy 
oddalili się wytyczoną muszlami  alejką,  gospodarz  wytknął 
przez drzwi głowę i krzyknął: 
    - Pamiętajcie, moi panowie!  Jutro  o  dziesiątej  stary 
Parlay wyprzedaje perły! 
    
    
    III 
    
    Na plaży rozgrywała się osobliwa scena. Szalupy jedna po 
drugiej szybko odbijały  od  brzegu.  Ściemniało  się  coraz 
bardziej. Wciąż trwała martwa cisza, lecz piasek  drżał  pod 
stopami za każdym uderzeniem fal o zewnętrzną ścianę  atolu. 
Narii Herring spacerował opodal niedbałym krokiem. Uśmiechał 
się  złośliwie,  obserwując  niebywały  pośpiech  szyprów  i 
handlarzy.  Towarzyszyło  mu  trzech  brunatnych  majtków  z 
"Nuhivy" i Tai-Hotauri. 
    - Jazda  do  łodzi  i  za  wiosło!  -  rozkazał  kapitan 
Warfield swemu człowiekowi, ten zaś zbliżył się z buńczuczną 
miną. 
    Narii  Herring  przystanął   ze   świtą   w   odległości 
czterdziestu stóp. Patrzył, co się dalej stanie. 
    - Już nie pracuję u pana,  panie  kapitanie!  -  zawołał 
Tai-Hotauri głośno i  bezczelnie,  lecz  wyraz  jego  twarzy 
przeczył  słowom,  bo  krajowiec  wykrzywiał  się  i  mrugał 
wymownie. 
    - Niech  mnie  pan  wypędzi  -  szepną  i  znowu  mrugał 
znacząco. 
    Kapitan Warfield zrozumiał. Od razu  wpadł  we  właściwą 
rolę. Podniósł pięści i huknął wielkim głosem: 
    - Do łodzi, rozumiesz! Bo spiorę cię na kwaśne jabłko! 
    Majtek  czmychnął  w  popłochu.  Grief  zastąpił   drogę 
kapitanowi i próbował go udobruchać. 
    - Idę do roboty na "Nuhivie"  -  powiedział  Tai-Hotauri 
stojąc już między nowymi kolegami. 
    - Wracaj tu! Słyszysz! - ryczał kapitan. 
    - To wolny człowiek,  panie  szyper  -  przemówił  Narri 
Herring. - Dawniej żeglował ze mną,  teraz  będzie  żeglował 
znowu. Historia skończona. 
    - Chodźmy już, chodźmy - przynaglał Grief. - Pora wracać 
na statek. Widzisz pan, jak pociemniało? 
    Kapitan Warfield  dał  za  wygraną,  kiedy  jednak  łódź 
odepchnięto od brzegu, stanął na burcie  i  zaczął  wygrażać 
pięścią w stronę lądu. 
    - Jeszcze się  porachujemy,  Narii!  -  krzyczał.  -  Na 
całych Paumotach nie znam  drugiego  szypra,  który  kradnie 
cudzych marynarzy! 
    Powiedziawszy  swoje  usiadł  i   przytłumionym   głosem 
zapytał Griefa: 
    Co knuje Tai-Hotauri? Na pewno ma jakiś cel, ale jaki? 
    
    
    IV 
    
    Hermann miał zaniepokojoną minę, gdy witając  przybyłych 
pochylił się nad balustradą "Malahini". 
    - Barometr leci na  łeb  -  oznajmił.  -  Będzie  orkan. 
Kazałem przygotować lewą kotwicę. 
    -  Zajmij  się  pan  także  główną  -  rozkazał  kapitan 
Warfield, który przejął od razu dowództwo. - No, i niech tam 
kto whisuje naszą łódź. Trzeba ją opuścić na pokład i dobrze 
przywiązać dnem do góry. 
    Na wszystkich szkunerach pracowały załogi. Słychać  było 
chrzęst  rozwijanych  łańcuchów.  Jeden  po  drugim   statki 
obracały się, puszczały w ruch kabestany  i  rzucały  drugie 
kotwice. Te,  które,  jak  "Malahini",  zaopatrzone  były  w 
trzecią, czekały, aby rzucić ją, kiedy ustali  się  kierunek 
wiatru. 
    Ryk fal na  pełnym  morzu  potężniał,  ale  powierzchnia 
laguny pozostawała  nadal  gładka  niby  lustro.  W  okolicy 
sterczącego  nad  plażą  wielkiego  domu  Parlaya  ani  koło 
hangarów na łodzie i szop na koprę czy  muszle  perłowe  nie 
było znaku życia. 
    - Jak nic podniósłbym kotwice i  odpłynął  -  powiedział 
Grief. - Nie namyślałbym się ani chwili, gdybyśmy znajdowali 
się na otwartym morzu.  Ale  łańcuch  atolów  na  północy  i 
wschodzie zagradza nam drogę. Może  jeszcze  najbezpieczniej 
tutaj? Jak pan myśli, kapitanie? 
    - Jestem pańskiego zdania, chociaż  laguna  to  też  nie 
sadzawka przy młynie. Ciekawe, z której strony zacznie  dąć? 
Oo! Diabli biorą jedną szopę Parlaya! 
    Dobrze było widać, jak kryty trawą morską skład na koprę 
uniósł się i  przewrócił.  Kłębowisko  białej  piany  zalało 
piaszczysty wał, spłynęło do laguny. 
    - Atol przerwany!  -  krzyknął  Mulhall.  -  Dobrze  się 
zaczyna! Spójrzcie! Znowu! 
    Ruiny szopy podskoczyły i legły na plaży.  Trzecia  fala 
rozbiła je zupełnie i zmiotła do wody. 
    - Jak zacznie wiać,  to  chyba  się  trochę  ochłodzi  - 
jęknął Hermann. - Ledwie już zipię. Okropny skwar.  Wyschłem 
jak w piecu chlebowym. 
    Ciężkim nożem, który nosił w pochwie  u  pasa,  otworzył 
młody kokos i wypił jednym tchem. Inni poszli za  przykładem 
porucznika. Na chwilę  przeszkodził  im  nowy,  interesujący 
widok.  Runęła  jedna  z  szop,  w  których   stary   Parlay 
magazynował muszle. Barometr wskazywał 29,50. 
    - Musimy być mniej więcej pośrodku najgłębszego  niżu  - 
powiedział beztrosko Grief. - Nigdy  w  życiu  nie  trafiłem 
jeszcze w oko huraganu. Dla pana, Mulhall, będzie  to  także 
nowe przeżycie; nowe i wielkie, sądząc po szybkości, z  jaką 
spada barometr. 
    Kapitan  Warfield  odchrząknął.   Wszystkie   spojrzenia 
powędrowały  w  jego  stronę.  Patrzył  przez   lornetę   ku 
południowemu wschodowi, wzdłuż atolu. 
    - Idzie wiatr - oznajmił spokojnym tonem. 
    Nie  potrzeba  było  szkieł.  Dziwnie  ubarwiona  plama, 
przecinająca całą szerokość  laguny,  zbliżała  się  szybko. 
Równo z nią wyginały się palmy  kokosowe,  chmury  zerwanych 
liści zaczynały wirować w powietrzu. Czoło  wichury  znaczył 
ciemny,  wyraźny  pas  wzburzonej  wody.  Przed  nimi,  niby 
harcownicy,   biegły    pojedyncze,    uwieńczone    białymi 
grzebieniami fale. Za nimi mknęła z równą szybkością gładka, 
zwierciadlana tafla, szeroka na ćwierć mili, dalej zaś orkan 
kreślił długą czarną taśmę, za którą burzyła się, gotowała i 
pieniła masa wód laguny. 
    - Skąd ta spokojna woda? - zapytał Mulhall. 
    - Pas ciszy - wyjaśnił kapitan Warfield. 
    - Ale zbliża się z taką  samą  szybkością  jak  wiatr  - 
zdziwił się Anglik. 
    - Inaczej być nie może, bo w ogóle nie  mielibyśmy  pasa 
ciszy.  To  huragan  o  dwóch  czołach.  U  brzegów   Sawaii 
widziałem raz taki szkwał. Dwugłowy, psia kość! Trach! Wiatr 
nami szarpnął, później na chwilę zupełnie ustał  i  szarpnął 
znowu, ale jak! No! Stać  teraz  pewnie!  Trzymać  się!  Już 
nadlatuje! Spójrzcie na "Robertę"! 
    Szkuner zakotwiczony  na  długich  łańcuchach  najbliżej 
czoła orkanu poderwał  się  i  skoczył  burtą  naprzód  niby 
słomka. Później łańcuchy szarpnęły go potężnie, zatrzymały i 
okręciły dziobem pod wiatr. Jeden po drugim  statki,  w  ich 
liczbie  i  "Malahini",  ruszały  teraz  pchnięte  pierwszym 
podmuchem i rwały się na wyprężonych łańcuchach.  Mulhall  i 
kilku  majtków  padło  na  pokład,  gdy  kotwice  zatrzymały 
"Malahini". 
    Później wiatr zamarł. Szkuner znalazł się w pasie lotnej 
ciszy. Grief potarł zapałkę. Nie  osłonięty  płomyk  migotał 
wesoło  w  nieruchomym  powietrzu.  Wokół  zalegał  półmrok. 
Zdawać się mogło, że chmury, które opadły od  kilku  godzin, 
dotknęły wreszcie powierzchni morza. 
    "Roberta" targnęła łańcuchy,  gdy  wymierzyło  jej  cios 
drugie czoło orkanu. Szybko, jeden po drugim, robiły to samo 
pozostałe szkunery. Morze pobielałe od furii rozkołysało się 
małymi,  pryskającymi  falami.  Pokład  "Malahini"  dygotał. 
Naprężone fale tłukły werblem o maszty, a cały takielunek  - 
jak  gdyby  szarpany  potężną  ręką  -  zawodził  obłąkańczą 
melodię. Niepodobna było zwrócić  się  twarzą  pod  wiatr  i 
oddychać.  Mulhall,  który  wraz  z  innymi  przycupnął   za 
nadbudówką kabiny, przekonał się o tym  na  własnej  skórze, 
wciągnął w płuca strumień szybko  gnanego  powietrza  i  nie 
mogąc zrobić  wydechu,  omal  się  nie  udusił,  nim  zdążył 
odwrócić głowę. 
    - To nie do wiary - wykrztusił, ale nikt go nie słyszał. 
    Hermann  z  kilkoma   brunatnymi   majtkami   pełzł   na 
czworakach w stronę dziobu,  żeby  rzucić  trzecią  kotwicę. 
Grief dotknął ramienia szypra  wskazując  palcem  "Robertę". 
Szkuner zbliżał się. Kapitan Warfield przyłożył usta do ucha 
pracodawcy i wrzasnął: 
    - Nas też znosi! 
    Grief  skoczył  do  koła  sterowego,  zakręcił   silnie, 
obrócił statek w lewo.  Trzecia  kotwica  zaryła  w  dno,  a 
"Roberta" przemknęła  rufą  naprzód  w  odległości  dwunastu 
jardów. Grief i Warfield gestem ręki pozdrowili Petera Gee i 
kapitana Robinsona, którzy z kilkoma tubylcami  uwijali  się 
na dziobie. 
    - Odczepiają łańcuchy kotwiczne!  -  krzyknął  Grief.  - 
Próbują trafić w cieśninę.  Co  mają  robić?  Wloką  przecie 
kotwice! 
    - My stoimy teraz mocno! - ryknął Warfield w odpowiedzi. 
- Oo! "Cactus" pcha się na "Misi"! Koniec z nimi. 
    "Misi" trzymał się dotychczas, lecz  wraz  z  "Cactusem" 
tworzyły zbyt dużą zaporę  dla  wichury.  Splątane  szkunery 
zaczęły sunąć przez białe bryzgi piany. Załogi usiłowały  je 
rozdzielić.   Ludzie   biegali   po   pokładach    wywijając 
siekierami.  Tymczasem  "Roberta"  pozbyła  się   kotwic   i 
podniósłszy na dziobie kawał  brezentu  sterowała  w  stronę 
cieśniny położonej  u  północno-zachodniego  krańca  laguny. 
Udało się jej i wnet wypłynęła na pełne morze. Ale "Misi"  i 
"Cactus" nie mogły się  rozłączyć.  Razem  wpadły  na  brzeg 
atolu, o pół mili od wejścia do cieśniny. 
    Orkan  wzmagał  się  nieustannie.  Trzeba  było  natężać 
wszystkie siły, by wytrzymać jego napór, a kilka kroków  pod 
wiatr   zupełnie   wyczerpywało.   Hermann   z    brunatnymi 
marynarzami  cierpliwie  człapał  po   pokładzie,   umacniał 
wszystko,  wiązał,  krępował  zwinięte   żagle   dodatkowymi 
linkami. Wichura potargała w strzępy, zerwała im z grzbietów 
podkoszulki. Poruszali się ociężale, jak gdyby ciało ludzkie 
ważyło całe tony. Nie wypuszczali z ręki oparcia, nim  drugą 
nie  chwycili  innego.  Wolne  końce  lin   stały   sztywno, 
prostopadle do masztów, a  w  chwilach,  gdy  pęd  powietrza 
tracił nieco szybkości, strzępiły się i kawałkami  ulatywały 
z wiatrem. 
    Mulhall dotknął ramienia Griefa i kapitana. Wskazał ręką 
wybrzeże. Zniknęły szopy kryte  trawą  morską.  Dom  Parlaya 
zataczał się jak pijany. Osłaniało go  wprawdzie  kilka  mil 
palm  kokosowych,  gdyż  wicher  dął  wzdłuż   atolu,   lecz 
szturmujące  z  pełnego  morza  olbrzymie  fale   podmywały, 
rozbijały budynek. Spłukały już znaczną część  piaszczystego 
nasypu, domostwu groziła  więc  nieuchronna  zagłada.  Tu  i 
ówdzie widać było ludzi, którzy  przywiązali  się  do  palm. 
Drzewa nie chwiały się, nie szamotały. Pochylone z  wiatrem, 
wygięte, nie zmieniały pozycji. Dygotały tylko przerażająco. 
Pod nimi, na piasku, kłębiła się  piana  rozbijanych  o  ląd 
bałwanów. 
    Olbrzymie fale sunęły wzdłuż laguny.  Nie  brakowało  im 
miejsca  na  dziesięciomilowej  przestrzeni  za  nawietrznym 
krańcem atolu. Wszystkie szkunery raz po raz zapadały się  i 
znów wznosiły na fali. "Malahini" począł kryć rufę  i  dziób 
pod największymi górami  wodnymi,  a  co  pewien  czas  woda 
wypełniała śródokręcie aż po balustradę. 
    - Teraz pora na pański motor! - ryknął Grief. 
    Kapitan  Warfield  popełznął  z   trudem   do   kryjówki 
mechanika i grzmiącym głosem  wydał  rozkazy.  Motor  ruszył 
pełnymi obrotami i "Malahimi" począł zachowywać się  lepiej. 
Nie przestał wprawdzie czerpać wody dziobem, ale nie szarpał 
już  tak  gwałtownie  kotwic.  łańcuchy  były  jednak  dalej 
naprężone, gdyż  moc  czterdziestu  koni  mechanicznych  nie 
mogła zrównoważyć naporu fal, zmniejszała go tylko nieco. 
    Wiatr wciąż przybierał na  sile.  "Nuhiva",  który  stał 
bliżej plaży, równolegle  do  "Malahini",  przeżywał  trudne 
chwile. Motor miał popsuty i kapitana na lądzie. Mały  kuter 
niknął pod falami tak często i na tak długo, że  widzowie  z 
"Malahini" próbowali za każdym razem odgadnąć, czy ukaże się 
jeszcze. O trzeciej po południu druga góra wodna nakryła go, 
nim zdołał wynurzyć się spod poprzedniej, i  statek  zniknął 
na dobre. 
    Mulhall spojrzał w stronę  Griefa  i  na  nieme  pytanie 
otrzymał donośną odpowiedź: 
    - Woda wdarła się do ładowni! 
    Mały szkuner "Winifred" miotał się  w  pobliżu.  Kapitan 
Warfield wskazał go ręką i  zaczął  wrzeszczeć  Griefowi  do 
ucha. Głos jego dochodził w strzępach, oderwanymi  zdaniami, 
przeplatanymi ciszą, gdy zawierucha porywała słowa. 
    - Spróchniała łajba... Kotwice trzymają... Ale  jak  ona 
trzyma się kupy... Stara jak arka... 
    W godzinę później Hermann zwrócił uwagę towarzyszy na ów 
statek. Łańcuchy kotwiczne zerwały jego fokmaszt  i  znaczną 
część dzioba. "Winifred" przewróciła się na bok, stoczyła  w 
przepaść wodną, została nakryta falą, rzucona w stronę lądu. 
    Na redzie pozostało teraz pięć statków.  Motor  posiadał 
tylko "Malahini". Dwa -  obawiając  się  losu  "Nuhivy"  lub 
"Wimifred" -poszły za przykładem "Roberty". Załoga odczepiła 
łańcuchy kotwiczne i próbowała trafić do cieśniny.  Pierwsza 
ruszyła "Dolly", ale podmuch zerwał jej żagiel  sztormowy  i 
szkuner rozbił się na, zawietrznym krańcu atolu,  tam  gdzie 
"Misi" i "Cactus". Podobny los spotkał  "Moanę",  która  nie 
zniechęciła  się  katastrofą  "Dolly"  i  usiłowała  opuścić 
lagunę. 
    - Niezła  rzecz  taki  motor,  hę?  -  wrzasnął  kapitan 
Warfield pod adresem pracodawcy. 
    Grief silnie uścisnął dłoń szypra. 
    - Zarabia na siebie! - odkrzyknął.  -  Wiatr  skręca  na 
południe. Będzie lżej! 
    Orkan dął coraz potężniej,  lecz  z  wolna,  nieustannie 
obracał się ku południowi i południowemu zachodowi.  Wkrótce 
skierował dzioby trzech ocalałych szkunerów prosto ku plaży. 
Fale porwały tymczasem resztki domu Parlaya, zepchnęły je  w 
wodę  i  poniosły  w  stronę  statków.  Masa  drewna  minęła 
"Malahini" i runęła na stojącą  ćwierć  mili  za  jego  rufą 
"Paparę". Załoga rzuciła  się  do  gorączkowej  pracy  i  po 
kwadransie uwolniła statek od szczątków domu, które poniosły 
jednak ze sobą  przedni  maszt  i  bukszpryt*  [Bukszpryt  - 
pochyły, często poziomy, maszt na dziobie statku.]. 
    Bliżej  brzegu,  po  lewej  stronie  dzioba   "Malahini" 
znajdował się "Tahaa", szkuner smukły,  podobny  do  jachtu, 
lecz o zbyt wielkim omasztowaniu. Kotwice trzymały  jeszcze, 
ale  kapitan  widząc,  że  wicher  nie  słabnie,  postanowił 
zmniejszyć powierzchnię oporu i kazał rąbać maszty. 
    - Niezła rzecz taki motor - pogratulował Grief szyprowi. 
- Uratuje nam patyki. 
    Kapitan Warfield z powątpiewaniem pokręcił głową. 
    Wraz ze zmianą wiatru fala na lagunie szybko opadła, ale 
statki zaczęły wznosić się i opadać na falach  wdzierających 
się z pełnego morza. Na pierścieniu atolu  ocalało  niewiele 
drzew. Jedne zostały złamane tuż nad ziemią, inne wyrwane  z 
korzeniami. Z  "Malahini"  widać  było,  jak  palma,  której 
uczepiły się  trzy  osoby,  pękła  w  połowie  i  z  wiatrem 
poszybowała do laguny. Dwaj ludzie oderwali się  od  pnia  i 
popłynęli do "Tahaa". Wkrótce, tuż przed  nastaniem  zmroku, 
jeden z nich skoczył z rufy w wir tryskający pianą i  śmiało 
ruszył wpław ku "Malahini". 
    - To Tai-Hotauri  -  odrzekł  Grief.  -  Będziemy  mieli 
nowiny. 
    Krajowiec chwycił watersztag*, [Watersztag - jedna z lin 
utrzymujących bukszpryt we właściwej pozycji.]  wdrapał  się 
na dziób i z  trudem  przywędrował  na  rufę.  Nikt  go  nie 
wypytywał. Musiał  się  wysapać,  później  zaś  za  wątpliwą 
osłoną kabiny opowiedział swą historię, częściowo  urywanymi 
zdaniami, częściowo na migi. 
    - Narii... przeklęty rabuś... chciał ukraść...  perły... 
Zabić Parlaya... Jeden miał...  zabić  Parlaya...  Nikt  nie 
wiedział kto... trzy czarne... Narii...  ja...  Pięć  ziaren 
fasoli... Kapelusz... Narii mówi jeden ziarno czarny... Nikt 
nie wiedział... Zabić Parlaya...  Narii  piekielny  łgarz... 
Wszystkie ziarna czarne... Pięć czarne... W szopie ciemno... 
Każdy ma czarne ziarno...  Przychodzi  wielki  wiatr...  Nie 
było jak... Wszyscy poszli  na  drzewa...  Pechowe  perły... 
Dawno mówiłem... Nie dają szczęścia... 
    - Gdzie Parlay?! - krzyknął Grief. 
    - Na drzewo... Trzy jego czarni to samo... Narii,  jeden 
czarny na inne... Moje drzewo diabli wzięli...  Wróciłem  na 
statek. 
    - Gdzie perły? 
    - Na drzewo z Parlayem. Może Narii już dostał perły. 
    Grief powtórzył opowieść Tai-Hotauri wrzeszcząc do  ucha 
wszystkim kolejno towarzyszom. Kapitan Warfield przejął  się 
najbardziej. Widać było, że zgrzyta zębami. 
    Hermann zszedł pod pokład i wrócił z latarnią kotwiczną, 
lecz wiatr zdmuchnął ją w momencie, gdy została  podniesiona 
nad poziom  daszku  kabiny.  Lepiej  powiodło  się  z  lampą 
kompasową,  którą  zapalono  po   długotrwałych   zbiorowych 
staraniach. 
    -  Niezły  zefirek,  co?!  -  krzyknął  Grief  do   ucha 
Mulhallowi. - I dmie coraz mocniej. 
    - Jak mocno? 
    -  Sto  mil   na   godzinę,   dwieście,   nie   wiem.... 
Silniejszego wiatru nie widziałem, jak żyję. 
    Morze wdzierało się przez okrąg  atolu.  Wnętrze  laguny 
było coraz bardziej wzburzone.  Huragan  pędził  przed  sobą 
setki mil oceanu i łatwo  obracał  wniwecz  skutki  odpływu. 
Kiedy zaczął się przypływ, bałwany wzrosły w jednej  chwili. 
Księżyc i wicher rzucały południowy Pacyfik  do  szturmu  na 
atol Hikihoho. 
    Kapitan  Warfield,  który  od  czasu  do  czasu  odbywał 
wycieczki do maszynowni, powrócił z wiadomością, że mechanik 
leży zemdlony. 
    - Nie można dopuścić, by ten motor stanął  -  powiedział 
żałośnie. 
    - Dobrze będzie - odrzekł Grief. - Mechanika wynieść  na 
pokład. Ja go zastąpię. 
    Do  maszynowni  można  się  było  dostać  tylko  ciasnym 
korytarzykiem z kabiny, gdyż zejście  z  pokładu  zabito  na 
głucho. Panował tam nieznośny upał, gazy spalinowe  dławiły. 
Śpiesznie, z zatroskaną miną  obejrzawszy  motor  i  wnętrze 
szczupłego pomieszczenia,  Grief  zdmuchnął  lampę  naftową. 
Później pracował  w  ciemności  świecąc  sobie  tylko  żarem 
cygar, które jedno po drugim zapalał - dla bezpieczeństwa  w 
kabinie. Nawet człowiek tak opanowany i spokojny zaczął  się 
wnet denerwować zamknięty  w  hałaśliwej,  czarnej  norze  z 
żelaznym potworem, co wysilał się, stukał,  charczał,  sapał 
nieustannie.  Nagi  do  pasa,  upaprany  oliwą  i   smarami, 
posiniaczony, podrapany od ustawicznych uderzeń  o  ścianki, 
Grief harował godzina po godzinie. W głowie mu szumiało,  bo 
oddychał  stale  mieszaniną  powietrza  ze   spalinami.   Na 
przemian  obsypywał  czułościami,   błogosławił,   poganiał, 
przeklinał motor i  wszystkie  jego  części.  Zapłon  począł 
szwankować. Paliwo źle dopływało, a co najgorsze, grzały się 
cylindry. Podczas narady w kabinie mechanik prosił i błagał, 
żeby  choć  na  pół  godziny  zatrzymać  maszynę,  dać   jej 
ostygnąć, naprawić urządzenie chłodnicze.  Kapitan  Warfield 
był stanowczo przeciwny. 
    Mechanik przysięgał, że w  takim  razie  motor  sam  się 
zatrzyma,  i  to  na  dobre.  Grief  z  pałającymi   oczyma, 
umorusany i potłuczony, krzyczał, wymyślał obu  dyskutantom, 
wydawał rozkazy. Mulhalla, supercargo i Hermanna zapędził do 
roboty w kabinie, gdzie po  dwa  lub  trzy  razy  filtrowali 
benzynę. W podłodze maszynowni kazał  wyrąbać  otwór,  przez 
który brunatny majtek ciągnął kubły wody z zenzy*  [Zenza  - 
przestrzeń pod podłogą na dnie statku.] i  zlewał  cylindry. 
Sam Grief nieustannie oliwił części w ruchu. 
    - Nie wiedziałem, że taki z pana  fachowiec  od  benzyny 
-pochwalił pracodawcę kapitan Warfield, gdy Grief  przyszedł 
do   kabiny,   aby   choć   parę   razy   odetchnąć    mniej 
zanieczyszczonym powietrzem. 
    - Ja? Kąpię się w benzynie - syknął przez  zęby.  -  Żrę 
benzynę! 
    Nikt nie dowiedział się, do czego jeszcze służy Griefowi 
benzyna, bo w tej chwili wszyscy (nie wyłączając filtrowanej 
benzyny)  padli  na  przednią  gródź,  gdy  "Malahini"   dał 
głębokiego nurka. Nie mogąc stanąć na  nogach,  taczali  się 
przez kilka minut tam i z powrotem, odbijali  raz  o  jedną, 
raz o drugą ściankę. Szkuner,  przywalony  po  kolei  trzema 
ogromnymi bałwanami, trzeszczał, skrzypiał, dygotał,  uginał 
się pod ciężarem wody zalewającej pokład. Grief powlókł  się 
do maszynowni, a kapitan  Warfield  czekał  sposobności,  by 
trapem wydostać się na górę. 
    Wrócił dopiero za pół godziny. 
    - Szalupa  poszła!  -  oznajmił.  -  Balustrada  poszła. 
Wszystko poszło, prócz pokładu  i  nadbudówek.  I  my  byśmy 
poszli, gdyby ten motor nie szedł. Dobra robota! Nie  trzeba 
jej przerywać! 
    Około północy mechanik pozbył się z płuc i  głowy  gazów 
spalinowych, mógł więc zluzować Griefa, ten zaś  wyszedł  na 
pokład, żeby z kolei doprowadzić do porządku własną głowę  i 
płuca. Zbliżył się do reszty towarzyszy, którzy  przycupnęli 
za  nadbudówką  kabiny,  uczepieni  rękami  co   pewniejszej 
podpory, opasani podwójnymi linami.  Tłok  panował  tam  nie 
lada, bo  miejsce  to  było  jedynym  schronem  dla  załogi. 
Niektórzy majtkowie przyjęli wprawdzie zaproszenie szypra  i 
zeszli do kabiny, niebawem jednak dym wypędził ich  stamtąd. 
"Malahini" zanurzał się  często,  fale  zalewały  pokład,  a 
ludzie oddychali mieszaniną powietrza  z  bryzgami  piany  i 
wody. 
    - Coraz fatalniejsza pogoda, Mulhall - wrzasnął Grief do 
ucha gościowi między jednym a drugim nurkiem.
    Anglik  krztusił  się  i  dławił.   Odpowiedział   tylko 
skinieniem głowy.  Luki  odpływowe  nie  przepuszczały  wody 
zebranej na pokładzie. Szkuner czerpał jej coraz więcej, raz 
jedną burtą, raz drugą. Chwilami zadzierał dziób  ku  niebu, 
przysiadał na sterze i całą powódź rzucał w  kierunku  rufy. 
Woda pokrywała wszystko,  przeskakiwała  nadbudówkę  kabiny, 
zlewała przycupniętą pod jej osłoną załogę i spływała  przez 
nadburcia. 
    Mulhall   pierwszy   zobaczył   i    pokazał    Griefowi 
niespodziewanego gościa. W mdłym  świetle  lampy  kompasowej 
Narii Herring czołgał się,  czepiał  kurczowo  pokładu.  Był 
nagi. Miał na sobie tylko  pas,  za  którym  tkwił  nóż  bez 
pochwy, oparty o gołą skórę. 
    Kapitan Warfield odwiązał się od nadbudówki i  ruszył  z 
miejsca, depcząc  sąsiadów.  W  blasku  lampy  ukazał  twarz 
wykrzywioną gniewnym skurczem. Widać było, że coś mówi, lecz 
wichura porywała słowa. Szyper nie chciał jednak zbliżać ust 
do ucha  Herringa.  Ruchem  ręki  wskazał  za  burtę.  Narii 
zrozumiał.  Pokazał  białe  zęby  w  złośliwym,   ironicznym 
uśmiechu.  Wyprostował  się  -  rosły,  wspaniale  zbudowany 
mężczyzna. 
    - To morderstwo - ryknął Mulhall. 
    - On chciał zamordować  starego  Parlaya!  -  odkrzyknął 
Grief. 
    Na chwilę woda spłynęła z rufy. Szkuner stanął na równym 
kilu. Narii chciał się  popisać.  Pewnym  krokiem  ruszył  w 
stronę burty, upadł jednak pod naporem wiatru. Na czworakach 
zniknął w ciemności. Nikt nie  wątpił,  że  stoczył  się  do 
wody. "Malahini" dał znowu nurka,  a  kiedy  wyłonił  się  z 
topieli, Grief poszukał ucha Mulhalla. 
    -  Nic  mu  nie  będzie!  To  człowiek-ryba  z   Tahiti. 
Przepłynie lagunę i wyląduje na drugim końcu  atolu,  jeżeli 
jest tam jeszcze atol. 
    W pięć  minut  później  nowa  fala  zatopiła  szkuner  i 
przelewając się  przez  nadbudówkę  rzuciła  plątaninę  ciał 
ludzkich  na  pokład  "Malahini".  Załoga  chwyciła   je   i 
przytrzymała, dopóki woda nie opadła. Wówczas zaniosła ciała 
pod lampę, żeby je rozpoznać. Stary Parlay leżał na deskach. 
Nie poruszał się, oczy miał zamknięte. Towarzyszyli mu  dwaj 
jego kolorowi krewniacy. Wszyscy byli  nadzy  i  okrwawieni. 
Złamana ręka jednego z tubylców  zwisała  bezwładnie.  Drugi 
krwawił obficie ze strasznej rany na ciemieniu. 
    - To robota Herringa? - zapytał Mulhall. 
    Grief zaprzeczył. 
    - Nie. Rozbił się o nasz pokład albo jeszcze na lądzie o 
szczątki domu! 
    Coś zmieniło się nagle ku zdumieniu wszystkich. Upłynęła 
dobra chwila, nim uświadomili sobie, że nie ma wiatru. Ustał 
momentalnie,  jak  gdyby  ucięty  jednym  zamachem   miecza. 
Szkuner szamotał się, podskakiwał, targał łańcuchy kotwiczne 
z chrzęstem, który po raz pierwszy dał się słyszeć.  Po  raz 
pierwszy też słychać było plusk wody  przelewającej  się  po 
pokładzie.  Mechanik  wyłączył  sprzęgło  śruby,  aby  ulżyć 
motorowi. 
    - Jesteśmy w oku huraganu - powiedział  Grief.  -  Teraz 
uwaga! Zaraz zacznie dąć jak nigdy. 
    Rzucił okiem na barometr. 
    - 29,32 - odczytał. 
    Po wielu godzinach  przekrzykiwania  wiatru  nie  zdołał 
stłumić głosu. Mówił tak donośnie, że wśród ciszy słuchaczom 
huczało w uszach. 
    - Wszystkie żebra  pogruchotane  -  oznajmił  supercargo 
obmacując boki Parlaya. - Dycha  jeszcze,  ale  niewiele  mu 
brak. 
    Starzec jęknął, słabo poruszył ręką,  odemknął  powieki. 
Oczy zajaśniały mu błyskiem przytomności. 
    - Dzielni marynarze - wyjąkał szeptem. -  Pamiętajcie... 
licytacja... o dziesiątej... w piekle! 
    Powieki przymknęły się, dolna  szczęka  zaczęła  opadać. 
Ale Parlay stłumił przedśmiertelne drgawki i  na  pożegnanie 
zdążył  zachichotać  po  raz  ostatni  -  głośno,  wyraźnie, 
wzgardliwie. 
    Na niebie i morzu wybuchnęła  znów  orgia.  Rozległ  się 
dobrze znajomy  ryk  orkanu.  "Malahini",  uderzony  w  bok, 
prawie zupełnie legł na burtę. Szarpnął się, zatoczył łuk na 
trzymających mocno  łańcuchach.  Odwrócony  pod  wiatr  stał 
przez chwilę na  równym  kilu.  Mechanik  włączył  sprzęgło, 
śruba zaczęła znowu pracować. 
    - Północno-zachodni! - krzyknął kapitan Warfield,  kiedy 
Grief wrócił na pokład. - Jak  z  bicza  strzelił,  wykręcił 
osiem rumbów. 
    - Narii za nic nie  przepłynie  teraz  laguny  -  rzucił 
Grief. 
    - Ha, cóż! Przywieje go z powrotem do naszej burty.  Tym 
gorzej. 
    
    
    V 
    
    Po oddaleniu się oka orkanu barometr zaczął iść w  górę, 
a wichura  przycichała  równie  szybko,  lecz  wyła  jeszcze 
przeraźliwie.  Raptem  motor  podskoczył,   zsunął   się   z 
podstawy, szarpnął konwulsyjnie z mocą czterdziestu  koni  i 
po tym ostatnim wysiłku upadł na bok. Woda z  zenzy  syknęła 
głośno, buchnęły kłęby pary. Mechanik jęknął  żałośnie,  ale 
Grief objął czułym spojrzeniem uszkodzoną maszynę i  wyszedł 
do kabiny,  aby  bawełnianymi  pakułami  oczyścić  piersi  i 
ramiona ze smaru. 
    Zaszył ranę na głowie  kolorowemu  krewniakowi  Parlaya. 
Drugiemu nastawił rękę. Kiedy wyjrzał  na  pokład,  świeciło 
słońce i szemrał przyjemny, letni wietrzyk. "Malahini"  stał 
spokojnie w pobliżu  plaży.  Na  dziobie  załoga  pod  okiem 
Hermanna  wybierała  i  rozplątywała   łańcuchy   kotwiczne. 
"Papara" i "Tahaa" zniknęły. Kapitan  Warfield  badał  przez 
lornetkę przeciwległy koniec atolu. 
    - Nie zostało z nich ani drzazgi - powiedział. - Oto  do 
czego prowadzi brak motoru! Musiało je porwać, nim nastąpiła 
nagła zmiana wiatru. 
    Na  lądzie  w  miejscu,  gdzie  stał  dom  Parlaya,  nie 
pozostało ani śladu zabudowań. Pas długości trzystu  jardów, 
przez który wdarło się pełne morze, był ogołocony  z  drzew, 
ba! Nawet z pniaków. Dalej tu i ówdzie zachowały się samotne 
palmy, nierzadko złamane w połowie. Tai-Hotauri zawołał,  że 
na pewno rusza się coś  w  koronie  jednego  z  kokosów.  Na 
"Malahini" nie było  łodzi,  toteż  załoga  przyglądała  się 
ciekawie, jak Tai-Hotauri płynie do brzegu i wspina  się  na 
drzewo. 
    Kiedy  wrócił,  wciągnięto  na  pokład  młodą   brunatną 
dziewczynę, służącą Parlaya. Ale dziewczyna podała  najprzód 
ratownikom zgnieciony koszyk. Był w nim miot ślepych kociąt. 
Wszystkie nie żyły.  Tylko  jedno  pomiaukiwało  z  cicha  i 
niezdarnie ruszało łapkami. 
    - O! - dziwił się Mulhall. - A któż to taki? 
    Jakiś mężczyzna szedł po plaży  tak  niedbałym  krokiem, 
jak gdyby wybrał się na  poranny  spacer.  Kapitan  Warfield 
zgrzytnął zębami. Poznał Herringa. 
    - Dzień dobry, panie  szyper!  -  zawołał  Narii,  kiedy 
zrównał się z "Malahini". - Można do pana na śniadanie? 
    Twarz  i  szyja  kapitana  Warfielda  zaczęły  pęcznieć, 
purpurowieć. Próbował coś powiedzieć, ale głos uwiązł  mu  w 
krtani. 
    - Ani krzty... ani krzty... - zdołał tylko wyjąkać. 
    
    Przełożył Tadeusz Jan Dehnel. 
    
    
    
    Spis treści 
    Szeryf Kony - 5 
    Chińczak - 20 
    Na kobiercu Makaloa - 35 
    Dom Mapuhiego - 61 
    Straszliwy Archipelag - 84 
    Poganin - 100 
    Dom pychy - 122 
    Prawnuk McCoya - 137 
    Aloha Oe - 169 
    Szatany z Fuatino - 177 
    Trędowaty Koolau - 205 
    Yah! Yah! Yah! - 221 
    Czun Ah Czun - 233 
    Na pokładzie - 246 
    Perły Parlaya - 255